จูล่งฝ่าทัพเตียงปันโป๋ช่วยอาเต๊าเป็นเรื่องจริง! แต่ฆ่าขุนพลห้าสิบคนกับบิฮูหยินโดดบ่อเป็นเรื่องแต่ง

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น เล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๓๗ ของฉบับไทย ซึ่งเรียกสนามรบนี้ว่าเตียงปัน ส่วนตอนที่ ๕๔ และ ๕๗ เรียกว่า "เตียงปันโป๋"

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
赵云	Zhào Yún	จ้าวอวิ๋น	จูล่ง (ฉบับไทยให้จูล่งบอกชื่อตัวเองว่า "เตียวจูล่ง")
刘备	Liú Bèi	หลิวเป้ย	เล่าปี่
刘禅	Liú Shàn	หลิวซาน	อาเต๊า (ภายหลังคือพระเจ้าเล่าเสี้ยน)
甘夫人	Gān fūrén	กันฟูเหริน	นางกำฮูหยิน
糜夫人 / 麋夫人	Mí fūrén	หมีฟูเหริน	นางบิฮูหยิน
麋竺 / 糜竺	Mí Zhú	หมีจู๋	บิต๊ก พี่ชายของบิฮูหยิน
糜芳	Mí Fāng	หมีฟาง	บิฮอง
简雍	Jiǎn Yōng	เจี่ยนยง	กันหยง
张飞	Zhāng Fēi	จางเฟย	เตียวหุย
曹操	Cáo Cāo	เฉาเชา	โจโฉ
曹洪	Cáo Hóng	เฉาหง	โจหอง
曹纯	Cáo Chún	เฉาฉุน	โจซุน (ผู้คุมทหารม้าหู่เป้าของโจโฉ)
张郃	Zhāng Hé	จางเหอ	เตียวคับ
夏侯恩	Xiàhóu Ēn	เซี่ยโหวเอิน	แฮหัวอิ๋น (ตัวละครในนิยาย)
姜维	Jiāng Wéi	เจียงเหวย	เกียงอุย
长坂 / 长阪	Chángbǎn	ฉางป่าน	เตียงปัน / ทุ่งเตียงปันโป๋
当阳	Dāngyáng	ตังหยาง	เมืองตงหยง
景山	Jǐngshān	จิ่งซาน	เขาเกงสัน
裴松之	Péi Sōngzhī	เผยซงจือ	ผู้เขียนอรรถาธิบาย《三国志》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
鱼豢	Yú Huàn	ยฺหวีฮ่วน	ผู้เขียน《魏略》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
陈寿	Chén Shòu	ตันซิ่ว	ตันซิ่ว ผู้เขียน《三国志》
罗贯中	Luó Guànzhōng	หลัวก้วนจง	ผู้แต่งนิยายสามก๊กฉบับจีน

1. ฉากเตียงปันในนิยาย: ช่วยกำฮูหยิน แล้วกลับไปหาอาเต๊า

ตอนที่ 41 (第四十一回) ของนิยายฉบับจีนชื่อตอนว่า 「刘玄德携民渡江　赵子龙单骑救主」 คือ "เล่าปี่พาราษฎรข้ามน้ำ จูล่งขี่ม้าตัวเดียวช่วยนาย" ทัพทหารม้าของโจโฉ (曹操 เฉาเชา) ไล่ทันขบวนอพยพของเล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ตอนกลางดึกใกล้เขาเกงสัน ในเขตเมืองตงหยง (当阳 ตังหยาง) ครอบครัวของเล่าปี่หายไปในความวุ่นวาย จูล่ง (赵云 จ้าวอวิ๋น) ซึ่งได้รับมอบหมายให้ดูแลครอบครัว รบอยู่ทั้งคืนจนรุ่งเช้าก็ยังหาไม่พบ เขาตัดสินใจกลับเข้าไปในทัพข้าศึกอีกครั้ง

