แซ่ช้า แซ่ฉาย (柴) มาจากไหน? ประวัติตระกูลฉาย จากผิงหยางสู่ทั่วแผ่นดินจีน

แซ่ช้า เขียนด้วยอักษรจีน 柴 (ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน) แปลว่า "ฟืน" จีนกลางอ่านว่า "ฉาย" (Chái) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ช้า" (ca5) แซ่นี้สืบมาจากศิษย์ของขงจื๊อ และเป็นแซ่ของ จักรพรรดิฉายหรง (柴荣) ที่คนไทยเชื้อสายจีนไหว้เป็นไฉ่ซิ้งประจำทิศใต้ ปัจจุบันอยู่ราว อันดับประมาณ ~171 ของจีน ประมาณการว่าปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 9.2 แสนคน

ประเด็นสำคัญ

• แต้จิ๋วอ่านช้า จีนกลางอ่านฉาย (ราชบัณฑิตฯ เขียนไฉ) ฮกเกี้ยนอ่านชา เช่น ชาจินในซ้องกั๋ง
• หลานของเกาฉายนำชื่อปู่ 柴 มาเป็นแซ่ จึงร่วมต้นกับแซ่ 高 และสืบถึงแซ่เจียง (姜)
• ถิ่นตระกูลคือผิงหยาง (平阳) หลินเฝิน ซานซี ชื่อหอที่พบคือ 平阳堂 และ 棘蒲堂
• จักรพรรดิฉายหรง (柴荣) แห่งโฮ่วโจว คือไฉ่ซิ้งประจำทิศใต้ที่คนไทยเชื้อสายจีนไหว้
• ไม่พบศาลบรรพชนหรือหมู่บ้านในแต้จิ๋ว และไม่พบสมาคมแซ่นี้ในไทย

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 168 แซ่จีนแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วน: แซ่ช้า แซ่ฉาย (柴)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	柴 (ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน) แปลว่า "ฟืน"
จีนกลาง	Chái (เสียง 2) · ฉาย (รูปที่ใช้ทั่วไป) · ตามหลักราชบัณฑิตฯ: ไฉ
แต้จิ๋ว	ca5 · ช้า — ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
ฮกเกี้ยน	Chhâ (เสียงพูด) · Chhâi (เสียงอ่าน) — ที่มาของชื่อ "ชา" ในซ้องกั๋งฉบับไทย
กวางตุ้ง	caai4 (Chaai)
แคะ (ฮากกา)	chhài
ภาษาอังกฤษ	Chai, Cha, Chaai
อันดับในจีน	อันดับประมาณ ~171 (จัดจากฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก)
ประชากร	ราว 9.2 แสนคน หรือราว 0.065% (ประมาณการปี 2026 ช่วง ±15% ราว 7.8 แสน–1.06 ล้านคน)
มณฑลที่มีมากที่สุด	เหอหนาน (ตามฐานข้อมูลฝูซี 2013 — แหล่งรอง)
郡望 (ถิ่นตระกูล)	平阳 ผิงหยาง (หลินเฝิน มณฑลซานซี)
堂号 (ชื่อหอ)	平阳堂 · 棘蒲堂
ระวังสับสน	"ช้า" พ้องกับคำไทยว่า "ช้า" · เสียงแต้จิ๋วใกล้แซ่ 蔡 (ฉั่ว) และ 曹 (เช้า) แต่เป็นคนละแซ่

แซ่ช้า ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร (จีนกลาง vs แต้จิ๋ว)

แซ่ช้าเขียนว่า 柴 อักษรนี้ไม่มีรูปย่อ จึงเขียนเหมือนกันทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่ ไต้หวัน และป้ายบรรพชนรุ่นเก่า ความหมายทั่วไปคือ "ฟืน" ด้านบนเป็นอักษร 此 ด้านล่างเป็นอักษร 木 (ไม้)

