แซ่ที่คนไทยคุ้นชื่อที่สุดแซ่หนึ่งโดยไม่รู้ตัว คือแซ่ที่อยู่หน้าชื่อ "เกียงจูแหย" ตัวเอกของห้องสิน และ "เกียงอุย" แม่ทัพจ๊กก๊กในสามก๊ก ทั้งสองท่านแซ่เดียวกัน คืออักษร 姜 ที่สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เกียง" และจีนกลางอ่านว่า "เจียง" (jiāng)
แซ่นี้เก่าแก่มาก นับเป็นหนึ่งใน "แปดแซ่โบราณ" ของจีน แต่ในสายแต้จิ๋วและในเมืองไทย ผมยังหาข้อมูลได้น้อย ส่วนไหนที่ไม่พบ ผมจะบอกตรง ๆ ครับ
แซ่เกียง (จีนกลางอ่านว่าเจียง) เขียนว่า 姜 ตำนานเล่าว่าเริ่มจากริมแม่น้ำเจียงสุ่ย ถิ่นกำเนิดของจักรพรรดิเหยียนตี้ และเป็นแซ่เดิมของเกียงจูแหย ผู้ได้ครองแคว้นฉี ปัจจุบันมีคนราว 5.58 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อยู่อันดับ 54 ของจีน พบมากที่สุดในมณฑลซานตง ส่วนในแต้จิ๋วแซ่นี้มีน้อยและยังไม่พบบันทึกการเข้ามาของบรรพชนที่ชัดเจน
ประเด็นสำคัญ
- 姜 เขียนเหมือนกันทั้งตัวเต็มและตัวย่อ แต้จิ๋วอ่าน "เกียง" จีนกลางอ่าน "เจียง"
- ตามตำนาน ชื่อแซ่มาจากแม่น้ำเจียงสุ่ย บ้านเกิดของเหยียนตี้ ซึ่งคนแซ่นี้นับเป็นปฐมบรรพชน
- เกียงจูแหยมีแซ่เดิมเป็น 姜 และเป็นต้นราชวงศ์แคว้นฉี
- ประมาณการปี 2026 มีราว 5.58 ล้านคน อันดับ 54 ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณ มีความคลาดเคลื่อนราว ±10%
- สายใกล้แต้จิ๋วที่สุดที่พบเอกสาร คือสายลู่เฟิงในมณฑลกวางตุ้ง ส่วนสมาคมแซ่เกียงในไทย ผมยังไม่พบ
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนของแซ่เกียง
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 姜 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) |
| แต้จิ๋ว / จีนกลาง | เกียง (giang1) / เจียง (jiāng) |
| ภาษาอังกฤษ | Jiang, Chiang, Kiang, Keung |
| อันดับและจำนวนคน | อันดับ 54 (ทางการปี 2020) ราว 5.58 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | ซานตง |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | เทียนสุ่ย (天水 กานซู่) และกว่างฮั่น (广汉 เสฉวน) |
ตัวเลข 5.58 ล้านคนเป็นค่าประมาณจากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับคนแซ่เกียงทีละคน จึงคลาดเคลื่อนได้ราว ±10% คือช่วง 5.0 ถึง 6.1 ล้านคน
เขียนและอ่านอย่างไร
แซ่เกียงเขียนว่า 姜 ด้านบนเป็น 羊 (แพะ) ด้านล่างเป็น 女 (หญิง) แปดแซ่โบราณของจีนล้วนมีอักษร 女 อยู่ด้วย เช่น 姚 (แต้จิ๋ว เอี้ยว / จีนกลาง เหยา) และ 姬 (จีนกลาง จี) (Wikipedia: Chinese surname)
ชื่อภาษาไทยมีสองแบบ แบบแต้จิ๋วคือ "เกียง" ตามที่คนไทยคุ้นจากเกียงจูแหยและเกียงอุย (ศิลปวัฒนธรรม: ที่มาของแซ่จีน) ส่วนแบบจีนกลางคือ "เจียง" ผมใช้ "เกียง" เป็นชื่อหลัก แต่ผมยังไม่พบเอกสารไทยที่เขียน "แซ่เกียง" ของคนจริง ๆ ชื่อนี้จึงเป็นการถอดเสียงตามหลักแต้จิ๋วที่สอดคล้องกับชื่อในวรรณกรรม
