หวดเจ้งคือใคร? ยอดกุนซือของเล่าปี่ที่ขงเบ้งยังรำพึงถึง แต่นิยายสามก๊กให้เป็นแค่ตัวประกอบ

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น หวดเจ้ง (法正 ฝ่าเจิ้ง) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน หวดเจ้งปรากฏในฉบับไทยตั้งแต่ตอนที่ ๔๙ ถึงตอนที่ ๖๔

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
法正	Fǎ Zhèng	ฝ่าเจิ้ง	หวดเจ้ง (ชื่อรอง 孝直 เซี่ยวจื๋อ)
刘备	Liú Bèi	หลิวเป้ย	เล่าปี่
诸葛亮	Zhūgě Liàng	จูเก่อเลี่ยง	ขงเบ้ง
刘璋	Liú Zhāng	หลิวจาง	เล่าเจี้ยง
张松	Zhāng Sōng	จางซง	เตียวสง
孟达	Mèng Dá	เมิ่งต๋า	เบ้งตัด
郑度	Zhèng Dù	เจิ้งตู้	แต่ต่อ
许靖	Xǔ Jìng	สฺวี่จิ้ง	เคาเจ้ง
曹操	Cáo Cāo	เฉาเชา	โจโฉ
夏侯渊	Xiàhóu Yuān	เซี่ยโหวเยวียน	แฮหัวเอี๋ยน
黄忠	Huáng Zhōng	หวงจง	ฮองตง
庞统	Páng Tǒng	ผางถ่ง	บังทอง
程昱	Chéng Yù	เฉิงอวี้	เทียหยก
郭嘉	Guō Jiā	กัวเจีย	กุยแก
吴懿	Wú Yì	อู๋อี้	งออี้ (พี่ชายพระมเหสีอู๋ของเล่าปี่)
法真	Fǎ Zhēn	ฝ่าเจิน	ปู่ของหวดเจ้ง (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
郭冲	Guō Chōng	กัวชง	ชาวราชวงศ์จิ้น (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
孙盛	Sūn Shèng	ซุนเซิ่ง	นักประวัติศาสตร์สมัยจิ้น (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
汉中	Hànzhōng	ฮั่นจง	ฮันต๋ง
成都	Chéngdū	เฉิงตู	เมืองเสฉวน
夷陵	Yílíng	อี๋หลิง	อิเหลง

1. หวดเจ้งในนิยาย: ตัวประกอบที่มีบทพูดสำคัญ

ผู้อ่านสามก๊กฉบับไทยส่วนใหญ่จำชื่อหวดเจ้งได้ราง ๆ แต่นึกไม่ออกว่าเขาทำอะไร ทั้งที่ถ้าไล่อ่านดี ๆ นิยายไม่ได้ลืมเขาเสียทีเดียว หวดเจ้งปรากฏตัวอยู่ในหลายตอน แต่ปรากฏในฐานะคนยืนข้างฉาก ไม่ใช่คนกลางฉาก

นิยายแนะนำหวดเจ้งผ่านปากของเตียวสง (张松 จางซง) ขุนนางเมืองเสฉวนที่เอาแผนที่ไปให้เล่าปี่ ตอนที่ ๔๙ ของฉบับไทยให้เตียวสงบอกเล่าปี่ว่า "เพื่อนรักของข้าพเจ้ามีสองคน ๆ หนึ่งชื่อหวดเจ้งคนหนึ่งชื่อเบ้งตัด สองคนนี้ก็เปนที่ไว้ใจได้" หวดเจ้งได้ฟังเรื่องแล้วก็ตอบว่า "แต่ก่อนข้าพเจ้าก็คิดอยู่ว่าจะไปอยู่ด้วยเล่าปี่ เพราะเห็นว่าเล่าเจี้ยงนี้เปนคนหาเอาการไม่"

