แซ่เอี้ยวที่คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วเรียกกัน เขียนด้วยอักษร 姚 จีนกลางอ่านว่าเหยา ในจีนแผ่นดินใหญ่เป็นแซ่อันดับ 51 มีคนราว 5.77 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อักษรตัวนี้มีรูปผู้หญิง 女 อยู่ด้านซ้าย เป็นร่องรอยของแซ่ที่เก่าแก่มาก
แซ่นี้ผูกกับพระเจ้าซุ่น กษัตริย์ในตำนานผู้มีชื่อเรื่องความกตัญญู และในแต้จิ๋ว เฉพาะเขตเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) กับเฉาหนาน (潮南) ของเมืองซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) ก็มีคนแซ่เอี้ยวเกินหนึ่งแสนคนตามแหล่งของตระกูล
แซ่เอี้ยว (姚) คือแซ่เหยาในภาษาจีนกลาง ตำนานเล่าว่าพระเจ้าซุ่นอยู่ที่ถิ่นเหยาซวีในลุ่มน้ำฮวงโห จึงใช้ชื่อถิ่นเป็นแซ่ ปัจจุบันเป็นแซ่อันดับ 51 ของจีน มีคนราว 5.77 ล้านคน สายแต้จิ๋วส่วนใหญ่ตามบันทึกของตระกูลมาจากผูเถียน (莆田) มณฑลฝูเจี้ยน บรรพชนรุ่นแรกของสายเตี่ยเอี๊ยตั้งบ้านที่หมู่บ้านกู่เฉิง เมืองซัวเถา ในสมัยซ่งใต้ ส่วนในไทยผมยังไม่พบข้อมูลที่ตรวจสอบได้
ประเด็นสำคัญ
- เอี้ยว เหยา Yao Yiu Yeo และ Yeow คืออักษร 姚 ตัวเดียวกัน ต่างกันที่สำเนียง
- ตำนานจีนเล่าว่าแซ่นี้มาจากพระเจ้าซุ่น แต่คนแซ่เหยาไม่ได้สืบจากสายเลือดเดียวกันทั้งหมด
- ถิ่นเดิมทางใต้คืออู๋ซิง ในเจ้อเจียง และคนแซ่เอี้ยวสายแต้จิ๋วสืบจากสายอู๋ซิงเกือบทั้งหมด
- บรรพชนสายเตี่ยเอี๊ยมาจากผูเถียนในสมัยซ่งใต้ และตั้งบ้านที่กู่เฉิง
- แซ่เอี้ยว (姚) ฟังคล้ายแซ่เอี้ย (杨) มาก แต่เป็นคนละแซ่ ให้ดูอักษรจีนเป็นหลัก
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่เอี้ยว (姚)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 姚 ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน |
| จีนกลาง / แต้จิ๋ว | เหยา (Yáo) / เอี้ยว (io5) |
| ฮกเกี้ยน / กวางตุ้ง / แคะ | iâu / jiu4 / yau2 |
| ภาษาอังกฤษ | Yao, Yiu, Yeo, Yeow |
| อันดับในจีน | อันดับ 51 (อันดับทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 5.77 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | อู๋ซิง 吴兴 (หูโจว เจ้อเจียง) และหนานอัน 南安 (กานซู่) |
| ชื่อหอ | อู๋ซิงถัง ฉงหัวถัง ลี่ซานถัง เป่าหยวนถัง (ศาลใหญ่ที่เตี่ยเอี๊ย) |
ตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณ คลาดเคลื่อนราว ±10% ไม่ใช่ตัวเลขที่นับจริง ในตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026 แซ่เหยาอยู่อันดับ 51
แซ่เอี้ยวเขียนและอ่านอย่างไร
แซ่เอี้ยวเขียนว่า 姚 ด้านซ้ายคืออักษร 女 (ผู้หญิง) ตำราจีนจัดไว้ในกลุ่ม "แปดแซ่โบราณ" ซึ่งล้วนมี 女 ประกอบอยู่
คนไทยเรียกอักษรตัวนี้ต่างกันตามสำเนียงบรรพบุรุษ เอี้ยวเป็นเสียงแต้จิ๋ว เหยาเป็นเสียงจีนกลาง ส่วนเหี้ยวเป็นเสียงฮกเกี้ยน วิกิพจนานุกรมให้เสียงอ่านของอักษรนี้ไว้ครบทุกสำเนียง ภาษาอังกฤษจึงสะกดได้ทั้ง Yao (จีนกลาง) Yiu (กวางตุ้ง) และ Yeo กับ Yeow ที่พบในสิงคโปร์และมาเลเซีย
