↑
HOME ครอบครัว ธุรกิจ แถวนี้ 101
สมุดร้านลงร้านฟรี
แซ่อึ้ง บทความ ติดต่อครอบครัว
ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) · เรื่องที่ 55

ขงเบ้งเรียกลมตะวันออกไม่มีในพงศาวดาร! บันทึกจริงบอกแค่ว่าวันนั้นลมพัดแรง

ไม่มีแท่นบูชา มีแค่บันทึกว่าลมพัดแรง เทียบฉากแท่นเจ็ดดาวในนิยายกับ《三国志》《江表传》《资治通鉴》และที่มาจากกวีสมัยถังกับผิงฮว่าสมัยหยวน

โดย · · อ่าน ~13 นาที
ภาพปกสามก๊ก ขงเบ้งในชุดนักพรตถือพัดขนนกยืนบนแท่นบูชาบนเขา ธงปลิวตามลมแรง เบื้องล่างเป็นทัพเรือริมแม่น้ำ พร้อมอักษร 借东风 และข้อความ สามก๊ก ขงเบ้งเรียกลมตะวันออก? ไม่มีแท่นบูชา มีแค่บันทึกว่าลมพัดแรง
ภาพปกชุดถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) ภาพวาดตามจินตนาการ ไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริง
คำตอบสั้น ๆ

ในนิยาย: จิวยี่ (周瑜 โจวอวี๋) เตรียมเผาทัพเรือโจโฉไว้พร้อมแล้ว แต่ลมหน้าหนาวพัดจากทิศตะวันตกเฉียงเหนือจนล้มป่วย ขงเบ้ง (诸葛亮 จูเก่อเลี่ยง) อาสาตั้งแท่นเจ็ดดาว (七星坛) บนเขาลำปินสาน สยายผมเท้าเปล่าทำพิธีสามวันสามคืน แล้วลมสลาตันจากทิศตะวันออกเฉียงใต้ก็พัดมา

ในพงศาวดาร: 《三国志·周瑜传》บันทึกเพียงว่าเมื่ออุยกายจุดไฟเรือ 「时风盛猛」 "ตอนนั้นลมพัดแรงจัด" และ《江表传》ที่เผยซงจือยกมาระบุว่าเป็นลมตะวันออกเฉียงใต้ ไม่มีแท่นบูชา ไม่มีพิธีเรียกลม และไม่มีบันทึกว่าขงเบ้งมีบทบาทใดในวันเผาทัพเรือ

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

  • คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
  • คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น เล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากเรียกลมอยู่ในตอนที่ ๔๑ ของฉบับไทย ซึ่งเรียกลมตะวันออกเฉียงใต้ว่า "ลมสลาตัน"

อักษรจีน (ตัวย่อ) พินอิน อ่านแบบจีนกลาง ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
诸葛亮 Zhūgě Liàng จูเก่อเลี่ยง ขงเบ้ง
周瑜 Zhōu Yú โจวอวี๋ จิวยี่
鲁肃 Lǔ Sù หลู่ซู่ โลซก
黄盖 Huáng Gài หวงก้าย อุยกาย
曹操 Cáo Cāo เฉาเชา โจโฉ
刘备 Liú Bèi หลิวเป้ย เล่าปี่
孙权 Sūn Quán ซุนเฉวียน ซุนกวน
丁奉 / 徐盛 Dīng Fèng / Xú Shèng ติงเฟิ่ง / สฺวีเซิ่ง เตงฮอง / ชีเซ่ง
赵云 Zhào Yún จ้าวอวิ๋น จูล่ง
七星坛 Qīxīng tán ชีซิงถาน แท่นเจ็ดดาว ฉบับไทยเรียก "ร้านสามชั้น" และ "โรงพิธี"
南屏山 Nánpíng shān หนานผิงซาน เขาลำปินสาน
赤壁 Chìbì ชื่อปี้ เซ็กเพ็ก
东南风 dōngnán fēng ตงหนานเฟิง ลมสลาตัน (ลมตะวันออกเฉียงใต้)
杜牧 Dù Mù ตู้มู่ กวีสมัยราชวงศ์ถัง ไม่ปรากฏในฉบับไทย
裴松之 Péi Sōngzhī เผยซงจือ ผู้เขียนอรรถาธิบาย《三国志》สมัยหลิวซ่ง