หลังจากนั้น หวดเจ้งโผล่มาเป็นระยะ บอกเล่าปี่ว่าเล่าเจี้ยง (刘璋 หลิวจาง) คงไม่ทำตามแผนเผาเสบียงของแต่ต่อ (郑度 เจิ้งตู้) เสนอให้ยกไปตีฮันต๋ง และขึ้นไปโบกธงแดงบนยอดเขาให้ฮองตงที่เขาเตงกุนสัน ซึ่งเล่าแยกไว้ในบทความเรื่องฮองตงที่เขาเตงกุนสัน แต่ทุกครั้งที่หวดเจ้งพูดจบ นิยายก็ส่งไม้ต่อให้ขงเบ้ง ฉบับไทยตอนที่ ๕๖ เล่าว่าพอหวดเจ้งเสนอแผนตีฮันต๋ง "เล่าปี่กับขงเบ้งได้ฟังดังนั้นก็เห็นชอบด้วย" แล้ว "เล่าปี่กับขงเบ้งนั้นคุมทหารสิบหมื่นเปนกองหลวง" ไปด้วยกัน ตอนที่ 72 ของฉบับจีนตั้งชื่อตอนว่า 「诸葛亮智取汉中」 "ขงเบ้งใช้ปัญญายึดฮันต๋ง"

ฉากที่ชัดที่สุดคือเรื่องกฎหมายเมืองเสฉวน ตอนที่ ๕๓ ของฉบับไทยให้หวดเจ้งขอให้ผ่อนโทษตามกฎหมายเก่า ขงเบ้งตอบว่า "อันความคิดท่านนี้เห็นชั้นเดียว" แล้วอธิบายยืดยาว จนสุดท้าย "หวดเจ้งเห็นด้วยก็คำนับเล่าปี่ขงเบ้งว่าชอบแล้ว" ฉบับจีนตอนที่ 65เขียนสั้นกว่าว่า 「法正拜服」 "หวดเจ้งคารวะยอมรับ"

ส่วนความตายของหวดเจ้ง นิยายไม่มีฉากให้เลย ผู้อ่านรู้ว่าหวดเจ้งตายแล้วก็ต่อเมื่อเบ้งตัดพูดขึ้นมาในตอนที่ ๖๒ ของฉบับไทยว่า "หวดเจ้งกับเราได้ทำความชอบไว้ในพระเจ้าเล่าปี่มาแต่ก่อน บัดนี้หวดเจ้งก็ตายเสียแล้ว"

2. คนที่เปิดประตูเสฉวนให้เล่าปี่

ชีวประวัติหวดเจ้งใน《三国志·蜀书·庞统法正传》 ของตันซิ่ว (陈寿 เฉินโซ่ว) อยู่เล่มเดียวกับบังทอง และยาวกว่าชีวประวัติบังทองเสียอีก หวดเจ้งเป็นคนเมืองเหมย แคว้นฝูเฟิง (มณฑลส่านซีปัจจุบัน) ต้นรัชศกเจี้ยนอันเกิดทุพภิกขภัย จึงหนีเข้าเสฉวนพร้อมเบ้งตัด (孟达 เมิ่งต๋า) ไปพึ่งเล่าเจี้ยง แต่อยู่นานก็ได้แค่ตำแหน่งนายอำเภอซินตู แล้วย้ายเป็นนายทหารที่ปรึกษาที่ไม่มีใครใช้งาน ซ้ำยังถูกคนจากถิ่นเดียวกันนินทาว่าไม่มีความประพฤติ จนหมดกำลังใจ

ตรงนี้นิยายมีจุดผิดเล็ก ๆ ด้วย ฉบับจีนตอนที่ 60แนะนำหวดเจ้งว่าเป็น 「贤士法真之子」 "บุตรของฝ่าเจิน (法真) บัณฑิตผู้ทรงคุณธรรม" แต่พงศาวดารบันทึกว่า 「祖父真，有清节高名」 ฝ่าเจินเป็นปู่ ของหวดเจ้ง ไม่ใช่พ่อ

เตียวสงเป็นคนเดียวที่เห็นค่าหวดเจ้ง และเป็นคนเสนอชื่อหวดเจ้งให้เป็นทูตไปหาเล่าปี่ หวดเจ้งกลับมาก็ร่วมวางแผนกับเตียวสงจะยกเสฉวนให้เล่าปี่ เมื่อเล่าเจี้ยงส่งไปเชิญเล่าปี่เข้ามาช่วยตีเตียวฬ่ออีกครั้ง หวดเจ้งก็เสนอแผนลับต่อหน้าเล่าปี่

