แซ่ฮั้ว เขียนด้วยอักษรจีน 和 (ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน) อักษรที่แปลว่า "ปรองดอง กลมเกลียว" จีนกลางอ่านว่า "เหอ" (Hé) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ฮั้ว" (hua5) คำว่า "ฮั้ว" ในภาษาไทยก็ยืมมาจากอักษรตัวนี้เอง แซ่นี้มีบ้านใหญ่อยู่ที่ ลี่เจียง มณฑลยูนนาน เพราะเป็นแซ่หลักของ ชาวนาซี อยู่ราว อันดับประมาณ ~231 ของจีน ประมาณการว่าปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 4.4 แสนคน
แซ่ฮั้ว แซ่เหอ (和) แปลว่าปรองดอง จีนกลางอ่านเหอ แต้จิ๋วอ่านฮั้ว สายตามตำนานมาจากขุนนางดาราศาสตร์ 和仲 和叔 สมัยพระเจ้าเหยา ส่วนสายในประวัติศาสตร์มีตระกูล 素和氏 สมัยเว่ยเหนือ ถิ่นตระกูลคือหรู่หนาน เหอหนาน ปัจจุบันมีราว 4.4 แสนคน (ประมาณการปี 2026) มากที่สุดที่ลี่เจียง ยูนนาน เพราะเป็นแซ่ราษฎรชาวนาซี ไม่พบสายในแต้จิ๋วหรือสมาคมในไทย และเป็นคนละแซ่กับ 何
ประเด็นสำคัญ
- คำไทยว่าฮั้ว ในฮั้วประมูล ยืมมาจากอักษร 和 สำเนียงแต้จิ๋ว ความหมายเดิมคือปรองดอง
- หยกเหอซื่อปี้ (和氏璧) ไม่ใช่หยกของแซ่นี้ เพราะเปี้ยนเหอ (卞和) แซ่ 卞 ส่วน 和 เป็นชื่อตัว
- เหอเซิน (和珅) เป็นชาวแมนจูสกุล 钮祜禄氏 ไม่ใช่แซ่ 和
- ลี่เจียงมีคำกล่าวว่า ขุนนางแซ่มู่ ราษฎรแซ่เหอ ปัจจุบัน 和 เป็นแซ่หลักของชาวนาซี
- จีนกลางอ่านเหอเหมือน 何 และแต้จิ๋วอ่านฮั้วเหมือน 华 แต่ทั้งสามเป็นคนละแซ่
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 168 แซ่จีนแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วน: แซ่ฮั้ว แซ่เหอ (和)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 和 (ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน · ตัวโบราณ 龢) ความหมายทั่วไปคือ "ปรองดอง สงบ ร่วมกัน" |
| จีนกลาง | Hé (เสียง 2) · เหอ (รูปตามหลักราชบัณฑิตฯ กับรูปที่ใช้ทั่วไปตรงกัน) — พ้องเสียงไทยกับแซ่ 何 |
| แต้จิ๋ว | hua5 · ฮั้ว — ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย · เสียงเดียวกับแซ่ 华 (ฮั่ว) |
| ฮกเกี้ยน | hô |
| กวางตุ้ง | wo4 · ฮ่องกงสะกด Wo / Wor · มาเก๊าสะกด Vo |
| แคะ (ฮากกา) | fò |
