จูล่งกับเตียวหุยชิงอาเต๊ากลางแม่น้ำมีเค้าจริง! บันทึกเสริมพงศาวดารสามก๊กเล่าว่าซุนฮูหยินจะพาอาเต๊าไปง่อก๊ก

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น จูล่ง (赵云 จ้าวอวิ๋น) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๕๐ ของฉบับไทย

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
赵云	Zhào Yún	จ้าวอวิ๋น	จูล่ง
张飞	Zhāng Fēi	จางเฟย	เตียวหุย
刘备	Liú Bèi	หลิวเป้ย	เล่าปี่
刘禅 / 阿斗	Liú Shàn / Ādǒu	หลิวซาน / อาโต่ว	เล่าเสี้ยน / อาเต๊า (ชื่อเล่น)
孙夫人	Sūn fūrén	ซุนฟูเหริน	นางซุนฮูหยิน น้องสาวซุนกวน ภรรยาเล่าปี่
孙权	Sūn Quán	ซุนเฉวียน	ซุนกวน
诸葛亮	Zhūgě Liàng	จูเก่อเลี่ยง	ขงเบ้ง
甘夫人	Gān fūrén	กานฟูเหริน	กำฮูหยิน มารดาของเล่าเสี้ยน
法正	Fǎ Zhèng	ฝ่าเจิ้ง	หวดเจ้ง
张昭	Zhāng Zhāo	จางเจา	เตียวเจียว
周善	Zhōu Shàn	โจวซ่าน	จิวเสี้ยน (ตัวละครในนิยาย)
吴国太	Wú guótài	อู๋กั๋วไท่	นางงอก๊กไถ้ (ตัวละครในนิยาย)
吴夫人	Wú fūrén	อู๋ฟูเหริน	นางงอฮูหยิน มารดาซุนเซ็กและซุนกวน
刘璋	Liú Zhāng	หลิวจาง	เล่าเจี้ยง
赵范	Zhào Fàn	จ้าวฟั่น	เตียวหอม
荆州	Jīngzhōu	จิงโจว	เกงจิ๋ว
益州	Yìzhōu	อี้โจว	เอ๊กจิ๋ว (ฉบับไทยมักเรียกเมืองเสฉวน)
公安	Gōng'ān	กงอาน	เมืองที่ตั้งของเล่าปี่ในเกงจิ๋ว (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
裴松之	Péi Sōngzhī	เผยซงจือ	ผู้เขียนอรรถาธิบาย《三国志》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
习凿齿	Xí Záochǐ	สีจั้วฉื่อ	ผู้แต่ง《汉晋春秋》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)

1. ฉากในนิยาย: จดหมายแม่ป่วยกับเรือกลางแม่น้ำ

ตอนที่ 61 (第六十一回) ของนิยายฉบับจีน ชื่อตอนว่า 「赵云截江夺阿斗」 คือ "จูล่งสกัดแม่น้ำชิงอาเต๊า" ตอนนั้นเล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ยกทัพเข้าเอ๊กจิ๋วไปช่วยเล่าเจี้ยง (刘璋 หลิวจาง) ทิ้งเกงจิ๋วไว้กับขงเบ้ง (诸葛亮 จูเก่อเลี่ยง) ซุนกวนเห็นเป็นโอกาสจะยึดเกงจิ๋ว แต่มารดาของนางซุนฮูหยินออกมาห้ามไว้ เพราะกลัวลูกสาวที่อยู่กับเล่าปี่จะเป็นอันตราย

เตียวเจียว (张昭 จางเจา) จึงเสนอกลใหม่ ให้ส่งจดหมายลับไปบอกนางซุนฮูหยินว่ามารดาป่วยหนัก ให้รีบกลับ และให้พาลูกเล่าปี่มาด้วย เมื่อได้ตัวอาเต๊าแล้ว เล่าปี่ก็ต้องเอาเกงจิ๋วมาแลก นิยายฉบับจีนเล่าว่านางซุนฮูหยินร้อนใจจนไม่รอบอกขงเบ้ง

