↑
ครอบครัว ธุรกิจ แถวนี้ 101 แซ่อึ้ง บทความ ติดต่อครอบครัว
แซ่และตระกูลจีน · Ma Surname

แซ่เบ๊ แซ่หม่า (马) มาจากไหน? ประวัติตระกูลหม่า จากเหอเป่ย์สู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่เบ๊ (แต้จิ๋ว) หรือแซ่หม่า (จีนกลาง) 马 แปลว่าม้า มาจากไหน สายแม่ทัพจ้าวเซอกับชาวหุยมุสลิม สายแต้จิ๋วเตี่ยเอี๊ย คุณบรรหาร และสมาคมในไทย

โดย · · อ่าน ~12 นาที
ภาพปกอักษร 马 สีทองขนาดใหญ่กลางภาพ ด้านขวาเป็นภาพวาดจ้าวเซอสวมหมวกผ้าสีดำ ไว้หนวดเครา เสื้อสีเหลือง ด้านซ้ายเป็นภาพพิมพ์แกะไม้แม่ทัพปราบคลื่นหม่าหยวน ฉากหลังกำแพงเมือง ประตูวัง ธงแดงรูปม้า และแถวทหาร พร้อมข้อความ แซ่เบ๊ แซ่หม่า (马) มาจากไหน? ประวัติตระกูลหม่า จากเหอเป่ย์สู่แต้จิ๋วและไทย
ภาพปกอักษร 马 สีทองขนาดใหญ่กลางภาพ ด้านขวาเป็นภาพวาดจ้าวเซอสวมหมวกผ้าสีดำ ไว้หนวดเครา เสื้อสีเหลือง ด้านซ้ายเป็นภาพพิมพ์แกะไม้แม่ทัพปราบคลื่นหม่าหยวน ฉากหลังกำแพงเมือง ประตูวัง ธงแดงรูปม้า และแถวทหาร พร้อมข้อความ แซ่เบ๊ แซ่หม่า (马) มาจากไหน? ประวัติตระกูลหม่า จากเหอเป่ย์สู่แต้จิ๋วและไทย (ภาพปกประกอบบทความ)

แซ่เบ๊ของคนแต้จิ๋วในเมืองไทย ก็คือแซ่ 马 (แต้จิ๋ว เบ๊ / จีนกลาง หม่า — แปลว่า ม้า) ตัวเต็มเขียนว่า 馬 เป็นแซ่อันดับ 13 ของจีน มีคนราว 19.2 ล้านคนตามประมาณการปี 2026 ในแต้จิ๋วมีคนแซ่นี้หนาแน่นที่สุดที่เตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง)

ที่ผมสนใจคือ แซ่นี้มีสองสายใหญ่ที่ใช้อักษรเดียวกันแต่ไม่ได้เป็นญาติกัน สายหนึ่งเป็นชาวฮั่น อีกสายเป็นชาวหุยที่นับถือศาสนาอิสลาม และทั้งสองสายต่างมีเรื่องผูกพันกับเมืองไทย

คำตอบสั้น ๆ

แซ่เบ๊คือแซ่ 马 ที่จีนกลางอ่านว่าหม่า แปลว่าม้า เป็นแซ่อันดับ 13 ของจีน มีคนราว 19.2 ล้านคน สายชาวฮั่นสืบจากจ้าวเซอ แม่ทัพแคว้นจ้าวผู้ได้บรรดาศักดิ์เจ้าแห่งหม่าฝู ส่วนชาวหุยมุสลิมจำนวนมากใช้แซ่นี้จากการถอดเสียงนามท่านศาสดามุฮัมมัด ในแต้จิ๋วแซ่เบ๊อยู่หนาแน่นที่เตี่ยเอี๊ย และคนไทยแซ่เบ๊ที่มีชื่อที่สุดคือคุณบรรหาร ศิลปอาชา