| ภาษาอังกฤษ | He, Ho, Wo · มาเลเซีย Hoo, Woh, Woo |
| อันดับในจีน | อันดับประมาณ ~231 (จัดจากฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก) · ลำดับที่ 97 ใน《百家姓》 |
| ประชากร | ราว 4.4 แสนคน (ประมาณการปี 2026 ช่วง ±15% ราว 3.7–5.1 แสนคน) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | ยูนนาน (ตามฐานข้อมูลฝูซี 2013) ศูนย์กลางที่ลี่เจียง |
| 郡望 (ถิ่นตระกูล) | 汝南 หรู่หนาน (เหอหนาน) · 代郡 ไต้จวิ้น (ซานซีเหนือ–เหอเป่ย) · 西陵 ซีหลิง (อี๋ชาง หูเป่ย) |
| 堂号 (ชื่อหอ) | 汝南堂 · 代郡堂 · 西陵堂 · 璧玉堂 · 负鼎堂 · 律吕堂 |
| ระวังสับสน | 何 (จีนกลาง เหอ เหมือนกัน แต่แต้จิ๋ว ฮ้อ) · 华 (แต้จิ๋ว hua5 เสียงเดียวกัน เขียน ฮั่ว) · 贺 (เฮ่อ) · 卞和 ผู้พบหยกเหอซื่อปี้ เป็นแซ่ 卞 · 和珅 (เหอเซิน) เป็นชาวแมนจูสกุลอื่น |
แซ่ฮั้ว ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร (จีนกลาง vs แต้จิ๋ว)
แซ่นี้เขียนว่า 和 ทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวัน เพราะไม่มีรูปย่อ ความหมายทั่วไปคือ "ปรองดอง กลมเกลียว" เช่นในคำว่า 和平 (สันติภาพ) และในภาษาจีนยังใช้หมายถึง "ญี่ปุ่น" ได้ด้วย เช่น 和服 (ชุดกิโมโน) แต่ในฐานะแซ่มีที่มาหลายสาย (ดูหัวข้อถัดไป)
ชื่อเรียกแซ่นี้เปลี่ยนไปตามสำเนียง
- เหอ มาจากภาษาจีนกลาง (Hé เสียงที่ 2) ตรงกับการสะกด "He"
- ฮั้ว คือเสียงแต้จิ๋ว hua5 (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว — ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) พจนานุกรมเสียงแต้จิ๋วระบุว่าเสียงนี้ใช้กับแซ่
- เฮ้ว คือเสียงพูด huê5 ใช้ในคำว่า 和尚 (พระภิกษุ) เท่านั้น ไม่ใช้กับแซ่
- Wo / Vo มาจากกวางตุ้ง (wo4) ส่วน fò คือเสียงแคะ
ทำไมเลือกเขียน "ฮั้ว": คำไทยว่า "ฮั้ว" ที่ได้ยินในคำว่า "ฮั้วประมูล" ยืมมาจากอักษร 和 ในสำเนียงแต้จิ๋วนี้เอง ตามที่ Thai PBS อธิบาย ความหมายเดิมคือ "ปรองดอง ร่วมมือกัน" ภายหลังในภาษาไทยจึงมีความหมายไปทางลบว่า "สมยอมกัน" รูป "ฮั้ว" จึงเป็นรูปที่คนไทยใช้กับอักษรนี้จริง บทความนี้ใช้ "ฮั้ว" เป็นชื่อแซ่ตามนั้น และขอให้อ่านในความหมายเดิมที่ดีงามของคำ คือ "ความปรองดอง"