「便将七岁孩儿阿斗，载在车中」

"จึงพาอาเต๊าเด็กเจ็ดขวบขึ้นรถไปด้วย"

จูล่งตามมาถึงริมน้ำ กระโดดขึ้นเรือประมง แล้วโผนขึ้นเรือใหญ่ เข้าไปถามนางซุนฮูหยินตรง ๆ

「主母探病，何故带小主人去？」

"นายหญิงไปเยี่ยมไข้ เหตุใดต้องพานายน้อยไปด้วย"

นางตวาดกลับว่า 「量汝只是帐下一武夫，安敢管我家事！」 "เจ้าเป็นแค่ทหารใต้บังคับบัญชา กล้ามายุ่งเรื่องในบ้านเราหรือ" จูล่งไม่ยอม ผลักสาวใช้ล้มแล้วชิงอาเต๊ามาจากอ้อมแขนนาง แต่เรือยังลอยไปตามน้ำ จูล่งตัวคนเดียวจะเข้าฝั่งก็ไม่ได้ ตรงนั้นเองเรือของเตียวหุยก็ออกมาขวางหน้า

「嫂嫂留下侄儿！」

"พี่สะใภ้ ทิ้งหลานไว้!"

เตียวหุยกระโดดขึ้นเรือ ฟันจิวเสี้ยน (周善 โจวซ่าน) คนที่ซุนกวนส่งมา แล้วโยนหัวไปตรงหน้านางซุนฮูหยิน นางขู่ว่าถ้าไม่ปล่อยไปจะโดดน้ำตาย เตียวหุยกับจูล่งปรึกษากันแล้วตัดสินใจเอาแต่อาเต๊าไว้ ปล่อยนางกลับง่อก๊กไป ขงเบ้งยกเรือมารับกลางทาง

ฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เล่าฉากนี้ครบในตอนที่ ๕๐ มีรายละเอียดต่างจากฉบับจีนเล็กน้อย จูล่ง "คุมทหารสี่คนรีบตามมาทัน" คำถามของจูล่งในฉบับไทยคือ "ซึ่งท่านจะไปเยือนมารดาก็ชอบแล้ว เหตุใดจึงเอาอาเต๊าไปด้วยเล่า" และนางซุนฮูหยินด่าจูล่งว่า "มึงเปนแต่นายทหาร ควรหรือมาล่วงบังคับการในเรือนเจ้าฉนี้" ส่วนเตียวหุยร้องมาจากเรือว่า "ท่านจะไปก็ไปแต่ตัว จงเอาอาเต๊าหลานเราไว้" ที่ต่างชัดคือวิธีฆ่าจิวเสี้ยน ฉบับจีนว่าเตียวหุยฟันด้วยกระบี่ แต่ฉบับไทยว่าเตียวหุย "ก็เอาทวนแทงถูกจิวเสี้ยนล้มลง ก็ตัดเอาสีสะโยนเข้าไปถูกนางซุนฮูหยิน"

ฉากนี้เป็นภาคต่อโดยตรงของฉากจูล่งฝ่าทัพโจโฉที่ทุ่งเตียงปันโผ ในเรือ จูล่งของฉบับไทยทวงบุญคุณนั้นเองว่า "เมื่อครั้งทุ่งเตียงปันโผข้าพเจ้าอุตส่าห์ตีฝ่าทหารร้อยหมื่นเข้าไปมิได้คิดแก่ชีวิต ก็เพราะประสงค์อาเต๊าแก้วตาของเล่าปี่"

2. บันทึกที่เป็นต้นเรื่อง:《云别传》

เปิดชีวประวัติจูล่งใน《三国志·蜀书·关张马黄赵传》ฉบับหลักของตันซิ่ว (陈寿 เฉินโซ่ว) จะไม่พบฉากนี้ ตัวบทหลักบอกแค่ว่า

「先主入蜀，云留荆州。」

"เมื่อเล่าปี่เข้าแดนจ๊กก๊ก จูล่งอยู่รักษาเกงจิ๋ว"