นิยายเล่าเป็นขั้น ๆ จูล่งพบกันหยง (简雍 เจี่ยนยง) บาดเจ็บนอนอยู่ในกอหญ้า ได้ข่าวนางกำฮูหยิน (甘夫人 กันฟูเหริน) แล้วตามไปพบนางเดินเท้าเปล่าปนอยู่กับราษฎร ระหว่างนั้นช่วยบิต๊ก (糜竺 หมีจู๋) ที่ถูกมัดไว้บนหลังม้าออกมาได้ แล้วส่งทั้งสองไปถึงสะพานที่เตียวหุยเฝ้าอยู่ จากนั้นจึงกลับเข้าไปใหม่ ฆ่าแฮหัวอิ๋น (夏侯恩) ผู้ถือกระบี่ของโจโฉ ได้กระบี่ชิงกัง (青釭) มา แล้วจึงไปพบนางบิฮูหยิน (糜夫人 หมีฟูเหริน) อุ้มอาเต๊านั่งร้องไห้อยู่ข้างบ่อน้ำแห้งหลังกำแพงบ้านที่ถูกไฟไหม้ นางถูกทวนที่ขาซ้าย เดินไม่ได้ และไม่ยอมขึ้นม้าของจูล่ง เพราะถ้าจูล่งเดินเท้าก็พาลูกหนีไม่รอด สุดท้าย

「糜夫人乃弃阿斗于地，翻身投入枯井中而死。」

"บิฮูหยินจึงวางอาเต๊าลงบนพื้น แล้วพลิกตัวโดดลงบ่อแห้งตาย"

จูล่งดันกำแพงดินพังลงกลบบ่อไม่ให้ทหารโจโฉเอาศพไป ปลดสายรัดเกราะ เอาอาเต๊าไว้ในอก แล้วตีฝ่าออกมา ระหว่างทางรบกับเตียวคับ (张郃 จางเหอ) ม้าตกหลุม มีแสงแดงพวยพุ่งจากหลุมจนม้ากระโดดขึ้นมาได้ โจโฉเห็นจากบนเขาก็ถามชื่อ แล้วสั่งห้ามยิงเกาทัณฑ์ใส่ ให้จับเป็น นิยายสรุปผลงานรอบนี้ไว้ว่า

「这一场杀，赵云怀抱后主，直透重围，砍倒大旗两面，夺槊三条；前后枪刺剑砍，杀死曹营名将五十余员。」

"ศึกครั้งนี้ จูล่งอุ้มพระเจ้าเล่าเสี้ยนไว้ในอก ฝ่าวงล้อมทะลุออกมา ฟันธงใหญ่ล้มสองผืน ชิงทวนยาวได้สามเล่ม ทั้งแทงด้วยทวนและฟันด้วยกระบี่ ฆ่าขุนพลมีชื่อของทัพโจโฉตายกว่าห้าสิบคน"

2. ฉบับไทย: นายกองใหญ่สองนาย ทหารเอกห้าสิบคน

ตอนที่ ๓๗ ของฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เล่าฉากนี้ครบทุกขั้นเหมือนฉบับจีน ตั้งแต่พบกันหยงในกอหญ้า ช่วยนางกำฮูหยินกับบิต๊ก ไปจนถึงนางบิฮูหยินที่ "อุ้มอาเต๊านั่งร้องไห้อยู่ริมปากบ่อ" ฉบับไทยเล่าการตายของนางไว้อย่างนี้

นางบิฮูหยินได้ฟังดังนั้น ก็เอาอาเต๊าผู้บุตรเลี้ยงเปนลูกของนางกำฮูหยินภรรยาหลวงนั้นวางลงไว้เหนือแผ่นดินต่อหน้าจูล่ง แล้วก็โจนลงในบ่อน้ำตาย

ประโยคนี้มีรายละเอียดที่น่าสังเกต ฉบับไทยบอกชัดว่าอาเต๊าเป็นลูกของนางกำฮูหยิน บิฮูหยินเป็นผู้เลี้ยง และเรียกนางกำฮูหยินว่า "ภรรยาหลวง" ซึ่งต่างจากพงศาวดารที่บันทึกว่ากำฮูหยินเป็นอนุ (ดูหัวข้อที่ 3)