「以明将军之英才，乘刘牧之懦弱；张松，州之股肱，以响应于内；然后资益州之殷富，冯天府之险阻，以此成业，犹反掌也。」

"ด้วยความสามารถของท่านแม่ทัพผู้ปรีชา ฉวยความอ่อนแอของเจ้าเมืองเล่าเจี้ยง มีเตียวสงซึ่งเป็นแขนขาของเมืองนี้คอยรับอยู่ข้างใน แล้วอาศัยความมั่งคั่งของเอ๊กจิ๋ว อาศัยชัยภูมิอันแข็งแรงของแผ่นดินสวรรค์ สร้างการใหญ่ได้ง่ายเหมือนพลิกฝ่ามือ"

เมื่อเล่าปี่หันกลับมาตีเล่าเจี้ยง แต่ต่อเสนอให้เล่าเจี้ยงกวาดชาวบ้านหนี เผาเสบียงในทุ่งให้หมด แล้วตั้งรับไว้เฉย ๆ ให้ทัพเล่าปี่อดตาย เล่าปี่ได้ยินก็กังวล หวดเจ้งตอบสั้น ๆ ว่า 「终不能用，无可忧也」 "ไม่มีวันได้ใช้หรอก ไม่ต้องห่วง" แล้วก็เป็นจริงตามนั้น นิยายเก็บฉากนี้ไว้ครบ

หลังได้เสฉวน หวดเจ้งยังสอนเล่าปี่เรื่องการเมืองด้วย เล่าปี่ดูแคลนเคาเจ้ง (许靖 สฺวี่จิ้ง) ที่เคยคิดปีนกำแพงหนีมาสวามิภักดิ์ หวดเจ้งเตือนว่า 「天下有获虚誉而无其实者，许靖是也」 "ในแผ่นดินมีคนที่ได้ชื่อเสียงลอย ๆ โดยไม่มีของจริง เคาเจ้งคือคนนั้น" แต่ชื่อเสียงของเคาเจ้งรู้กันไปทั่ว ถ้าไม่ให้เกียรติ คนทั้งแผ่นดินจะหาว่าเล่าปี่ดูถูกปราชญ์ เล่าปี่จึงหันมาเลี้ยงดูเคาเจ้งอย่างดี เมื่อลูกน้องเสนอให้เล่าปี่แต่งงานกับน้องสาวของงออี้ (吴懿 อู๋อี้) ซึ่งเป็นแม่ม่ายของคนแซ่เล่าเหมือนกัน ชีวประวัติพระมเหสีอู๋บันทึกว่าหวดเจ้งเป็นคนยกตัวอย่างจิ้นเหวินกงขึ้นมาให้เล่าปี่ตัดสินใจได้ นิยายฉบับจีนตอนที่ 77ก็ให้หวดเจ้งเป็นคนเสนอเรื่องนี้ แต่ฉบับไทยตอนที่ ๖๒ เขียนชื่อขุนนางผู้ทูลเสนอว่า "หอมเจ้ง" ผู้อ่านไทยจึงแทบไม่มีทางรู้ว่าเป็นคนเดียวกัน

ชีวประวัติเล่าปี่สรุปทีมงานของเล่าปี่หลังยึดเอ๊กจิ๋วไว้ในประโยคเดียว

「诸葛亮为股肱，法正为谋主，关羽、张飞、马超为爪牙」

"ขงเบ้งเป็นแขนขา หวดเจ้งเป็นหัวหน้าที่ปรึกษา กวนอู เตียวหุย ม้าเฉียว เป็นกรงเล็บเขี้ยวเล็บ"

คำว่า 谋主 คือคนที่นายใหญ่ฟังเมื่อต้องตัดสินใจเรื่องการศึก ในช่วงนั้น ตำแหน่งนี้เป็นของหวดเจ้ง ไม่ใช่ขงเบ้ง