ชื่อเรียกแซ่นี้ในภาษาไทยมีหลายแบบ แล้วแต่ว่ามาจากสำเนียงไหน

• ช้า คือเสียงแต้จิ๋ว ca5 (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว — ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) พจนานุกรมแต้จิ๋ว (mogher) ระบุว่าเสียงนี้ใช้กับแซ่ และคำว่า "ฟืน" ในภาษาพูดแต้จิ๋วก็ออกเสียง ca5 เหมือนกัน บทความเรื่องฉายหรงบนเว็บนี้ก็เรียกชื่อแบบแต้จิ๋วว่า "ช้าเอี๊ยง" บทความนี้จึงใช้ "ช้า" เป็นชื่อแรก
• ฉาย คือเสียงจีนกลาง (Chái) ในรูปที่ใช้ทั่วไป บทความนี้ใช้ "ฉาย" ให้ตรงกับบทความ "ฉายหรง 柴荣" ในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศบนเว็บเดียวกัน
• ไฉ คือรูปตามหลักราชบัณฑิตฯ ของเสียงจีนกลางเดียวกัน ถ้าเห็นในหนังสือหรือสื่อไทยว่า "ไฉ" ก็คือแซ่ 柴 นี้
• ชา มาจากสำเนียงฮกเกี้ยน (Chhâ) คนไทยรู้จักจากวรรณกรรมแปลเรื่อง "ซ้องกั๋ง" (水浒传) ซึ่งเรียกตัวละคร 柴进 ว่า "ชาจิน" และวิกิพีเดียภาษาไทยเรียกจักรพรรดิฉายหรงว่า "พระเจ้าชาซิจง" (柴世宗)
• ภาษาอังกฤษสะกด Chai (จีนกลาง) Chaai (กวางตุ้ง) และ Cha

ข้อควรระวัง: คำว่า "ช้า" พ้องกับคำไทยว่า "ช้า" (ไม่เร็ว) เวลาค้นหาจึงควรพิมพ์คู่กับคำว่า "แซ่" หรืออักษร 柴 เสมอ ส่วนในสำเนียงแต้จิ๋ว เสียง "ช้า" ใกล้กับ แซ่ฉั่ว (蔡) และ แซ่เช้า (曹) แต่ทั้งสามเป็นคนละแซ่ ให้ดูอักษรจีนประกอบ และคำว่า "ไฉ่" ในคำว่า "ไฉ่ซิ้ง" มาจากอักษร 财 (ทรัพย์) ไม่ใช่ 柴

แซ่ช้า มาจากไหน: ต้นกำเนิดตระกูลฉาย

สายหลัก — หลานของเกาฉาย: ตำราแซ่《元和姓纂》สมัยถังเล่าว่า แซ่ 柴 สืบมาจาก แซ่เจียง (姜) ผ่านลูกหลานของ ฉีเหวินกง (齐文公) เจ้าผู้ครองแคว้นฉี ลูกหลานสายนี้ใช้แซ่เกา (高) จนถึง เกาฉาย (高柴 ชื่อรอง 子羔) หนึ่งใน 72 ศิษย์ของขงจื๊อ ต่อมาหลานของท่านชื่อ จวี่ (举) นำชื่อของปู่ คือ "柴" มาตั้งเป็นแซ่ จึงกลายเป็น ฉายจวี่ (柴举) วิธีตั้งแซ่แบบนี้เรียกว่า "以王父字为氏" คือใช้ชื่อปู่เป็นแซ่

เพราะเหตุนี้ แซ่ 柴 กับแซ่ 高 จึงนับว่าร่วมต้นเดียวกัน ผ่านเกาฉาย และทั้งคู่สืบขึ้นไปถึงแซ่เจียง ของ เจียงไท่กง (姜太公)

สายชาวมองโกลและแมนจู: ต้นราชวงศ์หมิง ราชสำนักพระราชทานแซ่ 柴 ให้ชาวมองโกลที่สวามิภักดิ์ เช่น 娄托罗该 ได้ชื่อใหม่ว่า 柴秉诚 ส่วนสมัยชิง ชาวแมนจูสกุล 赛密勒氏 เปลี่ยนมาใช้แซ่ 柴 การรับแซ่แบบนี้เป็นเรื่องทะเบียนชื่อ ไม่ได้แปลว่าสืบสายเลือดจากเกาฉาย

สาย	บรรพชน / เหตุการณ์	ยุค	ตำนานหรือประวัติศาสตร์
หลานเกาฉาย	แซ่เจียง → ฉีเหวินกง → แซ่เกา → เกาฉาย → หลานชื่อ 举 ใช้ "柴" เป็นแซ่	ชุนชิว	มีเอกสาร (《元和姓纂》สมัยถัง)
ชาวมองโกล	ราชสำนักพระราชทานแซ่ 柴	ต้นหมิง	มีเอกสาร (แหล่งรอง)
ชาวแมนจู	สกุล 赛密勒氏 เปลี่ยนเป็น 柴	ชิง	มีเอกสาร (แหล่งรอง)