ประเด็นสำคัญ

  • เบ๊ หม่า และ Ma คืออักษร 马 ตัวเดียวกัน ต่างกันแค่สำเนียง
  • แซ่หม่าเป็นแซ่อันดับ 1 ของชิงไห่และหนิงเซี่ย และมีคนมากที่สุดที่กานซู่
  • ชื่อหอที่พบบ่อยบนป้ายบรรพชนคือ 扶风堂 (แต้จิ๋ว ฮู้ฮงตึ๊ง / จีนกลาง ฝูเฟิงถัง) ตามชื่อถิ่นเดิมในมณฑลส่านซี
  • สายแต้จิ๋วที่ใหญ่ที่สุดอยู่ที่เตี่ยเอี๊ย ข้อมูลท้องถิ่นระบุว่าลูกหลานในต่างประเทศมีมากกว่าในบ้านเกิด
  • กรุงเทพฯ เคยเป็นเจ้าภาพการประชุมคนแซ่หม่าทั่วโลกครั้งแรกในปี 1999

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เบ๊ (马)

หัวข้อ ข้อมูล
อักษรจีน 马 (ตัวย่อ) / 馬 (ตัวเต็ม) แปลว่า ม้า
จีนกลาง / แต้จิ๋ว หม่า (Mǎ) / เบ๊ (bhê2)
ฮกเกี้ยน / กวางตุ้ง / แคะ má / maa5 / mâ
ภาษาอังกฤษ Ma, Mah, Mar, Beh
อันดับในจีน อันดับ 13 (อันดับทางการปี 2020)
จำนวนคน ราว 19.2 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
มณฑลที่มีมากที่สุด กานซู่ และเป็นแซ่อันดับ 1 ของชิงไห่และหนิงเซี่ย
ถิ่นเดิมของตระกูล 扶风 (แต้จิ๋ว ฮู้ฮง / จีนกลาง ฝูเฟิง) มณฑลส่านซี
ชื่อหอ ฮู้ฮงตึ๊ง, 伏波堂 (แต้จิ๋ว ฮกปอตึ๊ง / จีนกลาง ฝูปัวถัง — หอแม่ทัพปราบคลื่น), 绛帐堂 (จีนกลาง เจี้ยงจั้งถัง — หอม่านแดง)

ดูอันดับแซ่อื่นเทียบกันได้ในตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรก ปี 2026

แซ่เบ๊ภาษาจีนเขียนอย่างไร แปลว่าอะไร

แซ่เบ๊เขียนด้วยอักษร 马 ซึ่งเป็นตัวย่อที่ใช้ในจีนแผ่นดินใหญ่ ส่วนป้ายบรรพชนรุ่นเก่า ไต้หวัน และฮ่องกง ใช้ตัวเต็ม 馬 ทั้งสองแบบแปลว่าม้า แต่แซ่สายชาวฮั่นไม่ได้ตั้งตามสัตว์ หากมาจากชื่อเมืองหม่าฝู

คำว่าเบ๊มาจากเสียงพื้นบ้านของแต้จิ๋ว พจนานุกรมแต้จิ๋ว Mogherให้อักษรนี้สองเสียง คือ bhê2 ที่เป็นเสียงพื้นบ้าน และ ma2 ที่เป็นเสียงอ่านแบบหนังสือ หลักฐานว่าคนไทยใช้เสียงแรกคือชื่อเดิมของคุณบรรหาร ศิลปอาชา ว่าเต็กเซียง แซ่เบ๊ ซึ่งภาษาจีนเขียนว่า 馬德祥 (แต้จิ๋ว เบ๊เต็กเซียง / จีนกลาง หม่าเต๋อเสียง)

ภาษาอังกฤษสะกดตามสำเนียง พินอินจีนกลางเขียน Ma คนกวางตุ้งมักเขียน Mah หรือ Mar ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วเขียน Beh

แซ่เบ๊มาจากไหน

แซ่หม่ามีสองสายใหญ่ที่ใช้อักษรเดียวกันแต่ไม่ได้เป็นญาติกัน คือสายชาวฮั่นที่สืบจากแม่ทัพโบราณ และสายชาวหุยที่นับถือศาสนาอิสลาม