1. "ทุกอย่างพร้อมแล้ว ขาดแต่ลมตะวันออก"

ตอนที่ 49 (第四十九回) ของนิยายฉบับจีน ชื่อตอนว่า 「七星坛诸葛祭风,三江口周瑜纵火」 "ขงเบ้งบวงสรวงลมที่แท่นเจ็ดดาว จิวยี่จุดไฟที่ปากแม่น้ำสามสาย" ตอนเปิดเรื่อง จิวยี่ (周瑜 โจวอวี๋) ยืนดูค่ายโจโฉอยู่บนยอดเขานานแล้วก็ 「忽然望后而倒,口吐鲜血」 "ล้มหงายไปข้างหลัง กระอักเลือด" สาเหตุเล่าไว้ชัดกว่าในฉบับไทย คือพายุพัดธงชัยของจิวยี่หลุดจากคันมาตกตรงหน้า จิวยี่นึกได้ว่าทัพโจโฉอยู่ต้นลม ทัพตัวเองอยู่ปลายลม ถ้าจุดไฟ ไฟจะย้อนมาไหม้ฝ่ายตน ขงเบ้งมาเยี่ยมแล้วเขียนตัวอักษรสิบหกตัวเป็น "ใบสั่งยา"

「欲破曹公,宜用火攻;万事俱备,只欠东风。」

"จะตีโจโฉให้แตก ต้องใช้ไฟ ทุกอย่างพร้อมแล้ว ขาดแต่ลมตะวันออก"

จิวยี่ตกใจที่ขงเบ้งรู้ใจ ขงเบ้งจึงบอกว่า 「亮虽不才,曾遇异人,传授奇门遁甲天书,可以呼风唤雨」 "ข้าแม้ไร้ความสามารถ แต่เคยพบผู้วิเศษ ถ่ายทอดคัมภีร์สวรรค์ฉีเหมินตุ้นเจี่ยให้ เรียกลมเรียกฝนได้" แล้วให้สร้างแท่นเจ็ดดาว (七星坛) สูงเก้าฉื่อ สามชั้น บนเขาลำปินสาน (南屏山 หนานผิงซาน) กำหนดวันไว้ชัดเจน

「十一月二十日甲子祭风,至二十二日丙寅风息,如何?」

"วันที่ยี่สิบเดือนสิบเอ็ด วันเจี่ยจื่อ (甲子) บวงสรวงลม ถึงวันที่ยี่สิบสอง วันปิ่งอิ๋น (丙寅) ลมสงบ เป็นอย่างไร"

ขงเบ้งอาบน้ำถือศีล สวมเสื้อนักพรต เท้าเปล่า สยายผม ขึ้นแท่นวันละสามครั้ง ถึงคืนวันนั้นจิวยี่ยังไม่เชื่อ บ่นกับโลซกว่า 「隆冬之时,怎得东南风乎?」 "กลางฤดูหนาวจัดอย่างนี้ จะมีลมตะวันออกเฉียงใต้ได้อย่างไร" พอใกล้ยามสาม ธงก็สะบัดไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ ลมตะวันออกเฉียงใต้พัดขึ้น จิวยี่ทั้งดีใจทั้งกลัว 「此人有夺天地造化之法,鬼神不测之术!」 "คนผู้นี้มีวิชาชิงอำนาจฟ้าดิน มีเวทที่ผีสางยังหยั่งไม่ถึง" จึงสั่งเตงฮอง (丁奉 ติงเฟิ่ง) กับชีเซ่ง (徐盛 สฺวีเซิ่ง) ไปฆ่า แต่ขงเบ้งลงเรือที่จูล่ง (赵云 จ้าวอวิ๋น) มารับไปแล้ว นิยายปิดฉากด้วยกลอนว่า 「七星坛上卧龙登,一夜东风江水腾。不是孔明施妙计,周郎安得逞才能?」 "มังกรหลับขึ้นแท่นเจ็ดดาว ลมตะวันออกคืนเดียวแม่น้ำปั่นป่วน ถ้าไม่ใช่กลอุบายของขงเบ้ง หนุ่มจิวจะแสดงฝีมือได้อย่างไร"