ปัจจุบันยังมีคนแซ่ 柴 อยู่ในชนกลุ่มน้อยหลายกลุ่ม เช่น ชาวแมนจูและชาวมองโกล

ถิ่นเดิม (郡望) และชื่อหอบรรพชน (堂号)

郡望 คือ "ถิ่นอันเป็นเกียรติของตระกูล" ส่วน 堂号 คือชื่อหอบรรพชนที่แขวนเหนือประตูบ้านหรือศาลตระกูล

ถิ่นตระกูลหลักของแซ่ช้าคือ ผิงหยาง (平阳) ปัจจุบันคือเมือง หลินเฝิน (临汾) มณฑลซานซี ตระกูลฉายแห่งผิงหยางรุ่งเรืองตั้งแต่สมัยเป่ยโจวจนถึงต้นราชวงศ์ถัง จาก 柴烈 ขุนพลใหญ่ ส่งต่อถึง 柴慎 และ ฉายเส้า (柴绍) ราชบุตรเขยของจักรพรรดิถังเกาจู่

ชื่อ	ประเภท	ที่มา
平阳 ผิงหยาง	郡望	หลินเฝิน ซานซี ถิ่นของตระกูลฉายเส้า
平阳堂	หอ	ตั้งตามถิ่นผิงหยาง พงศาวลีหลายสายเขียนว่า "柴氏平阳郡" เช่น สายอู๋ซาน (巫山) ฉงชิ่ง
棘蒲堂	หอ	ระลึกถึง ฉายอู่ (柴武) ขุนพลผู้ร่วมก่อตั้งราชวงศ์ฮั่น บรรดาศักดิ์ "棘蒲侯"

ภรรยาของฉายเส้าคือ เจ้าหญิงผิงหยาง (平阳公主) ธิดาของถังเกาจู่ ผู้ตั้ง "กองทัพสตรี" (娘子军) ส่วนฉายเส้าเองได้เป็นหนึ่งใน 24 ขุนนางหอหลิงเยียน (凌烟阁) และได้บรรดาศักดิ์ 霍国公 ต่อมาเป็น 谯国公

จักรพรรดิฉายหรง: คนแซ่ฉายที่ดังที่สุด

ฉายหรง (柴荣 ค.ศ. 921–959) หรือ โจวซื่อจง (周世宗) เป็นจักรพรรดิองค์ที่ 2 ของราชวงศ์โฮ่วโจว (後周) สมัยห้าราชวงศ์ บ้านเกิดอยู่ที่อำเภอหลงเหยา (隆尧) มณฑลเหอเป่ย บิดาแท้คือ ฉายโส่วหลี่ (柴守礼) ซึ่งเป็นพี่ชายของจักรพรรดินีภรรยาของ กัวเวย (郭威) ฉายหรงเป็นบุตรบุญธรรมของกัวเวย ในเอกสารทางการจึงใช้ชื่อว่า กัวหรง (郭荣) แต่คนทั่วไปและตระกูลฉายเรียกท่านว่า 柴荣 มาตลอด

ท่านครองราชย์ปี 954–959 ปฏิรูปการเงิน (รวมถึงการหลอมพระพุทธรูปมาทำเหรียญ) และวางรากฐานที่ราชวงศ์ซ่งรับไปใช้ต่อ ตำนานเล่าว่าก่อนขึ้นครองราชย์ ท่านเคยค้าขายและเข็นรถสินค้า ชาวบ้านจึงยกท่านเป็นไฉ่ซิ้ง "柴王爷" ประจำทิศใต้ อ่านเรื่องนี้ต่อได้ใน ฉายหรง 柴荣 ไฉ่ซิงเอี๊ยทิศใต้ จักรพรรดิผู้เคยเข็นรถค้าขาย

ลูกหลานฉายหรงในราชวงศ์ซ่ง

ปี 960 จ้าวควงอิ้น (赵匡胤) ยึดอำนาจและตั้งราชวงศ์ซ่ง โอรสของฉายหรงคือ ฉายจงซวิ่น (柴宗训) ซึ่งขึ้นครองราชย์ตั้งแต่อายุ 7 ขวบ ถูกลดฐานะเป็น "เจิ้งหวาง" (郑王) ไปอยู่ที่ฝางโจว และสิ้นชีวิตในปี 973