ข้อควรระวัง: 和 · 华 · 何 สามแซ่ที่สับสนง่าย
| อักษร | จีนกลาง | แต้จิ๋ว | ชื่อไทยที่ใช้ |
|---|---|---|---|
| 和 (แซ่ในบทความนี้) | Hé เหอ | hua5 | แซ่ฮั้ว แซ่เหอ |
| 华 / 華 | Huà ฮว่า | hua5 (เหมือน 和) | แซ่ฮั่ว |
| 何 | Hé เหอ (เหมือน 和) | ho5 | แซ่ฮ้อ แซ่เหอ |
- 和 กับ 华 ในแต้จิ๋วออกเสียงเดียวกันทุกประการ (hua5) ที่เขียนไทยต่างกัน เพราะแซ่ 华 ใช้รูป "ฮั่ว" ตามชื่อที่คนไทยเรียกศาลเจ้าหมอฮั่วท้อ (华佗) ว่า "ฮั่วท้อเซียนซือ" ส่วน 和 ใช้ "ฮั้ว" ตามคำไทยที่ยืมมาจากอักษรนี้ ไม่ได้แปลว่าเสียงต่างกัน
- 和 กับ 何 ในจีนกลางอ่าน "เหอ" เหมือนกัน แต่แต้จิ๋วต่างกัน 何 อ่านว่า "ฮ้อ" แซ่ 何 เป็นแซ่ใหญ่กว่ามาก
- คำว่า 和 ที่เป็นชื่อหอหรือชื่อหมู่บ้าน เช่น 和兴堂 หรือ 中和围 ในแต้จิ๋ว ไม่ใช่ศาลของแซ่ 和 เวลาค้นแผนที่จีนจะเจอชื่อแบบนี้มาก
แซ่ฮั้ว มาจากไหน: ต้นกำเนิดตระกูลเหอ
สายที่ 1 — ขุนนางดาราศาสตร์สมัยพระเจ้าเหยา (ตำนาน): ตำราแซ่《通志》เล่าว่า 羲和 เป็นขุนนางดูแลฟ้าดินและปฏิทินในสมัยพระเจ้าเหยา ลูกหลานคือ 和仲 และ 和叔 ใช้ "和" เป็นแซ่ เรื่องนี้อยู่ในคัมภีร์《尚书》แต่เป็นยุคตำนาน
สายที่ 2 — เจ้าแคว้นซ่ง: ตำราแซ่เล่าว่า ซ่งมู่กง (宋穆公) พระนามเดิม 子和 เจ้าแคว้นซ่งยุคชุนชิว ผู้ยกบัลลังก์คืนให้หลานแทนบุตรของตน ลูกหลานบางสายใช้ "和" เป็นแซ่
สายที่ 3 — ตระกูลทางเหนือ 素和氏: ตำราแซ่《通志》บันทึกว่า "后魏有素和氏，改为和氏" คือสมัยราชวงศ์เว่ยเหนือ ตระกูล 素和氏 ย้ายตามราชสำนักไปลั่วหยางแล้วเปลี่ยนเป็นแซ่ 和 ตระกูลนี้เจริญที่ไต้จวิ้น (代郡) ขุนนางดังสมัยเป่ยฉี เหอซื่อไค (和士开) ก็มาจากตระกูลนี้
สายที่ 4 — ชาวนาซีแห่งลี่เจียง (สายที่ใหญ่ที่สุดในปัจจุบัน): ต้นราชวงศ์หมิง จักรพรรดิหมิงไท่จู่พระราชทานแซ่ 木 (มู่) แก่หัวหน้าชาวนาซีที่ลี่เจียง ส่วนราษฎรส่วนใหญ่ใช้แซ่ 和 เกิดเป็นคำกล่าวว่า "官姓木，民姓和" (ขุนนางแซ่มู่ ราษฎรแซ่เหอ) มีหลักฐานจากนักเดินทางชื่อดัง สฺวีเสียเค่อ (徐霞客) ที่บันทึกไว้เมื่อปี 1639 ว่าที่ลี่เจียง "ขุนนางแซ่มู่ ราษฎรแซ่เหอ ไม่มีแซ่อื่นเลย" และเจ้าเมืองมู่กง (木公) ก็เขียนกลอนว่า "四郡齐民一姓和" คือราษฎรสี่เขตล้วนแซ่เหอ ปัจจุบัน 木 และ 和 ยังเป็นแซ่หลักของชาวนาซี แต่นักวิชาการ (杨福泉) ระบุว่าในเมืองเก่าลี่เจียงเองมีคนกว่า 200 แซ่ ไม่ได้มีแค่สองแซ่นี้