อย่าสับสนกับแซ่เสียงคล้ายกัน
จีนกลางอ่านเสียงเดียวกันเป๊ะสองแซ่ คือ 姜 กับ 江 แต่เป็นคนละแซ่ แต้จิ๋วแยกได้ชัดกว่า 姜 อ่าน "เกียง" ส่วน แซ่กัง 江 อ่าน "กัง" และยังมี 蒋 ซึ่งจีนกลางอ่าน "เจี่ยง" (jiǎng) ต่างวรรณยุกต์ แต่สื่อไทยมักเขียนว่า "เจียง" เหมือนกัน แต้จิ๋วอ่าน "เจี๊ย" ดู แซ่เจี๊ย 蒋 ทั้งสามเป็นคนละแซ่ ควรดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนเสมอ
แซ่เกียงมาจากไหน
ตำนานเล่าว่า จักรพรรดิเหยียนตี้ (炎帝 จีนกลาง เหยียนตี้) หรือเสินหนง (神农 จีนกลาง เสินหนง — ผู้สอนการเพาะปลูกและสมุนไพร) เกิดที่ริมแม่น้ำเจียงสุ่ย (姜水 จีนกลาง เจียงสุ่ย) จึงใช้ชื่อแม่น้ำเป็นแซ่ ลูกหลานแซ่เกียงจึงนับท่านเป็นปฐมบรรพชน (Wikipedia: Yan Emperor) ที่ตั้งแม่น้ำสายนี้ผู้รู้ยังเห็นไม่ตรงกัน ระหว่างส่านซีกับกานซู่
ต่อมา ป๋ออี๋ (伯夷 จีนกลาง ป๋ออี๋) ลูกหลานเหยียนตี้ ช่วยพระเจ้าอวี่ปราบน้ำท่วมและได้ศักดินาที่แคว้นหลวี่ (吕) ลูกหลานแตกเป็นแคว้นเซิน หลวี่ ฉี และสวี่
เกียงจูแหยและแคว้นฉี
บรรพชนที่คนแซ่เกียงภูมิใจที่สุดน่าจะเป็นเกียงจูแหย (姜子牙 จีนกลาง เจียงจื่อหยา) หรือเจียงไท่กง (姜太公) 《史记》 (จีนกลาง สื่อจี้ — บันทึกประวัติศาสตร์) บทว่าด้วยตระกูลไท่กงแห่งแคว้นฉี เขียนว่าท่าน "本姓姜氏，从其封姓，故曰吕尚" คือแซ่เดิมเป็น 姜 แต่เรียกตามศักดินาของบรรพชนว่าหลวี่ซ่าง (吕尚) ท่านจึงมีหลายชื่อ
เรื่องเล่าที่รู้จักกันคือ ท่านไปตกปลาริมแม่น้ำเว่ย (渭水 จีนกลาง เว่ยสุ่ย) จนพระเจ้าโจวเหวินหวังพบและเชิญไปเป็นที่ปรึกษา ภายหลังช่วยโค่นราชวงศ์ซางและได้ครองแคว้นฉี (Wikipedia: Jiang Ziya) ในห้องสิน (《封神演义》) ท่านมีฉายา "เฟยสยง" (飞熊 จีนกลาง เฟยสยง — หมีบิน) จากเรื่องที่เหวินหวังฝันเห็นสัตว์มีปีกก่อนพบท่าน ชื่อหอ 渭水堂 (จีนกลาง เว่ยสุ่ยถัง) และ 飞熊堂 (จีนกลาง เฟยสยงถัง) จึงมาจากสองเรื่องนี้
แซ่ที่แตกออกจากสายนี้
ตามตำราแซ่จีน ลูกหลานสกุล 姜 ที่ได้ครองแคว้นหรือเมืองศักดินา ใช้ชื่อแคว้นหรือเมืองนั้นเป็นแซ่ใหม่ จึงมีแซ่ในเครือญาติ เช่น แซ่ลื่อ 吕 แซ่โค้ว 许 แซ่กอ 高 และ แซ่ชุย 崔 นี่คือความเชื่อร่วมทางวัฒนธรรม ไม่ใช่หลักฐานสายเลือดที่พิสูจน์ได้
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ตามที่เล่ากัน ต้นราชวงศ์ฮั่นแซ่เกียงถูกย้ายเข้ากวนจงและตั้งรกรากที่เทียนสุ่ย ถิ่นเกิดของเกียงอุยด้วย ถิ่นเดิมของตระกูลที่ตำราแซ่นับไว้มีสองแห่ง คือเทียนสุ่ยกับกว่างฮั่น ชื่อหอที่พบบ่อยคือ 天水堂 (จีนกลาง เทียนสุ่ยถัง) ตามถิ่นเดิม 渭水堂 ตามเรื่องเจียงไท่กง และ 孝友堂 (ลำดับสกุล: ถิ่นเดิมและชื่อหอของแซ่เจียง 姜) นอกจากนี้ยังมี 飞熊堂 ถ้าบ้านใครมีป้ายบรรพชน ลองดูชื่อหอบนป้ายก่อน อาจเป็นเบาะแสแรกสู่สายของตัวเอง
แซ่เกียงกับแต้จิ๋ว
