แซ่คี้ เขียนด้วยอักษรจีน 祁 (ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน) จีนกลางอ่านว่า "ฉี" (Qí) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "คี้" (ki5) ต้นแซ่คือขุนนางแคว้นจิ้นผู้ขึ้นชื่อเรื่อง "เสนอคนเก่ง ไม่เลือกว่าเป็นศัตรูหรือลูกตัวเอง" แซ่นี้อยู่ราว อันดับประมาณ ~176 ของจีน ประมาณการว่าปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 8.5 แสนคน
แซ่คี้ แซ่ฉี (祁) ตำรา《通志·氏族略》ว่าเดิมเป็นแซ่จีของเจ้าแคว้นจิ้น ฉีซี ขุนนางสมัยชุนชิว ได้เมืองฉี ปัจจุบันคืออำเภอฉีเซี่ยน ซานซี เป็นที่ดินกินส่วย ลูกหลานจึงใช้เป็นแซ่ ฉีซีมีชื่อจากการเสนอคนเก่งโดยไม่เลือกศัตรูหรือลูก ถิ่นตระกูลคือไท่หยวน ปัจจุบันมีราว 8.5 แสนคน (ประมาณการปี 2026) มากที่สุดในเจียงซู สายใหญ่ทางใต้อยู่ที่ตงก่วน กวางตุ้ง ไม่พบสายในแต้จิ๋วและไม่พบสมาคมในไทย
ประเด็นสำคัญ
- แต้จิ๋วอ่านคี้ ฮกเกี้ยนอ่านกิ จีนกลางอ่านฉี ซ้ำกับแซ่ 齐 แต่เป็นคนละแซ่ คนละอักษร
- ฉีซี ขุนนางแคว้นจิ้น ได้เมืองฉีเป็นที่ดินกินส่วย เป็นบรรพชนผู้ได้รับแซ่
- คติประจำแซ่คือ 内举不避亲，外举不避仇 เสนอคนตามความสามารถ ไม่เลี่ยงญาติหรือศัตรู
- ถิ่นตระกูลคือไท่หยวน (太原) ซานซี ชื่อหอที่พบคือ 太原堂 扶风堂 และ 三不堂
- สายใต้อยู่ที่ตงก่วน กวางตุ้ง มีศาล 祁氏宗祠 แต่ไม่พบสายในแต้จิ๋วหรือสมาคมในไทย
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 168 แซ่จีนแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วน: แซ่คี้ แซ่ฉี (祁)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 祁 (ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน) ความหมายเดิมคือ "ใหญ่ มากมาย" |
| จีนกลาง | Qí (เสียง 2) · ฉี (รูปตามหลักราชบัณฑิตฯ กับรูปที่ใช้ทั่วไปตรงกัน) |
| แต้จิ๋ว | ki5 · คี้ — ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว — ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย |
| ฮกเกี้ยน | kî · กิ |
| กวางตุ้ง | kei4 (ฮ่องกงสะกด Kei) |
| ภาษาอังกฤษ | Qi, Chi (ไต้หวัน), Kee, Ki, Kei (ฮ่องกง) |
| อันดับในจีน | อันดับประมาณ ~176 (จัดจากฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก) |
| ประชากร | ราว 8.5 แสนคน (ประมาณการปี 2026 ช่วง ±15% ราว 7.2–9.8 แสนคน) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | เจียงซู (ตามฐานข้อมูลฝูซี 2013 — แหล่งรอง) |