ส่วนตัวเลขผู้ถูกฆ่า ฉบับไทยไม่ได้แปลตรงกับฉบับจีนเสียทีเดียว

จึงพเอิญให้จูล่งฆ่านายกองใหญ่เสียได้ถึงสองนาย ทหารเอกห้าสิบคน โลหิตติดเกราะแลข้างม้าดุจหนึ่งรดด้วยน้ำครั่ง

ฉบับจีนมี "ธงใหญ่สองผืน" กับ "ขุนพลมีชื่อกว่าห้าสิบคน" ฉบับไทยกลายเป็น "นายกองใหญ่สองนาย" กับ "ทหารเอกห้าสิบคน" เลขห้าสิบยังอยู่ และนี่คือตัวเลขที่คนไทยจดจำกันมาจนถึงทุกวันนี้

อีกจุดหนึ่งคือชื่อกระบี่ ฉบับจีนบอกว่าแฮหัวอิ๋นถือกระบี่ "ชิงกัง" (青釭) ส่วนกระบี่ "อี่เทียน" (倚天) โจโฉพกเอง แต่ฉบับไทยเขียนว่าแฮหัวอิ๋นถือ "กระบี่ชื่อกีเทนเกี้ยม" ซึ่งเป็นเสียงฮกเกี้ยนของชื่อกระบี่อี่เทียน ฉบับไทยจึงสลับกระบี่สองเล่มนี้กัน

ทั้งสองฉบับไม่มีคำว่า "เข้าเจ็ดออกเจ็ด" (七进七出) ที่คนรุ่นหลังใช้เรียกฉากนี้ ในตอนที่ 41–42 ของนิยายฉบับจีนบนวิกิซอร์ซไม่พบวลีนี้ และฉบับไทยตอนที่ ๓๗ ก็ไม่มีการนับรอบว่าจูล่งเข้าออกกี่ครั้ง

3. 《三国志》บันทึกไว้ว่าอะไร

แกนกลางของเรื่องนี้เป็นความจริง และบันทึกไว้ในพงศาวดารอย่างน้อยสองแห่ง ชีวประวัติจูล่งใน《三国志·蜀书·赵云传》ของตันซิ่ว (陈寿 เฉินโซ่ว) เขียนไว้ว่า

「及先主为曹公所追于当阳长阪，弃妻子南走，云身抱弱子，即后主也，保护甘夫人，即后主母也，皆得免难。迁为牙门将军。」

"ครั้นเล่าปี่ถูกโจโฉไล่ตามที่เตียงปันในเขตตงหยง ทิ้งลูกเมียหนีลงใต้ จูล่งอุ้มลูกน้อยไว้กับตัว คือพระเจ้าเล่าเสี้ยนในภายหลัง และคุ้มกันกำฮูหยิน มารดาของพระองค์ ทั้งสองจึงรอดจากภัย จูล่งได้เลื่อนเป็นนายทัพหย่าเหมิน (牙门将军)"

ชีวประวัติกำฮูหยินใน《三国志·蜀书·二主妃子传》ยืนยันเรื่องเดียวกันจากฝั่งผู้ถูกช่วย

「值曹公军至，追及先主于当阳长阪，于时困偪，弃后及后主，赖赵云保护，得免于难。」

"เมื่อทัพโจโฉมาถึง ไล่ทันเล่าปี่ที่เตียงปันในเขตตงหยง ในเวลานั้นคับขัน เล่าปี่ทิ้งนางกับพระเจ้าเล่าเสี้ยนไว้ อาศัยจูล่งคุ้มกันจึงรอดจากภัย"

ชีวประวัติเดียวกันยังบอกฐานะของกำฮูหยินไว้ตรง ๆ ว่า 「先主临豫州，住小沛，纳以为妾」 "เมื่อเล่าปี่เป็นเจ้าเมืองอิจิ๋วอยู่ที่เสียวพ่าย รับนางมาเป็นอนุ" และเพราะภรรยาเอกของเล่าปี่ตายไปหลายคน นางจึง 「常摄内事」 "ดูแลกิจการในบ้านอยู่เสมอ" ตำแหน่ง "ฮองเฮา" ของนางเป็นพระนามที่ได้รับย้อนหลังหลังสิ้นชีวิตไปแล้ว