3. สถาปนิกของศึกฮันต๋ง

ปีเจี้ยนอันที่ 22 (ค.ศ. 217) หวดเจ้งวิเคราะห์ให้เล่าปี่ฟังว่า โจโฉตีจางหลู่ยึดฮันต๋งได้แล้ว แต่ไม่ฉวยโอกาสตีเสฉวนต่อ กลับทิ้งแฮหัวเอี๋ยน (夏侯渊 เซี่ยโหวเยวียน) กับเตียวคับไว้แล้วรีบกลับเหนือ แสดงว่าโจโฉมีปัญหาภายในบีบอยู่ ส่วนฝีมือของแฮหัวเอี๋ยนกับเตียวคับก็สู้แม่ทัพฝ่ายเราไม่ได้ ถ้ายกไปเต็มกำลังต้องชนะ หวดเจ้งปิดท้ายว่า

「此盖天以与我，时不可失也。」

"นี่คือสิ่งที่ฟ้าประทานให้เรา โอกาสอย่างนี้จะปล่อยให้หลุดมือไม่ได้"

เล่าปี่เห็นด้วย ยกทัพไปฮันต๋ง และหวดเจ้งก็ตามไปด้วย ส่วนขงเบ้งไม่ได้ไป ชีวประวัติขงเบ้งบันทึกบทบาทของขงเบ้งในยุคนี้ว่า 「先主外出，亮常镇守成都，足食足兵」 "เมื่อเล่าปี่ออกศึก ขงเบ้งอยู่รักษาเมืองเสฉวนเสมอ จัดเสบียงและกำลังพลให้พอ"《资治通鉴》ก็บันทึกว่าตอนที่เล่าปี่ส่งหนังสือขอกำลังเสริมด่วนมาจากหน้าศึก 「时法正从备北行」 "ตอนนั้นหวดเจ้งตามเล่าปี่ไปทางเหนือ" ขงเบ้งจึงปรึกษาขุนนางอื่นที่เสฉวนแทน

ที่เขาเตงกุนสันในต้นปี ค.ศ. 219 แฮหัวเอี๋ยนยกทัพมาแย่งที่ตั้ง หวดเจ้งเป็นคนอ่านจังหวะ

「正曰：『可击矣。』先主命黄忠乘高鼓噪攻之，大破渊军，渊等授首。」

"หวดเจ้งว่า 'ตีได้แล้ว' เล่าปี่จึงสั่งฮองตง (黄忠 หวงจง) อาศัยที่สูง ตีกลองโห่ร้องบุกลงไป ตีทัพแฮหัวเอี๋ยนแตกยับ แฮหัวเอี๋ยนกับพวกถูกตัดหัว"

ปฏิกิริยาของโจโฉคือหลักฐานที่ดีที่สุดว่าหวดเจ้งสำคัญแค่ไหน เมื่อโจโฉยกทัพมาเองแล้วได้ยินว่าแผนทั้งหมดมาจากใคร ก็พูดว่า

「吾故知玄德不办有此，必为人所教也。」

"ข้ารู้อยู่แล้วว่าเล่าปี่คิดเองแบบนี้ไม่เป็น ต้องมีคนสอนแน่"

เผยซงจือ (裴松之) ผู้เขียนอรรถาธิบายไม่เห็นด้วยกับโจโฉ เขาว่าเล่าปี่ก็ฉลาดพอจะเห็นเรื่องนี้เอง แค่หวดเจ้งพูดออกมาก่อน และประโยคของโจโฉ 「此盖耻恨之余辞，非测实之当言也」 "คงเป็นคำพูดของคนที่เจ็บใจ ไม่ใช่การประเมินตามจริง" แต่ไม่ว่าจะอ่านทางไหน ชื่อที่โจโฉนึกถึงก็คือหวดเจ้ง

อรรถาธิบายท้ายชีวประวัติหวดเจ้งยังเก็บเกร็ดหนึ่งที่นิยายไม่ได้ใช้ ระหว่างศึกกับโจโฉ สถานการณ์ไม่ดีควรถอย แต่เล่าปี่โกรธไม่ยอมถอย ไม่มีใครกล้าทัดทาน ลูกเกาทัณฑ์ตกลงมาราวฝน หวดเจ้งจึงเดินไปยืนบังหน้าเล่าปี่