ก่อนสมัยหมิง ชาวนาซีมีวัฒนธรรมการตั้งชื่อของตนเอง คือ ระบบต่อชื่อพ่อกับลูก (父子联名) แทนการใช้แซ่แบบชาวฮั่น ชาวบ้านยังมี ตำนาน อธิบายรูปอักษรว่า 和 คือ 木 ที่สวมหมวกฟางและแบกตะกร้าไว้บนหลัง หมายถึงราษฎรผู้ทำงานหนัก เป็นเรื่องเล่าท้องถิ่นที่น่ารัก ไม่มีเอกสารโบราณรองรับ
สายที่ 5 — ชนกลุ่มน้อยอื่น: ชาวลีซอ ไป๋ และเชียงบางกลุ่ม รวมทั้งชาวมองโกลและแมนจูบางสกุล ใช้ 和 เป็นแซ่จีนในสมัยหมิง–ชิง
| สาย | บรรพชน / เหตุการณ์ | ยุค | ตำนานหรือประวัติศาสตร์ |
|---|---|---|---|
| 羲和 / 和仲 和叔 | ขุนนางดาราศาสตร์ | สมัยพระเจ้าเหยา | ตำนาน (มีในคัมภีร์) |
| ซ่งมู่กง (子和) | เจ้าแคว้นซ่ง | ชุนชิว | ตามตำราแซ่ (แหล่งรอง) |
| 素和氏 → 和 | ตระกูลทางเหนือย้ายไปลั่วหยาง | เว่ยเหนือ | มีเอกสาร (《魏书》《通志》) |
| ชาวนาซี "官姓木，民姓和" | ราษฎรลี่เจียง | หมิง | มีเอกสาร (สฺวีเสียเค่อ 1639, กลอนมู่กง) |
| รูปอักษร 木 + หมวก + ตะกร้า | คำอธิบายท้องถิ่น | — | ตำนาน |
| ชนกลุ่มน้อยอื่น | ลีซอ ไป๋ เชียง มองโกล แมนจู | หมิง–ชิง | มีในตำราแซ่ (แหล่งรอง) |
ถิ่นเดิม (郡望) และชื่อหอบรรพชน (堂号)
郡望 คือ "ถิ่นอันเป็นเกียรติของตระกูล" ส่วน 堂号 คือชื่อหอบรรพชนที่แขวนเหนือประตูบ้านหรือศาลตระกูล
| ชื่อ | ประเภท | ที่มา |
|---|---|---|
| 汝南 หรู่หนาน / 汝南堂 | 郡望หลัก + หอ | แถบซั่งไช่–ผิงอวี๋ เหอหนาน ถิ่นของตระกูลขุนนาง 和洽 和峤 สมัยวุยก๊ก–จิ้น |
| 代郡 ไต้จวิ้น / 代郡堂 | 郡望 + หอ | ซานซีเหนือ–เหอเป่ย ถิ่นของสาย 素和氏 สมัยเว่ยเหนือ |
| 西陵 ซีหลิง / 西陵堂 | 郡望 + หอ | อี๋ชาง หูเป่ย (ตั้งสมัยง่อก๊ก ค.ศ. 222) |
| 璧玉堂 · 负鼎堂 · 律吕堂 · 洛阳堂 | หอ | ชื่อหอที่เว็บพงศาวลีของตระกูลรวบรวมไว้ |
หยก "เหอซื่อปี้" (和氏璧) ไม่ใช่หยกของแซ่ 和
หลายคนเห็นคำว่า 和氏璧 แล้วเข้าใจว่าเป็นหยกของตระกูลแซ่เหอ ความจริงไม่ใช่
หนังสือ《韩非子》เล่าว่า "楚人和氏得玉璞楚山中" คำว่า "和氏" ในที่นี้แปลว่า "นายเหอ" คือ เปี้ยนเหอ (卞和) ชาวแคว้นฉู่ ซึ่ง "和" เป็น ชื่อตัว ส่วนแซ่ของท่านคือ 卞
