แซ่เม่ง แซ่เมิ่ง (孟) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเมิ่ง จากซานตงสู่จีนใต้

แซ่เม่ง เขียนด้วยอักษรจีน 孟 คนไทยรู้จักเสียงนี้จากชื่อ "เม่งจื๊อ" (孟子 — จีนกลาง เมิ่งจื่อ) ปราชญ์ที่ได้ชื่อว่าเป็นรองก็แต่ขงจื๊อ แต้จิ๋วอ่านว่า เม่ง จีนกลางอ่านว่า เมิ่ง (Mèng) ส่วนฮกเกี้ยนอ่านว่า เบ้ง อย่างเบ้งเฮ็กในสามก๊ก ทั้งหมดเป็นอักษรตัวเดียวกัน แซ่เดียวกัน

ตามประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 4.17 ล้านคน เป็นแซ่อันดับ 71 ของจีน (อันดับทางการปี 2020) ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณจากสถิติทางการ คลาดเคลื่อนได้ราว 10% ไม่ใช่การนับหัวจริง ผมหาข้อมูลฝั่งแต้จิ๋วและฝั่งไทยของแซ่นี้ได้น้อยมาก จะเล่าเท่าที่พบ และบอกตรง ๆ ในจุดที่ยังไม่พบครับ

ประเด็นสำคัญ

• 孟 เดิมเป็นคำเรียกลูกชายคนโตที่เกิดจากภรรยารอง แซ่นี้จึงมาจากลำดับพี่น้อง
• ชื่อหอบรรพชนที่รู้จักที่สุดคือ 三迁堂 มาจากเรื่องแม่ของเม่งจื๊อย้ายบ้านสามครั้งเพื่อลูก
• สายสืบจากเม่งจื๊อรุ่นแรก ๆ เป็นการเรียบเรียงของตระกูลในชั้นหลัง ตระกูลบอกว่ามีหลักฐานแน่ชัดตั้งแต่รุ่นที่ 45
• ไม่พบสายตระกูลแซ่เม่งในแต้จิ๋ว และไม่พบสมาคมแซ่เม่งในไทย

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เม่ง

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	孟 (ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน)
แต้จิ๋ว / จีนกลาง	เม่ง (mêng6) / เมิ่ง (Mèng)
ภาษาอังกฤษ	Meng, Mang, Beng
อันดับในจีน	71 (ทางการ ปี 2020)
ประชากร	ราว 4.17 ล้านคน ประมาณการปี 2026 ±10%
มณฑลที่มีมากที่สุด	ซานตง (ราว 21% ตามงานวิจัยที่เว็บไซต์ตระกูลอ้างถึง)
ชื่อหอบรรพชน	三迁堂 (ซานเชียนถัง)

แซ่เม่งเขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 孟 ในจีนโบราณเป็นคำเรียกพี่คนโต จีนเรียงพี่น้องว่า 伯 หรือ 孟, 仲, 叔, 季 (ป๋อ/เมิ่ง จ้ง ชู จี้) ตำราว่า 伯 ใช้กับลูกคนโตของภรรยาเอก ส่วน 孟 ใช้กับลูกคนโตที่เกิดจากภรรยารอง

เม่งคือเสียงแต้จิ๋ว ที่คนไทยคุ้นจากเม่งจื๊อ นิตยสารศิลปวัฒนธรรมเคยเขียนถึง แซ่เม่งของเม่งจื๊อ เมิ่งคือเสียงจีนกลาง ส่วนเบ้งคือเสียงฮกเกี้ยน ที่คนไทยรู้จักจากสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เช่น เบ้งเฮ็ก (孟获 จีนกลาง เมิ่งฮั่ว)

ระวังสับสนสามเรื่อง ในภาษาจีน 孟 ยังใช้ทับศัพท์ชื่อชาวมอญ (孟族 เมิ่งจู๋) ข่าวจีนเรื่องไทยกับ 孟 จึงมักเป็นเรื่องมอญ ไม่ใช่แซ่ ส่วน 孟尝君 (เมิ่งฉางจวิน) แห่งแคว้นฉี แซ่จริงคือ 田 ดูเรื่องแซ่เที้ยง และนางเมิ่งเจียง (孟姜女 จีนกลาง เมิ่งเจียงหนี่ว์) ในนิทานกำแพงเมืองจีน 孟 ในชื่อนี้แปลว่าลูกสาวคนโตของบ้านแซ่ 姜 ไม่ใช่แซ่ 孟 ดูเรื่องแซ่เกียง

