แซ่เอี๊ยบ แซ่เย่ (叶) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเย่ จากเหอหนานสู่จีนใต้

แซ่ที่คนไทยเรียกได้หลายแบบแซ่หนึ่งคือ 叶 ตัวเต็มเขียน 葉 จีนกลางอ่านว่า เย่ (Yè) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า เอี๊ยบ ส่วนสำเนียงกวางตุ้งคือ ยิป ที่คนไทยคุ้นจากชื่อ "ยิปมัน" ทั้งหมดนี้คืออักษรตัวเดียวกัน

เป็นแซ่อันดับ 43 ของจีนตามรายชื่อทางการปี 2020 ประมาณการปี 2026 มีราว 6.67 ล้านคน ตัวเลขปี 2008 ชี้ว่าคนแซ่เย่ราว 86% อยู่ทางใต้ มากที่สุดในกวางตุ้ง เจ้อเจียง และฝูเจี้ยน และสองอำเภอที่มีคนแซ่นี้มากที่สุดเป็นถิ่นชาวแคะ

ประเด็นสำคัญ

• เขียนว่า 叶 (ตัวย่อ) หรือ 葉 (ตัวเต็ม ที่ยังเห็นบนป้ายวิญญาณและศาลบรรพชนเก่า) เป็นแซ่เดียวกัน
• แต้จิ๋วอ่านว่า เอี๊ยบ จีนกลางอ่านว่า เย่ กวางตุ้งอ่านว่า ยิป ฮกเกี้ยนอ่านว่า ยับ
• ต้นสายหลักคือเย่กง (叶公) เจ้าเมืองเย่ ซึ่งเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์จริง ไม่ใช่เพียงตำนาน
• ยังไม่พบสายแต้จิ๋วที่ชัดเจน และยังไม่พบสมาคมแซ่เย่ในไทย ลูกหลานที่มีสมุดลำดับสกุลช่วยแจ้งได้

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เอี๊ยบ แซ่เย่

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	ตัวย่อ 叶 / ตัวเต็ม 葉
จีนกลาง	Yè · เย่
แต้จิ๋ว	iab8 / ieb8 · เอี๊ยบ (ถอดเสียงตามพจนานุกรม ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย)
ภาษาอังกฤษ	Ye, Yeh (ไต้หวัน), Yip, Ip, Yap
อันดับในจีน	อันดับ 43 (รายชื่อแซ่ทางการปี 2020)
ประชากร	ประมาณการปี 2026 ราว 6.67 ล้านคน (±10%)
มณฑลที่มีมากที่สุด	กวางตุ้ง (ราว 1.17 ล้านคน ตัวเลขปี 2008)
ถิ่นเดิมของตระกูล	หนานหยาง (南阳 Nányáng) มณฑลเหอหนาน

ตัวเลขปี 2026 เป็นค่าประมาณ ไม่ใช่การนับจริง ส่วนตัวเลขรายมณฑลเป็นข้อมูลปี 2008 ที่เครือข่ายตระกูลเผยแพร่ ใช้ดูสัดส่วนคร่าว ๆ

เขียนและอ่านอย่างไร

แซ่นี้มีตัวย่อ 叶 ที่ใช้ในจีนแผ่นดินใหญ่ และตัวเต็ม 葉 ที่ยังเห็นบนป้ายวิญญาณและศาลบรรพชนเก่า เป็นแซ่เดียวกัน อักษร 叶 เดิมเป็นอีกคำหนึ่งที่อ่านว่า เสีย (xié — สอดคล้อง) ภายหลังจึงถูกนำมาใช้เป็นตัวย่อของ 葉

เสียงแต้จิ๋วคือ เอี๊ยบ ตามพจนานุกรม mogher และ Wiktionary ส่วนสำเนียงเท่งไฮ้ลงท้ายเป็นเสียง ก (iag8) แต่ต้องบอกตรง ๆ ว่านี่เป็นการถอดเสียง ยังไม่พบการใช้ "แซ่เอี๊ยบ" ในเอกสารไทย ถ้าบ้านใครเรียกต่างไป รูปที่อากงอาม่าใช้จริงคือหลักฐานที่ดีที่สุด