4. สิ่งที่พงศาวดารไม่ได้บันทึก: ห้าสิบขุนพล

ข้อความในชีวประวัติจูล่งมีแค่ "อุ้มลูกน้อย คุ้มกันกำฮูหยิน รอดจากภัย" ไม่มีตัวเลขผู้ถูกฆ่า ไม่มีธงที่ถูกฟัน ไม่มีชื่อข้าศึกแม้แต่คนเดียว ชื่อขุนพลที่นิยายให้จูล่งฆ่า เช่น แฮหัวอิ๋น ก็ไม่ปรากฏในชีวประวัติจูล่ง ชีวประวัติเล่าปี่ หรือ《资治通鉴》ตอนศึกเตียงปัน ส่วนเตียวคับ ซึ่งเป็นขุนพลตัวจริงของโจโฉ ชีวประวัติของเขาใน《三国志》ไม่ได้เอ่ยถึงการตามตีเล่าปี่ที่เตียงปันเลย

ภาพรวมของศึกในพงศาวดารก็ไม่เอื้อให้มีการรบตัวต่อตัวกับขุนพลห้าสิบคน ชีวประวัติเล่าปี่เล่าว่า

「曹公将精骑五千急追之，一日一夜行三百余里，及于当阳之长坂。先主弃妻子，与诸葛亮、张飞、赵云等数十骑走，曹公大获其人众辎重。」

"โจโฉนำทหารม้าชั้นยอดห้าพันไล่ตามอย่างเร่งรีบ วันหนึ่งคืนหนึ่งเดินทางกว่าสามร้อยลี้ ทันที่เตียงปันในเขตตงหยง เล่าปี่ทิ้งลูกเมีย หนีไปกับขงเบ้ง เตียวหุย จูล่ง และทหารม้าไม่กี่สิบคน โจโฉจับผู้คนและยึดสัมภาระได้มาก"

ข้อความนี้ให้ภาพที่ต่างจากนิยายมาก ในพงศาวดาร จูล่งอยู่ในกลุ่มคนไม่กี่สิบคนที่หนีไปกับเล่าปี่ ไม่ได้ถูกแยกออกไปรบอยู่ลำพังกลางทัพข้าศึก การที่เขาอุ้มเด็กและคุ้มกันกำฮูหยินได้ จึงน่าจะหมายถึงการพาสองแม่ลูกหนีออกมาท่ามกลางความวุ่นวาย มากกว่าการตีฝ่าเข้าออกวงล้อมหลายรอบ ข้อนี้เป็นการตีความจากบันทึก พงศาวดารเองไม่ได้บรรยายว่าจูล่งพาทั้งสองออกมาอย่างไร

ความยากของงานนี้ก็ไม่ได้น้อยลง ทหารที่ไล่ตามคือทหารม้าชั้นยอดของโจโฉ ซึ่งชีวประวัติโจซุน (曹纯 เฉาฉุน)บอกว่าเป็นผู้คุมกองทหารม้าหู่เป้า และบันทึกผลของศึกนี้ไว้ว่า 「追刘备于长坂，获其二女辎重」 "ไล่ตามเล่าปี่ถึงเตียงปัน จับได้ลูกสาวสองคนของเล่าปี่พร้อมสัมภาระ" ลูกสาวสองคนนั้นไม่มีใครช่วยออกมาได้ อาเต๊าซึ่งเป็นลูกชายคนเดียวในตอนนั้นรอดมาได้เพราะจูล่ง วีรกรรมนี้จึงสำคัญจริง ไม่ต้องอาศัยตัวเลขห้าสิบขุนพลมาช่วยก็ได้

5. บิฮูหยินกับบ่อน้ำ: คนที่พงศาวดารไม่ได้พูดถึงที่เตียงปัน

นางบิฮูหยินมีตัวตนจริง ชีวประวัติบิต๊กใน《三国志·蜀书·许麋孙简伊秦传》บันทึกว่าในปีเจี้ยนอันที่ 1 (ค.ศ. 196) หลังลิโป้ยึดเมืองแห้ฝือและจับลูกเมียเล่าปี่ไป

