แซ่เงี้ยม แซ่เหยียน (严) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเหยียน จากแคว้นฉู่สู่จีนใต้

แซ่เงี้ยมหรือแซ่เหยียน เขียนด้วยอักษร 严 (ตัวเต็ม 嚴) จีนกลางอ่านว่า เหยียน (Yán) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า เงี้ยม เป็นแซ่อันดับ 96 ของจีนตามสถิติทางการปี 2020 ประมาณการว่าปี 2026 มีราว 2.61 ล้านคน

สายหลักของแซ่นี้เกิดจากการเปลี่ยนแซ่ 庄 (แต้จิ๋ว จึง / จีนกลาง จวง) เพื่อเลี่ยงพระนามจักรพรรดิ คนจีนจึงพูดว่า "庄严一家" แปลว่าสองแซ่นี้เป็นครอบครัวเดียวกัน อีกเรื่องที่ต้องบอกก่อนคือ 严 กับ 闫 เป็นคนละแซ่ ทั้งที่อ่านออกเสียงเหมือนกันทุกประการ

ประเด็นสำคัญ

• 严 เปลี่ยนมาจากแซ่ 庄 ในสมัยจักรพรรดิฮั่นหมิงตี้ จึงถือกันว่าสองแซ่เป็นสายเลือดเดียวกันและโบราณไม่แต่งงานกัน
• 严 (อันดับ 96) กับ 闫 (อันดับ 78) อ่านเหมือนกันทั้งจีนกลางและแต้จิ๋ว แต่เป็นคนละอักษรและคนละแซ่
• ชื่อหอที่โดดเด่นคือ 富春堂 ตามเหยียนกวงผู้ตกปลาริมแม่น้ำฟู่ชุน ถิ่นตระกูลเดิมคือเทียนสุ่ย มณฑลกานซู่

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วน: แซ่เงี้ยม แซ่เหยียน (严)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	ตัวย่อ 严 / ตัวเต็ม 嚴 ไม่ใช่ 闫 หรือ 阎
จีนกลาง	Yán เหยียน
แต้จิ๋ว	เงี้ยม (ngiam5) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว
ภาษาอังกฤษ	Yan, Yen (ไต้หวัน), Ngiam, Giam (สิงคโปร์ มาเลเซีย), Yim (ฮ่องกง)
อันดับและจำนวนคน	อันดับ 96 (ปี 2020) ประมาณการปี 2026 ราว 2.61 ล้านคน
ถิ่นเดิม / ชื่อหอ	เทียนสุ่ย 天水 / 富春堂

ตัวเลข 2.61 ล้านเป็นค่าประมาณ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% ไม่ใช่ตัวเลขที่นับจริง หูเป่ยมีคนแซ่นี้มากที่สุดราว 18% ตามเว็บลำดับตระกูลเหยียน

เขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 严 แปลว่า "เคร่งครัด เข้มงวด" คนไทยที่อ่านสามก๊กคุ้นกับแซ่นี้จากแม่ทัพ 严颜 (จีนกลาง เหยียนเหยียน) ที่ฉบับไทยเรียก "เงียมหงัน" ตามสำเนียงฮกเกี้ยน ส่วน "เงี้ยม" แบบแต้จิ๋วผมยังไม่เจอใครใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย Wiktionary กับพจนานุกรม Mogher ให้เสียง ngiam5 ตรงกันในซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) ส่วน Mogher ให้ตัวเมืองแต้จิ๋วปัจจุบันเป็น ngiem5 ซึ่งก็เขียนไทยว่าเงี้ยม และเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) เป็น ngiang5

严 กับ 闫 ต่างกันอย่างไร

แซ่ 闫 (ตัวเต็ม 閆) อันดับ 78 เป็นรูปย่อของ 阎 (閻) อ่านจีนกลางว่าเหยียน แต้จิ๋วว่าเงี้ยม เหมือน 严 ทุกประการ แต่เป็นคนละอักษรและคนละแซ่ ถ้าบ้านคุณเรียกตัวเองว่าแซ่เงี้ยม ให้ดูป้ายบรรพชนก่อนว่าเป็น 严 หรือ 闫 อ่านเรื่อง 闫 ได้ที่ แซ่เงี้ยม แซ่เหยียน 闫