「先主云：『孝直避箭。』正曰：『明公亲当矢石，况小人乎？』先主乃曰：『孝直，吾与汝俱去。』遂退。」

"เล่าปี่ว่า 'เซี่ยวจื๋อ หลบลูกธนูสิ' หวดเจ้งตอบว่า 'ท่านยังยืนรับลูกธนูก้อนหินด้วยตัวเอง ประสาอะไรกับข้าน้อย' เล่าปี่จึงว่า 'เซี่ยวจื๋อ ข้ากับเจ้าไปด้วยกัน' แล้วจึงถอย"

หวดเจ้งไม่ได้เถียงด้วยเหตุผล เขาใช้ตัวเองเป็นเหตุผล นี่คือคนที่รู้ว่าเล่าปี่ฟังอะไร

4. อีกด้านหนึ่ง: คนที่ไม่เคยลืมทั้งบุญคุณและความแค้น

พงศาวดารไม่ได้วาดหวดเจ้งเป็นคนดี หลังได้เป็นเจ้าเมืองเสฉวนและหัวหน้าที่ปรึกษา

「一餐之德，睚眦之怨，无不报复，擅杀毁伤己者数人。」

"บุญคุณแค่ข้าวมื้อเดียว ความแค้นแค่ถูกถลึงตาใส่ ไม่มีเรื่องไหนที่ไม่ตอบแทน เขาสังหารคนที่เคยใส่ร้ายตนไปหลายคนโดยพลการ"

มีคนไปขอให้ขงเบ้งช่วยทูลเล่าปี่ให้ลดอำนาจหวดเจ้งลง ขงเบ้งตอบว่าตอนเล่าปี่อยู่กองอั๋น 「北畏曹公之强，东惮孙权之逼，近则惧孙夫人生变于肘腋之下」 "ทางเหนือกลัวโจโฉ ทางตะวันออกเกรงซุนกวน ใกล้ตัวก็กลัวซุนฮูหยินจะก่อเรื่องอยู่ข้างกาย" หวดเจ้งเป็นคนช่วยให้เล่าปี่บินขึ้นได้ 「如何禁止法正使不得行其意邪」 "จะห้ามไม่ให้หวดเจ้งทำตามใจได้อย่างไร" ตันซิ่วเสริมว่าขงเบ้งรู้ว่าเล่าปี่รักและไว้ใจหวดเจ้งมาก จึงพูดอย่างนั้น ซุนเซิ่ง (孙盛) นักประวัติศาสตร์สมัยจิ้นวิจารณ์ขงเบ้งไว้ในอรรถาธิบายว่าปล่อยให้คนมีความดีความชอบใช้อำนาจตามใจ เป็นการเสียหลักกฎหมาย

นิยายฉบับจีนเก็บเรื่องนี้ไว้ แต่เติมประโยคปิดท้ายที่พงศาวดารไม่มี 「法正闻之，亦自敛戢」 "หวดเจ้งรู้เข้าก็ระงับตัวลงเอง" ส่วนฉบับเจ้าพระยาพระคลังตัดเรื่องการแก้แค้นทิ้งทั้งหมด หลังฉากกฎหมาย ฉบับไทยเล่าต่อไปถึงกวนเป๋งที่มาจากเกงจิ๋วเลย ผู้อ่านไทยจึงไม่เคยรู้จักหวดเจ้งด้านนี้

ฉากกฎหมายที่ทำให้หวดเจ้งต้อง "คำนับยอมรับ" ขงเบ้งก็มีปัญหาของตัวเอง ที่มาของฉากนี้คือเรื่องเล่าของกัวชง (郭冲) ชาวราชวงศ์จิ้นที่เผยซงจือยกมาไว้ใต้ชีวประวัติขงเบ้ง แล้วแย้งทันทีว่า 「案法正在刘主前死，今称法正谏，则刘主在也」 "หวดเจ้งตายก่อนเล่าปี่ ถ้าว่าหวดเจ้งทัดทาน ก็แปลว่าเล่าปี่ยังอยู่" ในตอนนั้นขงเบ้งยังไม่ได้ถืออำนาจตัดสินเรื่องโทษและรางวัลเอง จึงไม่น่าจะพูดอย่างที่เล่ากัน ฉากที่นิยายใช้แสดงว่าหวดเจ้งด้อยกว่าขงเบ้ง จึงเป็นฉากที่นักประวัติศาสตร์สงสัยตั้งแต่สมัยราชวงศ์หลิวซ่ง