「竺于是进妹于先主为夫人，奴客二千，金银货币以助军资，于时困匮，赖此复振。」

"บิต๊กจึงยกน้องสาวให้เป็นภรรยาของเล่าปี่ พร้อมบ่าวไพร่สองพันคน ทองเงินและทรัพย์สินช่วยเป็นทุนทัพ ในเวลานั้นเล่าปี่ขัดสน อาศัยสิ่งนี้จึงตั้งตัวได้อีก"

นี่คือบันทึกเดียวเกี่ยวกับนางที่พบใน《三国志》 หลังจากนั้นพงศาวดารไม่เล่าถึงนางอีก ไม่มีบันทึกว่านางอยู่ในขบวนอพยพที่เตียงปัน ไม่มีบันทึกว่านางบาดเจ็บ และไม่มีบันทึกว่านางตายที่ไหนเมื่อไร ชีวประวัติจูล่งเอ่ยถึงแค่กำฮูหยินกับลูก ส่วนชีวประวัติกำฮูหยินก็ไม่มีชื่อบิฮูหยิน

นิยายใช้ช่องว่างนี้สร้างฉากที่สะเทือนใจที่สุดฉากหนึ่งของเรื่อง แต่ต้องแลกด้วยการแยกบทบาทของกำฮูหยินออกจากลูก ในพงศาวดาร แม่กับลูกรอดมาด้วยกันด้วยมือของจูล่ง ในนิยาย แม่แท้ถูกช่วยออกมาก่อนโดยไม่มีลูก แล้วลูกไปอยู่ในอ้อมแขนของบิฮูหยิน ผู้ต้องตายเพื่อให้เด็กรอด

ส่วนกำฮูหยินตัวจริง ชีวประวัติของนางบอกเพียงว่า 「后卒，葬于南郡」 "ภายหลังสิ้นชีวิต ฝังที่ลำกุ๋น (南郡 หนานจวิ้น)" ไม่ระบุปี

6. อาเต๊าอายุเท่าไร และมีเรื่องเล่าอีกฉบับที่ขัดกัน

ชีวประวัติพระเจ้าเล่าเสี้ยนบันทึกว่าพระองค์ขึ้นครองราชย์ในปี ค.ศ. 223 「时年十七」 "พระชนม์ 17 ปี" นับแบบจีนแล้วคือเกิดราวปีเจี้ยนอันที่ 12 (ค.ศ. 207) ศึกเตียงปันเกิดปีถัดมา (ค.ศ. 208) อาเต๊าจึงเป็นเด็กเล็กอายุราวขวบเดียว ตรงกับคำว่า 「弱子」 "ลูกน้อย" ในชีวประวัติจูล่ง และตรงกับภาพในนิยายที่จูล่งซุกเด็กไว้ในเกราะได้

แต่ไม่ใช่ทุกบันทึกจะเห็นตรงกัน อรรถาธิบายของเผยซงจือ (裴松之) ใต้ชีวประวัติพระเจ้าเล่าเสี้ยนยกหนังสือ《魏略》ของยฺหวีฮ่วน (鱼豢) ซึ่งเล่าว่าอาเต๊าพลัดจากพ่อตั้งแต่ครั้งเล่าปี่แตกที่เสียวพ่าย ถูกพาไปขายเป็นทาสที่ฮันต๋ง แล้วได้กลับมาหาพ่อหลังเล่าปี่ได้เสฉวน ถ้าเชื่อเรื่องนี้ อาเต๊าก็ไม่ได้อยู่ที่เตียงปันเลย

เผยซงจือหักล้างไว้ทันทีโดยใช้ตัวเลขอายุ

「十三年败于长阪，备弃妻子走，《赵云传》曰『云身抱弱子以免』，即后主也。如此，备与禅未尝相失也。」

"ปีที่ 13 แตกที่เตียงปัน เล่าปี่ทิ้งลูกเมียหนี ชีวประวัติจูล่งว่า 'จูล่งอุ้มลูกน้อยรอดมา' ก็คือพระเจ้าเล่าเสี้ยน ดังนั้นเล่าปี่กับเล่าเสี้ยนไม่เคยพลัดกันเลย"