แซ่เหยียนมาจากไหน

สายหลักเริ่มจากพระเจ้าฉู่จวงหวาง 楚庄王 แห่งแคว้นฉู่ยุคชุนชิว ลูกหลานนำคำ "庄" จากพระนามหลังสวรรคตมาเป็นแซ่ ต่อมาสมัยฮั่นตะวันออก จักรพรรดิฮั่นหมิงตี้ (ครองราชย์ ค.ศ. 57–75) มีพระนามเดิมว่า 刘庄 (จีนกลาง หลิวจวง) ธรรมเนียมจีนห้ามราษฎรใช้อักษรตรงกับพระนามจักรพรรดิ เรียกว่าเลี่ยงพระนาม คนแซ่ 庄 จึงเปลี่ยนมาใช้ 严 ที่ความหมายใกล้กัน (ดูรายการแซ่ 严 ของสมาคมวัฒนธรรมเหยียนหวงฝูเจี้ยน) หนังสือ 《通志·氏族略》 (จีนกลาง ทงจื้อ·ซื่อจู๋เลฺว่ — ตำราว่าด้วยที่มาของแซ่) ระบุว่า "因避后汉明帝讳，遂改为严氏"

หลังสิ้นรัชกาล บางส่วนกลับไปใช้ 庄 บางส่วนใช้ 严 ต่อ จึงเกิดสองแซ่ที่ถือว่าเป็นสายเลือดเดียวกัน โบราณไม่แต่งงานข้ามกัน (ปัจจุบันเคร่งครัดน้อยลง) ในฝูเจี้ยนและไต้หวันยังรวมสามแซ่ 朱–庄–严 ดูแซ่จูได้ที่ แซ่จู 朱

ยังมีสายชนกลุ่มน้อยอย่างไป๋ ตัวอย่างคือคฤหาสน์ตระกูลเหยียน 严家大院 ที่ต้าหลี่ ยูนนาน สร้างโดยพ่อค้าชาวไป๋ 严子珍 (จีนกลาง เหยียนจื่อเจิน)

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมหลักคือเทียนสุ่ย 天水 ในมณฑลกานซู่ ป้ายบรรพชนจึงมักเขียนว่า "天水郡严氏堂上历代始高曾祖考妣尊神位" ส่วนชื่อหอที่ลูกหลานภูมิใจที่สุดคือ 富春堂 ระลึกถึง 严光 หรือ 严子陵 (จีนกลาง เหยียนกวง หรือเหยียนจื่อหลิง) เพื่อนร่วมเรียนของหลิวซิ่ว ซึ่งภายหลังเป็นจักรพรรดิฮั่นกวางอู่ เมื่อหลิวซิ่วขึ้นครองราชย์ก็ตามหาตัวมาให้รับตำแหน่ง แต่เหยียนกวงปฏิเสธ แล้วไปไถนาตกปลาริมแม่น้ำฟู่ชุน เมืองถงหลู เจ้อเจียง ตลอดชีวิต สมัยซ่ง 范仲淹 (จีนกลาง ฟ่านจ้งเยียน) เขียนบทความสรรเสริญท่านว่า "先生之风，山高水长"

เส้นทางลงใต้สู่ฝูเจี้ยน ฮุ่ยโจว และแต้จิ๋ว

พจนานุกรมวัฒนธรรมฝูเจี้ยน–ไต้หวันเล่าว่าคนแซ่ 严 เข้าฝูเจี้ยนหลายระลอก สายสำคัญคือ 严怀英 (จีนกลาง เหยียนหวายอิง) ที่ตามหวังเสิ่นจือ (王审知) เข้าฝูเจี้ยนปี ค.ศ. 885 ลูกหลานสายนี้คือ 严复 (จีนกลาง เหยียนฟู่) นักแปลคนสำคัญของจีน