ตันซิ่วประเมินหวดเจ้งไว้อย่างตรงไปตรงมา 「法正著见成败，有奇画策算，然不以德素称也」 "หวดเจ้งมองเห็นแพ้ชนะชัดเจน มีกลยุทธ์แหวกแนว แต่ไม่ได้มีชื่อเรื่องคุณธรรม" และเทียบหวดเจ้งกับขุนนางฝ่ายวุยก๊กว่า 「正其程、郭之俦俪邪」 "หวดเจ้งคงเป็นคนระดับเดียวกับเทียหยกและกุยแก"

5. ตายเร็ว และคำรำพึงของขงเบ้ง

หลังเล่าปี่ตั้งตัวเป็นอ๋องแห่งฮันต๋งในปี ค.ศ. 219 หวดเจ้งได้เป็นซั่งซูลิ่ง (尚书令) หัวหน้าสำนักราชเลขาธิการ และแม่ทัพฮู่จวิน ปีต่อมาก็ตาย

「明年卒，时年四十五。先主为之流涕者累日。谥曰翼侯。」

"ปีต่อมาถึงแก่กรรม อายุสี่สิบห้าปี เล่าปี่ร่ำไห้ให้หลายวัน ได้สมัญญาหลังตายว่าอี้โหว"

สมัญญานี้มีความหมายมากกว่าที่เห็น ในชีวประวัติจูล่ง ตันซิ่วบันทึกว่า 「先主时，惟法正见谥」 "ในรัชกาลเล่าปี่ มีหวดเจ้งคนเดียวที่ได้รับสมัญญาหลังตาย" กวนอู เตียวหุย บังทอง ล้วนได้สมัญญาในรัชกาลถัดมา

ตันซิ่วยังบันทึกความสัมพันธ์ระหว่างหวดเจ้งกับขงเบ้งไว้ว่า 「诸葛亮与正，虽好尚不同，以公义相取。亮每奇正智术。」 "ขงเบ้งกับหวดเจ้งแม้นิสัยและสิ่งที่ยึดถือต่างกัน แต่ให้เกียรติกันด้วยประโยชน์ส่วนรวม ขงเบ้งทึ่งในสติปัญญาของหวดเจ้งเสมอ"

จากนั้นคือประโยคที่ทำให้ชื่อหวดเจ้งอยู่มาจนทุกวันนี้ ปี ค.ศ. 222 เล่าปี่ยกทัพไปแก้แค้นให้กวนอูแล้วแตกยับที่อิเหลง ขุนนางห้ามแล้วไม่ฟัง ขงเบ้งรำพึงว่า

「法孝直若在，则能制主上，令不东行；就复东行，必不倾危矣。」

"ถ้าหวดเจ้งยังอยู่ คงห้ามพระเจ้าเล่าปี่ไม่ให้ยกไปทางตะวันออกได้ หรือต่อให้ยกไป ก็คงไม่พังพินาศถึงเพียงนี้"

ประโยคนี้นิยายเก็บไว้ แต่ย้ายไปไว้ก่อนเล่าปี่ยกทัพ และตัดครึ่งหลังทิ้ง ตอนที่ 81 ของฉบับจีนให้ขงเบ้งพูดตอนส่งทัพว่า 「法孝直若在，必能制主上东行也」 ส่วนตอนที่ ๖๔ ของฉบับไทยแปลว่า

"พระเจ้าเล่าปี่ยกทัพไปครั้งนี้ข้าพเจ้าไม่เต็มใจเลย ได้ทูลห้ามปรามเปนหลายครั้งก็ไม่ฟัง ถ้าหวดเจ้งอยู่จะห้ามปรามเห็นจะฟัง"