แซ่เม่งมาจากไหน

เรื่องเริ่มที่แคว้นหลู่ (鲁 หลู่) ในซานตง บ้านเกิดของขงจื๊อ สมัยชุนชิว ชิ่งฟู่ (庆父 ชิ่งฟู่) เป็นโอรสของเจ้าแคว้นหลู่หวนกงที่เกิดจากพระสนม เขาก่อเรื่องใหญ่ในราชสำนัก จนเกิดสำนวน "庆父不死，鲁难未已" ชิ่งฟู่ยังไม่ตาย ภัยของแคว้นหลู่ก็ยังไม่จบ

กงซุนเอ๋า (公孙敖) ลูกชายของเขาสืบตระกูลต่อ ตระกูลนี้ไม่อยากใช้ชื่อเดิมคือ "จ้งซุน" ที่ผูกกับความผิดของบรรพบุรุษ จึงเปลี่ยนเป็น "เมิ่งซุน" แล้วย่อเหลือ 孟 ตามที่ตำรา《通志·氏族略》สรุปไว้ และเว็บฮั่นเฉิงกั๋วเสวียคัดมา ส่วนสายจากชิ่งฟู่สู่ตระกูลเมิ่งซุนก็ตรงกับวิกิพีเดียจีน ตระกูลนี้เป็นหนึ่งใน "สามตระกูลหวน" (三桓 ซานหวน) ที่กุมอำนาจแคว้นหลู่หลายร้อยปี

เม่งจื๊อ ปราชญ์รองผู้เป็นหัวใจของแซ่

คนที่ทำให้แซ่นี้มีชื่อที่สุดคือเม่งจื๊อ (孟子 เมิ่งจื่อ ชื่อตัว 孟轲 เมิ่งเคอ) ราว 372 ถึง 289 ปีก่อน ค.ศ. บางแหล่งให้ปีต่างออกไป ชาวเมืองโจวเฉิงในซานตง ได้รับยกย่องเป็น "亚圣" (ย่าเซิ่ง) ปราชญ์รองจากขงจื๊อ แนวคิดที่คนรู้จักคือมนุษย์มีธรรมชาติดีมาแต่เกิด อ่านประวัติท่านต่อได้ที่วิกิพีเดียไทย

คนแซ่เม่งจำนวนมากนับตนเป็นลูกหลานของท่าน แต่ผังรุ่นที่ 2 ถึง 44 เป็นการเรียบเรียงของตระกูลในชั้นหลัง ตระกูลเองยอมรับว่ามีหลักฐานแน่ชัดตั้งแต่รุ่นที่ 45 คือ 孟宁 (เมิ่งหนิง) ที่ข้าหลวงสมัยซ่งพบเมื่อ ค.ศ. 1037

สายรองมาจากกงเมิ่งจื๋อ (公孟絷) พี่ชายของเจ้าแคว้นเว่ยหลิงกง ที่มีชื่อรองว่า "เมิ่ง" และมีชาวแมนจูที่รวมหลายแซ่เดิมเข้ามาเป็นแซ่ 孟

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของแซ่นี้มีเจ็ดแห่ง เช่นลั่วหยางและตงไห่ แต่ชื่อหอที่ลูกหลานภูมิใจที่สุดไม่ได้มาจากชื่อเมือง แต่มาจากเรื่องของแม่

三迁堂 มาจากเรื่อง "孟母三迁" (เมิ่งหมู่ซานเชียน) แม่ของเม่งจื๊อย้ายบ้านสามครั้ง ครั้งแรกอยู่ใกล้สุสาน เด็กชายก็เล่นทำพิธีศพ ย้ายไปใกล้ตลาดก็เล่นเป็นพ่อค้า สุดท้ายย้ายมาอยู่ข้างโรงเรียน ลูกจึงเริ่มเรียนตาม อีกชื่อคือ 断机堂 (ตวนจีถัง) จากเรื่องแม่ตัดผ้าที่ทออยู่บนกี่ เพื่อสอนลูกที่หนีเรียนว่าเรียนแล้วเลิกกลางคันก็เหมือนผ้าที่ถูกตัดขาด