ส่วนกวางตุ้ง ลำดับตระกูล 《严奉公族谱》 ของหมู่บ้านเซี่ยหยวน 下源村 เมืองฮุ่ยโจว ระบุว่า 严秀良 (จีนกลาง เหยียนซิ่วเหลียง) เป็นบรรพชนผู้เข้ากวางตุ้งสมัยหยวน และบุตรไปเปิดหลักฐานที่ฮุ่ยโจว (เป็นลำดับตระกูลของหมู่บ้านเดียว จึงอาจไม่ใช่ต้นสายทั้งหมด) วันที่ 9 เมษายน 2016 ลูกหลานกว่า 2,000 คนจาก 50 หมู่บ้าน รวมถึงจากแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) และเหมยโจว มาไหว้บรรพชนที่นั่น ตามข่าวเว็บตระกูลเหยียน จึงน่าจะมีบางสายในเขตแต้จิ๋วสืบจากฮุ่ยโจว

แล้วแต้จิ๋วล่ะ

ยังไม่พบชื่อบรรพชนผู้เข้ามาตั้งถิ่นในแต้จิ๋ว หลักฐานที่มีเป็นทางอ้อม คือลูกหลานที่ไปไหว้บรรพชนฮุ่ยโจว ชุมชนสายแคะที่เฟิงซุ่น 丰顺 (จีนกลาง เฟิงซุ่น) ซึ่งสมัยชิงขึ้นกับจังหวัดแต้จิ๋ว และคณะเตรียมก่อตั้งสมาคมจวง–เหยียนแห่งแต้จิ๋วใหญ่ปี 2016 ซึ่งชี้ว่าคนแซ่ 严 ในเขตนี้น่าจะมีไม่มากและรวมกลุ่มกับแซ่ 庄

ภูมิหลังของเมืองท่าแต้จิ๋ว อ่านได้ที่ ประวัติศาสตร์ท่าเรือซัวเถา

แซ่เงี้ยมในประเทศไทย

ในรายชื่อสมาคมสมาชิกราว 60 แห่งของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจไม่ทันสมัย) ผมไม่พบสมาคมแซ่ 严 แยกต่างหาก และยังไม่พบบุคคลหรือนามสกุลไทยที่มีหลักฐานว่ามาจากแซ่นี้

สิ่งที่พบคือสมาคมแซ่ 庄 ในไทย ซึ่งปี 2016 จัดพิธีไหว้บรรพชนที่ซอยสุขุมวิท 50 โดยบูชาพระเจ้าฉู่จวงหวางเป็นปฐมบรรพชน ข่าวเดียวกันยังเอ่ยถึงสมาคม 庄石严 (จีนกลาง จวงสือเหยียน) ของอุบลราชธานี ซึ่งมีอักษร 严 อยู่ในชื่อ (ข่าวพิธีจากเว็บตระกูลจวง) ครอบครัวแซ่ 严 ในไทยจึงอาจรวมอยู่ในสมาคมเหล่านี้ แต่ผมยังไม่พบรายชื่อสมาชิกยืนยัน

บุคคลสำคัญแซ่เหยียน

บุคคล	ยุค	บทบาท
严光 (เหยียนกวง)	ฮั่นตะวันออก	สหายจักรพรรดิกวางอู่ ผู้ปฏิเสธตำแหน่ง ต้นเรื่องหอ 富春堂
严颜 (เหยียนเหยียน "เงียมหงัน")	สามก๊ก	เจ้าเมืองปาจวิ้น ถูกเตียวหุยจับแต่ไม่ยอมจำนน
严复 (เหยียนฟู่)	ค.ศ. 1854–1921	นักแปลผู้บุกเบิก เสนอหลักการแปล "信、达、雅"
严家淦 (เหยียนเจียก้าน "หยานเจียก้าน")	ค.ศ. 1905–1993	ประธานาธิบดีสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) ค.ศ. 1975–1978

เงียมหงันที่เตียวหุยจับแล้วให้เกียรติ ผมเล่าไว้ใน เตียวหุยกับการให้เกียรติปราชญ์ ครับ

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

คำสอนตระกูลเหยียนที่เว็บไซต์ด้านจริยธรรมของมณฑลฝูเจี้ยนเคยเผยแพร่ มีหกข้อ เช่น "教孝弟以重伦理，教子孙以勤耕读" สอนความกตัญญูและความรักพี่น้อง สอนลูกหลานให้ขยันทำนาและเรียนหนังสือ