เอี้ยว (姚) ฟังคล้ายเอี้ย ซึ่งเป็นชื่อแต้จิ๋วของแซ่ 杨 (จีนกลาง หยาง) มาก แต่เป็นคนละแซ่ ผมแยกไว้ในบทความแซ่เอี้ย แซ่หยาง (杨) ถ้าไม่แน่ใจ ให้ดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนหรือป้ายสุสานของบ้านเป็นหลัก
แซ่เอี้ยวมาจากไหน
สายหลักคือตำนานของพระเจ้าซุ่น (舜 จีนกลาง ซุ่น) ผู้เป็นหนึ่งในห้าจักรพรรดิของตำนานจีน พจนานุกรมโบราณ《说文解字》(จีนกลาง ซัวเหวินเจี่ยจื้อ) บันทึกสั้น ๆ ว่าพระเจ้าซุ่นอยู่ที่เหยาซวี (姚虚 จีนกลาง เหยาซวี) จึงใช้ชื่อถิ่นนั้นเป็นแซ่ นิตยสารศิลปวัฒนธรรมเล่าว่า แซ่เอี้ยวคือไต้ซุ่นที่เกิดที่บ้านเอี้ยวฮือ ซึ่งคือเหยาซวีตัวเดียวกัน ที่ตั้งยังเถียงกัน แต่อยู่ในลุ่มแม่น้ำฮวงโห
เรื่องของพระเจ้าซุ่นคือเรื่องความกตัญญู ท่านถูกบิดาและแม่เลี้ยงกลั่นแกล้ง แต่ยังกตัญญูไม่เปลี่ยน พระนามฉงหัว (重华 จีนกลาง ฉงหัว) จึงกลายเป็นชื่อหอ "ฉงหัวถัง"
แต่คนแซ่เหยาไม่ได้มาจากสายเลือดเดียว ชาวเชียง (羌 จีนกลาง เชียง) แห่งหนานอัน ซึ่งผู้นำเผ่าชื่อเหยาอี้จ้ง (姚弋仲) ให้คนทั้งเผ่าใช้แซ่เหยา ก็เป็นอีกสาย บุตรชายคือเหยาฉาง (姚苌 จีนกลาง เหยาฉาง) ตั้งราชวงศ์โฮ่วฉิน (后秦) ในศตวรรษที่ 4 พงศาวดารบันทึกเรื่องนี้ไว้ ส่วนการอ้างว่าสืบจากพระเจ้าซุ่นเป็นเรื่องเล่าทางการเมือง
เว็บไซต์ตระกูลบางแห่งอ้างว่ามีกว่า 60 แซ่แตกมาจากพระเจ้าซุ่น เช่นแซ่ตั้ง (陈) และแซ่โอ๊ว (胡) ผมอ่านเป็นความเชื่อร่วมมากกว่าข้อเท็จจริงทางสายเลือด
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
เอกสารของตระกูลสรุปว่า คนแซ่เหยาแยกเป็นสองค่ายใหญ่ คือสายอู๋ซิงทางใต้ที่เจ้อเจียง และสายหนานอันทางเหนือที่กานซู่ คนแซ่เอี้ยวสายแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยนและฮากกาสืบจากสายอู๋ซิงเกือบทั้งหมด พงศาวลีและคำกลอนของตระกูลทางใต้จึงมักเขียนว่า "吴兴望族" (จีนกลาง อู๋ซิงวั่งจู๋ — ตระกูลใหญ่แห่งอู๋ซิง) ป้ายหอที่พบบ่อยคืออู๋ซิงถัง (吴兴堂) และสายแต้จิ๋วมีเป่าหยวนถัง (保元堂) ของศาลใหญ่ที่เตี่ยเอี๊ย ป้ายหอที่บ้านจึงเป็นเบาะแสแรกได้
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
ตามแหล่งของตระกูล เหยาเทียนหมิง (姚天明 จีนกลาง เหยาเทียนหมิง) ลูกหลานรุ่นที่ 6 ของเหยาซือเหลียน (姚思廉) นักประวัติศาสตร์สมัยถัง ตามหวังเสิ่นจือ (王审知) เข้าฝูเจี้ยนในปี 898 แล้วตั้งรกรากแถวผูเถียน คนแซ่เอี้ยวสายแต้จิ๋วและฮากกาฝั่งหมิ่นซีว่ากันว่าสืบจากท่าน ข้อนี้เป็นบันทึกของตระกูล ยังไม่มีการตรวจสอบอิสระ
สายแต้จิ๋วที่ชัดที่สุดผมอ่านจากบทความของลูกหลานรุ่นที่ 27 สายเตี่ยเอี๊ย ซึ่งเรียบเรียงจากพงศาวลี เล่าว่าในปี 1181 เหยาเจี๋ย (姚楶 จีนกลาง เหยาเจี๋ย) ชาวผูเถียน ได้เป็นเจ้าหน้าที่ปราบโจรประจำเตี่ยเอี๊ย หมดวาระแล้วกลับบ้าน แต่บุตรและหลานอยู่ต่อ หลานชื่อเหยาฝู (姚孚 จีนกลาง เหยาฝู) ตั้งบ้านที่หมู่บ้านกู่เฉิง (古埕 จีนกลาง กู่เฉิง) ในเขตเฉาหนานของเมืองซัวเถา และถือเป็นบรรพชนรุ่นที่ 1 ของแซ่เอี้ยวเตี่ยเอี๊ย