สายชาวฮั่น: จ้าวเซอ เจ้าแห่งหม่าฝู

赵奢 (แต้จิ๋ว เตี้ยวเชีย / จีนกลาง จ้าวเซอ) เป็นแม่ทัพแคว้นจ้าวในสมัยจ้านกั๋ว ตระกูลจ้าวสืบจากแซ่ใหญ่ 嬴 (จีนกลาง อิ๋ง) เดียวกับราชวงศ์ฉิน ดังที่ผมเล่าไว้ในที่มาของแซ่เตี้ยว แซ่จ้าว (赵) ท่านชนะทัพฉินราว 270 ปีก่อนคริสตกาล จึงได้ศักดินาที่เมืองหม่าฝูใกล้ 邯郸 (จีนกลาง หานตาน) มณฑลเหอเป่ย์ พร้อมบรรดาศักดิ์ 马服君 (จีนกลาง หม่าฝูจวิน — เจ้าแห่งหม่าฝู)

ภาพวาดสีจ้าวเซอ แม่ทัพแคว้นจ้าวผู้ได้บรรดาศักดิ์เจ้าแห่งหม่าฝู บรรพชนแซ่เบ๊ แซ่หม่า สายชาวฮั่น สวมหมวกผ้าสีดำและเสื้อสีเหลือง
ภาพวาดสีจ้าวเซอ ฝีมือจิตรกรสมัยชิงตามชื่อไฟล์ต้นฉบับ (ในภาพไม่มีจารึกชื่อ) · ภาพ: ไม่ทราบชื่อผู้วาด / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)

หน้าจ้าวเซอในวิกิพีเดียภาษาจีนอ้างตำราสมัยถังว่า ลูกหลานสายบุตรชื่อจ้าวมู่ใช้คำว่าหม่าฝูเป็นแซ่ แล้วย่อเหลือหม่า แต่หน้าแซ่หม่าระบุชื่อบุตรว่าจ้าวซิง ต่อมาสมัยฮั่นอู่ตี้ ลูกหลานย้ายไปอยู่ที่ฝูเฟิง มณฑลส่านซี ซึ่งกลายเป็นถิ่นเดิมของตระกูลมาจนทุกวันนี้

สายชาวหุยมุสลิม

ชาวหุยเดิมใช้ชื่อตามศาสนา เมื่อใช้ชีวิตร่วมกับวัฒนธรรมจีนตั้งแต่สมัยหยวนถึงหมิงจึงรับแซ่จีนมาใช้ เอกสารจีนเคยถอดเสียงนามของท่านศาสดามุฮัมมัดว่า 马哈麻 (จีนกลาง หม่าฮาหมา) จึงมีผู้ใช้อักษรแรกเป็นแซ่ บ้างก็มาจากชื่อทางศาสนาที่มีเสียงหม่า เช่น มะห์มูด สำนวนจีน 十回九马 (จีนกลาง สือหุยจิ่วหม่า — สิบหุยเก้าหม่า) แม้พูดเกินจริง แต่ก็สะท้อนว่าหม่าเป็นแซ่อันดับ 1 ของชาวหุย

สาย ที่มา ตำนานหรือหลักฐาน
จ้าวเซอ ลูกหลานย่อชื่อเมืองหม่าฝูเป็นแซ่ มีในตำราสมัยถัง ชื่อบุตรผู้สืบสายยังไม่ตรงกัน
ชนชาติอื่นที่ไม่ใช่มุสลิม ตระกูลแมนจู และตระกูลคริสเตียนสมัยหยวน มีบันทึก ตระกูลหลังใช้หม่าจากคำซีเรียก Mar แปลว่าบิชอป
ชาวหุยมุสลิม ชาวมุสลิมจากเอเชียกลางสมัยหยวน สายใหญ่ทางตะวันตกเฉียงเหนือ ไม่เกี่ยวกับสายจ้าวเซอ