ครึ่งที่หายไปคือครึ่งที่สำคัญที่สุด ในพงศาวดาร ขงเบ้งไม่ได้แค่บอกว่าหวดเจ้งพูดแล้วเล่าปี่จะฟัง ขงเบ้งบอกว่าต่อให้ห้ามไม่ได้ หวดเจ้งก็จะพาทัพไปไม่ให้แพ้ยับ นี่คือคำยอมรับในฝีมือการศึกของหวดเจ้งที่ขงเบ้งไม่ได้พูดถึงตัวเอง และฉบับไทยก็ไม่ได้บอกด้วยว่าคำรำพึงนี้มีบันทึกอยู่จริงในพงศาวดาร

6. ทำไมนิยายลดบทหวดเจ้ง

เหตุผลแรกอยู่ที่ศูนย์กลางของนิยาย นิยายสามก๊กสร้างขงเบ้งให้เป็นปราชญ์ที่รู้ทุกอย่างก่อนใคร เมื่อพงศาวดารบอกว่าศึกใหญ่ที่ฝ่ายเล่าปี่ชนะโจโฉได้ด้วยกำลังของตัวเองเป็นแผนของคนอื่น และขงเบ้งอยู่หลังบ้าน นิยายก็ต้องพาขงเบ้งขึ้นไปบนสนามรบ ให้หวดเจ้งเหลือบทเป็นผู้ช่วย ผลงานของหวดเจ้งไม่ได้หายไปทั้งหมด แต่ถูกแบ่งให้คนที่ผู้อ่านรักมากกว่า เรื่องที่ขงเบ้งได้เครดิตแทนคนอื่นแบบนี้ เห็นได้ในหลายบทของชุดนี้ เช่นฉากยืมเกาทัณฑ์

เหตุผลที่สองอยู่ที่ตัวหวดเจ้งเอง นิยายแบ่งตัวละครเป็นฝ่ายดีฝ่ายร้ายชัดเจน แต่หวดเจ้งตัวจริงคือกุนซือฝีมือเลิศที่ฆ่าคนเพราะความแค้นส่วนตัว และหักหลังนายเก่าอย่างเล่าเจี้ยงด้วยแผนที่เขาเองเรียกว่า "ง่ายเหมือนพลิกฝ่ามือ" คนแบบนี้วางไว้ในฝ่ายพระเอกได้ยาก การลดบทให้เหลือแต่ด้านที่ไม่มีปัญหาจึงง่ายกว่า

เหตุผลที่สามคือเวลา หวดเจ้งตายในปี ค.ศ. 220 ก่อนเรื่องราวครึ่งหลังของนิยายจะเริ่ม เขาไม่ได้อยู่ทันเห็นเล่าปี่ขึ้นเป็นฮ่องเต้ ไม่ได้อยู่ในศึกอิเหลง ไม่ได้อยู่ในการบุกภาคเหนือ ผู้อ่านจึงจำเขาได้น้อย เหมือนบังทองที่ตายเร็วเช่นกัน แต่บังทองยังมีฉากความตายของตัวเองในนิยายให้ผู้อ่านจำ หวดเจ้งไม่มีแม้แต่ฉากนั้น

คำถามที่พบบ่อย

หวดเจ้งคือใคร?

หวดเจ้ง (法正 ฝ่าเจิ้ง) ชื่อรองเซี่ยวจื๋อ เป็นขุนนางเสฉวนที่หันมาอยู่กับเล่าปี่ 《三国志》เรียกเขาว่า "谋主" หรือหัวหน้าที่ปรึกษาของเล่าปี่หลังยึดเอ๊กจิ๋ว เป็นคนเสนอแผนยึดฮันต๋งและบอกจังหวะให้ฮองตงบุกฆ่าแฮหัวเอี๋ยน ถึงแก่กรรมปี ค.ศ. 220 อายุ 45 ปี

ขงเบ้งรำพึงถึงหวดเจ้งว่าอย่างไร?

หลังเล่าปี่แพ้ที่อิเหลง ขงเบ้งรำพึงว่า 「法孝直若在，则能制主上，令不东行；就复东行，必不倾危矣」 "ถ้าหวดเจ้งยังอยู่ คงห้ามพระเจ้าเล่าปี่ไม่ให้ยกไปทางตะวันออกได้ หรือต่อให้ยกไป ก็คงไม่พังพินาศถึงเพียงนี้" นิยายเก็บไว้แค่ครึ่งแรก

นิยายสามก๊กพูดถึงหวดเจ้งไหม?