ภาพพิมพ์แกะไม้ขาวดำสองหน้าคู่ ชายในชุดนักพรตยืนบนแท่นยกสูงมีโต๊ะบูชาและเครื่องบูชา คนถือธงยืนล้อมรอบ อีกหน้าหนึ่งมีคนยืนท่ามกลางต้นไม้และธงที่ปลิวลม มีอักษรจีนวรรคคู่ขึ้นต้นด้วย 壇按七星 และ 風來萬里
ภาพพิมพ์แกะไม้ฉาก "七星壇諸葛祭風" ขงเบ้งบวงสรวงลมที่แท่นเจ็ดดาว จากนิยายสามก๊กฉบับพิมพ์ของโจวเย่ว์เจี้ยว (周曰校) สมัยราชวงศ์หมิง ค.ศ. 1591 เป็นภาพตามนิยาย ไม่ใช่เหตุการณ์ในพงศาวดาร · ภาพ: 周曰校 / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)

ฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เล่าฉากนี้ครบ และมีประโยคหนึ่งที่น่าสนใจมาก ในตอนที่ ๔๑ ของฉบับไทย ขงเบ้งเขียนบอกจิวยี่ว่าการเตรียมพร้อมหมดแล้ว "ยังขาดอยู่แต่ลมสลาตันซึ่งมิได้พัดมาสมความคิดท่านเท่านั้น" แต่ก่อนจะรับปากเรียกลม ผู้แปลเขียนความในใจของขงเบ้งไว้ว่า

"ขงเบ้งนั้นรู้ในตำราว่าเดือนอ้ายแรมห้าคํ่าจะเกิดลมสลาตัน"

ขงเบ้งฉบับไทยไม่อยากบอกตำราให้จิวยี่รู้ เพราะเกรงว่าถ้าวันหน้าต้องรบกันเอง จิวยี่จะไม่เกรงความคิดของตน จึงแกล้งบอกว่า "ข้าพเจ้านี้สติปัญญาน้อย แต่ได้พบอาจารย์คนหนึ่งบอกตำราขอลมขอฝนไว้แก่ข้าพเจ้า" และนัดว่า "ข้าพเจ้าจะทำการเรียกลมต่อเดือนอ้ายแรมห้าคํ่าเวลายามเศษ ให้ลมสลาตันเกิดหนักจนแรมเจ็ดคํ่าจึงสงบ" ฉบับไทยยังแปลงวันที่ของฉบับจีนเป็นปฏิทินจันทรคติแบบไทย คือเดือนอ้าย ข้างแรม และในตอนที่ ๔๒ เมื่ออุยกายคุมเรือไฟไปตำบลเซ็กเพ็ก ฉบับไทยเล่าว่า "ขณะนั้นพอเกิดลมสลาตันหนักมาก ทั้งเดือนก็สว่าง"

ฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซที่บทความนี้ใช้อ้างไม่มีประโยคว่าขงเบ้ง "รู้ในตำรา" ล่วงหน้า ส่วนที่ว่าประโยคนี้มาจากฉบับจีนที่ผู้แปลใช้ หรือผู้แปลเติมเอง ยังตรวจไม่ได้ แต่ไม่ว่าทางไหน ฉบับไทยก็บอกผู้อ่านตรง ๆ ว่าขงเบ้งรู้ฤดูลม และพิธีบนแท่นเป็นการแสดง

2. พงศาวดารบันทึกเรื่องลมไว้ว่าอะไร

ชีวประวัติจิวยี่ใน《三国志·吴书·周瑜传》เล่าการเผาทัพเรือว่าอุยกาย (黄盖 หวงก้าย) เป็นคนเสนอแผน เตรียมเรือรบหลายสิบลำบรรทุกฟืนหญ้า ราดน้ำมัน คลุมผ้า ส่งจดหมายหลอกโจโฉว่าจะมาสวามิภักดิ์ แล้วพงศาวดารก็เขียนถึงลมเพียงประโยคเดียว

「盖放诸船,同时发火。时风盛猛,悉延烧岸上营落。」

"อุยกายปล่อยเรือทั้งหมด จุดไฟพร้อมกัน ตอนนั้นลมพัดแรงจัด ไฟลามไหม้ค่ายริมฝั่งทั้งหมด"