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมหลักในตำราแทบทุกเล่มคือฝูเฟิงในมณฑลส่านซี ชื่อหอที่ลูกหลานใช้มีสามกลุ่ม หอฮู้ฮงตึ๊งตั้งตามถิ่นเดิม ส่วนหอฮกปอตึ๊งมาจาก 马援 (จีนกลาง หม่าหยวน) ชาวฝูเฟิงสมัยฮั่นตะวันออก ผู้ได้ตำแหน่งแม่ทัพปราบคลื่นและยกทัพไปถึงเวียดนามเหนือ

ภาพพิมพ์แกะไม้หม่าหยวน แม่ทัพปราบคลื่น บรรพชนคนสำคัญของแซ่เบ๊ แซ่หม่า ยืนสวมมงกุฎ มีทหารสองคนคุกเข่าอยู่ด้านซ้าย
ภาพพิมพ์แกะไม้ มุมขวาบนเขียนว่า 伏波將軍 (จีนกลาง ฝูปัวเจียงจฺวิน — แม่ทัพปราบคลื่น) คือหม่าหยวน ที่มาของชื่อหอฮกปอตึ๊ง · ภาพ: ไม่ทราบชื่อผู้สร้าง / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)

หอเจี้ยงจั้งถังมาจาก 马融 (จีนกลาง หม่าหรง) ปราชญ์คัมภีร์ขงจื๊อชาวฝูเฟิง ที่เล่ากันว่าสอนศิษย์อยู่หน้าม่านสีแดง ถ้าป้ายบรรพชนที่บ้านเขียนชื่อหอเหล่านี้ ก็เป็นร่องรอยที่ชัดว่าเป็นตระกูลหม่า

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

บทความเรื่องแซ่หม่าในแต้จิ๋วของกัวเหว่ยจง จากหนังสือพิมพ์ซัวเถา แบ่งเส้นทางเข้าแต้จิ๋วเป็นสี่สาย ตัวเลขเป็นข้อมูลท้องถิ่นที่ไม่ระบุปีสำรวจ

สาย ที่มา ถิ่นปัจจุบันโดยประมาณ
1. จากฝูเจี้ยนตะวันตก สมัยซ่งถึงหยวน กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) รวมโผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) ราว 3,300 คน
2. จาก 莆田 (จีนกลาง ผูเถียน) ฝูเจี้ยน บรรพชนของหม่าฟา ปลายราชวงศ์ถัง เตี่ยอัง (潮安 — จีนกลาง เฉาอาน) และเหรียวเพ้ง (饶平 — จีนกลาง เหราผิง) ราว 2,000 คน
3. จากผูเถียน ขุนนางแซ่หม่าที่ลาออกปี 1135 มาอยู่ตำบล 和平 (จีนกลาง เหอผิง) เตี่ยเอี๊ย
4. จากเจียงซี บุตรอัครเสนาบดีแซ่หม่า ปลายซ่ง เตี่ยเอี๊ย

สายเตี่ยเอี๊ยใหญ่ที่สุด บทความนับได้ 59 จุด รวม 79,803 คน แต่บอกว่าลูกหลานในต่างประเทศมีกว่า 200,000 คน ในอดีตตำบล 成田 (จีนกลาง เฉิงเถียน) แห่งเดียวมีโพยก๊วนถึงเจ็ดแห่ง ระบบรับส่งเงินและจดหมายนี้ผมเล่าไว้ในเรื่องซัวเถา เมืองท่าของชาวแต้จิ๋ว แสดงว่าคนแซ่เบ๊สายนี้ออกเรือไปทำมาหากินกันมาก

หม่าฟา ผู้ป้องกันเมืองแต้จิ๋ว

马发 (แต้จิ๋ว เบ๊ฮวก / จีนกลาง หม่าฟา) เป็นนายทหารชาวแต้จิ๋วสมัยปลายซ่ง ปี 1277 ทัพหยวนบุกมาแล้วเจ้าเมืองหนีไป ท่านจึงรักษาการเมืองแทน ปี 1278 มีคนรับสินบนเปิดประตูเมืองด้านใต้ ท่านและครอบครัวจึงเลือกตายตามเมือง เว็บไซต์ตระกูลหม่าเล่าว่าสุสานบนเขา 金山 (แต้จิ๋ว กิมซัว / จีนกลาง จินซาน) ในเมืองแต้จิ๋ว ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานในปี 1987