| 郡望 (ถิ่นตระกูล) | 太原 ไท่หยวน (ซานซี) · 乐陵 เล่อหลิง (ซานตง) · 扶风 ฝูเฟิง (ส่านซี) |
| 堂号 (ชื่อหอ) | 太原堂 · 扶风堂 · 三不堂 |
| ลำดับใน《百家姓》 | ลำดับที่ 105 |
| ระวังสับสน | จีนกลาง "ฉี" ซ้ำกับแซ่ 齐 · แต้จิ๋ว "คี้" ใกล้กับแซ่ 纪 (กี่) |
แซ่คี้ ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร (จีนกลาง vs แต้จิ๋ว)
แซ่คี้เขียนว่า 祁 อักษรนี้ไม่มีรูปย่อ จึงเขียนเหมือนกันทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่ ไต้หวัน และป้ายบรรพชนรุ่นเก่า ความหมายเดิมคือ "ใหญ่ มากมาย" และพบในชื่อสถานที่หลายแห่ง เช่น อำเภอฉีเซี่ยน (祁县) อำเภอฉีเหมิน (祁门) และเทือกเขาฉีเหลียน (祁连山)
ชื่อเรียกแซ่นี้เปลี่ยนไปตามสำเนียง
- ฉี มาจากภาษาจีนกลาง (Qí) ตรงกับการสะกด "Qi" ส่วนไต้หวันสะกด "Chi"
- คี้ คือเสียงแต้จิ๋ว ki5 (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว — ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) พจนานุกรมแต้จิ๋ว (mogher) ระบุว่าเสียงนี้ใช้เป็นแซ่ในทุกถิ่นของแต้จิ๋ว
- กิ มาจากสำเนียงฮกเกี้ยน (kî)
- Kei มาจากกวางตุ้งแบบฮ่องกง (kei4)
ข้อควรระวัง: ชื่อจีนกลาง "ฉี" ซ้ำกับแซ่ 齐 (ฉี) ซึ่งเป็นคนละแซ่ คนละอักษร ส่วนแซ่ 齐 ในสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ชี้" บทความนี้จึงขึ้นต้นด้วยชื่อแต้จิ๋ว "คี้" เพื่อไม่ให้ปนกัน อีกแซ่ที่เสียงใกล้กันคือ 纪 ซึ่งแต้จิ๋วอ่านว่า "กี่" เวลาค้นหาจึงควรพิมพ์อักษร 祁 ประกอบเสมอ
นอกจากนี้ อักษร 祁 ยังอยู่ในพระนามจักรพรรดิราชวงศ์หมิงบางพระองค์ เช่น 朱祁镇 ซึ่งเป็นชื่อตัว ไม่เกี่ยวกับแซ่นี้ ส่วนอักษร 祈 (มีขีดต่างกัน) ตำรา《萬姓統譜》ถือว่าเป็นแซ่เดียวกับ 祁
แซ่คี้ มาจากไหน: ต้นกำเนิดตระกูลฉี
สายหลัก: ฉีซี ขุนนางแคว้นจิ้น
ตำราแซ่《通志·氏族略》ของเจิ้งเฉียว (鄭樵) สมัยซ่ง ระบุว่าแซ่ 祁 เดิมเป็น แซ่จี (姬) ซึ่งเป็นตระกูลเจ้าแคว้นจิ้น (晋) ลูกหลานคนหนึ่งชื่อ ฉีซี (祁奚) เป็นขุนนางแคว้นจิ้นสมัยชุนชิว ได้รับเมือง "ฉี" (祁) เป็นที่ดินกินส่วย ลูกหลานจึงใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ เมืองนี้คือ อำเภอฉีเซี่ยน มณฑลซานซี ในปัจจุบัน ตำรายังบันทึกว่าสมัยนั้น "猶有祁奚墓" คือยังมีสุสานของฉีซีอยู่ที่นั่น
ฉีซีจึงถือเป็น "得姓始祖" หรือบรรพชนผู้ได้รับแซ่ของคนแซ่คี้สายหลัก
"เสนอคนไม่เลือกศัตรูหรือลูก"