ต่อมาในรัชกาล ซ่งเหรินจง ราชสำนักตั้ง ฉายหย่ง (柴咏) เป็น "ฉงอี้กง" (崇义公) ให้สืบการไหว้บรรพชนราชวงศ์โจว และสมัยซ่งใต้ปี 1135 柴叔夏 ก็ได้สืบตำแหน่งนี้

เรื่องที่ราชวงศ์ซ่งเลี้ยงดูลูกหลานตระกูลฉาย กลายเป็นที่มาของตัวละคร "ชาจิน" (柴进) ในนิยายซ้องกั๋ง ฉายา "小旋风" (ลมหมุนน้อย) ผู้อ้างว่าเป็นลูกหลานฉายหรงและถือ "丹书铁券" (ป้ายเหล็กอภัยโทษ) ของตระกูล ชาจินเป็นตัวละครในนิยาย ไม่ใช่บุคคลจริง และเรื่องป้ายเหล็กของตระกูลฉายก็เป็นเรื่องที่รู้จักจากนิยายและเรื่องเล่ารุ่นหลัง

เส้นทางของตระกูล: จากที่ราบภาคเหนือสู่เจ้อเจียง

ก่อนราชวงศ์ฉิน: แหล่งประวัติแซ่ระบุว่าคนแซ่ฉายอยู่ในเหอหนานเป็นหลัก เช่น แถบผูหยาง (濮阳) และไท่คัง (太康)

จั้นกว๋อถึงจิ้น: กระจายไปเหอเป่ย ซานตง ซานซี และส่านซี ตามบันทึกของตระกูลเจียงซาน 柴琰 ย้ายจากเหอเป่ยลงไปเจี้ยนเย่ (หนานจิงปัจจุบัน) ในสมัยจิ้น

สุยถึงถัง: มีฐานใหญ่สองแห่ง คือ ผิงหยาง (ซานซีใต้) และ สิงไถ (邢台) เหอเป่ย ซึ่งเป็นถิ่นบ้านเกิดของฉายหรง

ถังถึงซ่ง: เริ่มแยกลงไปเจ้อเจียง เจียงซู และฝูเจี้ยน ตามบันทึกของตระกูล ลูกหลานชื่อ 柴仲珍 ย้ายลงใต้ช่วงปลายราชวงศ์ถัง แล้วแตกเป็นสามสาขาใหญ่

หมิง: ต้นราชวงศ์หมิง คนแซ่ฉายจากซานซีถูกย้ายถิ่นในกลุ่ม "ต้นไหวใหญ่หงต้ง" (洪洞大槐树) ไปเหอหนาน ซานตง เจียงซู และเหอเป่ย เว็บสถิติแซ่ของจีนระบุว่าในสมัยหมิง เจ้อเจียงเป็นถิ่นที่มีคนแซ่นี้มากที่สุด

เจียงซาน (江山) เจ้อเจียง เป็นศูนย์กลางพงศาวลีของแซ่ฉาย มีพงศาวลีใหญ่ 《江阳嵩高柴氏宗谱》 ฉบับปี 1923 (15 เล่ม) และฉบับปี 1947 (5 เล่ม) ปี 2024 องค์กรระดับชาติ 中华柴氏文化联谊会 (สมาคมวัฒนธรรมตระกูลฉายแห่งประเทศจีน) ก็ไปจัดประชุมที่เจียงซาน

แล้วแต้จิ๋วล่ะ?

ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบสายแซ่ช้าในแต้จิ๋ว การค้นแผนที่จีน (Amap) ในเตี่ยจิว ซัวเถา และกิ๊กเอี๊ย ด้วยคำค้น 6 แบบ ไม่พบศาลบรรพชน หมู่บ้าน หรือสมาคมของแซ่ 柴 เลย แหล่งประวัติแซ่บอกเพียงกว้าง ๆ ว่าหลังสมัยหยวนมีคนแซ่นี้กระจายไปถึงฝูเจี้ยนและกวางตุ้ง โดยไม่ระบุหมู่บ้านหรือสายตระกูล

แซ่ช้า (柴) ในประเทศไทย

ไม่พบสมาคมตระกูลแซ่ 柴 ในไทย ทั้งในรายชื่อสมาชิกสหพันธ์สมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011) และรายชื่อสมาคมฉบับปี 2020 (ข้อมูลอาจไม่เป็นปัจจุบัน) และยังไม่พบบุคคลหรือนามสกุลไทยที่มีหลักฐานว่าสืบจากแซ่นี้