ลูกหลานสายเตี่ยเอี๊ยที่โลกรู้จักคือ 马化腾 (จีนกลาง หม่าฮั่วเถิง) หรือ Pony Ma ผู้ก่อตั้ง Tencent วิกิพีเดียภาษาจีนระบุว่าท่านเกิดที่ไหหลำ แต่บ้านบรรพชนอยู่เตี่ยเอี๊ย ซึ่งปัจจุบันเป็นเขต 潮南 (จีนกลาง เฉาหนาน) เมืองซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว)

แซ่เบ๊ในเมืองไทย

คุณบรรหาร ศิลปอาชา

วิกิพีเดียภาษาไทยระบุว่าคุณบรรหาร นายกรัฐมนตรีคนที่ 21 เกิดปี พ.ศ. 2475 ที่จังหวัดสุพรรณบุรี ชื่อเดิมเต็กเซียง แซ่เบ๊ บิดาชื่อเซ่งกิม แซ่เบ๊ และเป็นคนไทยเชื้อสายแต้จิ๋ว

ปี 1999 กรุงเทพฯ เป็นเจ้าภาพการประชุมใหญ่คนแซ่หม่าทั่วโลกครั้งที่ 1 รายงานของเว็บไซต์ตระกูลหม่าเล่าว่าคุณบรรหารได้รับเชิญเป็นประธานเปิดงาน และเมื่อท่านถึงแก่อสัญกรรมในวันที่ 23 เมษายน 2016 สมาพันธ์คนแซ่หม่าทั่วโลกก็ส่งสารแสดงความเสียใจโดยเรียกท่านว่าหม่าเต๋อเสียง

สมาคมตระกูลแซ่เบ๊

สมาคมของคนแซ่นี้มีชื่อจีนว่า 泰国马氏宗亲总会 (จีนกลาง ไท่กั๋วหม่าซื่อจงชินจ่งฮุ่ย — สมาคมตระกูลหม่าแห่งประเทศไทย) ทำเนียบสมาคมตระกูลแซ่ของเว็บไซต์ thaicn.net ซึ่งไม่ระบุปีที่ปรับปรุง ให้ที่อยู่เลขที่ 78/16 ฝั่งตรงข้ามซอย 43 ถนนจรัญสนิทวงศ์ ส่วนปีก่อตั้ง ผมยังหาแหล่งที่ยืนยันไม่ได้

ชั้น 4 ของสมาคมมีหอ 文渊殿 (จีนกลาง เหวินยวนเตี้ยน) ตั้งตามชื่อรองของหม่าหยวน ในงานปี 1999 คนแซ่หม่าจากหลายประเทศราว 300 คนขึ้นไปไหว้หม่าหยวนที่นี่ และมีคณะจากเตี่ยเอี๊ยมาร่วมด้วย

ชาวจีนฮ่อมุสลิมทางภาคเหนือ

เมืองไทยยังมีคนแซ่หม่าอีกกลุ่มในชุมชนชาวจีนฮ่อ คือชาวจีนยูนนานที่เข้ามาทางพม่าและลาว ราวหนึ่งในสามเป็นมุสลิมชาวหุย มีทั้งผู้หนีภัยหลังกบฏปันเธ่ย์ในยูนนานช่วงศตวรรษที่ 19 พ่อค้าตามเส้นทางการค้า และทหารก๊กมินตั๋งหลังปี 1949

ที่เชียงใหม่มีมัสยิดเฮดายาตุลอิสลามบ้านฮ่อ ใกล้ไนท์บาซาร์ ชื่อจีนว่า 王和清真寺 (จีนกลาง หวังเหอชิงเจินซื่อ) สร้างโดยชาวจีนฮ่อยูนนานในศตวรรษที่ 19 และยังเปิดสอนศาสนาให้เยาวชนทุกสุดสัปดาห์