ฉากชิงตัวลูกเล่าปี่อยู่ในอรรถาธิบายของเผยซงจือ (裴松之) สมัยราชวงศ์หลิวซ่ง ซึ่งยก《云别传》 "ชีวประวัติจูล่งฉบับเสริม" มาแทรกไว้ใต้ประโยคข้างบน

「先主入益州，云领留营司马。此时先主孙夫人以权妹骄豪，多将吴吏兵，纵横不法。先主以云严重，必能整齐，特任掌内事。权闻备西征，大遣舟船迎妹，而夫人内欲将后主还吴，云与张飞勒兵截江，乃得后主还。」

"เมื่อเล่าปี่เข้าเอ๊กจิ๋ว จูล่งเป็นซือหม่าดูแลค่ายที่อยู่เบื้องหลัง ขณะนั้นนางซุนฮูหยินถือว่าตนเป็นน้องสาวซุนกวน หยิ่งและวางอำนาจ พาข้าราชการและทหารง่อก๊กมาด้วยมาก ทำตามใจไม่เคารพกฎ เล่าปี่เห็นว่าจูล่งเคร่งขรึมหนักแน่น ต้องจัดการให้เรียบร้อยได้ จึงตั้งให้ดูแลกิจการภายในเป็นพิเศษ ซุนกวนรู้ว่าเล่าปี่ยกไปทางตะวันตก ก็ส่งเรือมาเป็นอันมากเพื่อรับน้องสาว นางซุนฮูหยินคิดในใจจะพาเล่าเสี้ยนกลับง่อก๊กด้วย จูล่งกับเตียวหุยคุมทหารสกัดแม่น้ำไว้ จึงได้ตัวเล่าเสี้ยนคืนมา"

ประโยคนี้คือแก่นจริงของฉาก "截江" (สกัดแม่น้ำ) ที่นิยายเอาไปตั้งเป็นชื่อตอน ชื่อคนครบ เหตุการณ์ครบ จูล่งกับเตียวหุยคือสองคนที่สกัดเรือไว้ และคนที่จะถูกพาไปคือลูกชายคนเดียวของเล่าปี่ในตอนนั้น

สิ่งที่ควรรู้คือ《云别传》ไม่ใช่ตัวบทของตันซิ่ว เผยซงจือยกมาโดยไม่ได้ระบุชื่อผู้แต่ง และเนื้อหาส่วนใหญ่ที่ยกมาเป็นเรื่องที่ยกย่องจูล่งทั้งสิ้น ตั้งแต่จูล่งปฏิเสธพี่สะใภ้ม่ายที่เตียวหอม (赵范 จ้าวฟั่น) เสนอให้ ไปจนถึงกลเปิดประตูค่ายริมแม่น้ำฮันซุย จึงต้องอ่านอย่างระวังว่าอาจเติมสีให้จูล่งดูดีขึ้น แต่สำหรับฉากสกัดแม่น้ำ เรามีบันทึกอีกฉบับที่เล่าไปในทางเดียวกัน

3. บันทึกฉบับที่สอง:《汉晋春秋》กับ《资治通鉴》

บันทึกฉบับที่สองซ่อนอยู่ในที่ที่ไม่ค่อยมีคนเปิด คือชีวประวัติพระมเหสีมู่ (先主穆皇后) ภรรยาคนต่อมาของเล่าปี่ ตัวบทของตันซิ่วเล่าว่า

「先主既定益州，而孙夫人还吴」

"เมื่อเล่าปี่ปราบเอ๊กจิ๋วได้แล้ว นางซุนฮูหยินก็กลับไปง่อก๊ก"

ประโยคนี้เป็นตัวบทหลัก ยืนยันว่านางซุนฮูหยินกลับง่อก๊กจริงและไม่ได้กลับมาอีก ใต้ประโยคนี้ เผยซงจือยก《汉晋春秋》ของสีจั้วฉื่อ (习凿齿) นักประวัติศาสตร์สมัยราชวงศ์จิ้นตะวันออก มาแทรกไว้