ในงานที่ผมค้น ยังไม่พบบันทึกการเข้ามาตั้งรกรากในแต้จิ๋วของแซ่เกียงอย่างชัดเจน มีเพียงชื่อรายการลำดับวงศ์ของกิ๊กเอี๊ย (揭阳 จีนกลาง เจียหยาง) ในฐานข้อมูล แต่เปิดดูรายละเอียดไม่ได้
สายที่ใกล้แต้จิ๋วที่สุดและมีบันทึกคือสายลู่เฟิง (陆丰 จีนกลาง ลู่เฟิง ในเขตซ่านเหว่ย กวางตุ้ง) ตามบันทึกของตระกูล ต้นสายคือ 姜世良 (จีนกลาง เจียงซื่อเหลียง) สมัยหงอู่ ราวปี 1368 ย้ายจากอำเภอหลงซี (龙溪) เมืองจางโจว (漳州) ในฝูเจี้ยน มาตั้งหลักที่ป้อมเจี๋ยสือ (碣石 จีนกลาง เจี๋ยสือ) ปี 1737 มีลูกหลานข้ามทะเลไปไต้หวัน (ลำดับสกุล: ที่มาแซ่เจียง 姜 สายลู่เฟิง) เรื่องสายนี้มาจากบันทึกของตระกูลที่เผยแพร่ในเว็บลำดับสกุลแหล่งเดียว ผมยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน
แซ่เกียงในเมืองไทย
ผมยังไม่พบสมาคมแซ่เกียงในประเทศไทย และยังไม่พบบุคคลไทยเชื้อสายแซ่นี้ที่มีแหล่งอ้างอิงยืนยัน จึงไม่ขอยกชื่อใคร
ผมสันนิษฐานว่าคนแซ่นี้ในไทยอาจมีไม่มาก เพราะมีน้อยในแต้จิ๋วและฮกเกี้ยนตอนใต้ ซึ่งเป็นต้นทางหลักของคนจีนที่มาไทย แต่นี่เป็นการอนุมาน ไม่ใช่ข้อมูลที่นับได้จริง
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
ปัจจุบันแซ่เกียงมากที่สุดในซานตง จากงานวิจัยการกระจายแซ่ ซานตง เหอหนาน เหลียวหนิง มองโกเลียใน เฮยหลงเจียง และจี๋หลิน รวมกันราว 57% ของคนแซ่นี้ทั้งหมด ที่ไห่หยาง (海阳 จีนกลาง ไห่หยาง) เมืองเยียนไถ ซานตง ชาวบ้านมีคำพูดว่า "一半姜" (จีนกลาง อี๋ป้านเจียง) แปลว่าแซ่เกียงมีครึ่งหนึ่ง (ลำดับสกุล: หมู่บ้านแซ่เจียง 姜 ในไห่หยาง)
ศูนย์กลางของแซ่นี้เคลื่อนไปตามยุค สมัยซ่งราว 43% อยู่ในซานตง สมัยหมิงเจ้อเจียงขึ้นเป็นอันดับหนึ่ง มีราว 26% แล้วภายหลังกลับขึ้นเหนืออีกครั้ง
บุคคลสำคัญ
| บุคคล | ยุค | เรื่องที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| เหยียนตี้ เสินหนง (炎帝神农) | ตำนาน | ปฐมบรรพชนในตำนาน ผู้สอนเพาะปลูกและสมุนไพร |
| เกียงจูแหย (姜子牙) | ต้นราชวงศ์โจว | ที่ปรึกษาผู้ช่วยโจวโค่นซาง ปฐมกษัตริย์แคว้นฉี |
| เจียงกง (姜肱 จีนกลาง เจียงกง) | ฮั่นตะวันออก | ต้นสำนวน "姜被" (จีนกลาง เจียงเป้ย) พี่น้องนอนห่มผ้าผืนเดียวกัน ที่มาของหอ 孝友堂 (จีนกลาง เซี่ยวโหย่วถัง) |
| เกียงอุย (姜维 จีนกลาง เจียงเหวย) | ค.ศ. 202 ถึง 264 | แม่ทัพจ๊กก๊ก ผู้สืบงานของจูกัดเหลียง |
| เจียงซื่อเหลียง (姜世良) | ต้นราชวงศ์หมิง | ต้นสายที่ลู่เฟิง ตามบันทึกของตระกูล |
เกียงอุยเป็นคนเทียนสุ่ย เคยรับราชการฝ่ายเว่ยก่อนมาสวามิภักดิ์จ๊กก๊ก (Wikipedia: Jiang Wei) เรื่องสามก๊ก ผมเคยเล่าเรื่องของ เล่าปี่ ไว้
ธรรมเนียมและคำสอนของตระกูล
กฎตระกูลแซ่เกียงที่เผยแพร่ในเว็บลำดับสกุลมี 10 ข้อ เน้นเคารพบรรพชน กตัญญู ช่วยเหลือคนยากจน และห้ามแต่งงานกับคนแซ่เดียวกัน (ลำดับสกุล: กฎตระกูลแซ่เจียง 姜) อาหารที่ผูกกับแซ่นี้โดยตรง ผมไม่พบ
คำถามที่พบบ่อย
แซ่เกียง แซ่เจียง 姜 มาจากไหน?