ด้านหน้ามัสยิดบ้านฮ่อ เชียงใหม่ ของชาวจีนฮ่อมุสลิมซึ่งมีคนแซ่หม่า แซ่เบ๊ อยู่มาก มีหออะซานสองหอและป้ายภาษาจีนเหนือทางเข้า
มัสยิดบ้านฮ่อ เชียงใหม่ ป้ายเหนือทางเข้าเขียนว่า 清真寺 (จีนกลาง ชิงเจินซื่อ — มัสยิด) · ภาพ: Iceway12 at en.wikipedia / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

เจิ้งเหอและหม่าฮวน คนแซ่หม่าที่เคยมาสยาม

郑和 (จีนกลาง เจิ้งเหอ) ผู้นำกองเรือแห่งราชวงศ์หมิง เดิมชื่อ 马和 (จีนกลาง หม่าเหอ) เป็นชาวหุยจากคุนหยาง มณฑลยูนนาน ภายหลังจักรพรรดิหย่งเล่อพระราชทานแซ่เจิ้งให้ วิกิพีเดียภาษาจีนเล่าว่าในปี 1403 ท่านได้รับมอบให้เป็นทูตไปสยาม ก่อนจะนำกองเรือใหญ่ออกทะเลอีกเจ็ดครั้ง

รูปปั้นหินเจิ้งเหอ เดิมชื่อหม่าเหอ คนแซ่หม่า ในสวนเจิ้งเหอ เมืองคุนหยาง มณฑลยูนนาน ถือม้วนคัมภีร์และสวมผ้าคลุม
รูปปั้นเจิ้งเหอในสวนเจิ้งเหอ เมืองคุนหยาง บ้านเกิดของท่าน · ภาพ: Vmenkov / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

马欢 (จีนกลาง หม่าฮวน) ชาวหุยจากเส้าซิง เป็นล่ามที่รู้ภาษาอาหรับ ติดตามกองเรือเจิ้งเหอสามครั้ง แล้วเขียนบันทึก《瀛涯胜览》 (จีนกลาง อิ๋งหยาเซิ่งหล่าน) ซึ่งมีบทว่าด้วยสยามโดยเฉพาะ เป็นเอกสารจีนสำคัญเรื่องอยุธยาตอนต้น

ทุกวันนี้คนแซ่หม่าอยู่ที่ไหนในจีน

มณฑลที่มีคนแซ่หม่ามากที่สุดคือกานซู่ และหม่าเป็นแซ่อันดับ 1 ของชิงไห่กับหนิงเซี่ย ถิ่นที่มีชาวหุยอยู่มาก สายชาวฮั่นอยู่หนาแน่นในเหอหนาน เหอเป่ย์ ซานซี และเจียงซู ส่วนสายแต้จิ๋วอยู่ที่เตี่ยเอี๊ยกับเฉาหนานมากที่สุด ถิ่นเก่าที่ลูกหลานไปเยือนได้ มีเมืองหานตาน ศาลหม่าหยวนที่หมู่บ้าน 毕公 (จีนกลาง ปี้กง) มณฑลส่านซี และสุสานหม่าฟาในเมืองแต้จิ๋ว

บุคคลสำคัญแซ่เบ๊

บุคคล คำอ่าน ยุค บทบาท
马援 จีนกลาง หม่าหยวน 14 ปีก่อน ค.ศ.–ค.ศ. 49 แม่ทัพปราบคลื่น
马超 จีนกลาง หม่าเชา (ม้าเฉียว) ค.ศ. 176–222 ขุนพลจ๊กก๊ก
郑和 จีนกลาง เจิ้งเหอ ค.ศ. 1371–1433 ผู้นำกองเรือราชวงศ์หมิง
马发 แต้จิ๋ว เบ๊ฮวก / จีนกลาง หม่าฟา ปลายซ่ง ผู้ป้องกันเมืองแต้จิ๋ว
馬德祥 แต้จิ๋ว เบ๊เต็กเซียง (บรรหาร ศิลปอาชา) ค.ศ. 1932–2016 นายกรัฐมนตรีคนที่ 21 ของไทย
马化腾 จีนกลาง หม่าฮั่วเถิง เกิด ค.ศ. 1971 ผู้ก่อตั้ง Tencent

