แซ่อิ๋ง แซ่หยิ่น (尹) มาจากไหน? ประวัติตระกูลหยิ่น จากเทียนสุ่ยสู่จีนใต้

แซ่ที่เขียนด้วยอักษร 尹 สำเนียงแต้จิ๋วที่ผมใช้ในบทความนี้คือ แซ่อิ๋ง ส่วนจีนกลางอ่านว่า หยิ่น (Yǐn) ข่าวหรือหนังสือไทยที่ถอดเสียงจากจีนกลางจะเขียนว่าแซ่หยิ่น ซึ่งเป็นแซ่เดียวกัน ประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ในจีนราว 3.74 ล้านคน อยู่อันดับ 76 ตามการจัดอันดับทางการปี 2020

แซ่นี้ไม่เด่นในแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบหมู่บ้านหรือบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วของแซ่นี้เลย แต่เรื่องต้นตระกูลมีหลักฐานน่าสนใจ คือหยิ่นจี๋ฝู่ ขุนนางสมัยโจวที่คนจีนเรียกว่า "บิดาแห่งกวีจีน" และภาชนะสำริดที่ยังเหลือจารึกการศึกของท่านมาถึงวันนี้

ประเด็นสำคัญ

• 尹 เขียนเหมือนกันทั้งตัวเต็มและตัวย่อ จีนกลางอ่านหยิ่น แต้จิ๋วในบทความนี้ใช้อิ๋ง
• ประมาณการปี 2026 ราว 3.74 ล้านคน คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% ไม่ใช่ตัวเลขที่นับจริง
• สายหลักสืบจากหยิ่นจี๋ฝู่ (尹吉甫) อีกสายเป็นตำนานว่ามาจากโอรสของเส้าเฮ่า
• ในแต้จิ๋วผมยังไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วหรือหมู่บ้านแซ่นี้
• ระวังสับสนกับแซ่อึ้ง 黄 และแซ่อิ๋ง 嬴

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่อิ๋ง (แซ่หยิ่น)

หัวข้อ	ข้อมูล
ตัวจีน	尹 (ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน)
จีนกลาง	หยิ่น (Yǐn)
แต้จิ๋ว	อิ๋ง (ing2 ตามวิกิพจนานุกรม)
กวางตุ้ง	วั่น (wan5) ชื่อฮ่องกงจึงสะกดว่า Wan
อันดับในจีน	76 (ทางการ ปี 2020)
จำนวนคน	ประมาณการปี 2026 ราว 3.74 ล้านคน (±10%)
ถิ่นเดิมของตระกูล	เทียนสุ่ย (天水 จีนกลาง เทียนสุ่ย) และเหอเจียน (河间 จีนกลาง เหอเจียน)

เขียนอย่างไร อ่านอย่างไร แปลว่าอะไร

อักษร 尹 ในกระดูกเสี่ยงทายเป็นรูปมือถือไม้หรือพู่กัน แปลว่าการปกครอง ยุคโบราณใช้เป็นชื่อตำแหน่งขุนนาง แซ่นี้จึงผูกกับตำแหน่งตั้งแต่ต้น

เรื่องเสียง แซ่นี้ชนกับแซ่อื่นในตัวหนังสือไทย

• ชนกับ 黄: พจนานุกรมแต้จิ๋ว mogher ให้เสียง 尹 เมื่อเป็นแซ่ว่า ng2 ต่างจาก 黄 (ng5) แค่วรรณยุกต์ ถ้าเขียนไทยว่า "อึ้ง" หรือ "อึ๊ง" ในเอกสารเก่า อาจเป็นแซ่ อึ้ง 黄 ของตระกูลผม หรือแซ่ 尹 ก็ได้ ลูกหลานต้องดูตัวจีนจากป้ายบรรพชน ใบแต่งงาน หรือป้ายหลุมศพ
• ชนกับ 嬴: คำว่าอิ๋งตามหลักราชบัณฑิตเป็นการถอดเสียง Yíng ของแซ่ 嬴 ด้วย จึงต้องใส่ตัวจีนกำกับทุกครั้ง
• สำเนียงในแต้จิ๋ว: วิกิพจนานุกรมให้เสียง ing2 ที่เตี่ยเอี๊ย (潮阳 จีนกลาง เฉาหยาง) และโผวเล้ง (普宁 จีนกลาง ผู่หนิง) ส่วนซัวเถา (汕头 จีนกลาง ซ่านโถว) อ่าน eng2 ชุดบทความนี้ใช้ชื่อ อิ๋ง ตามเสียง ing2