ตำนานเล่าว่ามาจากแม่น้ำเจียงสุ่ย ถิ่นเกิดของจักรพรรดิเหยียนตี้ และเป็นแซ่เดิมของเจียงไท่กงผู้ได้ครองแคว้นฉี เป็นหนึ่งในแปดแซ่โบราณ
แซ่เกียงภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร?
เขียนว่า 姜 ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน แต้จิ๋วอ่าน "เกียง" จีนกลางอ่าน "เจียง" (jiāng)
แซ่เกียงภาษาอังกฤษเขียนอย่างไร?
พบบ่อยคือ Jiang ตามพินอิน ส่วน Chiang มาจากระบบเวด-ไจลส์ Kiang มาจากฮกเกี้ยน และ Keung มาจากกวางตุ้ง
แซ่เกียง 姜 กับแซ่กัง 江 และแซ่เจี๊ย 蒋 ต่างกันไหม?
ต่างกัน แม้จีนกลางจะอ่านว่า "เจียง" เหมือนกัน แต่แต้จิ๋ว 姜 อ่าน "เกียง" ส่วน 江 อ่าน "กัง" และสองแซ่มีที่มาต่างกัน ส่วน 蒋 (จีนกลาง เจี่ยง แต้จิ๋ว เจี๊ย) เป็นอีกแซ่หนึ่ง
แซ่เกียงเป็นแซ่แต้จิ๋วหรือไม่?
ไม่ใช่แซ่ที่เด่นในแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบบันทึกการเข้ามาของบรรพชนที่ชัดเจน สายที่ใกล้ที่สุดที่พบเอกสารคือสายลู่เฟิงในกวางตุ้ง ตามบันทึกของตระกูล
บทสรุป
แซ่เกียงมีบรรพชนในตำนานเก่าแก่ถึงเหยียนตี้ และมีบุคคลในพงศาวดารชัดเจนอย่างเกียงจูแหย แต่เรื่องแต้จิ๋วและเมืองไทยยังมีช่องว่างอยู่มาก
ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่เกียง มีชื่อหมู่บ้านเดิม ชื่อหอ สมุดลำดับสกุล หรือข้อมูลที่ต่างจากที่ผมเล่า แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ ถ้าอยากเทียบกับแซ่อื่น ดูได้ที่ ตารางร้อยแซ่จีนปี 2026
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- ศิลปวัฒนธรรม: ที่มาของแซ่จีน เช่น 姜-เกียง
- Wikipedia: Jiang Ziya (เจียงจื่อหยา)
- Wikipedia: Yan Emperor (เหยียนตี้)
- Wikipedia: Jiang Wei (เจียงเหวย)
- Wikipedia: Chinese surname (แซ่โบราณที่มีอักษร 女)
- Wiktionary: 姜 (อักษรและการอ่านหลายสำเนียง)
- ลำดับสกุล: ที่มาแซ่เจียง 姜 สายลู่เฟิง กวางตุ้ง
- ลำดับสกุล: ถิ่นเดิมและชื่อหอของแซ่เจียง 姜
- ลำดับสกุล: หมู่บ้านแซ่เจียง 姜 ในไห่หยาง ซานตง