เส้นทางลงใต้ และแต้จิ๋ว

แซ่นี้เริ่มที่แถบรอยต่อเหอหนาน ซานตง เหอเป่ย์ และอยู่แถบนั้นนานหลายร้อยปี สมัยซ่ง ครอบครัวของแม่ทัพเมิ่งก่ง (孟珙) ตั้งหลักที่หูเป่ย์ ลูกหลานสายหนึ่งอยู่หูหนาน ส่วนสายใต้สุดที่ผมพบว่ามีผังตระกูลรองรับอยู่ที่ฝูเจี้ยน ปลายราชวงศ์ถัง 孟继先 (เมิ่งจี้เซียน) ย้ายไปบ้านฉื้ออั้น (赤岸) ในเขตเสียผู่ (霞浦) ปัจจุบัน ต่อมาราว ค.ศ. 1000 ลูกหลานย้ายต่อไปไท่ชุ่น (泰顺) ในเจ้อเจียง

แล้วแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ล่ะ ผมค้นด้วยคำจีนหลายแบบ ทั้งกิ๊กเอี๊ย (揭阳 จีนกลาง เจียหยาง) เตี่ยเอี๊ย (潮阳 จีนกลาง เฉาหยาง) และฮุยไล้ (惠来 จีนกลาง หุ้ยไหล) แล้ว ไม่พบสายตระกูล หมู่บ้าน หรือศาลบรรพชนแซ่เม่งในแต้จิ๋วเลย ถ้าบ้านใดแซ่เม่งและเป็นแต้จิ๋ว เรื่องเล่านั้นหายากมาก

แซ่เม่งในเมืองไทย

เรื่องในไทยผมเล่าได้แค่ที่ตรวจแล้วไม่พบ ในรายชื่อของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทยไม่พบสมาคมแซ่ 孟 (ข้อมูลราวปี 2009 ถึง 2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน) ข่าวจีนเรื่อง 孟 กับไทยมักหมายถึงชาวมอญ เช่นรายงานของสำนักข่าวประชาชนรายวัน และยังไม่พบแหล่งยืนยันว่านามสกุลไทยใดสืบจากแซ่นี้ ผมจึงไม่ยกตัวอย่างใคร

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

ตามงานวิจัยที่เว็บไซต์ตระกูลเม่งอ้างถึง ซานตง เหอหนาน และเหอเป่ย์ รวมกันมีคนแซ่เม่งราว 46% ซานตงมากที่สุดราว 21% ตัวเลขนี้ไม่ใช่ตัวเลขทางการ ที่โจวเฉิงมี "สามเม่ง" คือศาล จวน และสุสานของเม่งจื๊อ

บุคคลสำคัญแซ่เม่ง

ชื่อ	ยุค	ความสำคัญ
เม่งจื๊อ (孟子 เมิ่งจื่อ)	จั้นกั๋ว	ปราชญ์รองของลัทธิขงจื๊อ
เมิ่งจง (孟宗)	สามก๊ก	หนึ่งในยี่สิบสี่กตัญญู ร้องไห้ในป่าไผ่จนหน่อไม้ฤดูหนาวงอก
เมิ่งเฮ่าหราน (孟浩然)	ถัง	กวีธรรมชาติ ผู้แต่ง《春晓》(ชุนเสี่ยว)

เบ้งเฮ็กที่คนไทยรู้จัก ผมไม่ได้ใส่ในตาราง เพราะฉากถูกขงเบ้งจับเจ็ดครั้งเป็นนิยายเป็นส่วนใหญ่ และที่ผังตระกูลว่าเมิ่งเฮ่าหรานเป็นทายาทเม่งจื๊อ ก็เป็นคำอ้างของตระกูล