เรื่องที่ทำให้ฉีซีมีชื่อมาสองพันกว่าปีอยู่ในคัมภีร์《左传》 เมื่อท่านขอเกษียณในปี 570 ก่อน ค.ศ. เจ้าแคว้นถามว่าใครควรรับตำแหน่งแทน ท่านเสนอ เซี่ยหู (解狐) ซึ่งเป็นศัตรูของท่านเอง เมื่อเซี่ยหูเสียชีวิตก่อนรับตำแหน่ง ท่านก็เสนอ ฉีอู่ (祁午) ลูกชายของท่านเอง
คนรุ่นหลังสรุปเรื่องนี้เป็นสำนวน "内举不避亲，外举不避仇" แปลว่า "เสนอคนในไม่หลบเลี่ยงญาติ เสนอคนนอกไม่หลบเลี่ยงศัตรู" คือเลือกคนตามความสามารถจริง ๆ ส่วน《左传》บันทึกว่าผู้รู้ชมท่านว่า "能舉善矣" คือ "รู้จักเสนอคนดีจริง ๆ"
ต่อมาฉีซียังช่วยให้ ซูเซี่ยง (叔向) ขุนนางอีกคนพ้นโทษ แล้วกลับบ้านไปโดยไม่รอพบหน้าเพื่อรับคำขอบคุณ ตระกูล 祁 ทั่วประเทศจีนจึงใช้เรื่องของท่านเป็นคติประจำแซ่
สายอื่น ๆ
| สาย | บรรพชน / เหตุการณ์ | ยุค | ตำนานหรือประวัติศาสตร์ |
|---|---|---|---|
| ฉีซี (祁奚) | ขุนนางแคว้นจิ้น ได้เมืองฉีเป็นที่ดินกินส่วย | ชุนชิว | มีเอกสาร (《通志》 และ《左传》) — สายหลัก |
| โอรสหวงตี้ | 《國語·晉語》เล่าว่าโอรสของหวงตี้ (黄帝) ได้แซ่ 12 แซ่ หนึ่งในนั้นคือ 祁 | ยุคตำนาน | ตำนาน |
| ตำแหน่ง 祁父 | ลูกหลานเสนาบดีฝ่ายทหาร "祁父" ของราชวงศ์โจว | โจวตะวันตก | มีในตำรา《通志》— สายรอง |
| 石祁子 แคว้นเว่ย | ลูกหลานนำชื่อบรรพชนมาเป็นแซ่ | ชุนชิว | แหล่งรอง |
| ถู่ซือแห่งชิงไห่ | ตระกูลผู้นำท้องถิ่นแซ่ 祁 สองสายที่ซีหนิง | ต้นหมิง–ชิง | แหล่งรอง |
| แมนจูและชนกลุ่มน้อย | สกุลแมนจูหลายสกุลเปลี่ยนมาใช้ 祁 | ชิง–ปัจจุบัน | แหล่งรอง |
ตระกูลถู่ซือ (土司) แห่งชิงไห่: ถู่ซือคือผู้นำท้องถิ่นที่ราชสำนักแต่งตั้งให้ปกครองคนของตัวเองสืบต่อกัน ที่เมืองซีหนิง มณฑลชิงไห่ มีตระกูลถู่ซือแซ่ 祁 สองสาย เรียกว่า "东祁" (ฉีตะวันออก) และ "西祁" (ฉีตะวันตก) ตั้งแต่ต้นราชวงศ์หมิง สาย东祁สืบจากชาวมองโกลชื่อ 朵儿只失结 ปกครองราวพันกว่าครัวเรือน ส่วนสาย西祁ปกครองราวแปดร้อยกว่าครัวเรือน ทั้งสองนับอยู่ใน "สิบหกตระกูลถู่ซือแห่งซีหนิง"
ชนกลุ่มน้อยอื่น: สกุลแมนจูอย่าง 奇德哩氏 喜塔喇氏 และ 祁佳氏 เปลี่ยนมาใช้แซ่ 祁 ปัจจุบันพบคนแซ่นี้ในชาวหุย ถู่เจีย อี๋ เป่าอัน และตงเซียงด้วย
ถิ่นเดิม (郡望) และชื่อหอบรรพชน (堂号)
郡望 คือ "ถิ่นอันเป็นเกียรติของตระกูล" ส่วน 堂号 คือชื่อหอบรรพชนที่แขวนเหนือประตูบ้านหรือศาลตระกูล ตำรา《通志》ระบุว่า "望出太原樂陵" คือสายที่มีชื่อเสียงอยู่ที่ไท่หยวนและเล่อหลิง
| ชื่อ | ประเภท | ที่มา |
|---|---|---|