「先主入益州，吴遣迎孙夫人。夫人欲将太子归吴，诸葛亮使赵云勒兵断江留太子，乃得止。」

"เมื่อเล่าปี่เข้าเอ๊กจิ๋ว ง่อก๊กส่งคนมารับนางซุนฮูหยิน นางจะพาองค์รัชทายาทกลับง่อก๊กด้วย ขงเบ้งให้จูล่งคุมทหารตัดทางแม่น้ำ รั้งองค์รัชทายาทไว้ เรื่องจึงยุติ"

สองบันทึกนี้เล่าเรื่องเดียวกันแต่รายละเอียดไม่ตรงกัน《云别传》บอกว่าจูล่ง กับเตียวหุย เป็นคนสกัด ส่วน《汉晋春秋》ไม่เอ่ยถึงเตียวหุยเลย แต่บอกว่าคนสั่งคือ ขงเบ้ง นิยายเลือกใช้ทั้งสองทาง ให้จูล่งกับเตียวหุยลงมือ แล้วให้ขงเบ้งยกเรือมารับตอนท้าย

ต่อมาในสมัยราชวงศ์ซ่ง ซือหม่ากวง (司马光) รวมเรื่องนี้ไว้ใน《资治通鉴》เล่มที่ 66 ใต้เหตุการณ์ปีที่เล่าปี่ยกเข้าเอ๊กจิ๋ว

「孙权闻备西上，遣舟船迎妹，而夫人欲将备子禅还吴，张飞、赵云勒兵截江，乃得禅还。」

"ซุนกวนรู้ว่าเล่าปี่ขึ้นไปทางตะวันตก ก็ส่งเรือมารับน้องสาว นางจะพาเล่าเสี้ยนลูกเล่าปี่กลับง่อก๊กด้วย เตียวหุยกับจูล่งคุมทหารสกัดแม่น้ำ จึงได้ตัวเล่าเสี้ยนคืน"

ซือหม่ากวงเลือกตามสำนวนของ《云别传》 คือใส่ชื่อเตียวหุยกับจูล่ง ไม่ได้ใส่ชื่อขงเบ้ง ข้อสังเกตเรื่องปีก็สำคัญชีวประวัติเล่าปี่วางการที่เล่าเจี้ยงส่งหวดเจ้ง (法正 ฝ่าเจิ้ง) มาเชิญเล่าปี่ไว้ในปีเจี้ยนอันที่ 16 คือ ค.ศ. 211 เหตุการณ์สกัดแม่น้ำจึงน่าจะเกิดในช่วง ค.ศ. 211–212

4. ซุนฮูหยินตัวจริง เจ้าสาวที่ทำให้เล่าปี่ใจสั่น

ถ้าอ่านแค่นิยาย นางซุนฮูหยินในฉากนี้ดูเหมือนลูกสาวที่ห่วงแม่แล้วถูกพี่ชายหลอก แต่พงศาวดารวาดภาพนางต่างออกไป และภาพนั้นอธิบายได้ว่าทำไมเล่าปี่ถึงต้องให้คนอย่างจูล่งมาคุมเรื่องในบ้าน

ชีวประวัติเล่าปี่บอกเหตุผลของการแต่งงานไว้ตรง ๆ หลังเล่าปี่ได้เป็นเจ้าเมืองเกงจิ๋ว

「权稍畏之，进妹固好。」

"ซุนกวนเริ่มเกรงเล่าปี่ จึงยกน้องสาวให้เพื่อผูกไมตรีให้แน่น"

การแต่งงานนี้จึงเป็นเรื่องการเมืองตั้งแต่ต้น ส่วนตัวเจ้าสาวเป็นอย่างไร ดูได้จากชีวประวัติหวดเจ้ง

「初，孙权以妹妻先主，妹才捷刚猛，有诸兄之风，侍婢百余人，皆亲执刀侍立，先主每入，衷心常凛凛」

"แต่แรก ซุนกวนยกน้องสาวให้เป็นภรรยาเล่าปี่ น้องสาวผู้นี้ฉลาดว่องไว เด็ดเดี่ยวดุดัน มีลักษณะเหมือนพี่ชายทั้งหลาย มีสาวใช้กว่าร้อยคน ทุกคนถือดาบยืนเฝ้า ทุกครั้งที่เล่าปี่เข้าไป ในใจก็หวาดหวั่นอยู่เสมอ"