แซ่นี้มาจากไหน

สายที่ตระกูลยกย่องที่สุดคือหยิ่นจี๋ฝู่ ตามตำรา《风俗通义》(เฟิงสูถงอี้) ท่านชื่อซีเจี่ย ชื่อรองป๋อจี๋ฝู่ เป็นมหาอำมาตย์ของโจวเซวียนหวัง (周宣王 ครองราชย์ราว 827 ถึง 782 ก่อนคริสตกาล) นำทัพปราบเสี่ยนอวิ่น (猃狁) ชนเผ่าทางเหนือ และไปเก็บส่วยจากหวยอี๋ (淮夷) ต่อมาได้ตำแหน่งซือหยิ่น ลูกหลานจึงใช้ 尹 เป็นแซ่ ดูวิกิพีเดียจีนเรื่องหยิ่นจี๋ฝู่

หลักฐานสำคัญคือภาชนะสำริดซีเจี่ยผาน (兮甲盘) ที่จารึกการศึกกับเสี่ยนอวิ่นและการเก็บส่วย ตรงกับที่ตำราเล่า ส่วนบทกวี《诗经·小雅·六月》(ซือจิง เสี่ยวหย่า ลิ่วเยว่ — คัมภีร์กวี บทเดือนหก) สรรเสริญท่านว่า "文武吉甫，万邦为宪" แปลว่าจี๋ฝู่ผู้เปี่ยมทั้งบุ๋นและบู๊ เป็นแบบอย่างแก่หมื่นแคว้น อ่านต้นฉบับได้ที่ วิกิซอร์ซ บทลิ่วเยว่

สายตำนานเล่าว่า "อิน" (殷) โอรสของเส้าเฮ่า (少昊 จีนกลาง เส้าเฮ่า) ได้กินเมืองชื่อ 尹 ลูกหลานใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ แต่ที่ตั้งเมืองยังเถียงกัน ผมจึงถือเป็นตำนาน

เอกสารโบราณยังเล่าอีกสองสาย สายหนึ่งคือหยิ่นอี้ (尹佚) อาลักษณ์ใหญ่ต้นราชวงศ์โจวที่โจวอู่หวังให้ครองแคว้นหยิ่น (尹国) ท่านผู้นี้มีอีกชื่อว่าสื่ออี้ (史佚) ซึ่งแซ่ซื้อ แซ่สื่อ (史) ก็อ้างเป็นต้นแซ่ อีกสายว่าลูกหลานของอีอิ่น (伊尹) อัครมหาเสนาบดีราชวงศ์ซาง ใช้ชื่อตำแหน่ง 尹 เป็นแซ่ ทั้งสองสายยืนยันไม่ได้

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของตระกูลมีสองแห่ง คือเทียนสุ่ย (天水) ในกานซู่ และเหอเจียน (河间) ในเหอเป่ย์ สายเทียนสุ่ยรุ่งขึ้นสมัยโฮ่วฉิน เมื่อหยิ่นเหว่ย์ (尹纬) ได้เป็นซือถู (司徒 ขุนนางชั้นสูง) สายเหอเจียนมีหยิ่นหมิ่น (尹敏) ปราชญ์สมัยฮั่นตะวันออก

หอบรรพชนบางชื่อมีเรื่องเล่าอยู่ในตัว เช่น 燕喜堂 (เยี่ยนสี่ถัง) มาจากบทกวีเดือนหกตอนจี๋ฝู่จัดเลี้ยงฉลองชัย และ 清风堂 (ชิงเฟิงถัง) มาจากบทกวีที่ว่าจี๋ฝู่แต่งบทสรรเสริญงดงามดุจสายลมเย็น ชื่อหออื่นรวบรวมอยู่ใน เว็บของตระกูลหยิ่น

เส้นทางลงใต้ และแต้จิ๋วอยู่ตรงไหน

แซ่นี้เริ่มจากที่ราบภาคกลาง แล้วค่อยกระจายลงใต้ ในกวางตุ้ง สายที่มีเอกสารชัดอยู่ในเขตคนกวางตุ้งรอบปากแม่น้ำจูเจียง (珠江) ไม่ใช่แต้จิ๋ว