| 太原 ไท่หยวน | 郡望หลัก | ภาคกลางมณฑลซานซี อำเภอฉีเซี่ยนบ้านเกิดของแซ่อยู่ในเขตไท่หยวนเดิม |
| 乐陵 เล่อหลิง | 郡望 | ทางเหนือของซานตง ตำรา《通志》ระบุคู่กับไท่หยวน |
| 扶风 ฝูเฟิง | 郡望 | แถบซิ่งผิง–เสียนหยาง มณฑลส่านซี |
| 太原堂 | หอ | ตั้งตามถิ่นตระกูลไท่หยวน |
| 扶风堂 | หอ | ตั้งตามถิ่นตระกูลฝูเฟิง |
| 三不堂 | หอ | พบในเว็บลำดับวงศ์ตระกูลของจีน |
ถ้าที่บ้านมีป้าย "太原堂" ก็ควรดูอักษรแซ่ประกอบด้วย เพราะหลายแซ่ใช้ไท่หยวนเป็นถิ่นตระกูลเหมือนกัน
เส้นทางลงใต้: จากซานซีสู่ตงก่วน กวางตุ้ง
ยุคแรก: กระจายจากแคว้นจิ้น
ตระกูลของฉีซีครองเมืองฉีต่อมาอีกสองรุ่น จนปี 514 ก่อน ค.ศ. หลานของท่านถูกประหาร ตระกูลฉีและตระกูลหยางเซ่อ (羊舌) ถูกทำลาย ลูกหลานจึงกระจายไปทั่วแคว้นจิ้น
ซ่งถึงชิง: ขึ้นเหนือ ลงใต้
| ยุค | เหตุการณ์ |
|---|---|
| ซ่ง | คนแซ่นี้ราว 3.9 หมื่นคน ส่วนใหญ่อยู่ซานตง เหอเป่ย ซานซี และหูเป่ย · ตระกูลของฉีเปียวเจียย้ายจากเมืองเปี้ยนเหลียง (ไคเฟิง) ตามราชสำนักซ่งลงใต้ไปอยู่ซานอิน (เช่าซิง เจ้อเจียง) |
| หมิง | ราว 5.3 หมื่นคน เจียงซูมีมากที่สุด · บางส่วนอพยพจาก "ต้นหวยใหญ่หงต้ง" (洪洞大槐树) ซานซี ไปเหอหนาน เหอเป่ย ซานตง · ตระกูลที่ตงก่วน กวางตุ้ง เจริญรุ่งเรือง |
| ชิง | คนแซ่นี้จากหยานไถและเวยไห่ (ซานตง) ไปบุกเบิกแดนอีสานของจีน (闯关东) · ชาวชายฝั่งบางส่วนออกไปทะเลใต้ (下南洋) |
สายตงก่วน: "祁门三进士"
สายที่เด่นที่สุดทางจีนใต้อยู่ที่ ตงก่วน (东莞) มณฑลกวางตุ้ง ในถิ่นที่ชื่อ หลีชวน (梨川) ตามบันทึกของตระกูล บรรพชน 祁以泰 ย้ายมาตั้งรกรากที่นี่ ลูกหลานเจริญจนสร้างศาลบรรพชนถึง 9 หลัง ที่หมู่บ้านหนิวหยาง (牛杨村) และบูรณะศาลใหญ่ 祁氏宗祠 ตามรูปเดิมเมื่อปี 1993 ศาลนี้ใช้จัดพิธี "添丁开灯" คือจุดโคมเมื่อมีลูกชายเกิดในตระกูล
ตระกูลนี้ภูมิใจกับวลี "祁门三进士" คือสามรุ่นสอบได้จิ้นซื่อ (ผู้สอบผ่านขั้นสูงสุดของการสอบรับราชการ)
- ฉีซุ่น (祁顺) สอบได้ปี 1460
- ฉีหมิ่น (祁敏) บุตร สอบได้ปี 1497
- ฉีชื่อ (祁敕) บุตร สอบได้ปี 1517
คู่กลอนที่ประตูศาลจึงเขียนว่า "一朝鼎爵，三代簪缨" หมายถึงมีขุนนางต่อเนื่องสามรุ่น คู่กลอนบนเสาศาลอีกคู่ยังเขียนว่า "派衍梨川西粤华侨港澳" แปลว่าลูกหลานจากหลีชวนแตกสาขาไปถึงกวางสี ฮ่องกง มาเก๊า และชาวจีนโพ้นทะเล
ต่อมามี ฉีเหยี่ยนเจิง (祁衍曾) เหลนของฉีซุ่น สอบได้ระดับมณฑลปี 1576 และตั้งฉายาว่า "罗浮山人" ตามชื่อเขาหลัวฝูในกวางตุ้ง
แต้จิ๋ว: ไม่พบสายแซ่คี้