ในชีวประวัติเดียวกัน ขงเบ้งเล่าย้อนถึงช่วงที่เล่าปี่อยู่เมืองกงอาน (公安) ว่า ทางเหนือกลัวโจโฉ ทางตะวันออกกลัวซุนกวน 「近则惧孙夫人生变于肘腋之下」 "ใกล้ตัวยังกลัวนางซุนฮูหยินจะก่อเหตุอยู่ข้างกาย" คำว่า "ใต้รักแร้" ในสำนวนจีนหมายถึงอันตรายที่อยู่ใกล้ที่สุด ภรรยาที่มีทหารของพี่ชายติดตัวมาเป็นร้อยคือปัญหาจริงของฝ่ายเล่าปี่

เมื่อวางคู่กับ《云别传》ภาพก็ต่อกันได้ นางซุนฮูหยิน "พาข้าราชการและทหารง่อก๊กมาด้วยมาก ทำตามใจไม่เคารพกฎ" เล่าปี่จึงตั้งจูล่งซึ่ง "เคร่งขรึมหนักแน่น" ให้ "ดูแลกิจการภายใน" เมื่อเล่าปี่ยกทัพไปไกล คนที่อยู่ใกล้บ้านเล่าปี่ที่สุดก็คือจูล่ง การที่จูล่งเป็นคนสกัดเรือจึงสมเหตุสมผลกับหน้าที่ของเขา ไม่ใช่บังเอิญผ่านมาเหมือนในนิยาย เรื่องตัวตนของนางซุนฮูหยินเล่าละเอียดไว้ในบทความเรื่องเจ้าสาวนักรบของเล่าปี่

อีกเรื่องที่ต้องจำไว้ คือนางซุนฮูหยินไม่ใช่แม่ของอาเต๊า ตัวบทชีวประวัติจูล่งบันทึกตอนศึกที่ทุ่งเตียงปันโผว่าจูล่ง 「保护甘夫人，即后主母也」 "ปกป้องกำฮูหยิน (甘夫人 กานฟูเหริน) ผู้เป็นมารดาของเล่าเสี้ยน" การที่แม่เลี้ยงซึ่งเป็นน้องสาวของพันธมิตรที่ไม่ไว้ใจกันจะพาลูกชายคนเดียวของเล่าปี่ข้ามแม่น้ำไปง่อก๊ก จึงเท่ากับเอารัชทายาทไปเป็นตัวประกัน ถึงพงศาวดารจะไม่ได้บอกว่าซุนกวนสั่งให้พาไป แต่ทั้งสองบันทึกใช้คำว่านางคิดเอง (「内欲」 และ 「欲」)

5. ส่วนที่นิยายเติม: แม่ที่ตายไปแล้ว จิวเสี้ยน และเด็กเจ็ดขวบ

เมื่อเทียบนิยายกับบันทึกทั้งสองฉบับ จะเห็นว่าโครงเรื่องตรงกัน แต่รายละเอียดที่ทำให้ฉากนี้ตื่นเต้นเกือบทั้งหมดเป็นของนิยาย

จดหมายว่ามารดาป่วย ใช้ไม่ได้ในประวัติศาสตร์ เพราะมารดาของซุนกวนตายไปก่อนหลายปีแล้วชีวประวัติพระมเหสีของซุนเกี๋ยนใน《三国志·吴书·妃嫔传》บันทึกว่านางงอฮูหยิน (吴夫人 อู๋ฟูเหริน) มีบุตรชายสี่คนบุตรสาวหนึ่งคน และ 「建安七年，临薨，引见张昭等，属以后事」 "ปีเจี้ยนอันที่ 7 (ค.ศ. 202) เมื่อใกล้สิ้นใจ เรียกเตียวเจียวและคนอื่นมาฝากฝังเรื่องหลังความตาย" เผยซงจือยก《志林》ที่เถียงว่าน่าจะตายปีเจี้ยนอันที่ 12 (ค.ศ. 207) แต่ไม่ว่าจะปีไหน ก็ก่อนเหตุการณ์ ค.ศ. 211–212 ทั้งสิ้น