ประโยค 「时风盛猛」 คือทั้งหมดที่《三国志》ฉบับหลักบอกเรื่องลม ไม่ได้บอกทิศ ไม่ได้บอกว่าใครทำให้เกิด อรรถาธิบายของเผยซงจือ (裴松之) ที่ยกมาจาก《江表传》ให้รายละเอียดเพิ่ม

「时东南风急,因以十舰最著前,中江举帆」

"ตอนนั้นลมตะวันออกเฉียงใต้พัดแรง จึงให้เรือสิบลำแล่นนำหน้าสุด ชักใบกลางแม่น้ำ"

แล้วต่อด้วยภาพที่ชัดเจนว่าลมทำอะไร 「火烈风猛,往船如箭」 "ไฟลุกโชน ลมแรง เรือพุ่งไปดังลูกธนู" ไฟเผาเรือฝ่ายเหนือหมดแล้วลามถึงรั้วค่ายบนฝั่ง จิวยี่นำทัพเบาตามไปตีกลองบุกจนทัพเหนือแตก รายละเอียดเรื่องเรือไฟและการแกล้งยอมแพ้ของอุยกายเล่าแยกไว้ในบทความเรื่องกลยอมเจ็บตัวของอุยกาย

《资治通鉴》เล่มที่ 65ของซือหม่ากวง (司马光) เรียบเรียงเหตุการณ์ตามสองแหล่งนี้ เริ่มจากคำของอุยกาย 「今寇众我寡,难与持久。操军方连船舰,首尾相接,可烧而走也」 "บัดนี้ข้าศึกมากเราน้อย สู้กันนานไม่ได้ แต่ทัพโจโฉเพิ่งนำเรือมาต่อกัน หัวท้ายชิดกัน เผาให้แตกหนีได้" แล้วเขียนว่า 「时东南风急,盖以十舰最著前,中江举帆,余船以次俱进」 ทั้งสามแหล่งไม่มีแท่นบูชา ไม่มีพิธี ลมเป็นสภาพอากาศของวันนั้น และแผนเผาเรือเป็นของอุยกายกับจิวยี่

3. วันที่ไฟไหม้ ขงเบ้งอยู่ที่ไหน

คำถามนี้พงศาวดารไม่ได้ตอบตรง ๆ แต่ตอบได้จากสิ่งที่ไม่ได้บันทึก ชีวประวัติขงเบ้งเล่าว่าหลังขงเบ้งโน้มน้าวซุนกวนสำเร็จ ซุนกวนส่งจิวยี่ เทียเภา โลซก กับทัพเรือสามหมื่น "ไปกับขงเบ้งเพื่อสมทบเล่าปี่" จากนั้นประโยคถัดไปก็ข้ามไปหลังศึกเลย

「曹公败于赤壁,引军归邺。先主遂收江南,以亮为军师中郎将」

"โจโฉแพ้ที่เซ็กเพ็ก ยกทัพกลับเมืองเย่ เล่าปี่จึงยึดดินแดนใต้แม่น้ำ ตั้งขงเบ้งเป็นจฺวินซือจงหลางเจี้ยง"

ไม่มีเรื่องที่ขงเบ้งทำระหว่างศึกเลยแม้แต่บรรทัดเดียว ในอรรถาธิบายใต้ชีวประวัติเล่าปี่ 《江表传》เล่าว่าเล่าปี่ไปพบจิวยี่ก่อนศึก จิวยี่บอกว่า 「又孔明已俱来,不过三两日到也」 "อีกอย่าง ขงเบ้งก็เดินทางมาพร้อมกันแล้ว อีกสองสามวันก็ถึง" แปลว่าขงเบ้งเดินทางกลับมาพร้อมทัพง่อก๊ก แต่ไม่ได้อยู่ในบทบาทผู้บัญชาการ และ《江表传》ยังบอกว่าเล่าปี่เองก็ยังไม่เชื่อว่าจิวยี่จะชนะ จึงคุมทหารสองพันคนกับกวนอูและเตียวหุยรั้งอยู่ข้างหลัง เตรียมทางถอยไว้ (เผยซงจือยกความเห็นของซุนเซิ่งที่ค้านว่าเรื่องนี้น่าจะเป็นคำของคนง่อก๊กที่อยากยกย่องฝ่ายตัว)

