แซ่งิ้ม เขียนด้วยอักษรจีน 岑 (ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน) อักษรนี้แปลว่า "ภูเขาเล็กแต่สูงชัน" จีนกลางอ่านว่า "เฉิน" (Cén) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "งิ้ม" (ngim5) ต้องระวังมาก เพราะคำว่า "เฉิน" ในภาษาไทยพ้องกับแซ่ 陈 (ตั้ง) แซ่ใหญ่ที่สุดของจีน แต่เป็นคนละแซ่กัน แซ่ 岑 อยู่ราว อันดับประมาณ ~205 ของจีน ประมาณการว่าปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 5.5 แสนคน ส่วนใหญ่อยู่ทางใต้ของจีน
แซ่งิ้ม แซ่เฉิน (岑) ตำราโบราณบันทึกว่าสืบจากจีฉวี เชื้อพระวงศ์ราชวงศ์โจวผู้ครองแคว้นเฉิน อีกสายคือชาวจ้วง ซึ่ง 岑 เป็นหนึ่งในห้าแซ่ใหญ่ ถิ่นตระกูลคือหนานหยาง เหอหนาน ต่อมาย้ายลงใต้ ปัจจุบันมีราว 5.5 แสนคน (ประมาณการปี 2026) มากที่สุดในกว่างซี และมีสายใหญ่ที่เอินผิง กวางตุ้ง ไม่พบสายในแต้จิ๋วหรือสมาคมในไทย และเป็นคนละแซ่กับ 陈 (ตั้ง)
ประเด็นสำคัญ
- จีนกลางเฉิน (Cén) เขียนเป็นไทยเหมือนแซ่ 陈 (ตั้ง) แต่เป็นคนละแซ่ ต้องดูอักษรจีนกำกับ
- ตำราโบราณว่าสืบจากจีฉวี เชื้อพระวงศ์โจวผู้ครองแคว้นเฉิน (岑国)
- เป็นหนึ่งในห้าแซ่ใหญ่ของชาวจ้วง และเป็นตระกูลเจ้าเมืองสืบตระกูลในกว่างซี
- ถิ่นตระกูลหนานหยาง เหอหนาน หอ 南阳堂 กวีเฉินเซินเป็นเหลนของเฉินเหวินเปิ่น
- มีสายกวางตุ้งที่เอินผิงและไถซาน ไม่พบสายในแต้จิ๋วและสมาคมในไทย
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 168 แซ่จีนแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วน: แซ่งิ้ม แซ่เฉิน (岑)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 岑 (ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน) แปลว่า "ภูเขาเล็กแต่สูงชัน" |
| จีนกลาง | Cén (เสียง 2) · เฉิน (รูปตามหลักราชบัณฑิตฯ กับรูปที่ใช้ทั่วไปตรงกัน) — พ้องเสียงไทยกับแซ่ 陈 |
| แต้จิ๋ว | ngim5 · งิ้ม — ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย · อีกเสียงในพจนานุกรม: cam5 (ช้ำ) |
| กวางตุ้ง | sam4 (ถอดเสียงไทยราว "ซั้ม") · ฮ่องกงสะกด Sham, Shum, Sum · มาเก๊าสะกด Sam |
| ฮกเกี้ยน | Gîm, Khîm, Chîm (ไต้หวัน) |
| ภาษาอังกฤษ | Cen, Sham, Shum, Sum, Sam · สิงคโปร์–มาเลเซีย Ngim · ไต้หวัน Tsen · เวียดนาม Sầm · เกาหลี 잠 |