แต่คนไทยเชื้อสายจีนรู้จักแซ่นี้ผ่านสองทาง

• ความเชื่อไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ — ฉายหรงคือไฉ่ซิ้งประจำทิศใต้ที่หลายบ้านไหว้ขอโชคลาภ
• วรรณกรรมแปล "ซ้องกั๋ง" — ตัวละคร "ชาจิน" (柴进) คือคนแซ่ 柴 ในนิยายเรื่องนี้

ถ้าบ้านคุณเป็น "แซ่ช้า" ลองดูอักษรบนป้ายบรรพชนว่าเป็น 柴 (มีไม้ 木 อยู่ด้านล่าง) หรือเป็น 蔡 / 曹 ถ้าเป็น 柴 จริง ขอชวนมาเล่าให้ฟัง เพราะจะเป็นข้อมูลแซ่ช้าในเมืองไทยชิ้นแรก ๆ

ปัจจุบันคนแซ่ช้าอยู่ที่ไหนในจีน

ฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 ระบุว่า เหอหนาน มีคนแซ่ฉายมากที่สุด เว็บสถิติแซ่ของจีนให้ตัวเลขราว 14.9% และเหอหนาน ซานซี กับเหอเป่ยรวมกันราว 35.6% ของคนแซ่นี้

พื้นที่	ความสำคัญ
เหอหนาน (河南)	มากที่สุดตามฝูซี 2013 · เมืองเจียวจั้ว (焦作) มีหมู่บ้านแซ่ฉายกว่า 10 แห่ง รวมราว 5 หมื่นคน (ตามแหล่งรอง) · สุสานฉายหรงที่ซินเจิ้ง
ซานซี (山西)	ถิ่นตระกูลผิงหยาง (หลินเฝิน) · พงศาวลีสายเซียงเฝิน (襄汾)
เหอเป่ย (河北)	สิงไถ หลงเหยา — บ้านเกิดฉายหรง
เจ้อเจียง (浙江)	เจียงซาน (ศูนย์พงศาวลี) จูจี้ หนิงไห่ · สมัยหมิงเคยเป็นถิ่นที่มีมากที่สุด
มณฑลอื่น	ซานตง ส่านซี กานซู่ เจียงซู หูเป่ย หูหนาน อานฮุย กุ้ยโจว ฉงชิ่ง
แต้จิ๋ว · ไทย	ไม่พบสายตระกูลหรือสมาคม

บุคคลสำคัญแซ่ฉาย

บุคคล	ยุค	บทบาท
เกาฉาย (高柴 ชื่อรอง 子羔)	ชุนชิว	ศิษย์ขงจื๊อหนึ่งใน 72 คน เป็นตุลาการแคว้นเว่ย บรรพชนต้นแซ่ 柴
ฉายอู่ (柴武)	ต้นฮั่น	ขุนพลผู้ร่วมก่อตั้งราชวงศ์ฮั่น บรรดาศักดิ์ 棘蒲侯 ที่มาของหอ 棘蒲堂
ฉายเส้า (柴绍)	ค.ศ. 588–638	ชาวหลินเฝิน ราชบุตรเขยถังเกาจู่ สามีเจ้าหญิงผิงหยาง หนึ่งใน 24 ขุนนางหอหลิงเยียน
ฉายโส่วหลี่ (柴守礼)	ห้าราชวงศ์	บิดาแท้ของฉายหรง
ฉายหรง (柴荣) / โจวซื่อจง	ค.ศ. 921–959	จักรพรรดิองค์ที่ 2 แห่งโฮ่วโจว ไฉ่ซิ้งประจำทิศใต้
ฉายจงซวิ่น (柴宗训)	ค.ศ. 953–973	จักรพรรดิองค์สุดท้ายของโฮ่วโจว เสียบัลลังก์ในเหตุการณ์ "陈桥兵变" ปี 960
ฉายหย่ง (柴咏) · 柴叔夏	ซ่ง	ผู้ได้รับบรรดาศักดิ์ 崇义公 สืบการไหว้บรรพชนราชวงศ์โจว
ชาจิน (柴进)	ตัวละครในนิยาย	"小旋风" ในซ้องกั๋ง (水浒传) ไม่ใช่บุคคลจริง
ฉายเจ๋อหมิน (柴泽民)	ค.ศ. 1916–2010	ชาวเหวินสี่ ซานซี เอกอัครราชทูตจีนประจำสหรัฐอเมริกาคนแรก (1979–1983) ผู้ริเริ่ม 中华柴氏文化联谊会 (ตามแหล่งของตระกูล)