ภาพในนิยายที่ขงเบ้งอยู่ใจกลางค่ายง่อก๊ก ตั้งแท่นบนภูเขาใกล้ทัพจิวยี่ แล้วหนีลงเรือจูล่งกลางดึก จึงไม่มีฐานในพงศาวดาร ซึ่งตรงกับที่บทความเรื่องจิวยี่ใจแคบสรุปไว้ว่าช่วงศึกเซ็กเพ็ก ขงเบ้งกับจิวยี่มีสถานะห่างกันมากเกินกว่าจะเป็นคู่แข่ง

4. ลมตะวันออกเฉียงใต้กลางฤดูหนาว เป็นไปได้ไหม

นิยายสร้างความ "อัศจรรย์" ของฉากนี้จากความเชื่อว่าฤดูหนาวไม่มีลมตะวันออกเฉียงใต้ ในตอนที่ 48 โจโฉเองพูดเย้ยคำเตือนของเทียหยก (程昱 เฉิงอวี้) เรื่องไฟว่า

「凡用火攻,必藉风力。方今隆冬之际,但有西风北风,安有东风南风耶?」

"การใช้ไฟโจมตีต้องอาศัยแรงลม บัดนี้เป็นกลางฤดูหนาวจัด มีแต่ลมตะวันตกลมเหนือ จะมีลมตะวันออกลมใต้ได้อย่างไร"

แต่ฉบับไทยแปลคำพูดนี้ให้มีช่องโหว่อยู่ในตัว โจโฉฉบับไทยพูดว่า "ถ้าเปนเทศกาลเดือนสิบสองข้างแรมเปนปลายฝนก็จะเกิดลมสลาตันมาบ้าง บัดนี้มาถึงเดือนอ้ายพ้นเทศกาลแล้วเราจะกลัวอะไร" คือยอมรับว่าลมสลาตันมีได้ เพียงแต่คิดว่าพ้นช่วงไปแล้ว

ในพงศาวดาร《武帝纪》เล่าศึกเซ็กเพ็กต่อจากข้อความที่ขึ้นต้นด้วยเดือนสิบสองของปีเจี้ยนอันที่ 13 ส่วน《资治通鉴》วางไว้ในฤดูหนาวของปีเดียวกัน ทั้งสองแหล่งไม่ได้ระบุวันที่ของไฟ และไม่มีแหล่งใดบอกว่าลมวันนั้นผิดฤดูจนต้องอาศัยเวทมนตร์ วิกิพีเดียภาษาจีนหน้าศึกเซ็กเพ็กยังรวบรวมความเห็นนักวิชาการปัจจุบันไว้ เช่นหนังสือ《中国历代战争史》เห็นว่าเป็นลมใต้ ส่วนจางจิ้งหลง (张靖龙) เห็นว่าเป็นลมตะวันออกเฉียงใต้ที่ได้รับอิทธิพลจากลมทะเลสาบกับแผ่นดิน (湖陆风) ของพื้นที่ริมแม่น้ำ คำอธิบายเชิงอุตุนิยมวิทยาเหล่านี้ยังเป็นการตีความ แต่ทุกความเห็นมองลมวันนั้นเป็นเรื่องธรรมชาติ ไม่มีใครต้องพึ่งแท่นเจ็ดดาว

ส่วนโจโฉตัวจริงไม่ได้โทษลมเลย อรรถาธิบายใต้ชีวประวัติจิวยี่บันทึกจดหมายที่โจโฉเขียนถึงซุนกวนภายหลังว่า

「赤壁之役,值有疾病,孤烧船自退,横使周瑜虚获此名。」

"ศึกเซ็กเพ็กนั้น พอดีเกิดโรคระบาด ข้าเผาเรือแล้วถอยเอง กลับทำให้จิวยี่ได้ชื่อเสียงไปเปล่า ๆ"

คำแก้ตัวนี้ฟังแล้วเข้าข้างตัวเอง แต่《武帝纪》กับชีวประวัติเล่าปี่ก็พูดถึงโรคระบาดในทัพเหนือจริง ประเด็นเรื่องไฟหรือโรคระบาดเป็นตัวตัดสินศึกนี้เล่าไว้ในบทความเรื่องศึกเซ็กเพ็กแพ้เพราะไฟหรือโรคระบาด