• ตงก่วน (东莞 จีนกลาง ตงก่วน): บรรพชนชื่อหยิ่นเลี่ย (尹烈) ชื่อรองอู่จ้ง (武仲) ย้ายลงใต้หลังศึกจิ้งคังสมัยซ่ง ตามที่วิกิพีเดียจีนเล่า คนแซ่นี้ในฮ่องกงส่วนใหญ่สืบจากสายนี้ อ่านเพิ่มได้ที่ ข้อมูลตระกูลหยิ่นตงก่วน
• ซินฮุ่ย (新会) ในเจียงเหมิน: สมุดลำดับสกุลว่าหยิ่นจิ้นหลาย (尹晋来) ย้ายมาจากตงก่วนสมัยหยวน

ส่วนแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋ว หมู่บ้าน หรือศาลบรรพชนแซ่尹 ในซัวเถา เตี่ยเอี๊ย และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 จีนกลาง เจียหยาง) เลย คนแซ่นี้ในแต้จิ๋วจึงน่าจะมีน้อย แต่นี่เป็นข้อสันนิษฐาน ไม่ใช่สถิติ ถ้าท่านมีสมุดลำดับสกุลแซ่อิ๋งสายแต้จิ๋ว รบกวนแจ้งมา เมืองท่าที่คนแต้จิ๋วลงเรือไปต่างแดนอ่านได้ใน ประวัติท่าเรือซัวเถา

แซ่อิ๋งในเมืองไทย

ผมไม่พบสมาคมแซ่นี้ในไทย รายชื่อสมาคมสมาชิกของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (泰華各姓宗親總會聯合會) ไม่มีแซ่ 尹 แต่ข้อมูลชุดนั้นราวปี 2009 ถึง 2011 อาจเก่าแล้ว ดูรายชื่อสมาคมสมาชิก ผมไม่พบนามสกุลไทยที่มีแหล่งยืนยันว่ามาจากแซ่นี้ จึงไม่เดา

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

งานศึกษาการกระจายตัวชี้ว่าแซ่นี้กระจุกเป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกรอบอ่าวป๋อไห่ คือซานตง เหอเป่ย์ และเหลียวหนิง กลุ่มที่สองคือเสฉวน หูเป่ย์ และหูหนาน ในยูนนาน เมืองโบราณเหอซุ่น (和顺) ที่เถิงชงมีหอบรรพชนแซ่尹 ติดป้าย 尹氏祠堂 (หยิ่นซื่อฉือถัง)

มณฑลที่มีคนแซ่นี้มากที่สุดยังตอบไม่ได้ เพราะไม่มีตัวเลขทางการ แหล่งหนึ่งว่าซานตงราว 12% อีกแหล่งว่าหูหนาน จำนวนคนทั้งหมดก็ต่างกันตั้งแต่ 2.28 ถึง 3.6 ล้านคน บทความนี้ใช้ประมาณการปี 2026 ที่ 3.74 ล้านคน ดูเทียบแซ่อื่นที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับ

บ้านเกิดของหยิ่นจี๋ฝู่ยังเถียงกัน ฝางเซี่ยน (房县) ในหูเป่ย์อ้างว่าเป็นบ้านเกิดของกวีบรรพบุรุษ ส่วนหลูโจว (泸州) ในเสฉวนก็อ้างเช่นกัน ดูข่าวซินล่าง

บุคคลสำคัญแซ่หยิ่น

บุคคล	ยุค	เรื่องที่เป็นที่จดจำ
หยิ่นจี๋ฝู่ (尹吉甫)	โจวตะวันตก	มหาอำมาตย์ปราบเสี่ยนอวิ่น "บิดาแห่งกวีจีน"
หยิ่นเหวิน (尹文)	จ้านกั๋ว	นักปรัชญาสำนักนามศาสตร์ (名家 หมิงเจีย)
หยิ่นทุน (尹焞)	ซ่ง	ปราชญ์ศิษย์เฉิงอี๋ ต้นเรื่องชื่อหอเหอจิ้ง
หยิ่นจื๋อ (尹直)	หมิง	ขุนนางรัชศกเฉิงฮว่า ต้นเรื่องหอเหวินเหอ (文和堂)
หยิ่นจี้ซ่าน (尹继善)	ชิง	ขุนนางชาวแมนจู ใช้ 尹 เป็นชื่อแบบจีน ไม่ใช่สายเดียวกับตระกูลฮั่น
หยิ่นฝู (尹福)	ชิง	ผู้ก่อตั้งมวยปากว้าจ่างสายหยิ่น