มีสองคำที่ชวนสับสน เฮียะ คือคำว่า "ใบไม้" ในแต้จิ๋ว (hioh8) คนละเสียงกับแซ่ ส่วน เอี๊ยม ที่บางแหล่งภาษาไทยเขียนนั้น เสียงแซ่ลงท้ายด้วย บ ไม่ใช่ ม จึงน่าจะพิมพ์คลาดเคลื่อน

แซ่เย่มาจากไหน

ต้นสายคือ เย่กง (叶公 Yè Gōng) ชื่อเดิม เสิ่นจูเหลียง (沈诸梁 Shěn Zhūliáng) ขุนนางแคว้นฉู่ (楚 Chǔ) ปลายยุคชุนชิว ราวศตวรรษที่ 6 ถึง 5 ก่อนคริสตกาล กษัตริย์ฉู่ตั้งท่านให้ครองเมืองเย่ (叶邑) ซึ่งคืออำเภอเย่ มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน แคว้นฉู่เรียกเจ้าเมืองระดับนี้ว่า "公" ท่านจึงได้นามว่าเย่กง

ท่านสร้างระบบชลประทานที่เมืองเย่ ลูกหลานของท่านบางสายใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ บางสายยังใช้แซ่เดิม 沈 (แต้จิ๋ว ซิ้ม / จีนกลาง เสิ่น) สองตระกูลนี้จึงถือกันตามประเพณีว่าเป็นเครือญาติ ดูเรื่องแซ่ซิ้มได้ที่ แซ่ซิ้ม แซ่เสิ่น 沈 มาจากไหน

เย่กงเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์ ปรากฏในคัมภีร์หลุนอี่ว์ (论语 — บันทึกคำสนทนาของขงจื๊อ) ตอน "叶公问政" (เย่กงเวิ่นเจิ้ง — เย่กงถามเรื่องการปกครอง) ส่วนการโยงสายตระกูลขึ้นไปถึงจักรพรรดิจวนซวี (颛顼) เป็นตำนาน

อีกสายหนึ่งเป็นแซ่ 许 (แต้จิ๋ว โค้ว / จีนกลาง สวี่) ตามลำดับวงศ์ท้องถิ่นฝูเจี้ยน ปี ค.ศ. 855 พี่น้องแซ่ 许 พาครอบครัวจากเหอหนานไปตั้งรกรากที่ตงหู (东湖) อำเภอเจิ้งเหอ (政和 Zhènghé) ฝูเจี้ยน ภายหลังลูกหลานเปลี่ยนมาใช้แซ่ 叶 ดูเรื่องแซ่โค้วได้ที่ แซ่โค้ว แซ่สวี่ 许 มาจากไหน

คนจีนรู้จักเย่กงจากสำนวน "叶公好龙" (เย่กงเฮ่าหลง — ท่านชอบมังกรแต่ตกใจหนีเมื่อมังกรจริงมาเยือน) ซึ่งลูกหลานแซ่เย่ไม่ค่อยชอบ จึงนิยมเล่าเรื่อง "叶公问政" มากกว่า

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมหลักคือหนานหยาง เพราะเมืองเย่เคยอยู่ในเขตนี้ ชื่อหอหลักจึงเป็น 南阳堂 (หนานหยางถัง) แต่ชื่อนี้ใช้ร่วมกับแซ่อื่นด้วย ส่วน 崇信堂 (ฉงซิ่นถัง) รำลึกเย่เมิ่งเต๋อ (叶梦得) ขุนนางสมัยซ่ง และ 梅州堂 (เหมยโจวถัง) เป็นของสายแคะเหมยโจว

เส้นทางลงใต้ และสายที่เกี่ยวกับแต้จิ๋ว

ปี ค.ศ. 197 ขุนนางชื่อเย่วั่ง (叶望 Yè Wàng) หนีสงครามข้ามแม่น้ำแยงซีไปอยู่เจียงซู ได้ชื่อว่าต้นตระกูลเย่แห่งเจียงหนาน ลูกหลานย้ายไปซงหยาง (松阳 Sōngyáng) เจ้อเจียง ซึ่งกลายเป็นฐานใหญ่ของแซ่เย่ทางใต้ แล้วแผ่ไปฝูเจี้ยนและกวางตุ้ง