ม้าเฉียวเป็นขุนพลคนหนึ่งในทัพของเล่าปี่ และนับเป็นหนึ่งในห้าทหารเสือของจ๊กก๊ก

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

เว็บไซต์ตระกูลหม่าระบุว่าสมุดลำดับสกุลของตระกูลหม่าแทบทุกเล่มลงจดหมายที่หม่าหยวนเขียนเตือนหลานชายไว้ต้นเล่ม ใจความหนึ่งสอนว่า ได้ยินความผิดของคนอื่นให้เหมือนได้ยินชื่อพ่อแม่ หูฟังได้แต่ปากอย่าพูดต่อ อีกตอนหนึ่งกลายเป็นสำนวน 画虎不成反类狗 (จีนกลาง ฮว่าหู่ปู้เฉิงฝ่านเล่ยโก่ว — วาดเสือไม่สำเร็จกลับเหมือนสุนัข)

ที่ศาลหม่าหยวน รัฐบาลเขต 杨陵 (จีนกลาง หยางหลิง) บันทึกว่าลูกหลานไหว้ทุกปีช่วงตรุษจีน วันขึ้น 10 ค่ำ เดือน 3 ซึ่งเป็นวันถึงแก่กรรม และวันขึ้น 14 ค่ำ เดือน 9 ซึ่งเป็นวันเกิดของท่าน คำบวงสรวงต้องมีคำสอนอย่าง 马革裹尸 (จีนกลาง หม่าเก๋อกั่วซือ — ยอมตายในสนามรบให้ห่อศพกลับด้วยหนังม้า) พิธีนี้เป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับมณฑลส่านซีตั้งแต่ปี 2018

ชาวหุยแซ่หม่าไม่ตั้งป้ายบรรพชนไว้ไหว้แบบชาวฮั่น ตามหลักศาสนาอิสลามที่นับถือพระเจ้าองค์เดียว และหลายคนใช้ชื่อทางศาสนาคู่กับชื่อจีน

อาหารที่ผูกกับคนแซ่หม่า

แซ่หม่าเป็นหนึ่งในไม่กี่แซ่ที่มีอาหารผูกกับคนแซ่นี้จริง คือบะหมี่เนื้อหลานโจว วิกิพีเดียภาษาจีนเล่าว่าในปี 1915 马保子 (จีนกลาง หม่าเป่าจื่อ) ชาวหุย วางมาตรฐานไว้ห้าข้อ คือ น้ำซุปใส หัวไชเท้าขาว ผักชีกับใบกระเทียมสีเขียว น้ำมันพริกสีแดง และเส้นสีเหลือง

บะหมี่เนื้อหลานโจว อาหารที่หม่าเป่าจื่อ คนแซ่หม่าชาวหุย วางมาตรฐานไว้ มีเนื้อวัว เส้นเหลือง ต้นหอม และน้ำมันพริกแดง
บะหมี่เนื้อหลานโจว ถ่ายที่เขตอานหนิง เมืองหลานโจว ปี 2017 · ภาพ: N509FZ / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

ฝั่งเมืองไทย ข้าวซอยเชื่อกันว่าพัฒนามาจากอาหารของพ่อค้าจีนฮ่อมุสลิม เป็นอาหารของชุมชน ไม่ใช่ของแซ่หม่าโดยตรง ส่วนสายแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบเมนูประจำแซ่ที่มีเอกสารรองรับ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เบ๊มาจากไหน?

สายชาวฮั่นสืบจากจ้าวเซอ แม่ทัพแคว้นจ้าวที่ได้ศักดินาเมืองหม่าฝูราว 270 ปีก่อนคริสตกาล ลูกหลานย่อชื่อเมืองเป็นแซ่หม่า ส่วนชาวหุยมุสลิมรับแซ่หม่าจากการถอดเสียงนามท่านศาสดามุฮัมมัดและชื่อทางศาสนา

แซ่เบ๊ภาษาจีนเขียนอย่างไร จีนกลางอ่านว่าอะไร?