5. ลมของจิวยี่กลายเป็นลมของขงเบ้งได้อย่างไร

ในสมัยราชวงศ์ถัง ลมตะวันออกยังเป็นของจิวยี่ บทกวี《赤壁》ของตู้มู่ (杜牧) เขียนว่า

「东风不与周郎便,铜雀春深锁二乔。」

"หากลมตะวันออกไม่เข้าข้างหนุ่มจิว ใบไม้ผลิอันลึกล้ำในหอตั้งเซ็ก คงได้ขังสองนางเกี้ยวไว้แล้ว"

สำหรับตู้มู่ ลมเป็นโชคที่ฟ้าให้จิวยี่ ไม่ใช่ฝีมือคนอื่น (เรื่องหอตั้งเซ็กไต๋ในวรรคหลังดูได้ในบทความเรื่องบทกวีหอตั้งเซ็กไต๋)

พอถึงหนังสือผิงฮว่าสามก๊กสมัยราชวงศ์หยวน (《全相平话三国志》 เล่มกลาง) ลมย้ายไปเป็นของขงเบ้งแล้ว ในผิงฮว่า จิวยี่กับแม่ทัพเขียนคำว่า "ไฟ" บนมือ แต่ขงเบ้งเขียนคำว่า "ลม" แล้วบอกว่า 「众官使火字,吾助其风」 "ท่านทั้งหลายใช้คำว่าไฟ ข้าจะช่วยด้วยลม" ขุนนางง่อก๊กไม่พอใจ จิวยี่คิดในใจว่าขงเบ้งจะมาแย่งความดี พอถึงวันศึก ผิงฮว่าบรรยายว่า

「诸葛披着黄衣,披头跣足,左手提剑,叩牙作法,其风大发。」

"ขงเบ้งสวมเสื้อเหลือง สยายผม เท้าเปล่า มือซ้ายถือกระบี่ ขบฟันทำพิธี ลมก็พัดกระหน่ำ"

ภาพนักพรตสยายผมเท้าเปล่าถือกระบี่นี้เป็นต้นแบบของฉากในนิยายเกือบทุกรายละเอียด ที่น่าสังเกตคือในผิงฮว่า การเรียกลมเป็นวิชาประจำตัวของขงเบ้งที่ใช้ซ้ำหลายครั้ง ตอนป้องกันซินเอี๋ยก็ 「先生披头跣足,用香羹茶饭一盘,祭起旋风」 "ท่านอาจารย์สยายผมเท้าเปล่า ใช้น้ำแกงหอมกับข้าวหนึ่งสำรับ บวงสรวงเรียกลมหมุน" และในผิงฮว่าเล่มท้าย ตอนปราบเผ่าทางใต้ก็ "ถือกระบี่บวงสรวงลม" อีกครั้ง

หลัวก้วนจง (罗贯中) ตัดการเรียกลมครั้งอื่น ๆ ทิ้ง เหลือไว้ครั้งเดียวที่เซ็กเพ็ก แล้วทำให้ดูเป็นพิธีที่มีแบบแผน มีแท่นสามชั้น คนถือธงร้อยยี่สิบคน และวันเริ่มกับวันสิ้นสุดที่แน่นอน ผลลัพธ์คือฉากที่ทำให้คนจำว่าศึกเซ็กเพ็กชนะเพราะขงเบ้ง ทั้งที่พงศาวดารให้เครดิตแผนกับอุยกาย ให้การบัญชาการกับจิวยี่ และให้ลมกับฟ้า

ภาพพิมพ์แกะไม้สองหน้าคู่ ทหารบนเรือรบยิงธนูและแทงทวนท่ามกลางเปลวไฟและคลื่น มีป้ายอักษร 周公瑾赤壁鏖兵
ฉากศึกเซ็กเพ็กในนิยายสามก๊กฉบับพิมพ์ของโจวเย่ว์เจี้ยว (周曰校) สมัยราชวงศ์หมิง ค.ศ. 1591 ป้ายในภาพเขียนว่า 周公瑾赤壁鏖兵 "จิวยี่รบใหญ่ที่เซ็กเพ็ก" ภาพประกอบนิยายเองยังยกชื่อศึกให้จิวยี่ · ภาพ: 周曰校 / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)