ปัจจุบันกู่เฉิงมีคนแซ่เอี้ยวเกือบ 3 หมื่นคนตามที่ผู้เขียนระบุ ผมไม่พบแหล่งอิสระมายืนยัน ตระกูลยังเล่าว่าต้นสายเตี่ยเอี๊ย กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) และไห่หยาง (海阳 — ชื่อเก่าของเขตแต้อัว (潮安 — จีนกลาง เฉาอาน)) เป็นพี่น้องจากผูเถียน เรียกรวมว่า "สามหยาง" ส่วนสายเท่งไฮ้ ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้
ต่อมาชาวแต้จิ๋วแซ่เอี้ยวก็ลงเรือสำเภาไปสยาม สิงคโปร์และมาเลเซียเหมือนแซ่อื่นในแต้จิ๋ว
แซ่เอี้ยวในเมืองไทย
เอกสารแนะนำสหพันธ์แซ่เหยาโลก (世界姚氏宗亲联谊会) ระบุชื่อสมาคมแซ่เอี้ยวแห่งประเทศไทย (泰国姚氏宗亲总会) เป็นองค์กรสมาชิก และพิธีก่อตั้งสหพันธ์ที่เตี่ยเอี๊ยเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2013 มีผู้แทนจากไทยร่วมด้วย
ผมยังไม่พบข้อมูลที่ตรวจสอบได้เรื่องปีก่อตั้ง ที่ตั้งหรือกรรมการของสมาคมนี้ และไม่พบแหล่งยืนยันว่านามสกุลไทยใดแปลงมาจากแซ่เอี้ยว จึงขอไม่เดา
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
รายงานทางการของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนไม่ได้ระบุมณฑลที่มีแซ่นี้มากที่สุด ข้อมูลที่สรุปต่อกันมาจากงานวิจัยด้านแซ่ของจีน ชี้ว่ามีมากในอานฮุย กวางตุ้งและเจียงซู ส่วนเตี่ยเอี๊ยกับเฉาหนานในซัวเถามีกว่าหนึ่งแสนคนตามแหล่งของตระกูล (ข้อมูลเก่าช่วงทศวรรษ 1990)
บุคคลสำคัญแซ่เอี้ยว
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| พระเจ้าซุ่น (舜) | ยุคตำนาน | ปฐมบรรพชนในตำนาน สัญลักษณ์ของความกตัญญู |
| เหยาฉาง (姚苌) | ศตวรรษที่ 4 | ผู้ตั้งราชวงศ์โฮ่วฉิน สายชาวเชียง |
| เหยาซือเหลียน (姚思廉) | ถัง | นักประวัติศาสตร์ เรียบเรียงพงศาวดาร《梁书》(เหลียงชู) และ《陈书》(เฉินชู) |
| เหยาฉง (姚崇) | ถัง 650 ถึง 721 | อัครมหาเสนาบดี ผู้เขียนคำสั่งเสียสอนลูกหลาน |
| เหยาติ่ง (姚鼎) | ปลายซ่ง | นายอำเภอเตี่ยเอี๊ยผู้ต้านมองโกล เสียชีวิตปี 1278 |
| เหยากว่างเซี่ยว (姚广孝) | หมิง | ที่ปรึกษาของจักรพรรดิหย่งเล่อ ผู้กำกับการรวบรวมสารานุกรม《永乐大典》(หย่งเล่อต้าเตี่ยน) |
| เหยาซุ่นมู่ (姚舜牧) | หมิง | ผู้เขียนคำสอนตระกูล《药言》(เย่าเหยียน) |
| เหยาไน่ (姚鼐) | ชิง | นักเขียนร้อยแก้ว ผู้นำสำนักถงเฉิง (桐城派 จีนกลาง ถงเฉิงพ่าย) |
ธรรมเนียมและคำสอนของตระกูล
คำสอนที่แพร่หลายที่สุดคือ《药言》(แปลว่า คำพูดเหมือนยา) ของเหยาซุ่นมู่ ท่อนที่คนจำได้มากที่สุดบอกว่า กตัญญู รักพี่น้อง ซื่อสัตย์ จริงใจ มีมารยาท ยุติธรรม สุจริตและรู้ละอาย คือ "แปดเสา" ของบ้าน มีแปดเสาจึงเป็นบ้านได้
ศาลบรรพชนใหญ่ที่เหมียนเฉิง (棉城 — ตัวเมืองเก่าของเตี่ยเอี๊ย) ตามแหล่งของตระกูล เริ่มสร้างปี 1602 และขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานระดับเมืองซัวเถาปี 2011 ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่เอี้ยวโดยตรง
คำถามที่พบบ่อย
แซ่เอี้ยว ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 姚 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ด้านซ้ายเป็นอักษร 女 (ผู้หญิง) และจัดอยู่ในกลุ่มแปดแซ่โบราณของจีน
แซ่เอี้ยว แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร และจีนกลางอ่านว่าอะไร?