นิยายรู้ปัญหานี้ จึงสร้างตัวละครขึ้นมาใหม่ คือนางงอก๊กไถ้ (吴国太 อู๋กั๋วไท่) ให้เป็นน้องสาวของนางงอฮูหยินและภรรยารองของซุนเกี๋ยน ในฉบับไทยตอนที่ ๓๔ นางงอฮูหยินสั่งเสียซุนกวนก่อนตายว่า "นางงอก๊กไถ้น้องเราผู้เปนแม่น้าของเจ้านั้น ถ้าแม่ตายแล้วก็อย่าได้ละเมินเสีย" วิกิพีเดียภาษาจีนสรุปว่านางงอก๊กไถ้เป็นตัวละครสมมุติ พงศาวดารบันทึกว่านางงอฮูหยินมีแต่น้องชายชื่ออู๋จิ่ง (吴景) ไม่มีน้องสาว แม่ที่ "ป่วยหนัก" ในจดหมายของซุนกวนจึงเป็นแม่ที่นิยายสร้างขึ้นเพื่อให้มีคนป่วยได้

จิวเสี้ยน ผู้ถือจดหมายและถูกเตียวหุยตัดหัว ไม่ปรากฏชื่อในบันทึกที่อ้างในบทความนี้ บันทึกบอกเพียงว่าซุนกวน 「大遣舟船」 ส่งเรือมาเป็นอันมาก ไม่ได้บอกชื่อคนคุม และไม่มีการฆ่าใครบนเรือ คำว่า 「勒兵截江」 แปลว่าคุมทหารสกัดแม่น้ำ ซึ่งฟังเหมือนการเอากองเรือไปขวางทางมากกว่าการกระโดดขึ้นเรือไปชิงตัวคนเดียว

อายุของอาเต๊า นิยายบอกว่าเจ็ดขวบ แต่ชีวประวัติเล่าเสี้ยนบันทึกว่าขึ้นครองราชย์ปี ค.ศ. 223 「时年十七」 "อายุ 17 ปี" และเผยซงจือคำนวณไว้ในอรรถาธิบายชีวประวัติเล่าเสี้ยนว่า 「则建安十二年生也」 "ถ้าอย่างนั้นก็เกิดปีเจี้ยนอันที่ 12" คือ ค.ศ. 207 ตอนถูกสกัดที่แม่น้ำจึงอายุราวสี่ห้าขวบเท่านั้น

ฉากจูล่งโผนขึ้นเรือ ใช้กระบี่ปัดทวน และฉากเตียวหุยโยนหัวไปตรงหน้าพี่สะใภ้ ไม่มีในบันทึกใดเลย เป็นฝีมือการประพันธ์ล้วน ๆ เหมือนกลอนชมเตียวหุยท้ายตอนที่นิยายเอาไปผูกกับฉากสะพานเตียงปันเกี้ยว

6. ทำไมจึงว่า "มีเค้าจริง" ไม่ใช่ "จริงทั้งหมด"

ถ้าจะให้คะแนน เรื่องนี้อยู่ในกลุ่มที่นิยายมีฐานจากบันทึกจริงมากกว่าหลายฉากในชุดนี้ บันทึกสองฉบับที่มาจากคนละสายเล่าตรงกันในแก่นของเรื่อง ว่านางซุนฮูหยินคิดจะพาลูกเล่าปี่กลับง่อก๊กตอนที่เล่าปี่ไปเอ๊กจิ๋ว และจูล่งเป็นคนสกัดไว้ทางแม่น้ำ ตัวบทหลักของตันซิ่วก็ยืนยันว่านางกลับง่อก๊กไปจริง ส่วนซือหม่ากวงก็รับเรื่องนี้ไว้ใน《资治通鉴》

