แซ่แต้ เขียนด้วยอักษรจีนตัวย่อว่า 郑 ตัวเต็มเขียน 鄭 คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วเรียกแซ่นี้ว่า "แต้" ส่วนสำเนียงจีนกลางอ่านว่า "เจิ้ง" (zhèng) ถ้าเห็นในหนังสือหรือข่าวจากจีน ก็คือแซ่เดียวกันครับ ประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 12.89 ล้านคน และตามบัญชีทางการปี 2020 เป็นแซ่อันดับ 21 ของจีน
แซ่นี้เกี่ยวพันทั้งกับรากเหง้าแต้จิ๋วและประวัติศาสตร์ไทย ข้อที่ยังยืนยันไม่ได้ผมจะบอกไว้ตรง ๆ ครับ
แซ่แต้ (郑 จีนกลาง เจิ้ง) ส่วนใหญ่สืบจากรัฐเจิ้งสมัยราชวงศ์โจว ซึ่งถูกรัฐหานทำลายเมื่อ 375 ปีก่อนคริสต์ศักราช ชาวรัฐจึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ ถิ่นเดิมของตระกูลอยู่ที่สิงหยาง มณฑลเหอหนาน ต่อมาลงใต้ผ่านฝูเจี้ยนเข้าสู่แต้จิ๋ว โดยเฉพาะแถวเตี่ยเอี๊ย (潮阳) เมืองซัวเถา ประมาณการปี 2026 มีราว 12.89 ล้านคน อันดับ 21 ของจีน
ประเด็นสำคัญ
- 郑 อ่านว่า แต้ ในสำเนียงแต้จิ๋ว และ เจิ้ง ในจีนกลาง
- สายหลักมาจากเจิ้งหวนกง (郑桓公) ผู้ตั้งรัฐเจิ้งราว 806 ปีก่อนคริสต์ศักราช
- ถิ่นเดิมคือสิงหยาง (荥阳) และชื่อหอหลักคือ 荥阳堂 (จีนกลาง สิงหยางถัง)
- ในแต้จิ๋ว คนแซ่แต้อยู่หนาแน่นที่เตี่ยเอี๊ย เมืองซัวเถา
- ชาวจีนเรียกสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชว่า 郑信 และระบุว่าพระชนกมาจากหมู่บ้านหัวฟู่ ในเท่งไฮ้
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนของแซ่แต้
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 郑 (ตัวย่อ) / 鄭 (ตัวเต็ม) |
| จีนกลาง | เจิ้ง (zhèng) เสียงที่ 4 |
| แต้จิ๋ว | แต้ (dên7) |
| อันดับในจีน | 21 (บัญชีทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 12.89 ล้านคน (ราว 0.92% ของประชากรจีน) |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | สิงหยาง 荥阳 (Xíngyáng) มณฑลเหอหนาน |
ตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณจากสถิติของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีน ไม่ใช่ตัวเลขที่ใครนับจริงทีละคน
เขียนและอ่านอย่างไร
แซ่แต้เขียนเป็นภาษาจีนว่า 郑 ในตัวย่อที่ใช้ในจีนแผ่นดินใหญ่ และ 鄭 ในตัวเต็มที่ยังใช้ในไต้หวันและฮ่องกง แซ่เจิ้งก็คือตัวเดียวกัน เพียงแต่เป็นสำเนียงจีนกลาง
ในแต้จิ๋วอ่านว่า "แต้" ตรงกับที่คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วใช้กันมา ฮกเกี้ยนที่ใช้เป็นแซ่อ่านคล้าย "เต" แบบขึ้นจมูก (Tēⁿ) กวางตุ้งอ่านคล้าย "เจ่ง" (zeng6) (สองภาษานี้ผมถอดเสียงไทยโดยประมาณ ไม่ยืนยัน)