เรื่องเล่าว่าเปี้ยนเหอพบหินหยกบนเขาในแคว้นฉู่ นำไปถวายพระเจ้าฉู่ลี่หวาง ช่างหยกบอกว่าเป็นแค่หิน ท่านจึงถูกลงโทษตัดเท้าซ้าย นำไปถวายพระเจ้าฉู่อู่หวาง ก็ถูกตัดเท้าขวา จนถึงสมัยพระเจ้าฉู่เหวินหวาง ท่านกอดหินร้องไห้ที่เชิงเขาสามวันสามคืนจน "น้ำตาหมดเป็นเลือด" พระเจ้าฉู่เหวินหวางจึงให้ช่างเจียระไน และพบหยกงามที่ได้ชื่อว่า "หยกของนายเหอ"
หยกนี้ต่อมาเป็นที่มาของสำนวน 完璧归赵 (คืนหยกสู่แคว้นจ้าวโดยสมบูรณ์) และมี ตำนาน ว่าถูกแกะเป็นตราแผ่นดินของราชวงศ์ฉิน ตราเดียวกับที่ซุนเกี๋ยนเก็บได้ในเรื่องสามก๊ก ตระกูลแซ่ 和 บางสายก็ภูมิใจกับเรื่องนี้ เห็นได้จากชื่อหอ "璧玉堂" แต่ในทางประวัติ เจ้าของหยกคือคนแซ่ 卞 (อ่านต่อได้ในบทความแซ่เปี๋ยง 卞 ท้ายบท)
เส้นทางของตระกูลเหอ: จากเหอหนานสู่ลี่เจียง
ภาพรวมตามยุค
- ชุนชิว: สายแคว้นซ่ง ทางตะวันออกของเหอหนาน
- วุยก๊ก–จิ้นตะวันตก: ตระกูลขุนนางเหอที่ซีผิง (西平) หรู่หนาน เหอหนาน เหอเชี่ย (和洽) รับราชการกับโจโฉ หลานคือเหอเฉียว (和峤) ได้เป็นราชเลขาธิการ (中书令)
- เว่ยเหนือ: ตระกูล 素和氏 จากชายแดนเหนือย้ายตามเมืองหลวงไปลั่วหยาง แล้วเปลี่ยนเป็นแซ่ 和
- ถัง: เหอโส่วหยาง (和守阳) หลานของเหอซื่อไค รับราชการทางตะวันตกแถบซินเจียง–กานซู่
- ซ่ง: เหอปิน (和斌) ชาวเจวี้ยนเฉิง ซานตง เป็นแม่ทัพหน้าของตี๋เชง (狄青) ปราบหนงจื้อเกา (侬智高) ที่กวางสี ในศึกปี 1053 แล้วได้ตำแหน่งดูแลทหารในกวางสี
- หมิง: ราษฎรชาวนาซีที่ลี่เจียงใช้แซ่ 和
- ชิงถึงปัจจุบัน: ตระกูลเหอในซานตงตะวันตก มีหมู่บ้านชื่อ 和寨 和屯 和庄 และที่อำเภอเวินเซี่ยน เหอหนาน เหอจ้าวหยวน (和兆元) ได้สร้างมวยไท่เก๊กสายเหอ (和式太极拳)
จีนใต้และแต้จิ๋ว: ไม่พบสายตระกูล
ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋ว หมู่บ้าน หรือศาลบรรพชนแซ่ 和 ในแต้จิ๋ว (เตี่ยจิว ซัวเถา กิ๊กเอี๊ย) ค้นแผนที่จีนด้วยคำว่า 和氏 ได้แต่สมาคมและร้านของแซ่ 何 ส่วนศาลที่มีคำว่า 和 อยู่ในชื่อ เป็นศาลของแซ่อื่นที่ใช้ 和 เป็นชื่อหมู่บ้านหรือชื่อหอ ค้นคำว่า 和厝 (หมู่บ้านตระกูลเหอ) ได้ศูนย์ทั้งสามเมือง
ในกวางตุ้งพบเพียงรายการกระจายตัวที่เอ่ยชื่ออำเภอซินหุ่ย (新会) และเมืองเม่าหมิง (茂名) สั้น ๆ ไม่ทราบสาย ส่วนฮกเกี้ยน แคะ และไหหลำไม่พบข้อมูล
แซ่ฮั้ว (เหอ 和) ในประเทศไทย
ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบสมาคมแซ่ 和 ในประเทศไทย ไม่มีชื่ออยู่ในรายชื่อสหสมาคมตระกูลแซ่ ค้นด้วยคำว่า "แซ่ฮั้ว" และอักษร 和 ก็ไม่พบเอกสารไทยที่ใช้เรียกแซ่นี้ สิ่งที่อักษร 和 ฝากไว้ในเมืองไทยจริง ๆ คือ คำว่า "ฮั้ว" ที่คนไทยพูดกันทุกวัน
ข้อควรรู้เวลาเจอชื่อสมาคมในไทย "สมาคม…เหอ" มักเป็นแซ่ 何 (ฮ้อ) ส่วน "ฮั้ว / ฮั่ว" อาจเป็นแซ่ 华 ต้องดูอักษรจีนก่อนเสมอ
ถ้าบ้านคุณเป็นแซ่ 和 จริง อากงอาม่ามาจากไหน? ที่บ้านเรียกว่าแซ่ฮั้ว แซ่เหอ หรือชื่ออื่น? เล่าให้ฟังได้เลย เรื่องของคุณจะช่วยเติมประวัติแซ่นี้ในเมืองไทยที่ยังว่างอยู่
ปัจจุบันคนแซ่เหออยู่ที่ไหนในจีน
ฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 ระบุว่า ยูนนาน มีคนแซ่ 和 มากที่สุด เป็นแซ่ที่ "บ้านใหญ่" อยู่กับชนกลุ่มน้อยอย่างชัดเจน
| พื้นที่ | ความสำคัญ |
|---|---|
| ยูนนาน — ลี่เจียง | มากที่สุด · แซ่หลักคู่กับ 木 ของชาวนาซี |
| ยูนนาน — ถิ่นอื่น | ต้าหลี่ (ชาวไป๋) ตี๋ชิ่ง สิบสองปันนา และเขตชนกลุ่มน้อยอื่น |
| เหอหนาน (河南) | หนานหยาง ซั่งไช่ หรู่หนาน เวินเซี่ยน ฯลฯ ถิ่นตระกูลหรู่หนาน |
| ซานตง (山东) | ไท่อัน เหลียวเฉิง เหอเจ๋อ เจวี้ยนเฉิง มีหมู่บ้าน 和寨 和屯 和庄 |
| ถิ่นอื่น | เหลียวหนิง ชิงไห่ กานซู่ กุ้ยโจว เสฉวน ซานซี ส่านซี เหอเป่ย กวางสี กวางตุ้ง |
| ฮ่องกง มาเก๊า มาเลเซีย | สะกด Wo / Wor (ฮ่องกง) · Vo (มาเก๊า) · Hoo / Woh / Woo (มาเลเซีย) |
บุคคลสำคัญแซ่เหอ (和)
| บุคคล | ยุค | บทบาท |
|---|---|---|
| ซ่งมู่กง (宋穆公 子和) | ชุนชิว | เจ้าแคว้นซ่งผู้ยกบัลลังก์คืนแก่หลาน ตำราแซ่นับเป็นบรรพชนสายหนึ่ง |
| เหอเชี่ย (和洽) | ปลายฮั่น–วุยก๊ก | ชาวหรู่หนาน ขุนนางของโจโฉ ขึ้นชื่อเรื่องความสมถะ |
| เหอเฉียว (和峤) | จิ้นตะวันตก (สิ้น ค.ศ. 292) | ชาวหรู่หนาน ราชเลขาธิการ (中书令) ร่วมวางแผนพิชิตง่อก๊ก ร่ำรวยแต่ตระหนี่ จนตู้อวี้ (杜预) ว่าเขา "มีโรคเงิน" |
| เหอซื่อไค (和士开) | เป่ยฉี (ค.ศ. 524–571) | เล่นผีผาเก่ง ได้เป็นอ๋องและกุมอำนาจราชสำนัก |
| เหอหนิง (和凝) | ห้าราชวงศ์ (ค.ศ. 898–955) | ชาวซานตง อัครมหาเสนาบดีราชวงศ์จิ้นยุคหลัง กวีเพลงรัก ผู้เขียน《疑狱集》รวมคดีพิสูจน์ความจริง |