หยิ่นจี้ซ่านบอกให้เห็นว่าแซ่เดียวกันไม่ได้แปลว่าสายเลือดเดียวกัน เกาหลีก็มีแซ่ 윤 ที่เขียนด้วย 尹 ดูวิกิพีเดียอังกฤษ

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

เรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารประจำแซ่นี้ที่มีเอกสารรองรับ มีแต่เกร็ดจากบทกวีที่หยิ่นจี๋ฝู่จัดเลี้ยงสหาย ด้วยตะพาบอบและปลาไนแล่บาง (炰鳖脍鲤 เผาเปียไคว่หลี่) เป็นที่มาของชื่อหอเยี่ยนสี่ ไม่ใช่ประเพณีของตระกูล

คำสอนตระกูลที่เผยแพร่ในเว็บตระกูลเป็นฉบับเรียบเรียงใหม่สมัยใหม่ ไม่ใช่ตำราโบราณ เน้นความซื่อตรงและกตัญญู

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ 尹 อ่านว่าอะไรในภาษาจีนและภาษาไทย?

จีนกลางอ่านว่าหยิ่น (Yǐn) ในบทความนี้ใช้ชื่อแต้จิ๋วว่าแซ่อิ๋ง ตามเสียง ing2 ที่วิกิพจนานุกรมให้ไว้

แซ่อิ๋ง (尹) ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

ที่พบบ่อยคือ Yin จากจีนกลาง และ Wan ในฮ่องกงจากเสียงกวางตุ้ง บางถิ่นใช้ Wun ส่วนเกาหลีเขียนแซ่ที่ใช้ตัว 尹 ว่า Yoon

แซ่หยิ่น (尹) แปลว่าอะไร และมาจากไหน?

尹 แปลว่าการปกครอง เป็นชื่อตำแหน่งขุนนาง สายหลักสืบจากหยิ่นจี๋ฝู่ มหาอำมาตย์สมัยโจวเซวียนหวัง อีกสายเป็นตำนานว่ามาจากโอรสของเส้าเฮ่า

แซ่ 尹 เป็นแซ่แต้จิ๋วหรือไม่?

ผมยังไม่พบหลักฐานว่าเป็นแซ่ใหญ่ของแต้จิ๋ว ไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วหรือหมู่บ้านแซ่นี้

แซ่อึ้งกับแซ่อิ๋ง 尹 ต่างกันอย่างไร?

คนละแซ่ แซ่อึ้งคือ 黄 (จีนกลาง หวง) ส่วนแซ่อิ๋งในบทความนี้คือ 尹 ต้องดูตัวจีนบนป้ายบรรพชนเป็นหลัก

บทสรุป

แซ่ 尹 เริ่มจากตำแหน่งขุนนาง มีบรรพชนสายหลักที่มีทั้งภาชนะสำริดและบทกวีเป็นหลักฐาน แต่ในแต้จิ๋วและในไทยผมยังไม่พบหลักฐาน

ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่อิ๋ง (หยิ่น) ที่มีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือสมุดลำดับสกุลที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียจีน: แซ่หยิ่น (尹姓) ที่มา การอพยพ ตงก่วนและฮ่องกง (วิกิพีเดีย)
• วิกิพีเดียจีน: หยิ่นจี๋ฝู่ (尹吉甫) (วิกิพีเดีย)
• วิกิพีเดียอังกฤษ: Yǐn (surname) รายชื่อบุคคลและการสะกด (วิกิพีเดีย)
• วิกิซอร์ซ: คัมภีร์กวี บทเดือนหก 詩經·六月 (วิกิซอร์ซ)
• วิกิพจนานุกรม: 尹 เสียงอ่านในหลายภาษา (Wiktionary)
• พจนานุกรมแต้จิ๋ว 潮州母语: 尹 (mogher.com)
• ข่าวซินล่าง: ข้อถกเถียงบ้านเกิดกวีบรรพบุรุษหยิ่นจี๋ฝู่ (2010)
• เว็บตระกูลหยิ่น: ถิ่นตระกูลและชื่อหอบรรพชน (yin.zupu.cn)