ภาษาอังกฤษสะกดได้หลายแบบ เช่น Zheng (จีนกลาง) Cheng และ Cheang (กวางตุ้งหรือฮกเกี้ยน) Tay และ Teh (แต้จิ๋วหรือฮกเกี้ยน) ในไทยมีลูกหลานแซ่นี้บางสายใช้นามสกุลไทย เช่น เตชะไพบูลย์ ซึ่งเล่าไว้ข้างล่าง
แซ่แต้มาจากไหน
แซ่แต้เป็นแซ่ที่สายหลักค่อนข้างชัด คนส่วนใหญ่สืบจากรัฐเจิ้ง (郑国) ในสมัยราชวงศ์โจว เมื่อราว 806 ปีก่อนคริสต์ศักราช พระเจ้าโจวเซวียนหวาง (周宣王) ทรงแต่งตั้งพระอนุชา คือ 姬友 (จีโหย่ว) ให้ครองแคว้นแถวมณฑลส่านซีปัจจุบัน ภายหลังท่านได้พระนามว่า 郑桓公 (เจิ้งหวนกง) ผู้เป็นปฐมบรรพชนของแซ่นี้
ต่อมาลูกชายคือ 郑武公 (เจิ้งอู่กง) ตั้งเมืองหลวงที่ซินเจิ้ง (新郑) ในเหอหนาน รัฐนี้ตั้งอยู่ระหว่างมหาอำนาจใหญ่ จึงถูกรุกรานบ่อย จนเมื่อ 375 ปีก่อนคริสต์ศักราชถูกรัฐหาน (韩) ทำลาย ตามที่วิกิพีเดียจีนเรื่องรัฐเจิ้งบันทึกไว้ ลูกหลานและชาวรัฐจึงใช้ "เจิ้ง" เป็นแซ่เพื่อไม่ลืมบ้านเกิด
นอกจากสายหลัก ตำราสกุลยังเล่าสายรองไว้ เช่น สายแซ่จื่อ (子) จากราชวงศ์ซาง และสายแซ่เจียง (姜) จากเจียงไท่กง ซึ่งเป็นตำราสกุลที่หลักฐานจำกัด ส่วนสายที่มีเอกสารชัดอีกสายคือ 郑和 (เจิ้งเหอ) เดิมแซ่ 马 (แต้จิ๋ว เบ๊ / จีนกลาง หม่า) ได้รับพระราชทานแซ่เจิ้งปี ค.ศ. 1404 แต่ท่านเป็นขันที ไม่มีลูกหลานสายตรง ลูกหลานแซ่เบ๊ (马)อาจสนใจเรื่องนี้ครับ
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูล (ที่จีนเรียก 郡望 จีนกลาง จวิ้นว่าง) คือสิงหยาง ใกล้เมืองเจิ้งโจว มณฑลเหอหนาน จนมีคำกล่าวว่า "天下郑姓出荥阳" แปลว่า แซ่เจิ้งทั่วใต้หล้าล้วนออกมาจากสิงหยาง เป็นเหตุให้ชื่อหอ 荥阳堂 กลายเป็นชื่อที่ศาลบรรพชนแซ่นี้ทั่วโลกนิยมใช้ ซึ่งรวมถึงศาลบรรพชนใหญ่ของสมาคมแซ่แต้ในประเทศไทยด้วย
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
ตำราสกุลฉบับฝูเจี้ยนยกให้ 郑昭 (เจิ้งเจา) เป็นปฐมบรรพชนผู้เข้าฝูเจี้ยน (คนละท่านกับพระนาม 郑昭 ที่บันทึกจีนใช้เรียกสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช) และ 郑露 (เจิ้งลู่) กับญาติเข้าตั้งสำนักศึกษาที่ผูเถียน (莆田) กลางราชวงศ์ถัง ผูเถียนจึงเป็นฐานที่แซ่นี้ส่งต่อไปกวางตุ้งในสมัยซ่ง
สำหรับแต้จิ๋ว แหล่งข้อมูลจีนเล่าว่าแซ่แต้เข้ามาหลายระลอก ตั้งแต่ต้นราชวงศ์ซ่งถึงสมัยหยวน ศูนย์กลางใหญ่ที่สุดอยู่ที่เตี่ยเอี๊ย (潮阳 จีนกลาง เฉาหยาง) เมืองซัวเถา (汕头 จีนกลาง ซ่านโถว) บทความข่าวเรื่องคนแซ่เจิ้งในแต้จิ๋วของสื่อซินหลางนิวส์ระบุว่า ข้อมูลปี 2009 เฉพาะเตี่ยเอี๊ยกับเฉาหนาน (潮南) มีคนแซ่นี้กว่า 3.2 แสนคน หรือ 11.8% ของประชากร เป็นแซ่ใหญ่อันดับสองของพื้นที่ และทั้งภูมิภาคแต้จิ๋วมีกว่า 4 แสนคน
ในเตี่ยเอี๊ยมีสามสายใหญ่ตามบันทึกของตระกูล คือ สายเสินซาน (神山) สายจินผู่ (金浦) และสายผิงหู (平湖) ข้อมูลนี้มาจากเว็บของตระกูลเป็นหลัก ผมจึงไม่ถือเป็นข้อสรุป ลูกหลานที่มีสมุดลำดับสกุลควรใช้เล่มนั้นเป็นหลักครับ