6. สิ่งที่เหลือเป็นความจริงในฉากเรียกลม

ถ้าลอกพิธีออก ฉากนี้ยังมีแก่นจริงสามข้อ ข้อแรก ไฟที่เซ็กเพ็กสำเร็จเพราะลมจริง ทั้ง《三国志》และ《江表传》บันทึกตรงกันว่าลมแรง และ《江表传》ระบุทิศว่าตะวันออกเฉียงใต้ ข้อสอง ทัพเหนือที่จอดเรือชิดกันอยู่ใต้ลมจึงเสียหายหนัก ข้อสาม ฝ่ายง่อก๊กต้องรอจังหวะลม เพราะอุยกายต้อง "ชักใบกลางแม่น้ำ" ให้เรือไฟแล่นไปเอง

สิ่งที่นิยายเติมคือผู้ทำให้ลมเกิด และเวลาที่แม่นยำถึงชั่วยาม แม้แต่ฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลังก็ยังบอกผู้อ่านว่าขงเบ้ง "รู้ในตำรา" ว่าลมจะมา คือขงเบ้งในฉบับไทยไม่ได้เรียกลม แต่รู้ฤดูลมแล้วทำพิธีให้คนเชื่อ ซึ่งยังเป็นเรื่องแต่งอยู่ดี เพราะพงศาวดารไม่ได้บอกว่าขงเบ้งเกี่ยวข้องกับลมวันนั้นเลย ฉากเรียกลมจึงอยู่ในชุดเดียวกับฉากยืมเกาทัณฑ์และฉากบังทองร้อยโซ่เรือ คือฉากที่ย้ายผลงานในศึกเซ็กเพ็กจากคนง่อก๊กไปให้ฝ่ายเล่าปี่

คำถามที่พบบ่อย

ขงเบ้งเรียกลมตะวันออกได้จริงไหม?

ไม่มีบันทึกในพงศาวดาร《三国志·周瑜传》บันทึกเพียงว่าตอนอุยกายจุดไฟเรือ 「时风盛猛」 คือลมพัดแรงจัด และ《江表传》ระบุว่าเป็นลมตะวันออกเฉียงใต้ ไม่มีแท่นเจ็ดดาว ไม่มีพิธีบวงสรวง และไม่มีบันทึกว่าขงเบ้งมีบทบาทในวันเผาทัพเรือ

วันเผาทัพเรือที่เซ็กเพ็กมีลมแบบไหน?

《江表传》ที่เผยซงจือยกมาบันทึกว่า 「时东南风急」 ลมตะวันออกเฉียงใต้พัดแรง และ 「火烈风猛,往船如箭」 ไฟลุกโชนลมแรงจนเรือไฟพุ่งไปดังลูกธนู《资治通鉴》ก็เล่าตามนี้ นักวิชาการปัจจุบันบางคนอธิบายว่าเป็นลมใต้หรือลมที่ได้รับอิทธิพลจากลมทะเลสาบกับแผ่นดิน

ใครเป็นคนคิดแผนเผาทัพเรือโจโฉ?

อุยกาย พงศาวดารบันทึกว่าอุยกายเสนอจิวยี่ว่าข้าศึกมากกว่า สู้นานไม่ได้ แต่เรือของโจโฉจอดหัวท้ายชิดกัน เผาให้แตกได้ แล้วอุยกายเป็นคนนำเรือไฟไปเอง โดยมีจิวยี่บัญชาการทัพตามหลัง

ฉบับไทยเล่าเรื่องเรียกลมต่างจากฉบับจีนอย่างไร?

ฉบับไทยตอนที่ ๔๑ เรียกลมตะวันออกเฉียงใต้ว่า "ลมสลาตัน" เปลี่ยนวันที่เป็นเดือนอ้ายข้างแรม และบอกตรง ๆ ว่าขงเบ้งรู้ในตำราว่าเดือนอ้ายแรมห้าค่ำจะเกิดลมสลาตัน แต่ไม่บอกจิวยี่ ฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซที่บทความนี้ใช้ไม่มีประโยคนี้

ฉากขงเบ้งเรียกลมมาจากไหน?