เขาคำนวณต่อว่าถ้าอาเต๊าพลัดพ่อตั้งแต่ศึกเสียวพ่ายปี ค.ศ. 200 ตอนขึ้นครองราชย์ก็ต้องอายุเกินยี่สิบแล้ว ซึ่งไม่ตรงกับบันทึกอื่น จึงสรุปว่าเรื่องใน《魏略》 「妄说」 "เป็นคำเล่าเหลวไหล" นักประวัติศาสตร์ทั่วไปจึงถือเรื่องจูล่งอุ้มอาเต๊าที่เตียงปันตามชีวประวัติจูล่ง

7. สิ่งที่ตามมา: เลื่อนยศ และคำสรรเสริญหลังความตาย

ผลตอบแทนในพงศาวดารเรียบง่าย จูล่ง 「迁为牙门将军」 "ได้เลื่อนเป็นนายทัพหย่าเหมิน" ไม่ได้เป็นแม่ทัพใหญ่ทันที แต่วีรกรรมนี้ถูกจดจำไว้ในราชสำนักจ๊กก๊กไปอีกหลายสิบปี อรรถาธิบายใต้ชีวประวัติจูล่งอ้าง《云别传》ว่าเมื่อพระเจ้าเล่าเสี้ยนให้ขุนนางพิจารณาพระนามหลังสิ้นชีวิตให้จูล่ง เกียงอุย (姜维 เจียงเหวย) กับขุนนางทั้งหลายกราบทูลว่า

「当阳之役，义贯金石，忠以卫上，君念其赏，礼以厚下，臣忘其死。」

"ศึกที่ตงหยง คุณธรรมของเขาแข็งดั่งทองและศิลา ภักดีปกป้องเบื้องบน เจ้าเหนือหัวระลึกถึงบำเหน็จ ใช้จารีตตอบแทนผู้น้อยอย่างหนักแน่น ขุนนางก็ลืมความตายของตน"

พระเจ้าเล่าเสี้ยนเองก็ตรัสในพระราชโองการที่ยกมาในหนังสือเดียวกันว่า 「朕以幼冲，涉涂艰难，赖恃忠顺，济于危险」 "เมื่อเรายังเยาว์ เดินทางผ่านความยากลำบาก ได้อาศัยความภักดีของเขาจึงผ่านพ้นอันตราย" คนที่ถูกอุ้มออกมาจากเตียงปันในวันนั้น กลายเป็นคนที่ออกพระราชโองการให้เกียรติผู้ช่วยชีวิตตัวเองในอีกหลายสิบปีต่อมา

《云别传》ยังเก็บเรื่องเล็ก ๆ อีกเรื่องจากวันเดียวกัน คือมีคนบอกเล่าปี่ว่าจูล่งหนีไปเข้ากับโจโฉแล้ว เล่าปี่ไม่เชื่อ ซึ่งนิยายนำไปใช้ต่อ เรื่องนี้และฉากเล่าปี่ขว้างอาเต๊าจะเล่าแยกในบทถัดไป ส่วนการยืนสกัดทัพโจโฉที่สะพานในวันเดียวกัน อ่านได้ในบทเตียวหุยตะคอกที่สะพานเตียงปัน

คำถามที่พบบ่อย

จูล่งช่วยอาเต๊าที่เตียงปันโป๋จริงไหม?

จริง《三国志·赵云传》บันทึกว่า 「云身抱弱子，即后主也，保护甘夫人，即后主母也，皆得免难」 คือจูล่งอุ้มลูกน้อยซึ่งต่อมาคือพระเจ้าเล่าเสี้ยน และคุ้มกันกำฮูหยินมารดาของพระองค์จนรอดพ้นภัย ชีวประวัติกำฮูหยินก็บันทึกว่ารอดมาได้เพราะจูล่งคุ้มกัน

จูล่งฆ่าขุนพลโจโฉห้าสิบคนจริงไหม?