จากการค้นแผนที่ Amap ในเตี่ยจิว (潮州) ซัวเถา (汕头) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳) ด้วยคำค้นหกแบบ ไม่พบศาลบรรพชน หมู่บ้าน หรือสมาคมของแซ่ 祁 ในแต้จิ๋วเลย ที่ขึ้นมามีแต่ร้านเครือ "祁氏手撕烤鸭" (เป็ดย่างฉีกมือ) ซึ่งเป็นชื่อแบรนด์ร้าน ไม่ใช่ศาลตระกูล กลุ่มสำเนียงทางใต้ที่มีสายแซ่นี้ชัดเจนคือ กวางตุ้ง (ตงก่วน)
แซ่คี้ (ฉี) ในประเทศไทย
ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบสมาคมตระกูลแซ่คี้ในประเทศไทย ทั้งในรายชื่อสมาชิกสหสมาคมตระกูลแซ่ฯ และรายชื่อสมาคมที่เก็บไว้ในปี 2020 และ ไม่พบเอกสารภาษาไทยที่ใช้คำว่า "แซ่คี้" หรือ "แซ่ฉี" กับอักษร 祁
ถ้าบ้านไหนมีป้ายบรรพชนหรือใบเกิดที่เขียนว่า 祁 อยากชวนมาเล่าให้ฟังว่าบรรพบุรุษมาจากไหน และที่บ้านเรียกแซ่นี้ว่าอะไร เรื่องเล่าของคุณอาจเป็นบันทึกแรกของแซ่คี้ในเมืองไทย
ปัจจุบันคนแซ่คี้อยู่ที่ไหนในจีน
ฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 ระบุว่า เจียงซู มีคนแซ่ 祁 มากที่สุด ข้อมูลกลุ่มตัวอย่างลำดับวงศ์ของเว็บ 23魔方 ก็ให้เจียงซูมาก่อน (ราว 18.6%) ตามด้วยปักกิ่ง (10.5%) และเหอเป่ย (7.4%)
| พื้นที่ | ความสำคัญ |
|---|---|
| เจียงซู (江苏) | มากที่สุดตามฝูซี 2013 |
| ปักกิ่ง / เหอเป่ย | กลุ่มใหญ่รองลงมา |
| ซานซี (山西) | ถิ่นต้นตระกูล อำเภอฉีเซี่ยนและสุสานฉีซี · โซ่วหยาง (寿阳) บ้านเกิดฉีอวิ้นซื่อและฉีจวิ้นเจ่า |
| ชิงไห่ / กานซู่ | ตระกูลถู่ซือ 东祁 และ 西祁 แถบซีหนิง หมินเหอ เล่อตู |
| ซานตง / อีสานของจีน | ถิ่นใหญ่สมัยซ่ง และต้นทางของการบุกเบิกแดนอีสาน |
| เจ้อเจียง | ซานอิน (เช่าซิง) ตระกูลของฉีเปียวเจีย |
| กวางตุ้ง | ตงก่วน หลีชวน สายใหญ่ทางใต้ |
| แต้จิ๋ว | ไม่พบ |
บุคคลสำคัญแซ่ฉี
| บุคคล | ยุค | บทบาท |
|---|---|---|
| ฉีซี (祁奚) | ชุนชิว แคว้นจิ้น | บรรพชนผู้ได้รับแซ่ ต้นเรื่อง "เสนอคนไม่เลือกศัตรูหรือลูก" |
| ฉีอู่ (祁午) | ชุนชิว | บุตรฉีซี รับตำแหน่งต่อจากบิดา |
| ฉีเกิง (祁庚) | สามก๊ก (ง่อ) | ชาวซานอิน ยอมรับโทษตายแทนบิดา ถูกยกเป็นแบบอย่างความกตัญญู |
| ฉีไจ่ (祁宰) | ราชวงศ์จิน | แพทย์หลวง ถวายฎีกาคัดค้านการยกทัพตีซ่งจนถูกประหาร ภายหลังได้สมญา "忠毅" |
| ฉีซุ่น (祁顺) | ค.ศ. 1434–1497 | ชาวตงก่วน กวางตุ้ง จิ้นซื่อปี 1460 เป็นราชทูตไปเกาหลีปี 1475 ไม่รับของกำนัล จนชาวเกาหลีสร้าง "却金亭" (ศาลาปฏิเสธทอง) เป็นที่ระลึก ต่อมาเป็นขุนนางชั้นสูงของมณฑลเจียงซีและบูรณะสำนักศึกษาไป๋ลู่ต้ง |