อาหารและวัฒนธรรมประจำแซ่

อาหาร: ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่ช้าโดยตรง สิ่งที่ใกล้ที่สุดคือภาพพิมพ์ปีใหม่ "柴王推车 日进斗金" (ฉายหวางเข็นรถ วันละถังทอง) ซึ่งเป็นภาพมงคลของคนค้าขาย ไม่ใช่อาหาร

คำสอนประจำตระกูล: ยังไม่พบตัวบท "家训" ฉบับทางการของแซ่ฉาย แต่เรื่องของเกาฉายถูกยกเป็นแบบอย่างของตระกูล เรื่องเล่าว่าเมื่อท่านเป็นตุลาการแคว้นเว่ย เคยตัดสินลงโทษชายคนหนึ่งด้วยการตัดเท้า ต่อมาเมื่อเกิดภัยในแคว้น ชายคนนั้นกลับช่วยพาท่านหนีออกมา เพราะเห็นว่าท่านตัดสินตามกฎหมายอย่างเป็นธรรมและมีใจเมตตา

ลำดับชื่อรุ่น (字辈): แต่ละสาขาต่างกัน ตัวอย่างจากแหล่งของตระกูล

หนิงไห่ (宁海) เจ้อเจียง: 凤天汝必崇大其德以振尔功有承 อู๋ซาน (巫山) ฉงชิ่ง: 学荣华富发，万世永同宗，孝友承先绪，仁贤振祖功

ใครมีชื่อจีนสามพยางค์ลองเทียบอักษรกลางของชื่อ แต่ควรตรวจกับพงศาวลีของบ้านตัวเองอีกครั้ง

สถานที่สำคัญ: บ้านเกิดฉายหรง ที่หมู่บ้านตงซานหนาน (东山南村) อำเภอหลงเหยา เหอเป่ย มีศิลาจารึกตั้งเมื่อปี 2006 และ สุสานชิ่งหลิง ของฉายหรงที่ซินเจิ้ง เหอหนาน วันที่ 24 เดือน 9 ตามปฏิทินจีน (วันประสูติฉายหรง) ก็ตรงกับวันไหว้ฉายหรงในบทความชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ช้า ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 柴 ซึ่งตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน แปลว่า "ฟืน" ด้านล่างของอักษรเป็นไม้ 木

แซ่ช้า แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ช้า" (ca5) เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย พจนานุกรมแต้จิ๋วระบุว่าเสียงนี้ใช้กับแซ่ และคำว่า "ฟืน" ในแต้จิ๋วก็ออกเสียงเดียวกัน

แซ่ฉาย จีนกลางอ่านว่าอะไร ทำไมบางที่เขียน ไฉ หรือ ชา?

จีนกลางอ่านว่า Chái (เสียงที่ 2) รูปที่ใช้ทั่วไปคือ "ฉาย" เช่น ฉายหรง (柴荣) ส่วน "ไฉ" เป็นรูปตามหลักราชบัณฑิตฯ ของเสียงเดียวกัน และ "ชา" มาจากสำเนียงฮกเกี้ยน (Chhâ) ที่ใช้ในซ้องกั๋งฉบับไทย เช่น ชาจิน (柴进) ทั้งหมดคือแซ่ 柴 เดียวกัน

แซ่ช้า มาจากไหน?

ตามตำรา《元和姓纂》 สืบจากแซ่เจียง (姜) ผ่านลูกหลานฉีเหวินกงแห่งแคว้นฉี ถึงเกาฉาย (高柴) ศิษย์ขงจื๊อ หลานของท่านนำชื่อปู่ "柴" มาเป็นแซ่ ถิ่นตระกูลหลักคือผิงหยาง (หลินเฝิน ซานซี) ต่อมาสมัยหมิงและชิงยังมีชาวมองโกลและแมนจูบางสกุลเปลี่ยนมาใช้แซ่นี้

แซ่ช้า ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

Chai (จีนกลาง), Chaai (กวางตุ้ง) และ Cha

แซ่ช้า 柴 กับแซ่ฉั่ว 蔡 และแซ่เช้า 曹 ต่างกันอย่างไร?