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

สายทายาทเม่งจื๊อใช้ชุดอักษรรุ่นเดียวกับตระกูลขง (孔) เหยียน (颜) และเจิง (曾) เรียกรวมว่า "四氏" (ซื่อซื่อ แปลว่าสี่ตระกูล) ใครชื่อจีนเป็น 孟繁… หรือ 孟庆… ก็บอกรุ่นได้ แต่บางท้องถิ่นมีชุดของตนเอง ควรตรวจกับผังตระกูลของบ้าน อ่านเรื่องตระกูลในวงเดียวกันได้ที่แซ่ขง และแซ่จัง

อาหารที่ผูกกับตระกูลจริงคือ "孟府宴" (เมิ่งฝู่เยี่ยน) อาหารสายซานตงที่สืบจากครัวในจวนตระกูลเม่ง เน้นรสจืดน้ำมันน้อย ส่วนอาหารแต้จิ๋วที่ผูกกับแซ่เม่ง ผมไม่พบ

วันขึ้น 2 ค่ำ เดือน 4 ตามปฏิทินจีนถือเป็นวันเกิดเม่งจื๊อ ที่ศาลเม่งจื๊อในโจวเฉิงมีพิธีรำลึกแม่ของเม่งจื๊อและเม่งจื๊อ ปี 2026 สำนักข่าวจงกั๋วซินเหวินรายงานว่ามีลูกหลานแซ่เม่งกว่า 200 คนมาชุมนุมก่อนวันงาน ส่วนปี 2018 ข่าวของฟีนิกซ์ซานตงระบุว่ามีผู้ร่วมงานกว่า 2,000 คน

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เม่งมาจากไหน?

สายหลักมาจากตระกูลเมิ่งซุนแห่งแคว้นหลู่ในซานตง สมัยชุนชิว สืบจากชิ่งฟู่ โอรสของเจ้าแคว้นหลู่หวนกงที่เกิดจากพระสนม

แซ่เม่งภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 孟 ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน ความหมายเดิมคือลูกชายคนโตที่เกิดจากภรรยารองในระบบเรียงพี่น้องของจีนโบราณ

แซ่เม่ง แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า "เม่ง" (mêng6) เสียงเดียวกับเม่งจื๊อ ส่วน "เบ้ง" ที่เห็นในสามก๊กเป็นเสียงฮกเกี้ยน

แซ่เม่ง จีนกลางอ่านว่าอะไร?

จีนกลางอ่านว่า "เมิ่ง" (Mèng เสียงที่ 4) ดังนั้นแซ่เม่ง แซ่เมิ่ง และแซ่เบ้ง คือแซ่ 孟 เดียวกัน

แซ่เม่ง ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดว่า Meng ตามจีนกลาง Mang ตามกวางตุ้งหรือแบบฮ่องกง และ Beng ตามฮกเกี้ยนที่พบในสิงคโปร์และมาเลเซีย

บทสรุป

ชื่อหอที่มีชื่อที่สุดของแซ่เม่งเป็นชื่อที่พูดถึงแม่ที่ย้ายบ้านสามครั้งเพื่อลูก ถ้าอยากดูภาพรวมของแซ่อื่น ๆ ลองเปิดตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026 ประกอบ

ในเมืองไทยและในแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบเรื่องของแซ่นี้ ซึ่งไม่ได้แปลว่าไม่มี แค่อาจยังไม่มีใครเขียนไว้ ถ้าคุณเป็นลูกหลานแซ่เม่ง มีป้าย 三迁堂 ที่บ้าน รู้ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือมีข้อมูลต่างออกไปจากที่ผมเล่า แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• สรุปที่มาแซ่เมิ่งจากตำรา《通志·氏族略》(เว็บฮั่นเฉิงกั๋วเสวีย)
• วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่องแซ่เมิ่ง (孟姓)
• การกระจายตัวของแซ่เมิ่ง (เว็บไซต์ตระกูลเม่ง zupu.cn)
• พิธีรำลึกแม่ของเม่งจื๊อและเม่งจื๊อ ปี 2026 (สำนักข่าวจงกั๋วซินเหวิน)
• วิกิพีเดียไทย เรื่องเม่งจื๊อ
• พจนานุกรม Wiktionary อักษร 孟 (คำอ่านตามสำเนียงต่าง ๆ)
• ศิลปวัฒนธรรม กล่าวถึงแซ่เม่งของเม่งจื๊อ