แต้จิ๋วอ่านว่าเอี้ยว (io5) ส่วนจีนกลางอ่านว่าเหยา (Yáo) ทั้งสองคือแซ่ 姚 ตัวเดียวกัน
แซ่เอี้ยว มาจากไหน?
ตามตำนาน พระเจ้าซุ่นอยู่ที่เหยาซวีในลุ่มน้ำฮวงโห จึงใช้ชื่อถิ่นเป็นแซ่ ถิ่นเดิมทางใต้คืออู๋ซิงในเจ้อเจียง ส่วนสายแต้จิ๋วตามบันทึกของตระกูลมาจากผูเถียน ฝูเจี้ยน และตั้งบ้านที่กู่เฉิงในสมัยซ่งใต้
แซ่เอี้ยว ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกดได้หลายแบบ เช่น Yao (จีนกลาง) Yiu (กวางตุ้ง) และ Yeo หรือ Yeow (ชุมชนจีนในสิงคโปร์และมาเลเซีย)
แซ่เอี้ยว (姚) กับแซ่เอี้ย (杨) เป็นแซ่เดียวกันไหม?
ไม่ใช่ เป็นคนละแซ่ แม้ชื่อแต้จิ๋วจะฟังคล้ายกัน แซ่เอี้ยวเขียน 姚 จีนกลางอ่านเหยา ส่วนแซ่เอี้ยเขียน 杨 จีนกลางอ่านหยาง ควรดูอักษรจีนเป็นหลักเสมอ
บทสรุป
แซ่เอี้ยวเป็นแซ่เก่าแก่ที่ตำนานผูกไว้กับพระเจ้าซุ่น แต่ในทางประวัติศาสตร์มีหลายสายมารวมกัน สายแต้จิ๋วที่รู้ชัดที่สุดมีหมู่บ้านกู่เฉิงเป็นหลักยึด
ส่วนในเมืองไทย ผมยังไม่พบข้อมูลที่แน่นพอ ถ้าคุณเป็นลูกหลานแซ่เอี้ยว มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิมหรือป้ายหอที่บ้าน หรือพบว่าข้อมูลที่ผมเขียนต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- วิกิพีเดียภาษาจีน หัวข้อแซ่ 姚 (วิกิพีเดีย)
- บทความ แซ่เอี้ยวกับพระเจ้าซุ่น (นิตยสารศิลปวัฒนธรรม)
- ถิ่นเดิมและชื่อหอของแซ่ 姚 (เว็บไซต์เครือข่ายตระกูล zupu.cn)
- แซ่ 姚 เข้าฝูเจี้ยนกับเหยาเทียนหมิง (เว็บข่าวโซหู่ แหล่งของตระกูล)
- สายกู่เฉิงและกู่ซีแห่งเตี่ยเอี๊ย เขียนโดยลูกหลานรุ่นที่ 27 (เว็บข่าวโซหู่ แหล่งของตระกูล)
- ศาลบรรพชนใหญ่แซ่ 姚 ที่เตี่ยเอี๊ย (เว็บไซต์เครือข่ายตระกูล zupu.cn)
- แนะนำสหพันธ์แซ่เหยาโลก 2018 (เว็บข่าวโซหู่ แหล่งของตระกูล)
- เสียงอ่านของอักษร 姚 ในแต่ละสำเนียง (วิกิพจนานุกรม)