แต่ทั้งสองฉบับเป็นบันทึกชั้นรองที่เผยซงจือยกมา ไม่ใช่ตัวบทของตันซิ่ว และยังเถียงกันเองว่าเตียวหุยอยู่ด้วยหรือไม่ ใครเป็นคนสั่ง ข้อสรุปที่ตรงกับหลักฐานจึงเป็นแบบนี้

• ที่มีหลักฐาน: นางซุนฮูหยินจะพาเล่าเสี้ยนกลับง่อก๊ก ถูกจูล่งสกัดทางแม่น้ำจนได้ตัวเด็กคืน และนางกลับง่อก๊กไปไม่กลับมาอีก
• ที่บันทึกเถียงกัน: เตียวหุยร่วมสกัดด้วยหรือไม่ และขงเบ้งเป็นคนสั่งหรือไม่
• ที่เป็นของนิยาย: จดหมายแม่ป่วย นางงอก๊กไถ้ จิวเสี้ยน การโผนขึ้นเรือ การตัดหัว อายุเจ็ดขวบ และคำพูดทุกคำในเรือ

นิยายยังเปลี่ยนน้ำหนักของเรื่องด้วย ในบันทึก นางซุนฮูหยินเป็นปัญหาการเมืองที่เล่าปี่ต้องคอยระวัง ส่วนในนิยาย นางกลายเป็นลูกสาวกตัญญูที่ถูกพี่ชายหลอก และในตอนหลัง ฉบับไทยตอนที่ ๖๕ ให้นางได้ข่าวลือว่าเล่าปี่ตายในศึกแล้ว "ก็ขึ้นรถขับไปริมฝั่งแม่น้ำโจนลงแม่น้ำตาย" ซึ่งไม่มีในพงศาวดาร หลังกลับง่อก๊ก พงศาวดารไม่ได้บันทึกชะตากรรมของนางอีกเลย

ส่วนเด็กที่ถูกชิงตัวกลับมากลางแม่น้ำ ต่อมาก็คือพระเจ้าเล่าเสี้ยน ผู้ครองจ๊กก๊กสืบจากเล่าปี่ตั้งแต่ ค.ศ. 223 ไปอีกราวสี่สิบปี ถ้าวันนั้นเรือไปถึงง่อก๊กได้ ประวัติศาสตร์ของจ๊กก๊กก็อาจต่างไป และนี่อาจเป็นเหตุผลที่คนเขียนชีวประวัติจูล่งอยากบันทึกเรื่องนี้ไว้ ถัดจากวีรกรรมที่ทุ่งเตียงปันโผ จูล่งช่วยชีวิตเด็กคนเดียวกันนี้เป็นครั้งที่สอง

คำถามที่พบบ่อย

จูล่งชิงอาเต๊ากลางแม่น้ำมีจริงไหม?

มีเค้าจริง《云别传》ที่เผยซงจือยกมาใต้ชีวประวัติจูล่งบันทึกว่า นางซุนฮูหยินจะพาเล่าเสี้ยนกลับง่อก๊ก จูล่งกับเตียวหุยคุมทหารสกัดแม่น้ำ จึงได้ตัวเล่าเสี้ยนคืน และ《汉晋春秋》ก็บันทึกเรื่องเดียวกันว่าขงเบ้งให้จูล่งตัดทางแม่น้ำ แต่ฉากกระโดดขึ้นเรือและการตัดหัวจิวเสี้ยนเป็นของนิยาย

เตียวหุยอยู่ในเหตุการณ์ชิงอาเต๊าด้วยหรือเปล่า?

บันทึกเถียงกันอยู่《云别传》และ《资治通鉴》ระบุว่าจูล่งกับเตียวหุยคุมทหารสกัดแม่น้ำด้วยกัน แต่《汉晋春秋》เอ่ยถึงแค่จูล่ง และบอกว่าขงเบ้งเป็นคนสั่ง

มารดาของซุนกวนป่วยหนักจริงไหม?