ตามที่เว็บไซต์ ประวัติแซ่เย่ในกวางตุ้ง สรุปไว้ กวางตุ้งมีสองสายใหญ่ สายแคะนับเย่ต้าจิง (叶大经) ผู้ตั้งรกรากที่เหมยโจว (梅州 แต้จิ๋ว บ๊วยจิว / จีนกลาง เหมยโจว) สมัยซ่งเป็นต้นสาย ข้อมูลลำดับวงศ์อีกแหล่งเล่าเพิ่มว่าท่านเป็นขุนนางที่ลาออกเมื่อทัพมองโกลลงใต้ปี 1276 ส่วนอีกสายมาจากฝูเจี้ยน เป็นลูกหลานอัครเสนาบดีเย่หยง (叶颙 เว็บนี้เขียน 叶颐) กระจายอยู่ในหนานไห่ ตงกวน และฮุ่ยหยาง

เส้นทางอพยพของชาวแคะ ผ่านหลงชวน (龙川) และเหมยโจว ซึ่งอาจช่วยอธิบายว่าทำไมหลงชวนเป็นหนึ่งในสองอำเภอที่มีคนแซ่เย่มากที่สุดในจีน อีกอำเภอคือลู่เหอ (陆河) ถิ่นชาวแคะเช่นกัน

ส่วนแต้จิ๋ว ยังไม่พบชื่อบรรพชนผู้เข้ามาตั้งรกราก ชื่อหมู่บ้าน หรือจำนวนคนแซ่เย่ที่มีแหล่งยืนยัน พบเพียงข้อมูลทางอ้อม คือพจนานุกรมบันทึกเสียงแซ่นี้ทั้งสำเนียงซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) และเท่งไฮ้ไว้ มีสายหอ 松麟堂 (ซงหลินถัง) ที่ไห่เฟิง (海丰) และหอ 啓阳堂 (ฉี่หยางถัง) ที่เจี่ยจื่อ (甲子) ซึ่งอยู่ใกล้แต้จิ๋ว และลู่เหออยู่ติดเจียซี (揭西) ของแต้จิ๋ว

ข้อสังเกตคือ คนไทยแซ่ 葉 น่าจะมีทั้งที่มาจากถิ่นแคะและจากแต้จิ๋ว และสายแคะอาจมีไม่น้อย แต่เป็นเพียงข้อสันนิษฐานจากการกระจายตัวของแซ่ วิธีตรวจคือถามผู้ใหญ่ว่าบ้านเดิมอยู่อำเภอไหน และดูอักษรบนป้ายวิญญาณ

แซ่เย่ในเมืองไทย

ยังไม่พบหลักฐานยืนยันสมาคมแซ่เย่ในประเทศไทย จึงยังสรุปไม่ได้ว่ามีหรือไม่ ผู้สนใจควรสอบถามสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย และยังไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยที่มีแหล่งยืนยันว่ามาจากแซ่นี้ จึงไม่ขอยกชื่อใคร

ลูกหลานในไทยที่อยากสืบรากอาจเริ่มจากเว็บไซต์ตระกูลอย่าง 炎黄叶氏网

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

ตัวเลขปี 2008 ระบุว่ากวางตุ้งมีมากที่สุดราว 1.17 ล้านคน ตามด้วยเจ้อเจียง 9.1 แสน ฝูเจี้ยน 5.5 แสน เมืองที่มีมากที่สุดคือตงกวน

บุคคลสำคัญแซ่เย่

ชื่อ	ยุค	ความสำคัญ
เย่กง 叶公	ปลายชุนชิว	ต้นสายของแซ่ เจ้าเมืองเย่
เย่เมิ่งเต๋อ 叶梦得 Yè Mèngdé	ซ่ง (1077–1148)	ขุนนางชั้นเสนาบดี นักปราชญ์และกวี ผู้เขียน 《石林家训》
เย่ต้าจิง 叶大经 Yè Dàjīng	ซ่ง–หยวน	บรรพชนรุ่นแรกของสายแคะเหมยโจว
เย่เซิ่งเถา 叶圣陶 Yè Shèngtáo	สมัยใหม่	นักเขียนและนักการศึกษา
เย่เจี้ยนอิง 叶剑英 Yè Jiànyīng	1897–1986	จอมพลชาวแคะจากเหมยโจว