เป็นคนละแซ่ แต่สำเนียงแต้จิ๋วเสียงใกล้กัน คือ 柴 ช้า, 蔡 ฉั่ว, 曹 เช้า ให้ดูอักษรจีนประกอบ 柴 มีไม้ 木 อยู่ด้านล่าง ส่วน 蔡 มีหญ้า 艹 อยู่ด้านบน และ 曹 มี 曰 อยู่ด้านล่าง จีนกลางก็อ่านต่างกัน คือ 柴 ฉาย, 蔡 ไช่, 曹 เฉา

อ่านต่อ: ตาราง 168 แซ่จีน — รวมแซ่จีนในไทยพร้อมคำอ่านแต้จิ๋วและจีนกลาง · บทความนี้อยู่ในชุด แซ่จีนหายาก 99 แซ่

บทความที่เกี่ยวข้อง:

• ฉายหรง 柴荣 ไฉ่ซิงเอี๊ยทิศใต้ จักรพรรดิผู้เคยเข็นรถค้าขาย
• แซ่กอ แซ่เกา (高) — ร่วมต้นกับแซ่ช้าผ่านเกาฉาย ศิษย์ขงจื๊อ
• แซ่เกียง แซ่เจียง (姜) — แซ่ต้นสายของทั้ง 高 และ 柴

ชวนเล่าเรื่องแซ่ของบ้านคุณ

บ้านคุณเป็น "แซ่ช้า" หรือเคยเห็นอักษร 柴 บนป้ายบรรพชนไหม? อากงอาม่ามาจากถิ่นไหน หรือที่บ้านไหว้ไฉ่ซิ้งฉายหรงประจำทิศใต้บ้างหรือเปล่า? ทุกเรื่องเล่าที่แชร์มาช่วยให้ประวัติแซ่จีนในเมืองไทยครบขึ้น

แหล่งอ้างอิง

• วิกิพีเดียภาษาจีน — 柴姓 (อ้าง《元和姓纂》)
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 高柴
• 淘名吧 — 柴姓的来源 姓柴的起源 (การอพยพ การกระจาย 棘蒲堂)
• 豆丁网 — 柴氏起源 (郡望 ชนกลุ่มน้อย)
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 柴荣 · 柴宗训
• 柴守礼
• https://zh.wikipedia.org/wiki/柴宗训
• https://zh.wikipedia.org/wiki/柴守礼
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 柴绍 · 平阳昭公主
• 柴武
• https://zh.wikipedia.org/wiki/平阳昭公主
• https://zh.wikipedia.org/wiki/柴武
• 中华网 — 柴荣后人在宋朝的地位如何 (崇义公)
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 柴进
• วิกิพีเดียภาษาไทย — ชาจิน
• วิกิพีเดียภาษาไทย — https://th.wikipedia.org/wiki/ชาจิน
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 柴泽民
• 族谱网 — 柴氏宗谱之柴氏祖关序 (แหล่งของตระกูล)
• 族谱网 — https://chai.zupu.cn/wenhua/358316.jhtml
• 族谱网 — 浙江柴姓家族族谱 (แหล่งของตระกูล)
• 中华家谱数据库 — 江阳嵩高柴氏宗谱
• 中华家谱数据库 — https://www.jiapudata.com/jiapu/8058.html
• 中国家谱网 — 浙江省柴氏字辈大全
• 族谱网 — 巫山柴氏平阳郡家谱 (แหล่งของตระกูล)
• 族谱网 — https://chai.zupu.cn/wenhua/310376.jhtml
• Wiktionary — 柴 (เสียงอ่านแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน กวางตุ้ง แคะ)
• รายชื่อสมาคมตระกูลแซ่ thaicn (Wayback 2020)
• http://web.archive.org/web/20200522103350/http://www.thaicn.net:80/thai/zqh.html

หมายเหตุ: ตัวเลขประชากรปี 2026 เป็นตัวเลขประมาณการ (คลาดเคลื่อนได้ราว ±15%) คำนวณจากสัดส่วนแซ่ในฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เทียบกับประชากรจีนปัจจุบัน อันดับเป็นอันดับประมาณ เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก ข้อมูลการอพยพของสายเจ้อเจียง ลำดับชื่อรุ่น และองค์กรตระกูลมาจากพงศาวลีและเว็บไซต์ของตระกูล