ไม่จริง พงศาวดารบันทึกว่านางงอฮูหยิน มารดาของซุนกวน ตายปีเจี้ยนอันที่ 7 (ค.ศ. 202) หรือตามอีกบันทึกหนึ่งคือปีเจี้ยนอันที่ 12 (ค.ศ. 207) ก่อนเหตุการณ์หลายปี นิยายจึงสร้างนางงอก๊กไถ้ขึ้นมาเป็นแม่ที่ยังมีชีวิตอยู่ และวิกิพีเดียภาษาจีนระบุว่าเป็นตัวละครสมมุติ

ตอนถูกชิงตัวกลางแม่น้ำ อาเต๊าอายุเท่าไร?

นิยายบอกว่าเจ็ดขวบ แต่พงศาวดารบันทึกว่าเล่าเสี้ยนขึ้นครองราชย์ปี ค.ศ. 223 ตอนอายุ 17 ปี เผยซงจือคำนวณว่าเกิดปีเจี้ยนอันที่ 12 (ค.ศ. 207) ตอนเกิดเหตุราว ค.ศ. 211–212 จึงอายุราวสี่ห้าขวบ

ทำไมเล่าปี่ให้จูล่งดูแลนางซุนฮูหยิน?

《云别传》บันทึกว่านางซุนฮูหยินพาข้าราชการและทหารง่อก๊กมาด้วยมาก ทำตามใจไม่เคารพกฎ เล่าปี่เห็นว่าจูล่งเคร่งขรึมหนักแน่น จึงตั้งให้ดูแลกิจการภายใน ชีวประวัติหวดเจ้งยังบันทึกว่านางมีสาวใช้กว่าร้อยคนถือดาบยืนเฝ้า จนเล่าปี่เข้าไปหาทีไรก็หวาดหวั่นในใจ

สรุป

ฉากจูล่งชิงอาเต๊ากลางแม่น้ำเป็นหนึ่งในไม่กี่ฉากของนิยายที่มีบันทึกรองรับถึงสองฉบับ《云别传》และ《汉晋春秋》ต่างเล่าว่าเมื่อเล่าปี่ไปเอ๊กจิ๋ว นางซุนฮูหยินคิดจะพาลูกชายคนเดียวของเล่าปี่กลับง่อก๊ก และจูล่งสกัดไว้ได้ทางแม่น้ำ ตัวบทหลักของตันซิ่วยืนยันว่านางกลับง่อก๊กไปจริง สิ่งที่นิยายเติมคือแม่ที่ป่วยซึ่งความจริงตายไปหลายปีแล้ว ทูตชื่อจิวเสี้ยน การโผนขึ้นเรือ และหัวที่ถูกโยนลงตรงหน้าพี่สะใภ้ ส่วนคำถามว่าเตียวหุยอยู่ในเหตุการณ์ด้วยหรือไม่ บันทึกเองยังตอบไม่ตรงกัน

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·蜀书·关张马黄赵传》 ชีวประวัติจูล่ง พร้อมอรรถาธิบายของเผยซงจือที่อ้าง《云别传》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·二主妃子传》 ชีวประวัติพระมเหสีมู่ พร้อมอรรถาธิบายที่อ้าง《汉晋春秋》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·庞统法正传》 ชีวประวัติหวดเจ้ง เรื่องนางซุนฮูหยินกับสาวใช้ถือดาบ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·先主传》 ชีวประวัติเล่าปี่ การแต่งงานกับน้องสาวซุนกวนและการเข้าเอ๊กจิ๋ว — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·后主传》 ชีวประวัติเล่าเสี้ยน อายุเมื่อขึ้นครองราชย์และปีเกิด — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·吴书·妃嫔传》 ชีวประวัตินางงอฮูหยิน มารดาซุนกวน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 66 เตียวหุยกับจูล่งสกัดแม่น้ำ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 61 赵云截江夺阿斗 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๕๐ — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• 吴国太 นางงอก๊กไถ้ ตัวละครสมมุติในนิยาย — วิกิพีเดียภาษาจีน