| อันดับในจีน | อันดับประมาณ ~205 (จัดจากฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก) · ลำดับที่ 67 ใน《百家姓》 |
| ประชากร | ราว 5.5 แสนคน หรือราว 0.039% (ประมาณการปี 2026 ช่วง ±15% ราว 4.7–6.3 แสนคน) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | กว่างซี (ตามฐานข้อมูลฝูซี 2013) · รองลงมาคือกวางตุ้งและกุ้ยโจว |
| 郡望 (ถิ่นตระกูล) | 南阳 หนานหยาง โดยเฉพาะ 棘阳 จี๋หยาง (ปัจจุบันอำเภอซินเหย่ เหอหนาน) |
| 堂号 (ชื่อหอ) | 南阳堂 · 绳武堂 · 章庆堂 · 务本堂 |
| ระวังสับสน | 陈 (เฉิน / ตั้ง) เสียงไทยของจีนกลางเหมือนกัน · 严 / 闫 (เงี้ยม) แต้จิ๋วใกล้ "งิ้ม" · เมือง 岑溪 ในกว่างซีเป็นชื่อสถานที่ ไม่ใช่แซ่ |
แซ่งิ้ม ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร (จีนกลาง vs แต้จิ๋ว)
แซ่งิ้มเขียนว่า 岑 ทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่ ไต้หวัน และป้ายบรรพชนรุ่นเก่า เพราะอักษรนี้ไม่มีรูปย่อ ข้างบนเป็นอักษร 山 (ภูเขา) ข้างล่างเป็น 今 พจนานุกรมโบราณ《说文》อธิบายว่าหมายถึง "ภูเขาเล็กแต่สูง" (山小而高)
ชื่อเรียกแซ่นี้เปลี่ยนไปตามสำเนียง
- เฉิน มาจากภาษาจีนกลาง (Cén เสียงที่ 2) ตรงกับการสะกด "Cen"
- งิ้ม คือเสียงแต้จิ๋ว ngim5 (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว — ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) พจนานุกรมแต้จิ๋วให้อักษร 岑 ไว้สองเสียง คือ ngim5 ซึ่งเป็นเสียงอ่านหนังสือ และ cam5 (ช้ำ) โดยไม่ได้แยกว่าแซ่ใช้เสียงใด บทความนี้ใช้ "งิ้ม" ตามเสียงอ่านหนังสือ ซึ่งเป็นเสียงที่ชื่อแซ่จีนมักใช้ และตรงกับการสะกด Ngim ที่ใช้กับแซ่ 岑 ในสิงคโปร์และมาเลเซีย
- sam4 คือเสียงกวางตุ้ง ถอดเสียงไทยได้ราว "ซั้ม" ฮ่องกงสะกด Sham, Shum หรือ Sum
- Gîm / Khîm / Chîm มาจากฮกเกี้ยนแบบไต้หวัน
คนแซ่ 岑 ส่วนใหญ่เป็นคน กวางตุ้ง (广府) และชาวจ้วงในกว่างซี ไม่ใช่คนแต้จิ๋ว ชื่อแต้จิ๋ว "งิ้ม" จึงเป็นการถอดเสียงให้คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วอ่านตามได้
ข้อควรระวัง:
- 岑 กับ 陈 จีนกลางของ 岑 คือ Cén ส่วนของ 陈 คือ Chén ซึ่งเขียนเป็นภาษาไทยเหมือนกันว่า "เฉิน" แต่เป็นคนละแซ่ แซ่ 陈 แต้จิ๋วอ่านว่า "ตั้ง" และเป็นแซ่ใหญ่ที่สุดของจีน เวลาอ่านชื่อบุคคลในบทความนี้ เช่น เฉินเซิน หรือเฉินชุนเซวียน ให้ดูอักษรจีน 岑 กำกับเสมอ
- 岑 กับ 严 / 闫 เสียงแต้จิ๋ว "งิ้ม" ใกล้กับ "เงี้ยม" ของแซ่ 严 และ 闫 แต่เป็นคนละแซ่
- เมือง 岑溪 (เฉินซี) ในกว่างซี เป็นชื่อสถานที่ องค์กรของแซ่อื่นในเมืองนี้ก็ขึ้นต้นด้วยคำว่า "岑溪市…" ได้ ส่วนคำว่า 岑寂 (เงียบเหงา) ในวรรณคดีก็ไม่เกี่ยวกับแซ่
แซ่งิ้ม มาจากไหน: ต้นกำเนิดตระกูลเฉิน
แซ่ 岑 มีสองต้นสายใหญ่ คือเชื้อพระวงศ์ราชวงศ์โจว และชนพื้นเมืองทางใต้
สายที่ 1 — แคว้นเฉิน (岑国) แห่งราชวงศ์โจว: ตำราโบราณ《吕氏春秋》และ《通志·氏族略》บันทึกว่า จีฉวี (姬渠) บุตรของจีเหยา (姬耀) น้องชายต่างมารดาของพระเจ้าโจวเหวินหวาง ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าครองดินแดนเฉินถิง (岑亭) ในต้นราชวงศ์โจวตะวันตก เรียกกันว่า "岑子" ลูกหลานจึงนำชื่อแคว้นมาเป็นแซ่ ตำราสมัยถังอย่าง《新唐书·宰相世系表》ก็ใช้เรื่องนี้ แม้จะเป็นการเล่าย้อนหลังหลายร้อยปี
สายที่ 2 — ชาวจ้วง (壮族) และชนพื้นเมืองทางใต้: แซ่ 岑 เป็นหนึ่งใน "ห้าแซ่ใหญ่" ของชาวจ้วง คือ 黄 韦 侬 莫 岑 ชาวจ้วงเป็นชนชาติส่วนน้อยที่ใหญ่ที่สุดของจีน อยู่ในกว่างซีเป็นหลัก ตำราแซ่ยังบันทึกว่าชนพื้นเมืองโบราณในกวางตุ้งและกว่างซีใช้แซ่ 岑 มาก และปัจจุบันพบแซ่นี้ในชาวปู้อี (布依) ด้วย
| สาย | บรรพชน / เหตุการณ์ | ยุค | ตำนานหรือประวัติศาสตร์ |
|---|---|---|---|
| แคว้นเฉิน (岑国) | จีฉวี เชื้อพระวงศ์โจว "岑子" | ต้นโจวตะวันตก | มีในตำราโบราณ (เล่าย้อนหลัง) |
| ชาวจ้วง | หนึ่งในห้าแซ่ใหญ่ของจ้วง ตระกูลเจ้าเมืองสืบตระกูล | ซ่ง–ชิง | มีเอกสาร |
| ชนพื้นเมืองโบราณของสองกว่าง | ชนพื้นเมืองที่ใช้แซ่ 岑 | ก่อนถัง–ซ่ง | ตำราแซ่สมัยใหม่ (แหล่งรอง) |
ถิ่นเดิม (郡望) และชื่อหอบรรพชน (堂号)
郡望 คือ "ถิ่นอันเป็นเกียรติของตระกูล" ส่วน 堂号 คือชื่อหอบรรพชนที่แขวนเหนือประตูบ้านหรือศาลตระกูล ถิ่นตระกูลของแซ่งิ้มคือ หนานหยาง (南阳) มณฑลเหอหนาน โดยเฉพาะเมืองจี๋หยาง (棘阳) หรืออำเภอซินเหย่ในปัจจุบัน
ตั้งแต่สมัยฮั่นถึงถัง ตระกูลเฉินแห่งจี๋หยางรุ่งเรืองมาก ได้ชื่อว่า "出将入相" คือ ออกศึกเป็นแม่ทัพ เข้าวังเป็นอัครเสนาบดี เริ่มจากแม่ทัพ เฉินเผิง (岑彭) ในต้นราชวงศ์ฮั่นตะวันออก จนถึงสายอัครเสนาบดี เฉินเหวินเปิ่น (岑文本) ในสมัยถัง
| ชื่อ | ประเภท | ที่มา |
|---|---|---|
| 南阳 หนานหยาง / 棘阳 จี๋หยาง | 郡望 | อำเภอซินเหย่ เมืองหนานหยาง เหอหนาน |
| 南阳堂 | หอ | ตั้งตามถิ่นตระกูล เป็นชื่อหอหลักของแซ่ 岑 |
| 绳武堂 | หอ | "สืบสานรอยเท้าบรรพชน" |
| 章庆堂 | หอ | สายหยูเหยา (余姚) เจ้อเจียง มีพงศาวลี《餘姚岑氏章慶堂宗譜》 |
| 务本堂 | หอ | สายซีสุ่ย (浠水) หูเป่ย |
เส้นทางลงใต้: จากหนานหยางสู่กว่างซีและกวางตุ้ง
ฮั่นถึงถัง: ตระกูลขุนนางแห่งหนานหยาง
สมัยฮั่น ตระกูลเฉินรวมตัวอยู่ที่ลุ่มหนานหยาง สมัยถังสายของเฉินเหวินเปิ่นมีอัครเสนาบดีถึงสามคน คือ เฉินเหวินเปิ่น หลานชื่อ 岑长倩 และ 岑羲 จนเรียกว่า "一门三相" (บ้านเดียวมีอัครเสนาบดีสามคน) ส่วนกวี เฉินเซิน (岑参) ก็เป็นเหลนของเฉินเหวินเปิ่น
หลังห้าราชวงศ์: กลายเป็นแซ่ทางใต้
แหล่งของตระกูลเล่าว่าหลังสมัยห้าราชวงศ์ คนแซ่ 岑 ค่อย ๆ ย้ายลงใต้ จนกลายเป็น "แซ่มีชื่อของภาคใต้" เว็บแซ่จีนประมาณว่าปัจจุบัน กว่างซี กวางตุ้ง และกุ้ยโจว รวมกันมีราว 68% ของคนแซ่นี้ทั้งประเทศ
กว่างซี: ตระกูลเจ้าเมืองจ้วง
ทางตะวันตกของกว่างซี ตระกูล 岑 เป็นตระกูล เจ้าเมืองสืบตระกูล (土司) ของชาวจ้วงมาหลายร้อยปี ปกครองเมืองเถียนโจว (田州) ซื่อเฉิง (泗城) เจิ้นอาน (镇安) กุยซุ่น (归顺) และซือเอิน (思恩) ราชสำนักหมิงตั้งเมืองซื่อเฉิงในปี 1373 หนังสือ《岭表纪蛮》ของหลิวซีฟาน (刘锡蕃) ในทศวรรษ 1930 เขียนว่ากว่างซีครึ่งตะวันตก "เกือบเป็นเขตของเจ้าเมืองตระกูล 岑 ทั้งหมด"
สาขาหนึ่งของตระกูลนี้ย้ายไปอยู่หมู่บ้านน่าเหลา (那劳) อำเภอ ซีหลิน (西林) และในสมัยชิงมีขุนนางชั้นอุปราชถึงสามคน จนเรียกกันว่า "一门三总督" สองคนที่มีชื่อที่สุดคือพ่อลูก เฉินอวี้อิง (岑毓英) และ เฉินชุนเซวียน (岑春煊) ซึ่งวิกิพีเดียภาษาจีนระบุว่าเป็นชาวจ้วง ปี 1878 เฉินอวี้อิงจัดทำพงศาวลี《西林岑氏族谱》10 เล่ม
กวางตุ้ง: สายเอินผิงและไถซาน
ตามพงศาวลีของตระกูล บรรพชนแซ่ 岑 ในกวางตุ้งคือ 岑尧俊 ผู้สอบได้จิ้นซื่อในปี 1235 สมัยซ่งใต้ แล้วลงใต้มาตั้งรกรากแถบซินหนิง (新宁) ซึ่งปัจจุบันคือ ไถซาน (台山) ลูกหลานแตกสาขาไปเอินผิง ซุ่นเต๋อ หนานไห่ กว่างโจว ฝอซาน เม่าหมิง–ซิ่นอี๋ ไปจนถึงไหหลำและกว่างซีตะวันออก
- เอินผิง (恩平): แหล่งของตระกูลระบุว่ามีคนแซ่ 岑 รวมราว 4.5 หมื่นคน (รวมที่อยู่โพ้นทะเล) และที่ ตำบลเจียงโจว (江洲) ผู้ชายแทบทั้งตำบลเป็นแซ่ 岑
- ฮ่องกง: มีลูกหลานจากเอินผิงกว่า 1.1 หมื่นคน ส่วนใหญ่มาจากเจียงโจว จนมีคำพูดว่า "เอินผิงมีเจียงโจวสองแห่ง" คือที่เอินผิงและที่ฮ่องกง
- กว่างโจว: ตั้งแต่ทศวรรษ 1920 คนเจียงโจวเปิดร้านถั่วลิสงและของแห้งบนถนนอี้เต๋อ (一德路) จนถนนนี้ได้ฉายาว่า "ถนนต้าเจียงของเอินผิง"
- โพ้นทะเล: ชาวเอินผิงไปอเมริกาตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 19 และไปสิงคโปร์ มาเลเซีย แคนาดา
แต้จิ๋ว: ไม่พบสายตระกูล
ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบหมู่บ้าน ศาลบรรพชน หรือสมาคมแซ่งิ้มในแต้จิ๋ว (แต้จิ๋ว ซัวเถา กิ๊กเอี๊ย) ค้นแผนที่จีนด้วยคำว่า 岑氏宗祠 และ 岑氏 ในสามเมืองนี้ ระบบดึงมาแต่ศาลของแซ่ 陈 ที่เสียงใกล้กัน ไม่มี 岑氏 เลยแม้แต่แห่งเดียว
สมาคมและศาลบรรพชนตระกูลงิ้ม (岑) ในกว่างซีและกวางตุ้ง
| ชื่อ (จีน / ไทย) | ที่อยู่ | แผนที่ | โทร |
|---|---|---|---|
| 岑氏宗祠 / ศาลบรรพชนตระกูลเฉิน (岑) | 马路镇大和村 หมู่บ้านต้าเหอ ตำบลหม่าลู่ เมืองเฉินซี (岑溪) อู๋โจว กว่างซี | แผนที่ Amap · Google Maps | — |
| 岑氏镇西公祠 / ศาลบรรพชนสาขาเจิ้นซีกง | ริมทางหลวงหมายเลข 207 (207国道) เมืองเฉินซี อู๋โจว กว่างซี | แผนที่ Amap · Google Maps | — |
| 岑氏宗祠 / ศาลบรรพชนตระกูลเฉิน (岑) | ฝั่งตะวันออกของทางหลวงหมายเลข 359 (359国道东侧) เมืองซิ่นอี๋ เม่าหมิง กวางตุ้ง | แผนที่ Amap · Google Maps | — |
| 广东省恩平市岑氏宗亲联谊会 / สมาคมสัมพันธ์ตระกูลเฉิน (岑) เมืองเอินผิง | 新塔路与桥峰路交叉口西60米 ทางตะวันตกของแยกถนนซินถ่า–เฉียวเฟิง 60 เมตร เมืองเอินผิง เจียงเหมิน กวางตุ้ง | แผนที่ Amap · Google Maps | — |
พิกัดจาก Amap (高德地图) โปรดตรวจสอบก่อนเดินทาง/ติดต่อ · ไม่พบสมาคมหรือศาลบรรพชนตระกูลงิ้มในแต้จิ๋วและในไทย
แซ่งิ้ม (เฉิน 岑) ในประเทศไทย
ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบสมาคมแซ่งิ้มในประเทศไทย ไม่มีชื่ออยู่ในรายชื่อสหสมาคมตระกูลแซ่ ค้นด้วยชื่อไทย งิ้ม ช้ำ ซั้ม และอักษร 岑 ก็ไม่พบ ไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยที่ระบุว่าสืบจากแซ่นี้ด้วย
ถ้าบ้านคุณเป็นแซ่ 岑 อากงอาม่ามาจากไหน? มาจากเอินผิง ไถซาน หรือกว่างซีหรือเปล่า? ที่บ้านเรียกว่าแซ่งิ้ม แซ่ซั้ม หรือชื่ออื่น? ลองดูป้ายบรรพชนให้แน่ใจว่าเขียน 岑 ไม่ใช่ 陈 แล้วเล่าให้ฟังได้เลย เรื่องของคุณจะช่วยเติมประวัติแซ่นี้ในเมืองไทยที่ยังว่างอยู่
ปัจจุบันคนแซ่งิ้มอยู่ที่ไหนในจีน
ฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 ระบุว่า กว่างซี มีคนแซ่ 岑 มากที่สุด แซ่นี้จึงเป็นแซ่ "ทางใต้" อย่างชัดเจน
| พื้นที่ | ความสำคัญ |
|---|---|
| กว่างซี (广西) | มากที่สุด · ซีหลิน เถียนตง–เถียนหยาง (เถียนโจวเดิม) หลิงหยุน (ซื่อเฉิงเดิม) เฉินซี อู๋โจว เจาผิง ชางอู๋ เป่ยหลิว |
| กวางตุ้ง (广东) | เอินผิง (โดยเฉพาะเจียงโจว) ไถซาน หยางเจียง ซุ่นเต๋อ กว่างโจว ฝอซาน เม่าหมิง–ซิ่นอี๋ เกาโจว |
| กุ้ยโจว (贵州) | มณฑลอันดับสาม |
| มณฑลรอง | ไหหลำ เจ้อเจียง (หยูเหยา) เสฉวน เหอหนาน (ซินเหย่) หูเป่ย ยูนนาน |
| ฮ่องกง / มาเก๊า | ลูกหลานเอินผิงกว่า 1.1 หมื่นคน · สะกด Sham, Shum, Sum / Sam |
| ต่างประเทศ | สิงคโปร์ มาเลเซีย (สะกด Ngim) · สหรัฐฯ แคนาดา |
บุคคลสำคัญแซ่เฉิน (岑)
| บุคคล | ยุค | บทบาท |
|---|---|---|
| จีฉวี (姬渠) "岑子" | ต้นโจวตะวันตก | บรรพชนผู้ได้แซ่ ตามตำราแซ่โบราณ |
| เฉินเผิง (岑彭) | ต้นฮั่นตะวันออก | ชาวจี๋หยาง หนานหยาง แม่ทัพของจักรพรรดิฮั่นกวงอู่ นำทัพปราบเสฉวน ถูกลอบสังหารระหว่างศึก เป็นอันดับ 6 ใน "28 ขุนพลหอเมฆ" (云台二十八将) ขึ้นชื่อเรื่องรักษาสัจจะ |
| เฉินเหวินเปิ่น (岑文本) | ค.ศ. 595–645 | อัครเสนาบดีสมัยถังไท่จง ร่วมแต่งพงศาวดาร《周书》 |
| เฉินเซิน (岑参) | ค.ศ. 715–770 | เหลนของเฉินเหวินเปิ่น กวีเอกบทชายแดน (边塞诗) ชื่อคู่กับกวีเกาซื่อว่า "高岑" เคยเดินทางไปดินแดนตะวันตกไกลถึงซินเจียง |
| 岑万 | ค.ศ. 1499–1575 | ชาวกวางตุ้ง สอบได้จิ้นซื่อปี 1526 เป็นเจ้าพนักงานการคลังมณฑล (布政使) เหอหนานและฝูเจี้ยน แต่งอักษรลำดับรุ่นให้ลูกหลาน (ตามพงศาวลีของตระกูล) |
| เฉินอวี้อิง (岑毓英) | ค.ศ. 1829–1889 | ชาวจ้วงจากซีหลิน กว่างซี อุปราชยูนนาน–กุ้ยโจว (云贵总督) |
| เฉินชุนเซวียน (岑春煊) | ค.ศ. 1861–1933 | บุตรเฉินอวี้อิง อุปราชสองกว่าง (两广总督) ปี 1903–1906 ฉายา "官屠" (เพชฌฆาตขุนนาง) เพราะปลดขุนนางทุจริตจำนวนมาก |
| 岑维休 | ศตวรรษที่ 20 | ชาวเอินผิง ผู้ก่อตั้งหนังสือพิมพ์《华侨日报》ในฮ่องกง (ตามแหล่งของตระกูล) |
กวีนิพนธ์ของเฉินเซินที่คนจีนท่องกันมากคือ《逢入京使》ขึ้นต้นว่า "故园东望路漫漫" (มองไปทางบ้านเกิดทิศตะวันออก หนทางช่างยาวไกล) แต่งระหว่างเดินทางไปชายแดนตะวันตก เมื่อพบผู้ส่งสารที่กำลังกลับเข้าเมืองหลวง
อาหารและวัฒนธรรมประจำแซ่
อาหาร: ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่งิ้มโดยตรง เมืองเฉินซี (岑溪) ในกว่างซีมีชื่อเรื่อง ไก่สามเหลือง (三黄鸡) แต่เป็นอาหารของชื่อเมือง ไม่ใช่ของแซ่ ส่วนร้านถั่วลิสงและของแห้งบนถนนอี้เต๋อ กว่างโจว เป็นอาชีพของคนแซ่ 岑 จากเจียงโจว ไม่ใช่อาหารประจำตระกูล
คำสอนประจำตระกูล: พงศาวลี《西林岑氏族谱》มีหมวด "家训" อยู่ในเล่มหลัง และเฉินอวี้อิงเขียนในคำนำปี 1878 ไว้ว่า "家有谱犹国有史" แปลว่า "บ้านมีพงศาวลี ก็เหมือนชาติมีประวัติศาสตร์"
ลำดับชื่อรุ่น (字辈): ตัวอย่างจากสองสาขาใหญ่
กวางตุ้ง (สาย 岑万): 允克希贤圣，信必作公侯；高厚隆先业，中和茂远悠 ซีหลิน กว่างซี (ปี 1878): 德立延家祚，勋崇保国恩；鼎彝光述祖，诗礼榖诒孙
ชุดของซีหลินแปลได้ราวว่า "ตั้งคุณธรรมเพื่อสืบโชคของตระกูล ยกย่องคุณงามความดีเพื่อตอบแทนพระคุณของชาติ… ใช้กาพย์กลอนและจารีตอบรมลูกหลาน" ใครที่ยังมีชื่อจีนสามพยางค์ ลองเทียบอักษรกลางของชื่อดู แต่ควรตรวจกับพงศาวลีของบ้านตัวเองอีกครั้ง
การไหว้บรรพชน: ที่ซินเหย่ ถิ่นตระกูลเดิมในเหอหนาน มี ศาลเฉินกง (岑公祠) ระลึกถึงแม่ทัพเฉินเผิง ส่วนในกว่างซีและกวางตุ้งมีศาลบรรพชนตระกูล 岑 หลายแห่ง (ดูตารางข้างบน) และมีข่าวงานพบปะขององค์กรตระกูลที่เจาผิง (ปี 2025) และอู๋โจว (ปี 2016)
คำถามที่พบบ่อย
แซ่งิ้ม ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 岑 ซึ่งตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน ข้างบนเป็น 山 ข้างล่างเป็น 今 แปลว่า "ภูเขาเล็กแต่สูงชัน"
แซ่งิ้ม แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "งิ้ม" (ngim5) เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย พจนานุกรมแต้จิ๋วยังมีอีกเสียงหนึ่งคือ cam5 (ช้ำ) ส่วนในสิงคโปร์และมาเลเซียสะกดแซ่นี้ว่า Ngim
แซ่งิ้ม จีนกลางอ่านว่าอะไร?
จีนกลางอ่านว่า "เฉิน" (Cén เสียงที่ 2) ซึ่งเขียนเป็นภาษาไทยเหมือนแซ่ 陈 (Chén) แต่เป็นคนละแซ่ ต้องดูอักษรจีนประกอบเสมอ
แซ่งิ้ม มาจากไหน?
ตำราโบราณบันทึกว่ามาจากจีฉวี เชื้อพระวงศ์ราชวงศ์โจวที่ครองแคว้นเฉิน (岑国) ถิ่นตระกูลคือหนานหยาง เหอหนาน ต่อมาย้ายลงใต้ และยังเป็นหนึ่งในห้าแซ่ใหญ่ของชาวจ้วง ปัจจุบันมีมากที่สุดในกว่างซี และมีสายใหญ่ที่เอินผิงและไถซาน กวางตุ้ง
แซ่งิ้ม ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
Cen (จีนกลาง), Sham, Shum, Sum (ฮ่องกง), Sam (มาเก๊า), Ngim (สิงคโปร์–มาเลเซีย) และ Tsen (ไต้หวัน) ส่วนเวียดนามเขียน Sầm
แซ่ 岑 กับแซ่ 陈 ต่างกันอย่างไร?
เป็นคนละแซ่ 岑 (งิ้ม / Cén) แปลว่าภูเขาสูงชัน ประมาณการว่ามีราว 5.5 แสนคน อยู่กว่างซีและกวางตุ้งเป็นหลัก ส่วน 陈 (ตั้ง / Chén) เป็นแซ่ใหญ่ที่สุดของจีนและของคนไทยเชื้อสายแต้จิ๋ว ภาษาไทยเขียนจีนกลางของทั้งสองแซ่ว่า "เฉิน" เหมือนกัน จึงต้องดูอักษรจีนเสมอ
อ่านต่อ: ตาราง 168 แซ่จีน — รวมแซ่จีนในไทยพร้อมคำอ่านแต้จิ๋วและจีนกลาง · บทความนี้อยู่ในชุด แซ่จีนหายาก 99 แซ่
แซ่ที่เสียงคล้ายกัน (อย่าสับสน):
- แซ่ตั้ง แซ่เฉิน (陈) — จีนกลางเขียนเป็นไทยว่า "เฉิน" เหมือนแซ่ 岑 แต่เป็นคนละแซ่
- แซ่เงี้ยม แซ่เหยียน (严) — เสียงแต้จิ๋วใกล้กับแซ่งิ้ม (岑)
ชวนเล่าเรื่องแซ่ของบ้านคุณ
บ้านคุณเป็นแซ่ 岑 หรือรู้จักใครที่ใช้แซ่นี้ไหม? อากงอาม่ามาจากเอินผิง ไถซาน ซุ่นเต๋อ หรือกว่างซี? ที่บ้านมีป้ายหอ "南阳堂" บ้างหรือเปล่า? ทุกเรื่องเล่าที่แชร์มาจะช่วยเติมประวัติแซ่งิ้มในเมืองไทยให้ครบขึ้น
แหล่งอ้างอิง
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 岑姓
- [Wikipedia — Cen (surname)](https://en.wikipedia.org/wiki/Cen_(surname)
- 语文迷 — 岑氏 (郡望 ที่มา)
- 族谱网 / 炎黄岑氏网 — 岑姓堂号 (แหล่งของตระกูล)
- 族谱网 — 广东岑氏世系简谱 (แหล่งของตระกูล)
- 恩平岑氏网 — 概述 (แหล่งของตระกูล)
- 族谱网 — 西林岑氏族谱十卷首一卷
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 岑彭
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 岑文本
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 岑参
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 岑毓英
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 岑春煊
- Amap (高德地图) — ศาลบรรพชนและสมาคมตระกูล 岑 (ค้นเมื่อ พ.ย. 2026)
- mogher.com — "岑" 潮州话
- mogher.com — สหสมาคมตระกูลแซ่ – รายชื่อสมาคม (Wayback 2020)
หมายเหตุ: ตัวเลขประชากรปี 2026 เป็นตัวเลขประมาณการ (คลาดเคลื่อนได้ราว ±15%) คำนวณจากสัดส่วนแซ่ในฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เทียบกับประชากรจีนปลายปี 2025 อันดับเป็นอันดับประมาณ เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก ส่วนข้อมูลสายกวางตุ้ง ตัวเลขคนแซ่ 岑 ในเอินผิงและฮ่องกง หลายส่วนมาจากพงศาวลีและเว็บไซต์ของตระกูล ซึ่งอาจมีหลายฉบับที่ไม่ตรงกัน