| เหอปิน (和斌) | ซ่งเหนือ | แม่ทัพหน้าของตี๋เชง ปราบหนงจื้อเกาที่กวางสี (1053) |
| เหอจ้าวหยวน (和兆元) | ชิง | ผู้ก่อตั้งมวยไท่เก๊กสายเหอ ที่เวินเซี่ยน เหอหนาน |
| เหอจื้อเฉียง (和志强) | ค.ศ. 1934–2007 | ชาวนาซีจากหมู่บ้านไป๋ซา ลี่เจียง วิศวกรธรณีวิทยา ภายหลังเป็นผู้ว่าการมณฑลยูนนาน |
ไม่ใช่แซ่ 和 แม้ชื่อขึ้นต้นด้วย 和: เหอเซิน (和珅 ค.ศ. 1750–1799) ขุนนางใหญ่สมัยจักรพรรดิเฉียนหลงที่ร่ำรวยมหาศาลจนถูกจักรพรรดิเจียชิ่งสั่งให้ฆ่าตัวตายข้อหาทุจริต ท่านเป็น ชาวแมนจูสกุล 钮祜禄氏 (Niohuru) ชื่อเดิม 善保 คำว่า "和珅" คือการถอดเสียงชื่อแมนจู Hešen น้องชายชื่อ 和琳 (Helin) ก็ขึ้นต้นด้วย 和 เหมือนกัน คนจึงมักเข้าใจผิดว่าเป็นแซ่
อาหารและวัฒนธรรมประจำแซ่
อาหาร: ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่ 和 โดยตรง อาหารขึ้นชื่อของลี่เจียงอย่างแป้งทอด 丽江粑粑 เป็นอาหารของชาวนาซีและคนในถิ่น ไม่ใช่อาหารประจำแซ่
คำสอนประจำตระกูลและลำดับชื่อรุ่น: ไม่พบ "家训" (คำสอนประจำตระกูล) หรือ "字辈" (อักษรลำดับรุ่นในชื่อ) ที่เป็นชุดกลางของแซ่นี้ สำหรับสายลี่เจียง เพราะชาวนาซีเดิมใช้ระบบต่อชื่อพ่อกับลูก ประเพณีอักษรลำดับรุ่นแบบชาวฮั่นจึงไม่ได้สืบย้อนไปยาวนาน
สถานที่สำคัญ: จวนตระกูลมู่ (木府) ในเมืองเก่าลี่เจียงคือศูนย์กลางของระบบ "ขุนนางแซ่มู่ ราษฎรแซ่เหอ" ส่วนศาลบรรพชนแซ่ 和 ที่มีชื่อเสียงยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจ
คำถามที่พบบ่อย
แซ่ฮั้ว ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 和 ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน (ตัวโบราณ 龢) แปลว่า "ปรองดอง กลมเกลียว"
แซ่ฮั้ว แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ฮั้ว" (hua5) เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย เป็นเสียงเดียวกับคำไทย "ฮั้ว" ที่ยืมมาจากอักษรนี้ และเป็นเสียงเดียวกับแซ่ 华 ซึ่งคนไทยเขียนว่า "ฮั่ว"
แซ่ฮั้ว จีนกลางอ่านว่าอะไร?
จีนกลางอ่านว่า "เหอ" (Hé เสียงที่ 2) เขียนเป็นไทยเหมือนแซ่ 何 จึงต้องดูอักษรจีนประกอบเสมอ
แซ่ฮั้ว มาจากไหน?