| ฉีชื่อ (祁敕) | หมิง | บุตรฉีซุ่น จิ้นซื่อปี 1517 ขุนนางกระทรวงยุติธรรม แก้คดีให้ผู้บริสุทธิ์ |
| ฉีปิ่งจง (祁秉忠) | ปลายหมิง | แม่ทัพชาวส่านซี ต้านทัพแมนจู เสียชีวิตในสนามรบ |
| ฉีเปียวเจีย (祁彪佳) | ค.ศ. 1603–1645 | ชาวซานอิน เจ้อเจียง ข้าหลวงตรวจการ นักวิจารณ์งิ้ว และนักจัดสวน เมื่อราชวงศ์หมิงล่ม ท่านเลือกจบชีวิตเพื่อรักษาความภักดี ได้สมญา "忠敏" |
| ฉีอวิ้นซื่อ (祁韵士) | ค.ศ. 1751–1815 | ชาวโซ่วหยาง ซานซี นักประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ชายแดน |
| ฉีจวิ้นเจ่า (祁寯藻) | ค.ศ. 1793–1866 | บุตรฉีอวิ้นซื่อ อัครเสนาบดีสมัยชิง ได้ชื่อว่า "ราชครูสามรัชกาล" นักอักษรศิลป์และกวี |
อาหารและวัฒนธรรมประจำแซ่
อาหาร: ขอบอกตรง ๆ ว่า ไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่คี้โดยตรง สิ่งเดียวที่ขึ้นมาในการค้นคือร้านเครือ "祁氏手撕烤鸭" ซึ่งเป็นชื่อแบรนด์ร้านเป็ดย่าง ไม่ใช่อาหารประจำตระกูล
คำสอนประจำตระกูล (家训): 《祁氏族规家风》ที่เผยแพร่บนเว็บของตระกูลเขียนเป็นคำกลอน สอนเรื่องความกตัญญู (ออกจากบ้านต้องบอก กลับมาต้องรายงานพ่อแม่) ความสามัคคีของพี่น้อง ความซื่อสัตย์ต่อเพื่อน ความประหยัด "ยากจนต้องมีความตั้งใจ ร่ำรวยต้องมีเมตตา" และ "เป็นขุนนางต้องซื่อตรงและสร้างประโยชน์แก่ราษฎร" ส่วนคติที่คนแซ่นี้ทั่วประเทศรู้จักดีที่สุดก็คือเรื่องของฉีซี "内举不避亲，外举不避仇"
ลำดับชื่อรุ่น (字辈): ไม่พบชุดลำดับชื่อรุ่นที่ครบและเชื่อถือได้
การไหว้บรรพชน: ที่หมู่บ้านเหยียนหมิง (闫名村) ตำบลกู่เซี่ยน อำเภอฉีเซี่ยน ซานซี มี พิธีไหว้ฉีซี (祁奚大夫祭祀大典) ตามข่าวของเว็บตระกูล มีผู้ร่วมงานราว 3,000 คน รวมคนแซ่ 祁 จากกวางตุ้ง ยูนนาน และเหอหนาน คนแซ่นี้จากตงก่วน 23 คนก็เดินทางไปร่วม ผู้แทนกล่าวว่า "天下祁姓出祁县" แปลว่า "คนแซ่ฉีทั่วแผ่นดินล้วนมาจากฉีเซี่ยน"
คำถามที่พบบ่อย
แซ่คี้ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 祁 ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน ความหมายเดิมคือ "ใหญ่ มากมาย" แต่ในฐานะแซ่มาจากชื่อเมืองฉี (อำเภอฉีเซี่ยน ซานซี)
แซ่คี้ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "คี้" (ki5) เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย ส่วนสำเนียงฮกเกี้ยนอ่านว่า "กิ" (kî)
แซ่คี้ จีนกลางอ่านว่าอะไร?