ไม่มีบันทึก ตัวเลขนี้มาจากนิยายตอนที่ 41 ที่ว่า 「杀死曹营名将五十余员」 ฉบับไทยเขียนว่าฆ่า "นายกองใหญ่สองนาย ทหารเอกห้าสิบคน" ส่วนพงศาวดารไม่มีตัวเลขผู้ถูกฆ่า และไม่มีชื่อข้าศึกที่จูล่งฆ่าที่เตียงปันแม้แต่คนเดียว

นางบิฮูหยินโดดบ่อตายจริงไหม?

ไม่มีบันทึก《三国志》กล่าวถึงบิฮูหยินเพียงครั้งเดียว ตอนบิต๊กยกน้องสาวให้เล่าปี่ในปี ค.ศ. 196 ไม่มีบันทึกว่านางอยู่ที่เตียงปันหรือตายอย่างไร คนที่จูล่งช่วยในพงศาวดารคือกำฮูหยินกับลูก ฉากโดดบ่อเป็นเรื่องที่นิยายแต่งขึ้น

ตอนศึกเตียงปัน อาเต๊าอายุเท่าไร?

ราวหนึ่งขวบ พระเจ้าเล่าเสี้ยนขึ้นครองราชย์ปี ค.ศ. 223 พระชนม์ 17 ปีแบบนับจีน จึงเกิดราว ค.ศ. 207 ส่วนศึกเตียงปันเกิดปี ค.ศ. 208 เผยซงจือใช้ตัวเลขนี้หักล้างเรื่องใน《魏略》ที่ว่าอาเต๊าเคยพลัดพ่อไปเป็นทาส

"เข้าเจ็ดออกเจ็ด" มาจากนิยายไหม?

ไม่พบในนิยาย ตอนที่ 41–42 ของนิยายฉบับจีนไม่มีวลี 七进七出 และสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลังตอนที่ ๓๗ ก็ไม่ได้นับว่าจูล่งเข้าออกวงล้อมกี่รอบ

สรุป

จูล่งช่วยอาเต๊าที่เตียงปันเป็นเรื่องจริง และเป็นหนึ่งในไม่กี่วีรกรรมของจูล่งที่พงศาวดารหลักบันทึกไว้ชัดเจน《三国志》บอกว่าเขาอุ้มลูกน้อยของเล่าปี่และคุ้มกันกำฮูหยินจนรอด ในวันที่ลูกสาวสองคนของเล่าปี่ถูกทหารม้าของโจโฉจับไป สิ่งที่นิยายเติมเข้ามาคือการตีฝ่าเข้าออกวงล้อม ขุนพลห้าสิบคนที่ถูกฆ่า แสงแดงจากหลุม กระบี่ชิงกัง และนางบิฮูหยินที่โดดบ่อตาย ซึ่งพงศาวดารไม่ได้บันทึกไว้ ส่วนบิฮูหยินตัวจริง พงศาวดารพูดถึงนางเพียงครั้งเดียว คือวันที่พี่ชายยกนางให้เล่าปี่พร้อมทรัพย์สินช่วยกู้ทัพ

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·蜀书·关张马黄赵传》 ชีวประวัติจูล่ง และอรรถาธิบายที่อ้าง《云别传》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·二主妃子传》 ชีวประวัติกำฮูหยิน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·先主传》 ชีวประวัติเล่าปี่ ศึกเตียงปัน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·后主传》 ชีวประวัติพระเจ้าเล่าเสี้ยน และข้อหักล้าง《魏略》ของเผยซงจือ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·许麋孙简伊秦传》 ชีวประวัติบิต๊ก ผู้ยกน้องสาวให้เล่าปี่ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·诸夏侯曹传》 ชีวประวัติโจซุน ผู้จับลูกสาวสองคนของเล่าปี่ที่เตียงปัน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·张乐于张徐传》 ชีวประวัติเตียวคับ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 65 ปีเจี้ยนอันที่ 13 ศึกเตียงปัน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 41 赵子龙单骑救主 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 42 จูล่งพาอาเต๊าถึงสะพานเตียงปัน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๓๗ — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