ประวัติเย่เจี้ยนอิงอ่านได้ที่ Wikipedia ภาษาอังกฤษ และเย่เมิ่งเต๋อที่ Wikipedia

ธรรมเนียมและคำสอนของตระกูล

คำสอนประจำตระกูลที่มีชื่อเสียงระดับประเทศคือ 《石林家训》 (สือหลินเจียซวิ่น คำสอนประจำตระกูลสือหลิน) ของเย่เมิ่งเต๋อ ท่านเขียนเมื่อปี 1131 ระหว่างหนีสงคราม เดิมมี 18 บท เหลือ 12 บท สอนเรื่องการฝึกตน การไม่ทำผิดซ้ำ และการขยันเรียน ตามที่ โซหูสรุปเรื่องคำสอนนี้ ลูกหลานสายหนึ่งที่ซงหยางรักษาคำสอนนี้มาราว 35 รุ่น

หลายสายมีบทกลอนลำดับรุ่น (字辈 จื้อเป้ย) ลองเทียบกับสมุดลำดับสกุลของบ้านตัวเองดู

ส่วนอาหาร ไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่เย่โดยตรง

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เย่ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

ตัวย่อเขียนว่า 叶 ตัวเต็มเขียนว่า 葉 เป็นแซ่เดียวกัน ป้ายบรรพชนเก่ามักใช้ 葉

แซ่เย่ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า เอี๊ยบ (iab8) เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย

แซ่ยิป กับแซ่เย่ เป็นแซ่เดียวกันไหม?

เป็นแซ่เดียวกัน ยิป คือเสียงกวางตุ้งของอักษร 葉 เช่นในชื่อภาพยนตร์ "ยิปมัน" ส่วน ยับ เป็นเสียงฮกเกี้ยน

แซ่เย่ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดได้หลายแบบ เช่น Ye (จีนกลาง) Yeh (ไต้หวัน) Yip (กวางตุ้ง) และ Yap (ฮกเกี้ยน)

แซ่เย่ เป็นคนแต้จิ๋วหรือคนแคะ?

เป็นไปได้ทั้งสองแบบ อำเภอที่มีคนแซ่เย่มากที่สุดเป็นถิ่นแคะ ส่วนสายแต้จิ๋วยังไม่พบหลักฐานชัดเจน ควรถามผู้ใหญ่ว่าบ้านเดิมอยู่อำเภอไหน และดูอักษรบนป้ายวิญญาณ

บทสรุป

แซ่เย่มีต้นสายค่อนข้างชัด เพราะเย่กงมีตัวตนในประวัติศาสตร์ แต่ส่วนของแต้จิ๋วและเมืองไทย ข้อมูลที่หาเจอยังน้อยมาก จึงไม่เติมเรื่องที่ไม่มีหลักฐาน อยากเทียบกับแซ่อื่น ดูได้ที่ ตาราง 100 แซ่จีน ปี 2026

ถ้าบ้านของคุณแซ่ 葉 และมีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากในบทความนี้ ช่วย แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ เรื่องเล่าของแต่ละบ้านจะช่วยบอกได้ว่าคนไทยแซ่นี้มาจากสายไหนบ้าง

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• พจนานุกรมแต้จิ๋ว: อักษร 叶 (mogher.com)
• Wiktionary: อักษร 葉 พร้อมเสียงอ่านตามสำเนียงต่าง ๆ (Wiktionary)
• ประวัติและการกระจายของแซ่ 叶 ในกวางตุ้ง (โซหู)
• เส้นทางอพยพของชาวแคะจากกั้นหนานและฝูเจี้ยนเข้ากวางตุ้ง (โซหู)
• 《石林家训》ของเย่เมิ่งเต๋อ (โซหู)
• 《石林家训》บนเว็บไซต์ตระกูลเย่ (炎黄叶氏网)
• Ye Jianying (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
• Ye Mengde (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)