อาหารประจำตระกูลผมไม่พบ แต่มีอาหารพื้นถิ่นที่ผูกกับเหยียนกวงที่ถงหลู คือ "ปลาจื่อหลิง" (子陵鱼) ตำนานว่าเศษเสื้อคลุมที่ท่านฉีกทิ้งลงแม่น้ำกลายเป็นปลาตัวเล็ก และปลาสือ (鲥鱼) แม่น้ำฟู่ชุนที่เล่ากันว่าจุดแดงที่ปากคือรอยเบ็ดของท่าน (ดูเรื่องปลาสือในแนวร่วมเจ้อเจียง)

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เหยียนภาษาจีนเขียนอย่างไร และแต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

เขียนว่า 严 (ตัวย่อ) หรือ 嚴 (ตัวเต็ม) จีนกลางอ่านว่าเหยียน แต้จิ๋วอ่านว่า "เงี้ยม" (ngiam5) แต่ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย

แซ่เหยียน 严 กับ 闫 ต่างกันอย่างไร?

อ่านเหมือนกันทั้งจีนกลางและแต้จิ๋ว แต่เป็นคนละอักษรและคนละแซ่ 严 เปลี่ยนมาจากแซ่ 庄 ส่วน 闫 เป็นแซ่ต่างหาก อยู่อันดับ 78 ของจีน แซ่ 颜 (ตัวเต็ม 顏) ก็เป็นอีกแซ่หนึ่ง พ้องเสียงกับ 严 เฉพาะจีนกลาง

แซ่เหยียนมาจากไหน และภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

มาจากแซ่ 庄 ที่เปลี่ยนเพื่อเลี่ยงพระนามจักรพรรดิฮั่นหมิงตี้ ภาษาอังกฤษสะกด Yan, Yen, Ngiam, Giam หรือ Yim ตามสำเนียงและประเทศ

ถิ่นเดิมและชื่อหอของแซ่เหยียนคืออะไร?

ถิ่นเดิมหลักคือเทียนสุ่ย 天水 ในมณฑลกานซู่ ชื่อหอที่เด่นที่สุดคือ 富春堂 ระลึกถึงเหยียนกวง ผู้ปฏิเสธตำแหน่งจากจักรพรรดิฮั่นกวางอู่แล้วไปตกปลาริมแม่น้ำฟู่ชุน

ในประเทศไทยมีสมาคมแซ่เหยียนหรือไม่?

ยังไม่พบสมาคมแซ่ 严 โดยตรงในรายชื่อสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011) แต่มีสมาคมแซ่ 庄 ซึ่งบูชาบรรพชนร่วมกัน ครอบครัวแซ่ 严 อาจเข้าร่วม แต่ยังไม่พบเอกสารยืนยัน

บทสรุป

แซ่เหยียนเปลี่ยนมาจาก 庄 เพราะพระนามจักรพรรดิ ถ้าบ้านคุณแซ่เงี้ยม มีป้าย 富春堂 หรือ 天水堂 ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากนี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ อ่านภาพรวมแซ่อื่นได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับ ปี 2026

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน หน้าแซ่ 严 (Wikipedia)
• Yan (surname 严) (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
• การกระจายตัวของแซ่ 严 ในจีนปัจจุบัน (เว็บตระกูลเหยียน 族谱网)
• เงียมหงัน (วิกิพีเดียภาษาไทย)
• รายการแซ่ 严 ในพจนานุกรมชนชาติและศาสนาแห่งฝูเจี้ยน–ไต้หวัน (สมาคมวัฒนธรรมเหยียนหวงฝูเจี้ยน)
• ลูกหลานแซ่เหยียนไหว้บรรพชนที่ฮุ่ยโจว (เว็บตระกูลเหยียน 2016)
• พิธีไหว้บรรพชนของสมาคมแซ่จวงแห่งประเทศไทย (เว็บตระกูลจวง 2016)
• เหยียนจื่อหลิงและปลาสือแม่น้ำฟู่ชุน (แนวร่วมเจ้อเจียง 2015)
• เสียงอ่านอักษร 嚴 ทุกสำเนียง (Wiktionary)