ตัวย่อเขียนว่า 马 ตัวเต็มเขียนว่า 馬 ภาษาจีนกลางอ่านว่าหม่า ส่วนเบ๊คือเสียงแต้จิ๋ว แซ่เบ๊กับแซ่หม่าจึงเป็นแซ่เดียวกัน

แซ่เบ๊ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดตามสำเนียง เช่น Ma ตามพินอินจีนกลาง Mah หรือ Mar ตามสำเนียงกวางตุ้ง และ Beh ตามสำเนียงแต้จิ๋ว

แซ่เบ๊แปลว่าอะไร?

อักษร 马 แปลว่าม้า แต่แซ่สายชาวฮั่นมาจากชื่อเมืองหม่าฝูซึ่งเป็นศักดินาของจ้าวเซอ ไม่ได้ตั้งตามสัตว์โดยตรง

แซ่เบ๊เป็นนามสกุลของใคร?

คนไทยแซ่เบ๊ที่มีชื่อเสียงที่สุดคือคุณบรรหาร ศิลปอาชา ชื่อเดิมเต็กเซียง แซ่เบ๊ ส่วนครอบครัวแซ่เบ๊ทั่วไปตั้งนามสกุลไทยกันเอง จึงไม่มีนามสกุลไทยใดที่บอกได้ว่าเป็นแซ่เบ๊ทั้งหมด

บทสรุป

แซ่เบ๊มีสองรากที่ใช้อักษรเดียวกัน คือแม่ทัพจ้าวเซอของชาวฮั่น กับชุมชนชาวหุยที่มีมัสยิดเป็นศูนย์กลาง ในเมืองไทยเราจึงพบคนแซ่หม่าทั้งในครอบครัวแต้จิ๋วจากเตี่ยเอี๊ย และในชุมชนจีนฮ่อทางภาคเหนือ

ถ้าลูกหลานแซ่เบ๊บ้านไหนมีเรื่องเล่า รู้ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือมีข้อมูลที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

แซ่และตระกูลจีน 20 แซ่ใหญ่

แซ่อันดับ 13 ของจีน

บทความชุดนี้เล่าประวัติแซ่ใหญ่ของจีนทีละแซ่ เพื่อเป็นประโยชน์ต่อลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีนที่อยากรู้รากเหง้าของตระกูลตัวเอง ดูอันดับและจำนวนคนของ 100 แซ่แรกได้ที่บทความแม่ของชุด ทั้งชุดรวบรวมและเรียบเรียงโดยธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ลูกหลานคนแต้จิ๋วแซ่อึ้งจากเท่งไฮ้ หากข้อมูลตระกูลใดคลาดเคลื่อน แจ้งครอบครัวเราได้

ดูตาราง 100 แซ่จีน →
ดูรายชื่อแซ่ทั้งชุด

เกี่ยวกับผู้เขียน

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)
黄炳明 - MingPaPa

เขียนโดย

ชื่อจีน 黄炳明 (แต้จิ๋ว อึ้งเป๋งเม้ง / จีนกลาง หวงปิ่งหมิง)

นักธุรกิจโรงพิมพ์ ครูศิลปะการต่อสู้ และผู้ถ่ายทอดวัฒนธรรมจีน ศาสนา และความเชื่อ

ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้: ผู้เขียนเป็นคนแต้จิ๋วแซ่อึ้ง บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ เคยเขียนเรื่องแซ่อึ้งของตระกูลตัวเองและตาราง 100 แซ่จีนจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน บทความแซ่เบ๊นี้รวบรวมจากรายงานของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวที่ระบุไว้ท้ายบทความ เพื่อให้ลูกหลานแซ่เบ๊ใช้ค้นรากเหง้าต่อได้

ประวัติการแก้ไข

  • — เผยแพร่ครั้งแรก

พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งได้ที่หน้าติดต่อ และอ่านวิธีตรวจสอบกับแก้ไขข้อผิดพลาดได้ที่นโยบายบรรณาธิการ

บทความที่เกี่ยวข้อง

ดูบทความทั้งหมดในหมวดแซ่และตระกูลจีน