มีหลายสาย ตามตำนานมาจากขุนนางดาราศาสตร์ 和仲 和叔 สมัยพระเจ้าเหยา ในประวัติศาสตร์มีตระกูล 素和氏 สมัยเว่ยเหนือที่เปลี่ยนเป็น 和 ถิ่นตระกูลหลักคือหรู่หนาน เหอหนาน ปัจจุบันคนแซ่นี้มากที่สุดอยู่ที่ยูนนาน เพราะเป็นแซ่ของราษฎรชาวนาซีที่ลี่เจียงตั้งแต่สมัยหมิง
แซ่ฮั้ว ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
He (จีนกลาง), Ho, Wo / Wor (ฮ่องกง), Vo (มาเก๊า) และ Hoo, Woh, Woo (มาเลเซีย)
หยกเหอซื่อปี้ (和氏璧) และเหอเซิน (和珅) เป็นแซ่ 和 หรือไม่?
ไม่ใช่ทั้งคู่ "和氏" ในหยกเหอซื่อปี้ หมายถึงนายเหอ คือเปี้ยนเหอ (卞和) ซึ่ง 和 เป็นชื่อตัว แซ่ของท่านคือ 卞 ส่วนเหอเซินเป็นชาวแมนจูสกุล 钮祜禄氏 ชื่อ 和珅 เป็นการถอดเสียงชื่อแมนจู Hešen
อ่านต่อ: ตาราง 168 แซ่จีน — รวมแซ่จีนในไทยพร้อมคำอ่านแต้จิ๋วและจีนกลาง · บทความนี้อยู่ในชุด แซ่จีนหายาก 99 แซ่
แซ่ที่เกี่ยวข้อง (อย่าสับสน):
- แซ่เปี๋ยง แซ่เปี้ยน (卞) — แซ่ของเปี้ยนเหอ ผู้พบหยกเหอซื่อปี้
- แซ่ฮ้อ แซ่เหอ (何) — จีนกลางอ่าน "เหอ" เหมือนแซ่ 和 แต่เป็นคนละแซ่
- แซ่ฮั่ว แซ่ฮว่า (华) — แต้จิ๋วออกเสียง hua5 เดียวกับแซ่ 和
ชวนเล่าเรื่องแซ่ของบ้านคุณ
บ้านคุณเป็นแซ่ 和 หรือรู้จักใครที่ใช้แซ่นี้ไหม? เคยไปลี่เจียงแล้วเจอเพื่อนชาวนาซีแซ่เหอบ้างหรือเปล่า? หรือที่บ้านเคยสับสนระหว่างแซ่ 和 何 และ 华 บ้างไหม? ทุกเรื่องเล่าที่แชร์มาจะช่วยเติมประวัติแซ่ฮั้วในเมืองไทยให้ครบขึ้น
แหล่งอ้างอิง
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 和姓
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 纳西族
- 纳西族姓氏浅谈 —《云南师范大学学报》1991 (อ้าง徐霞客 1639 และกลอนมู่กง)
- 丽江古城只有木、和两大姓？— 搜狐
- 维基文库 —《韓非子·和氏》
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 和氏璧
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 卞和
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 和珅
- 族谱网 — 和氏百科 (แหล่งของตระกูล)
- 族谱网 — 和姓堂号
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 和士开
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 和嶠
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 和凝
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 和志强
- Thai PBS — รู้จักคำว่า "ฮั้ว" วิวัฒนาการคำศัพท์ที่เปลี่ยนแปลงตามบริบทสังคม
- Wiktionary — 和 (เสียงอ่านแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน กวางตุ้ง แคะ)
- 潮州音字典 — 和
- สหสมาคมตระกูลแซ่ – รายชื่อสมาคม (Wayback 2020)
หมายเหตุ: ตัวเลขประชากรปี 2026 เป็นตัวเลขประมาณการ (คลาดเคลื่อนได้ราว ±15%) คำนวณจากสัดส่วนแซ่ในฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เทียบกับประชากรจีนปลายปี 2025 อันดับเป็นอันดับประมาณ เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก ส่วนชื่อหอ การกระจายตัว และรายละเอียดบางส่วนของการอพยพมาจากเว็บไซต์พงศาวลีของตระกูล