พูดถึงในหลายตอน ตั้งแต่ตอนที่เตียวสงแนะนำ ฉากเสนอแผนตีฮันต๋ง และฉากโบกธงแดงที่เขาเตงกุนสัน แต่ให้ขงเบ้งเป็นผู้บัญชาการศึกฮันต๋ง ให้หวดเจ้งคำนับยอมรับขงเบ้งในฉากกฎหมาย และไม่มีฉากความตายของหวดเจ้งเลย ฉบับไทยยังตัดเรื่องการแก้แค้นของเขาทิ้งด้วย

โจโฉพูดถึงหวดเจ้งว่าอย่างไร?

เมื่อรู้ว่าแผนศึกฮันต๋งมาจากหวดเจ้ง โจโฉพูดว่า 「吾故知玄德不办有此，必为人所教也」 "ข้ารู้อยู่แล้วว่าเล่าปี่คิดเองแบบนี้ไม่เป็น ต้องมีคนสอนแน่" เผยซงจือมองว่าเป็นคำพูดของคนเจ็บใจมากกว่าการประเมินตามจริง

หวดเจ้งเป็นคนดีไหม?

พงศาวดารไม่ได้บอกว่าดี ตันซิ่วบันทึกว่าหวดเจ้งตอบแทนทั้งบุญคุณและความแค้นทุกเรื่อง และสังหารคนที่เคยใส่ร้ายตนไปหลายคน คำประเมินท้ายเล่มว่าหวดเจ้งมีกลยุทธ์แหวกแนว 「然不以德素称也」 แต่ไม่ได้มีชื่อเรื่องคุณธรรม

สรุป

หวดเจ้งไม่ได้ถูกนิยายลบทิ้ง แต่ถูกย้ายจากกลางเวทีไปยืนข้างเวที ในพงศาวดาร เขาคือคนที่ชักนำเล่าปี่เข้าเสฉวน คนที่วางแผนยึดฮันต๋ง คนที่บอกจังหวะฆ่าแฮหัวเอี๋ยน และคนเดียวที่ได้รับสมัญญาหลังตายในรัชกาลเล่าปี่ ขณะที่ขงเบ้งรักษาเมืองเสฉวนอยู่ข้างหลัง ในนิยาย เครดิตศึกฮันต๋งไปอยู่ที่ขงเบ้ง ด้านมืดของหวดเจ้งถูกกลบหรือตัดทิ้ง และความตายของเขาเกิดขึ้นนอกฉาก สิ่งที่นิยายยังเก็บไว้คือคำรำพึงของขงเบ้งหลังศึกอิเหลง ซึ่งเป็นร่องรอยที่ชัดที่สุดว่ากุนซือคนนี้สำคัญกับเล่าปี่แค่ไหน

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·蜀书·庞统法正传》 ชีวประวัติหวดเจ้งพร้อมอรรถาธิบาย — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·先主传》 "法正为谋主" — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·诸葛亮传》 ขงเบ้งรักษาเมืองเสฉวน และเรื่องเล่าของกัวชงที่เผยซงจือแย้ง — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·赵云传》 "先主时，惟法正见谥" — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·二主妃子传》 หวดเจ้งกับการอภิเษกพระมเหสีอู๋ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 68 ศึกฮันต๋ง ค.ศ. 218–219 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 60 การแนะนำตัวหวดเจ้ง — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 65 ฉากกฎหมายเมืองเสฉวน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 77 หวดเจ้งเสนอให้เล่าปี่อภิเษกน้องสาวงออี้ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 81 ขงเบ้งรำพึงถึงหวดเจ้ง — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๔๙ เตียวสงแนะนำหวดเจ้ง — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๕๓ ฉากกฎหมายเมืองเสฉวน — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๕๖ หวดเจ้งเสนอแผนตีฮันต๋ง — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๖๒ เบ้งตัดเอ่ยถึงความตายของหวดเจ้ง — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๖๔ ขงเบ้งรำพึงถึงหวดเจ้ง — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