จีนกลางอ่านว่า "ฉี" (Qí เสียงที่ 2) แซ่คี้และแซ่ฉีที่เขียนด้วย 祁 จึงเป็นแซ่เดียวกัน
แซ่ 祁 กับแซ่ 齐 ต่างกันอย่างไร?
เป็นคนละแซ่ คนละอักษร แต่จีนกลางอ่าน "ฉี" เหมือนกัน แซ่ 祁 มาจากเมืองฉีของขุนนางแคว้นจิ้น ส่วนแซ่ 齐 มีต้นสายของตัวเอง (อ่านได้ในบทความแซ่ชี้ 齐) สำเนียงแต้จิ๋วแยกกันได้ชัด คือ 祁 อ่าน "คี้" และ 齐 อ่าน "ชี้"
แซ่คี้ มาจากไหน?
ตำรา《通志》ระบุว่ามาจากฉีซี (祁奚) ขุนนางแคว้นจิ้นสมัยชุนชิว ผู้ได้รับเมืองฉีเป็นที่ดินกินส่วย ถิ่นตระกูลหลักคือไท่หยวน ซานซี ทางใต้มีสายใหญ่ที่ตงก่วน กวางตุ้ง แต่ไม่พบสายในแต้จิ๋ว
แซ่คี้ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
Qi (จีนกลางพินอิน), Chi (ไต้หวัน), Kei (กวางตุ้งฮ่องกง) และ Kee หรือ Ki ควรดูอักษรจีนประกอบ เพราะ Qi และ Chi ใช้กับแซ่ 齐 ด้วย
อ่านต่อ: ตาราง 168 แซ่จีน — รวมแซ่จีนในไทยพร้อมคำอ่านแต้จิ๋วและจีนกลาง · บทความนี้อยู่ในชุด แซ่จีนหายาก 99 แซ่
บทความแซ่ที่เกี่ยวข้อง:
- แซ่ชี้ แซ่ฉี (齐) — แซ่ที่จีนกลางอ่าน "ฉี" เหมือนกัน แต่คนละอักษร คนละต้นสาย
- แซ่กี่ แซ่จี่ (纪) — แซ่ที่เสียงแต้จิ๋วใกล้กับ "คี้"
ชวนเล่าเรื่องแซ่ของบ้านคุณ
บ้านคุณเขียนแซ่ด้วยอักษร 祁 ไหม? อากงอาม่ามาจากกวางตุ้ง ตงก่วน หรือถิ่นไหน? ที่บ้านเรียกแซ่นี้ว่าคี้ ฉี หรือกิ? ทุกเรื่องเล่าที่แชร์มาจะช่วยเติมประวัติแซ่คี้ในเมืองไทยให้ครบขึ้น
แหล่งอ้างอิง
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 祁姓
- 维基文库 — 欽定古今圖書集成·氏族典 第042卷 (ยกข้อความ《通志》《國語》《左傳》《廣東通志》ฯลฯ)
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 祁奚
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 祁順
- 族谱网 — 东莞祁氏名人辈出连建9祠堂 (แหล่งของตระกูล)
- 族谱网 — 祁氏后裔祁县祁奚大夫陵前共同祭拜先祖 (แหล่งของตระกูล)
- 族谱网 — 祁氏族规家风 (แหล่งของตระกูล)
- 搜狐 — 青海十六家土司
- 23魔方 — 祁姓起源分布与家谱家族
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 祁彪佳
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 祁寯藻
- วิกิพีเดียภาษาจีน — 祁韵士
- คำอ่าน — mogher
- คำอ่าน — Wiktionary
- สหสมาคมตระกูลแซ่ – รายชื่อสมาคม (Wayback 2020)
หมายเหตุ: ตัวเลขประชากรปี 2026 เป็นตัวเลขประมาณการ (คลาดเคลื่อนได้ราว ±15%) คำนวณจากสัดส่วนแซ่ในฐานข้อมูลฝูซี ปี 2013 เทียบกับประชากรจีนปลายปี 2025 อันดับเป็นอันดับประมาณ เพราะทางการจีนประกาศเพียง 100 อันดับแรก ส่วนข้อมูลสายตงก่วนและพิธีไหว้บรรพชน หลายส่วนมาจากเว็บไซต์ของตระกูล