ส่วนที่เท่งไฮ้ (澄海 จีนกลาง เฉิงไห่) มีหมู่บ้านหัวฟู่ (华富村) ซึ่งเล่าต่อไปข้างล่าง ภูมิหลังของเมืองนี้ผมเขียนไว้ในแผนที่การปกครองเท่งไฮ้ และท่าเรือซัวเถาของชาวแต้จิ๋ว
แซ่แต้ในเมืองไทย
เรื่องที่คนไทยรู้จักที่สุดคือสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ชาวจีนเรียกพระองค์ว่า 郑信 (เจิ้งซิ่น) วิกิพีเดียจีนระบุว่าพระชนกคือ 郑镛 (เจิ้งยง) ชาวหมู่บ้านหัวฟู่ เท่งไฮ้ ซึ่งเดินทางมาสยามและเป็นนายอากรในกรุงศรีอยุธยา และที่หมู่บ้านนั้นมีสุสานฉลองพระองค์ (衣冠墓 จีนกลาง อีกวนมู่) สร้างเมื่อ ค.ศ. 1921 ดังภาพซุ้มประตูด้านล่าง รายละเอียดพระราชประวัติที่นักประวัติศาสตร์ไทยเห็นต่างกัน ผมขอไม่ลงลึกในบทความนี้
สมาคมแซ่แต้ในไทยคือ 泰国郑氏宗亲总会 (จีนกลาง ไท่กั๋วเจิ้งซื่อจงชินจ่งฮุ่ย) มีศาลบรรพชนใหญ่ชื่อ 荥阳堂 (สิงหยางถัง) และข่าวพิธีไหว้บรรพชนวันชุนเฟิน (春分 — วันวสันตวิษุวัต) ปี 2024 ระบุว่าบูชาทั้งเจิ้งหวนกงและสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ส่วนปีก่อตั้งและที่ตั้ง ผมยังไม่พบหลักฐานที่ยืนยันได้ จึงไม่ระบุ
บุคคลแซ่แต้ในไทยที่มีแหล่งอ้างอิงชัดคือ 郑午楼 (แต้จิ๋ว แต้โหง่วเล้า / จีนกลาง เจิ้งอู่โหลว) หรืออุเทน เตชะไพบูลย์ ผู้ก่อตั้งธนาคารศรีนคร ตามที่วิกิพีเดียจีนระบุ
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
ปัจจุบันกวางตุ้งมีคนแซ่นี้มากที่สุด หนาแน่นที่ซัวเถา (เตี่ยเอี๊ย เฉาหนาน เท่งไฮ้) กิ๊กเอี๊ย (揭阳 จีนกลาง เจียหยาง) และโผวเล้ง (普宁 จีนกลาง ผู่หนิง) ถัดมาคือเจ้อเจียงกับฝูเจี้ยน ซึ่งเคยเป็นมณฑลอันดับหนึ่งของแซ่นี้ในสมัยหมิงและสมัยซ่งตามลำดับ ส่วนเหอหนานเป็นถิ่นกำเนิด
ที่ตำบลเจิ้งไจ๋ (郑宅镇) อำเภอผู่เจียง เจ้อเจียง มีกลุ่มอาคาร "เจิ้งอี้เหมิน" (郑义门) ซึ่งเป็นโบราณสถานสำคัญระดับชาติ
บุคคลสำคัญแซ่แต้
| บุคคล | ยุค | เรื่องที่รู้จัก |
|---|---|---|
| 郑和 (เจิ้งเหอ) | ค.ศ. 1371–1433 | แม่ทัพเรือสมัยหมิง นำกองเรือไปทะเลตะวันตก 7 ครั้ง ได้รับพระราชทานแซ่ปี 1404 |
| 郑正秋 (เจิ้งเจิ้งชิว) | ค.ศ. 1889–1935 | บ้านเดิมเฉาหนาน สายจินผู่ กำกับ《难夫难妻》 ภาพยนตร์บันเทิงคดีเรื่องแรกของจีน ได้รับยกย่องเป็นบิดาแห่งภาพยนตร์จีน |
| 郑信 (เจิ้งซิ่น) | ค.ศ. 1734–1782 | สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงกอบกู้เอกราชหลังกรุงศรีอยุธยาแตก และสถาปนากรุงธนบุรี |
ธรรมเนียมและคำสอนของตระกูล