กวีสมัยราชวงศ์ถังอย่างตู้มู่ยังมองว่าลมตะวันออกเป็นโชคของจิวยี่ หนังสือผิงฮว่าสามก๊กสมัยหยวนเป็นแหล่งเก่าที่สุดที่พบว่าขงเบ้งสวมเสื้อเหลือง สยายผม เท้าเปล่า ถือกระบี่ทำพิธีจนลมพัด นิยายรับภาพนี้มาแล้วเพิ่มแท่นเจ็ดดาวกับวันเวลาที่แน่นอน

สรุป

ลมที่ทำให้ไฟเผาทัพเรือโจโฉมีอยู่จริง พงศาวดารบันทึกว่า "ลมพัดแรงจัด" และ《江表传》ระบุว่าเป็นลมตะวันออกเฉียงใต้ แต่ไม่มีแท่นเจ็ดดาว ไม่มีพิธีสามวันสามคืน และไม่มีขงเบ้งอยู่ในฉากไฟไหม้ แผนเป็นของอุยกาย การบัญชาการเป็นของจิวยี่ ลมเป็นของฟ้า ตู้มู่สมัยถังยังให้ลมเป็นโชคของจิวยี่ ผิงฮว่าสมัยหยวนย้ายลมมาให้ขงเบ้งเรียกด้วยเวท และนิยายจัดพิธีให้ดูมีแบบแผน จนฉากที่พงศาวดารไม่มีกลายเป็นภาพแรกที่คนนึกถึงเมื่อพูดถึงศึกเซ็กเพ็ก

แหล่งข้อมูล

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง)

เรื่องที่ 55 จาก 55 เรื่อง

ชุดบทความที่วางฉากดังในนิยายสามก๊กเทียบกับพงศาวดาร《三国志》ทีละฉาก เขียนโดยMingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明

ดูทั้งหมวด →
ดูรายชื่อเรื่องทั้งชุด

เกี่ยวกับผู้เขียน

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)
黄柄明 - MingPaPa

เขียนโดย

ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明

นักธุรกิจโรงพิมพ์ ครูศิลปะการต่อสู้ และผู้ถ่ายทอดวัฒนธรรมจีน ศาสนา และความเชื่อ

ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้: ก่อนอายุ 18 ปี ผู้เขียนอ่านสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) และสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบรวม 10 รอบ ไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และอรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม บทนี้วางฉากขงเบ้งตั้งแท่นเจ็ดดาวเรียกลมในนิยายเทียบกับบันทึกเรื่องลมใน《三国志·周瑜传》《江表传》และ《资治通鉴》 ตรวจว่าขงเบ้งอยู่ที่ไหนในศึกเซ็กเพ็ก แล้วไล่ที่มาของฉากไปถึงบทกวีของตู้มู่และหนังสือผิงฮว่าสมัยหยวน

ประวัติการแก้ไข

  • — เผยแพร่ครั้งแรก

พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งได้ที่หน้าติดต่อ และอ่านวิธีตรวจสอบกับแก้ไขข้อผิดพลาดได้ที่นโยบายบรรณาธิการ

อ้างอิงบทความนี้

นำไปอ้างอิงในรายงาน บทความ หรือเว็บไซต์ได้ กรุณาใส่ลิงก์กลับมาที่หน้านี้

รูปแบบอ้างอิง

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa). (2569). ขงเบ้งเรียกลมตะวันออกไม่มีในพงศาวดาร! บันทึกจริงบอกแค่ว่าวันนั้นลมพัดแรง. ครอบครัวศุภพิทักษ์พงษ์. https://www.supapitakpong.com/articles/zhuge-liang-east-wind-myth

ลิงก์สำหรับเว็บไซต์ (HTML)

<a href="https://www.supapitakpong.com/articles/zhuge-liang-east-wind-myth">ขงเบ้งเรียกลมตะวันออกไม่มีในพงศาวดาร! บันทึกจริงบอกแค่ว่าวันนั้นลมพัดแรง</a> — MingPaPa, supapitakpong.com

บทความที่เกี่ยวข้อง

ดูบทความทั้งหมดในหมวดถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง)