แซ่ตี้ แซ่ฉือ (池) มาจากไหน? ประวัติตระกูลฉือ จากซีเหอ–ผูเถียนสู่แต้จิ๋ว

แซ่ตี้ เขียนด้วยอักษรจีน 池 (ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน) แปลว่า "สระน้ำ" และในภาษาจีนโบราณหมายถึง "คูเมือง" จีนกลางอ่านว่า "ฉือ" (Chí) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ตี้" (di5) อยู่ราว อันดับประมาณ ~251 ของจีน ประมาณการว่าปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 3.6 แสนคน

ในแต้จิ๋ว แซ่ตี้มีบ้านใหญ่ที่หมู่บ้าน 池厝渡 เจียหยาง (กิ๊กเอี๊ย) ซึ่งขึ้นชื่อว่าเป็นหมู่บ้านหมอยาสมุนไพรมาตั้งแต่ปลายราชวงศ์หมิง

ประเด็นสำคัญ

• แต้จิ๋วอ่านตี้ (di5) จีนกลางอ่านฉือ ฮกเกี้ยนอ่านตี๋ ส่วน Tee ในนามสกุลอังกฤษใช้กับแซ่ 郑 ด้วย
• สายแต้จิ๋วเข้าจากผูเถียน ฝูเจี้ยน ที่หมู่บ้าน 池厝渡 เจียหยาง มีคนราว 8,000–9,000 คน
• ชาวหมู่บ้าน 池渡 เป็นหมอยาจีนและค้าสมุนไพรทั่วแต้จิ๋ว จึงมีคำว่า 无池不成市
• 池浴德 นายอำเภอไม่รับสินบนสมัยหมิง ได้ฉายา 池半斤 และเป็นที่มาของหอ 同安堂
• 池峰城 พลโทผู้รักษาไถเอ๋อร์จวงปี 1938 ส่วนในไทยไม่พบสมาคมแซ่ตี้

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 168 แซ่จีนแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วน: แซ่ตี้ แซ่ฉือ (池)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	池 (ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน) แปลว่า สระน้ำ คูเมือง
จีนกลาง	Chí (เสียง 2) · ฉือ (รูปตามหลักราชบัณฑิตฯ กับรูปที่ใช้ทั่วไปตรงกัน)
แต้จิ๋ว	di5 · ตี้ — ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
ฮกเกี้ยน	Tî · ตี๋
กวางตุ้ง	ci4 · ฉี่
ภาษาอังกฤษ	Chi, Tee, Ti, Chee (มาเลเซียมี See, Tie ด้วย)
ภาษาอื่น	เกาหลี 지 (Ji) · เวียดนาม Trì
อันดับในจีน	อันดับประมาณ ~251 (จัดจากฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก) · ใน《百家姓》อยู่ลำดับที่ 281
ประชากร	ราว 3.6 แสนคน (ประมาณการปี 2026 ช่วง ±15% ราว 3.1–4.1 แสนคน)
มณฑลที่มีมากที่สุด	ฝูเจี้ยน (ตามฐานข้อมูลฝูซี 2013)
郡望 (ถิ่นตระกูล)	西河 ซีเหอ · 西平 ซีผิง · 陈留 เฉินหลิว
堂号 (ชื่อหอ)	西河堂 · 西平堂 · 陈留堂 · 同安堂
ระวังสับสน	"Tee" ใช้กับแซ่ 郑 (แต้) ในสำเนียงฮกเกี้ยนด้วย · "ตี๋" พ้องกับคำไทยที่ใช้เรียกเด็กผู้ชายจีน

แซ่ตี้ ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร (จีนกลาง vs แต้จิ๋ว)

แซ่ตี้เขียนว่า 池 อักษรนี้ไม่มีรูปย่อ จึงเขียนเหมือนกันทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่ ไต้หวัน และป้ายบรรพชนรุ่นเก่า

ความหมายทั่วไปคือ "สระน้ำ" แต่ความหมายเก่าคือ "คูเมือง" คำว่า 城池 ในภาษาจีนจึงแปลว่า "กำแพงเมืองและคูเมือง" ความหมายนี้สำคัญ เพราะเกี่ยวกับที่มาของแซ่ (ดูหัวข้อถัดไป)

ชื่อเรียกแซ่นี้เปลี่ยนไปตามสำเนียง

• ฉือ มาจากภาษาจีนกลาง (Chí เสียงที่ 2) รูปตามหลักราชบัณฑิตฯ กับรูปที่ใช้ทั่วไปตรงกัน
• ตี้ คือเสียงแต้จิ๋ว di5 พจนานุกรมแต้จิ๋ว (mogher) ให้เสียงนี้ตรงกันทุกถิ่น ทั้งเมืองแต้จิ๋ว ซัวเถา เตี่ยเอี๊ย กิ๊กเอี๊ย เหรียวเพ้ง และเท่งไฮ้ เสียงที่ 5 เขียนเป็นไม้โท แบบเดียวกับ "ลิ้ม" หรือ "ตั้ง" สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ตี้" (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว — ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย)
• ตี๋ มาจากสำเนียงฮกเกี้ยน (Tî)
• ฉี่ มาจากสำเนียงกวางตุ้ง (ci4)

ข้อควรระวัง: นามสกุลอังกฤษ Tee ไม่ได้เป็นของแซ่ 池 แซ่เดียว แซ่ 郑 (แต้ / เจิ้ง) ในสำเนียงฮกเกี้ยนก็สะกด Tee เหมือนกัน เห็นชื่อ Tee จึงต้องดูอักษรจีนประกอบเสมอ ส่วนคำว่า "ตี๋" ก็พ้องกับคำไทยที่เรียกเด็กผู้ชายจีน เวลาค้นหาควรพิมพ์คู่กับคำว่า "แซ่" หรืออักษร 池

ส่วนคนญี่ปุ่นที่ใช้อักษร 池 ในชื่อสกุล (อ่านว่า อิเกะ) เป็นคนละตระกูลกับแซ่ตี้ของจีน

แซ่ตี้ มาจากไหน: ต้นกำเนิดตระกูลฉือ

ตำราแซ่เล่าที่มาของแซ่ 池 ไว้หลายสาย

สายที่ 1 — กงจื่อฉือ (公子池) แห่งรัฐฉิน: สายที่ตำราแซ่อ้างมากที่สุด คำว่า "กงจื่อ" แปลว่า "โอรสเจ้าผู้ครองรัฐ" กงจื่อฉือเป็นเชื้อพระวงศ์แซ่อิ๋ง (嬴) ของรัฐฉิน ในยุคจ้านกั๋ว (ยุครณรัฐ ราว 300 ปีก่อน ค.ศ.) ตัวท่านมีชื่อในพงศาวดาร《战国策》ว่าเคยถวายความเห็นแก่เจ้าผู้ครองรัฐฉิน ตำราแซ่บอกว่าลูกหลานนำชื่อท่านมาเป็นแซ่

สายที่ 2 — คนที่อยู่ริมคูเมือง: หนังสือ《风俗通》สมัยฮั่นเขียนว่า "氏于地者，城、郭、园、池是也" คือมีคนตั้งแซ่ตามที่อยู่ เช่น กำแพง สวน หรือคูเมือง คนที่อยู่ริม "ฉือ" จึงใช้เป็นแซ่ สำนวนจีนที่รู้จักกันดีว่า "城门失火，殃及池鱼" (ไฟไหม้ประตูเมือง ปลาในคูเมืองพลอยเดือดร้อน) ก็ใช้คำ 池 ในความหมายนี้

สายที่ 3 — หมิน (民) แห่งเหมี่ยนฉือ: พงศาวลีของตระกูลเล่าว่า บรรพชนชื่อ "หมิน" ช่วยงานพระเจ้าโจวมู่หวาง (周穆王) จนได้ที่ดินกินส่วยที่ เหมี่ยนฉือ (渑池) มณฑลเหอหนาน ต่อมาย้ายไปซีเหอ เรื่องนี้เป็นเรื่องเล่าของตระกูล

สายที่ 4 — ชนกลุ่มน้อย: หนังสือ《皇朝通志·氏族略》สมัยชิงบันทึกว่า ชาวแมนจูตระกูล 持佳氏 ใช้ 池 เป็นแซ่จีนหลังกลางราชวงศ์ชิง นอกจากนี้ยังมีชาวเกาหลีในจีน มองโกล และชนกลุ่มน้อยอื่นที่ใช้แซ่นี้

สาย	บรรพชน / เหตุการณ์	ยุค	ตำนานหรือประวัติศาสตร์
กงจื่อฉือ	เชื้อพระวงศ์แซ่อิ๋งของรัฐฉิน	จ้านกั๋ว	ตัวบุคคลมีในพงศาวดาร ส่วนการเป็นต้นแซ่เป็นคำของตำราแซ่
ริมคูเมือง	ตั้งแซ่ตามที่อยู่	ไม่ระบุ	มีบันทึกใน《风俗通》
หมินแห่งเหมี่ยนฉือ	ได้ที่ดินจากโจวมู่หวาง	โจว	เรื่องเล่าในพงศาวลีของตระกูล
ชนกลุ่มน้อย	แมนจูตระกูล 持佳氏 ฯลฯ	ชิง	มีบันทึก (แมนจู)

ตำรา《通志·氏族略》ของเจิ้งเฉียว (郑樵) จัด 池 ไว้ในกลุ่ม "แซ่ตามถิ่น" และเขียนว่า "望出西平" คือสายที่มีชื่อเสียงอยู่ที่ซีผิง

ถิ่นเดิม (郡望) และชื่อหอบรรพชน (堂号)

郡望 คือ "ถิ่นอันเป็นเกียรติของตระกูล" ส่วน 堂号 คือชื่อหอบรรพชนที่แขวนเหนือประตูบ้านหรือศาลตระกูล

ชื่อ	ประเภท	ที่มา
西河 ซีเหอ	郡望หลัก	สองฝั่งแม่น้ำฮวงโหระหว่างส่านซีกับซานซี พงศาวลีว่าแซ่ตี้ย้ายจากเหมี่ยนฉือมาเจริญรุ่งเรืองที่นี่
西平 ซีผิง	郡望	ตำรา《通志》เขียนว่า "池姓望出西平"
陈留 เฉินหลิว	郡望	แถบไคเฟิง เหอหนาน ตำรา《姓氏考略》เขียนว่า "陈留有池氏"
西河堂 · 西平堂 · 陈留堂	หอ	ตั้งตามชื่อถิ่นตระกูล
同安堂	หอ	ระลึกถึง 池浴德 ขุนนางตงฉินชาวถงอัน (เซี่ยเหมิน) สมัยหมิง

คู่กลอนประจำตระกูล: ศาลแซ่ตี้หลายแห่ง รวมทั้งที่หมู่บ้านในเจียหยาง ใช้คู่กลอน "中牟循吏，咸淳大魁" ท่อนแรกยกย่อง 池瑗 นายอำเภอจงโหมว (中牟) ปลายราชวงศ์ฮั่น ผู้ซื่อสัตย์และรักราษฎร ท่อนหลังยกย่อง 池梦鲤 ชาวก้านโจว ผู้สอบผ่านในศักราชเสียนฉุน (咸淳) สมัยซ่งใต้

เส้นทางลงใต้: จากผูเถียนสู่แต้จิ๋ว

จากภาคเหนือสู่ฝูเจี้ยน

ช่วงปลายราชวงศ์ถังถึงห้าราชวงศ์ คนแซ่ตี้จากภาคกลางของจีนตามกองทัพลงมาฝูเจี้ยน แล้วแตกสาขาไปเฉวียนโจว จางโจว ถงอัน และ ผูเถียน (莆田) ทุกวันนี้ฝูเจี้ยนจึงเป็นมณฑลที่มีคนแซ่ตี้มากที่สุด หนังสือพิมพ์ซัวเถาระบุว่าแซ่ตี้เป็นแซ่ใหญ่ราวอันดับ 92 ของฝูเจี้ยน ถิ่นสำคัญคือฝูโจว ฉางเล่อ และเซี่ยเหมิน

หมู่บ้าน池厝渡: บ้านใหญ่ของแซ่ตี้ในแต้จิ๋ว

สายแต้จิ๋วมีหลักฐานจากหลายแหล่งที่ตรงกัน

• ทะเบียนชื่อสถานที่《揭阳县地名志》 บันทึกว่า บรรพชนแซ่ตี้ (ไม่ทราบชื่อ) ย้ายจากอำเภอผูเถียน ฝูเจี้ยน มาในสมัยซ่ง และตั้งชื่อหมู่บ้านว่า 池渡 หมู่บ้านปัจจุบันมีคนราว 8,000–9,000 คน
• บทความใน《汕头日报》(หนังสือพิมพ์ซัวเถา) เขียนตรงกันว่า คนแซ่ตี้ชาวผูเถียนเป็นกลุ่มแรกที่เข้าแต้จิ๋วในสมัยซ่ง และหมู่บ้านนี้คือ "ที่ที่มีคนแซ่ตี้มากที่สุดในแต้จิ๋ว"
• ทะเบียนรุ่นของหมู่บ้าน (จากหนังสือ《池家渡村谱志》ซึ่งเป็นเอกสารของตระกูล) เล่ารายละเอียดว่า ในปี ค.ศ. 1279 ช่วงปลายราชวงศ์ซ่ง พี่น้องชาวผูเถียนแยกย้ายกัน "เสี่ยวซาน" (小三公) ผู้สอบได้จวีเหริน (บัณฑิตระดับมณฑล) ย้ายมาเปิดหมู่บ้าน 池家渡 ที่เจียหยาง นับเป็น บรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋ว (入潮始祖) ส่วนพี่ชาย "เสี่ยวเอ้อร์" (小二公) ไปอยู่ที่ฟงซี (枫溪) เมืองแต้จิ๋ว

คำว่า 小三公 และ 小二公 ไม่ใช่ชื่อจริง แต่เป็นชื่อเรียกตามลำดับพี่น้อง ซึ่งเป็นธรรมเนียมของคนผูเถียน

เอกสารของหมู่บ้านอีกชิ้นเล่าเพิ่มว่า เสี่ยวซานตามกองทัพของเหวินเทียนเสียง (文天祥) ขุนพลผู้ภักดีของราชวงศ์ซ่งลงมาแต้จิ๋ว และในช่วงแรกเป็นหมอรักษาคนอยู่ริมแม่น้ำหรงเจียง (榕江) เรื่องตามทัพนี้เป็น ตำนานของตระกูล ที่พบในพงศาวลีแต้จิ๋วหลายแซ่

ปัจจุบันหมู่บ้านนี้คือ หมู่บ้าน池渡 (池渡村) ตำบลอวี้เจี้ยว (玉滘) เขตเจียตง (揭东) เมืองเจียหยาง ในเขตปกครองนี้มีหมู่บ้านย่อยชื่อ 池厝渡 (คำว่า 厝 แปลว่า "บ้าน" ในภาษาแต้จิ๋ว) ตั้งชื่อตามสะพาน 池渡桥 หมู่บ้านอยู่ริมแม่น้ำเฟิงเจียง (枫江) มีน้ำล้อมสามด้าน

แตกสาขาออกจากหมู่บ้าน

ทะเบียนรุ่นของหมู่บ้านบันทึกว่าลูกหลานแยกออกไปหลายทาง

รุ่น	บรรพชน (ชื่อเรียก)	ไปตั้งถิ่นที่
1	小二公	ฟงซี (枫溪) เมืองแต้จิ๋ว
2	念三公	ไป่โหว (百侯) อำเภอต้าปู (ถิ่นจีนแคะ)
2	念五公	เวิงหยวน (翁源)
8	梅州公	ตำบลไห่เหมิน (海门) อำเภอเตี่ยเอี๊ย
8–10	หลายท่าน	สอบได้จวีเหรินในสมัยหมิง แยกไปตั้งหมู่บ้านใกล้เคียง

ที่ตำบลไห่เหมิน เตี่ยเอี๊ย ปัจจุบันมีศาลบรรพชน 海门池氏祖祠 อยู่จริงบนแผนที่ (ดูตารางด้านล่าง)

คำพูดประจำหมู่บ้าน

ในอดีตหมู่บ้าน池厝渡 กับหมู่บ้านซานเหม่ย (山美) ซึ่งอยู่ติดกันเคยพิพาทเรื่องเขตแดน ขุนนางชาวเจียหยางสมัยชิงชื่อ เจิ้งต้าจิ้น (郑大进) ซึ่งเป็นคนหมู่บ้านซานเหม่ยเอง ไกล่เกลี่ยโดยไม่เข้าข้างบ้านตัวเอง จนเกิดคำพูดที่รู้จักในแต้จิ๋วว่า

"世有千年池厝渡，人无百年郑大进" (โลกมีหมู่บ้าน池厝渡อยู่พันปี แต่คนไม่มีใครอยู่ถึงร้อยปีอย่างเจิ้งต้าจิ้น)

ข่าวท้องถิ่นปี 2023 รายงานว่า ปัจจุบันหมู่บ้านใช้เรื่องนี้เป็นวัฒนธรรมการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท

สาขาแคะและกวางตุ้ง

สาย池梦鲤 ที่ก้านโจว เจียงซี กระจายไปถิ่นจีนแคะในเจียงซี ฝูเจี้ยนตะวันตก และเหมยเซี่ยน ผิงหยวน ในกวางตุ้ง และมีพงศาวลีร่วม "赣闽粤湘池氏联修族谱" (ปี 1995) ส่วนที่กวางโจวมีพงศาวลี "广州石牌池氏西河族谱" สมัยต้นชิง

แซ่ตี้ ในประเทศไทย

ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบสมาคมตระกูลแซ่ตี้ (池) ในไทย ทั้งในรายชื่อสมาคมตระกูลแซ่ และในฐานข้อมูลสมาคมจีนในไทย และ ไม่พบนามสกุลไทยที่ระบุว่าสืบจากแซ่นี้

ในแต้จิ๋วเองก็ไม่พบองค์กรตระกูล (宗亲会) ของแซ่ตี้ มีแต่ศาลบรรพชนในหมู่บ้าน ส่วนในต่างประเทศ แหล่งของตระกูลเล่าว่ามีลูกหลานแซ่ตี้จากสิงคโปร์ มาเลเซีย สหรัฐฯ และไต้หวัน กลับไปไหว้บรรพชนที่จีน

ถ้าบ้านคุณเป็นแซ่ตี้ แซ่ตี๋ หรือเห็นอักษร 池 บนป้ายบรรพชนที่บ้าน ช่วยเล่าให้ฟังหน่อย ข้อมูลแซ่ตี้ในเมืองไทยยังมีน้อยมาก

สมาคมและศาลบรรพชนตระกูลตี้ในแต้จิ๋วและไทย

ชื่อ	ที่อยู่	แผนที่	โทร
ศาลบรรพชนตระกูลตี้ 池氏宗祠	池渡村新乡 หมู่บ้าน池渡 ตำบลอวี้เจี้ยว (玉滘镇) เขตเจียตง เมืองเจียหยาง	แผนที่ Amap · Google Maps	—
ศาลย่อย 池氏叔伯祠	池家渡灯光球场东侧 (ด้านตะวันออกของลานกีฬาหมู่บ้าน) หมู่บ้าน池渡 เขตเจียตง เมืองเจียหยาง ห่างศาลใหญ่ราว 500 เมตร	แผนที่ Amap · Google Maps	—
ศาลบรรพชน 海门池氏祖祠	迎宾路与石门大街交叉口东南220米 ตำบลไห่เหมิน เขตเตี่ยเอี๊ย (潮阳) เมืองซัวเถา	แผนที่ Amap · Google Maps	—

พิกัดจาก Amap (高德地图) โปรดตรวจสอบก่อนเดินทาง/ติดต่อ · ไม่พบเบอร์โทรสำนักงานที่เผยแพร่ · ไม่พบสมาคมตระกูลตี้ในไทย

ปัจจุบันคนแซ่ตี้อยู่ที่ไหนในจีน

ฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 ระบุว่า ฝูเจี้ยน มีคนแซ่ตี้มากที่สุด ตำรา《通志》ก็เขียนว่าเป็น "แซ่ใหญ่ของฝูโจว"

พื้นที่	ความสำคัญ
ฝูเจี้ยน (福建)	มากที่สุดตามฝูซี 2013 · ฝูโจว ฉางเล่อ ซานหมิง เฉวียนโจว เซี่ยเหมิน
เจ้อเจียง (浙江)	รุ่ยอัน ผิงหยาง หย่งคัง
กวางตุ้ง (广东)	แต้จิ๋ว: หมู่บ้าน池渡 (เจียหยาง) และไห่เหมิน (เตี่ยเอี๊ย) · จีนแคะ: เหมยเซี่ยน ผิงหยวน ต้าปู
เจียงซี (江西)	ก้านโจว มีศาลตระกูลตี้ที่หมู่บ้านชีหลี่ (七里) เป็นโบราณสถานระดับเมืองตั้งแต่ปี 1997
หูเป่ย (湖北)	เซี่ยวก่าน มีศาล 西平堂
ไต้หวัน	มีพงศาวลี 基隆市池氏祖谱 (1985) และ 台湾池氏宗谱
เกาหลี	แซ่ 지 (Ji) มีพงศาวลีตระกูลชุงจู (忠州池氏) ตั้งแต่ปี 1621

บุคคลสำคัญแซ่ฉือ

บุคคล	ยุค	บทบาท
กงจื่อฉือ (公子池)	จ้านกั๋ว	เชื้อพระวงศ์รัฐฉิน ต้นแซ่ตามตำราแซ่
ฉือหยวน (池瑗)	ปลายฮั่น	นายอำเภอจงโหมว ผู้ซื่อสัตย์ ถูกยกย่องในคู่กลอนประจำตระกูล
ฉือยฺวี่เต๋อ (池浴德)	ค.ศ. 1539–1617	ชาวถงอัน เซี่ยเหมิน สอบได้จิ้นซื่อปี 1565 เป็นนายอำเภอที่ไม่รับสินบน ชาวบ้านจ่ายแค่ข้าวครึ่งชั่ง จึงได้ฉายาว่า "池半斤" (ตี้ครึ่งชั่ง)
ฉือเสี่ยนฟาง (池显方)	ปลายหมิง	กวีชาวถงอัน
ฉือเซิงชุน (池生春)	ชิง	ชาวยูนนาน สอบได้จิ้นซื่อปี 1823 ข้าหลวงการศึกษากวางสี นักอักษรศิลป์
ฉือเฟิงเฉิง (池峰城)	ค.ศ. 1904–1955	พลโทกองทัพจีน ผู้บัญชาการกองพล 31 รักษาเมือง ไถเอ๋อร์จวง (台儿庄) ปี 1938 จนได้ชัยครั้งสำคัญในสงครามต่อต้านญี่ปุ่น
ฉือจี้ซ่าง (池际尚)	ค.ศ. 1917–1994	นักธรณีวิทยาหญิง สมาชิกสภาวิทยาศาสตร์จีน
ฉือลี่ (池莉)	เกิด ค.ศ. 1957	นักเขียนนวนิยายชาวหูเป่ย ผลงาน《生活秀》《不谈爱情》
ฉืออ้ายเหริน (池爱仁)	ไม่ระบุปี	ชาวหมู่บ้าน池渡 เปิดร้านยาที่ซัวเถา คิดค้นยาสำเร็จรูป "八卦丹" และ "仁丹" (ตามหนังสือพิมพ์ซัวเถา)

อาหารและวัฒนธรรมประจำแซ่

อาหาร: ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่ตี้โดยตรง แต่สายแต้จิ๋วมีสิ่งที่น่าสนใจกว่า คือ "อาชีพประจำแซ่"

"ไม่มีตระกูลตี้ ไม่เป็นตลาด" (无池不成市): ตั้งแต่ปลายราชวงศ์หมิง ชาวหมู่บ้าน池渡 ทำอาชีพ หมอยาจีนและค้าสมุนไพร กระจายไปทั่วแต้จิ๋ว เหมยโจว เสากวน เจียงซี และฝูเจี้ยน จนคนที่ออกไปทำงานนอกหมู่บ้านมีมากกว่าคนในหมู่บ้าน หนังสือพิมพ์ซัวเถาเล่าว่า เด็กผู้ชายพอผ่านพิธี "ออกสวนดอกไม้" (出花园) ตอนอายุ 15 ปี ซึ่งเป็นพิธีบรรลุนิติภาวะของคนแต้จิ๋ว ก็ถูกส่งไปเป็นเด็กฝึกงานในร้านยา 3 ปี แล้วจึงทำงานจริง

ทะเบียนรุ่นของหมู่บ้านยกให้บรรพชนรุ่นที่ 7 ชื่อเรียก "简斋公" เป็นผู้เริ่มอาชีพนี้ ตำนานของตระกูลเล่าว่าหลุมศพของท่านอยู่บน "ที่ค้างคาว" (蝙蝠地) ตามหลักฮวงจุ้ย ค้างคาวบินออกไปหากินข้างนอก ลูกหลานจึงออกไปทำมาหากินนอกบ้านกันทั้งหมู่บ้าน

คำสอนประจำตระกูล: ไม่พบ "家训" ฉบับเต็ม แต่คู่กลอนของตระกูลเน้นสองเรื่อง คือ ขุนนางสุจริต (ฉือหยวน และ "ตี้ครึ่งชั่ง" ฉือยฺวี่เต๋อ) กับ การศึกษา ศาลแซ่ตี้ที่โหย่วซี ฝูเจี้ยน ยังมีคู่กลอนสอนให้ "ทำนาและเรียนหนังสือ ประหยัดและขยัน" ส่วนศาลที่หมู่บ้าน池渡 มีคู่กลอนของหมู่บ้านเองว่า "莆田家声远；池渡泽流长" (ชื่อเสียงตระกูลจากผูเถียนไปไกล คุณงามความดีของ池渡ไหลยาว)

ลำดับชื่อรุ่น (字辈): ไม่พบชุดของสายแต้จิ๋ว ตัวอย่างจากสายอื่น

ก้านโจว เจียงซี / ไต้หวัน: 宣仕日永龙兴存有应盈祯宝国凤生元现万福兰春庆先祥贵子友 เหมยเซี่ยน ผิงหยวน (แคะ): 应天戴尚开能德孟万福兰兴庆千祥桂子孙清和成玉汝宝善正传贤…

การไหว้บรรพชน: หมู่บ้าน池渡 ไหว้บรรพชนประจำปีในวันที่ 16–17 เดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติ ตามที่วิดีโอข่าวท้องถิ่นปี 2024 ระบุ วิดีโอนี้เรียกหมู่บ้านว่าเป็น "ต้นทางเดียวของตระกูลตี้ในเจียหยาง"

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ตี้ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 池 ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน แปลว่า "สระน้ำ" และในภาษาจีนโบราณหมายถึง "คูเมือง"

แซ่ตี้ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ตี้" (di5) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว — ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย ส่วนสำเนียงฮกเกี้ยนอ่านว่า "ตี๋" และกวางตุ้งอ่านว่า "ฉี่"

แซ่ตี้ จีนกลางอ่านว่าอะไร?

จีนกลางอ่านว่า "ฉือ" (Chí เสียงที่ 2) แซ่ตี้ แซ่ตี๋ และแซ่ฉือ จึงเป็นแซ่ 池 เดียวกัน

แซ่ตี้ มาจากไหน?

ตำราแซ่เล่าว่ามาจาก "กงจื่อฉือ" เชื้อพระวงศ์รัฐฉิน และจากคนที่อยู่ริมคูเมือง ถิ่นตระกูลหลักคือซีเหอ ต่อมาลงมาฝูเจี้ยน และสายผูเถียนเข้าแต้จิ๋วสมัยซ่ง ตั้งหมู่บ้าน池渡 (池厝渡) ที่เจียหยาง

แซ่ตี้ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

Chi (ตามพินอินจีนกลาง), Tee, Ti และ Chee ส่วนในมาเลเซียมี See และ Tie ด้วย

นามสกุล Tee เป็นแซ่ตี้ (池) เสมอไหม?

ไม่เสมอไป Tee ใช้กับแซ่ 郑 (แต้ / เจิ้ง) ในสำเนียงฮกเกี้ยนด้วย และแซ่ 郑 มีคนมากกว่ามาก ต้องดูอักษรจีนประกอบ ถ้าเป็น 池 คือแซ่ตี้ ถ้าเป็น 郑 คือแซ่แต้

อ่านต่อ: ตาราง 168 แซ่จีน — รวมแซ่จีนในไทยพร้อมคำอ่านแต้จิ๋วและจีนกลาง · บทความนี้อยู่ในชุด แซ่จีนหายาก 99 แซ่

บทความแซ่ที่เกี่ยวข้อง:

• แซ่แต้ แซ่เจิ้ง (郑) — อีกแซ่ที่สะกดอังกฤษว่า Tee

ชวนเล่าเรื่องแซ่ของบ้านคุณ

บ้านคุณเป็นแซ่ตี้ แซ่ตี๋ หรือแซ่ฉือไหม? อากงอาม่ามาจากเจียหยาง เตี่ยเอี๊ย หรือหมู่บ้านไหน? ที่บ้านเคยทำร้านยาจีน หรือมีป้าย "西河堂" บ้างหรือเปล่า? เล่าให้ฟังได้ ทุกเรื่องจะช่วยเติมประวัติแซ่ตี้ในเมืองไทยที่ยังว่างอยู่ให้ครบขึ้น

แหล่งอ้างอิง

• วิกิพีเดียภาษาจีน — 池姓
• 搜狐 — 百家姓之池氏家族简介 (อ้าง《揭阳县地名志》และเอกสารตระกูล)
• 珍缘易学 — 池是姓氏吗 (ต้นทาง《汕头日报》)
• 道客巴巴 — 池厝渡-池氏宗源 (เอกสารของหมู่บ้าน)
• 豆丁网 — 揭阳池家渡村一~十世世系表 (จาก《池家渡村谱志》, แหล่งของตระกูล)
• 族谱网 炎黄池氏网 — 堂号 (แหล่งของตระกูล)
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 公子池
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 池浴德
• วิกิพีเดียภาษาจีน — 池峰城
• 南方+ — 揭阳池渡村：党建引领乡村治理，传统文化助力多元化解 (2023)
• 亿个村 — 池渡村 揭东区玉窖镇 (2023)
• Amap (高德地图) — หมุดศาลบรรพชนในตาราง (ค้น พ.ย. 2026)
• Wiktionary — 池 (เสียงอ่านแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน กวางตุ้ง)

หมายเหตุ: ตัวเลขประชากรปี 2026 เป็นตัวเลขประมาณการ (คลาดเคลื่อนได้ราว ±15%) คำนวณจากฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เทียบกับประชากรจีนปลายปี 2025 อันดับเป็นอันดับประมาณ เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก ส่วนข้อมูลสายตระกูลแต้จิ๋ว หลายส่วนมาจากทะเบียนรุ่นและเอกสารของหมู่บ้าน ซึ่งเป็นแหล่งของตระกูล