คำสอนสกุลที่โด่งดังที่สุดของแซ่นี้คือ 《郑氏规范》 (เจิ้งซื่อกุยฟั่น) 168 ข้อ ของตระกูลเจิ้งแห่งผู่เจียง ตระกูลนี้อยู่ร่วมกันโดยไม่แยกครัวเรือนถึง 15 รุ่น กว่า 300 ปี ในยามรุ่งเรืองมีผู้ร่วมสำรับกว่า 3,000 คน จักรพรรดิหงอู่ (洪武) ปฐมจักรพรรดิราชวงศ์หมิง พระราชทานป้าย "江南第一家" (ครอบครัวอันดับหนึ่งแห่งเจียงหนาน) ตามที่สหพันธ์สังคมศาสตร์มณฑลเจ้อเจียงเล่าไว้
ตัวอย่างข้อกำหนดที่บทความเดียวกันยกมา เช่น ผู้หญิงอายุถึง 50 ปีไม่ต้องทำครัวอีก ให้พักผ่อน และห้ามจัดเลี้ยงโดยไม่มีเหตุจนสิ้นเปลือง
ส่วนเรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่แต้โดยตรง
อยากเทียบอันดับและจำนวนคนของแซ่อื่น ดูได้ที่ตาราง 100 แซ่จีนปี 2026
คำถามที่พบบ่อย
แซ่แต้ มาจากไหน?
คนแซ่แต้ส่วนใหญ่สืบจากรัฐเจิ้งสมัยราชวงศ์โจว ปฐมบรรพชนคือเจิ้งหวนกง เมื่อรัฐถูกรัฐหานทำลายเมื่อ 375 ปีก่อนคริสต์ศักราช ชาวรัฐใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ ถิ่นเดิมของตระกูลอยู่ที่สิงหยาง มณฑลเหอหนาน
แซ่แต้ ภาษาจีนเขียนยังไง?
เขียนว่า 郑 ในอักษรตัวย่อ และ 鄭 ในอักษรตัวเต็ม สองแบบนี้คือแซ่เดียวกัน
แซ่แต้ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกดได้หลายแบบ เช่น Zheng, Cheng, Cheang, Tay และ Teh การสะกดต่างกันไม่ได้แปลว่าคนละแซ่เสมอไป
แซ่แต้ กับ แซ่เจิ้ง ต่างกันไหม?
ไม่ต่างกัน เป็นแซ่ 郑 ตัวเดียวกัน "แต้" คือเสียงแต้จิ๋ว "เจิ้ง" คือเสียงจีนกลาง
แซ่แต้ มีกี่คน?
ประมาณการปี 2026 ราว 12.89 ล้านคน อันดับ 21 ของจีน
บทสรุป
แซ่แต้มีสายหลักค่อนข้างชัด ต้นทางอยู่ที่รัฐเจิ้งและสิงหยาง แล้วลงใต้ผ่านผูเถียนเข้าสู่แต้จิ๋ว แซ่เดียวกันเป็นทั้งตระกูลที่อยู่ร่วมกัน 15 รุ่น และเป็นแซ่ที่ชาวจีนใช้เรียกสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
ส่วนที่ผมยังไม่พบคือปีก่อตั้งสมาคมแซ่แต้ในไทย ที่ตั้งศาลบรรพชน และข้อมูลหมู่บ้านต้นทางของครอบครัวแต้จิ๋วที่อยู่ในไทยเป็นส่วนใหญ่ ลูกหลานแซ่แต้ที่มีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม สมุดลำดับสกุล หรือข้อมูลที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ ผมจะนำมาปรับบทความให้ถูกต้องขึ้น
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- วิกิพีเดียจีน: รัฐเจิ้ง 鄭國 (Wikipedia)
- วิกิพีเดียจีน: แซ่เจิ้ง 鄭氏 (Wikipedia)
- วิกิพีเดียจีน: เจิ้งซิ่น 鄭信 (Wikipedia)
- วิกิพีเดียจีน: เจิ้งอู่โหลว 鄭午樓 (Wikipedia)
- Zheng (surname) (English Wikipedia)
- ข่าวซินหลาง: แซ่เจิ้งในแต้จิ๋ว ประชากรและบุคคลสำคัญ (Sina News 2015)
- สหพันธ์สังคมศาสตร์มณฑลเจ้อเจียง: 《郑氏规范》 คำสอนสกุลเจิ้งอี้เหมิน (2022)
- วิกิพีเดียไทย: สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
