แซ่ที่เขียนว่า 黎 จีนกลางอ่านว่า "หลี" (Lí) เอกสารภาษาไทยที่พบใช้เสียงจีนกลางนี้ ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "โล้ย" (loi5) ครับ ตัวอักษรนี้ตัวเต็มกับตัวย่อเขียนเหมือนกัน ประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 3.04 ล้านคน อยู่อันดับ 82 ของรายชื่อแซ่ทางการจีนปี 2020
ข้อที่ต้องระวังตั้งแต่ต้นคือ แซ่นี้ ไม่ใช่แซ่เดียวกับ 李 ที่คนไทยเขียนว่า "ลี้" หรือ "หลี่" และสื่อไทยบางแห่งก็เขียน 李 ว่า "แซ่หลี" ด้วย เห็นชื่อไทยแล้วจึงต้องดูอักษรจีนกำกับทุกครั้ง
แซ่ 黎 จีนกลางอ่านว่า หลี (Lí) แต้จิ๋วอ่านว่า โล้ย กวางตุ้งอ่านว่า ไหล (Lai) และเวียดนามเรียก Lê มีที่มาหลักจากแคว้นหลี (黎国) ในซานซีสมัยซาง ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ประมาณการปี 2026 มีราว 3.04 ล้านคน กระจุกตัวในกวางตุ้ง ส่วนสายแต้จิ๋วและสมาคมในไทยผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้
ประเด็นสำคัญ
- 黎 อ่านว่า หลี (จีนกลาง) · โล้ย (แต้จิ๋ว ถอดเสียงตามพจนานุกรม) · ไหล (กวางตุ้ง) · เล (ฮกเกี้ยนและเวียดนาม)
- เป็นคนละแซ่กับ 李 (หลี่ / ลี้) ที่คนไทยเรียกคล้ายกัน
- สายหลักมาจากแคว้นหลีในซานซี ส่วนจิ่วหลีและ 北正 (เป่ยเจิ้ง) เป็นตำนาน
- ราวร้อยละ 29 ของคนแซ่นี้อยู่ในกวางตุ้ง ตามงานวิจัยการกระจายแซ่ (ไม่ใช่ตัวเลขทางการ)
- ผมยังไม่พบสายแต้จิ๋วที่ชัดเจน คนแซ่นี้ในฝั่งตะวันออกของกวางตุ้งส่วนหนึ่งเป็นชาวแคะ
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่ 黎 (หลี / โล้ย)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 黎 (ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | Lí · หลี (เสียงที่ 2) |
| แต้จิ๋ว | สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า โล้ย (loi5) (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) |
| ภาษาอังกฤษ | Li, Lai, Lay, Le (ฮ่องกงและมาเก๊านิยม Lai) |
| อันดับในจีน | อันดับ 82 (รายชื่อแซ่ทางการ ปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 3.04 ล้านคน (ประมาณ ±10% คือราว 2.7 ถึง 3.3 ล้านคน) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | กวางตุ้ง (ราวร้อยละ 29 ตามงานวิจัยการกระจายแซ่) |
| ถิ่นเดิมและชื่อหอ | จิงเจ้า 京兆 (ซีอาน) ชื่อหอ 京兆堂 (จิงเจ้าถัง) |
ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณการ อันดับ 82 ตรงกับตารางร้อยแซ่จีนปี 2026 ในเว็บนี้
เขียนและอ่านอย่างไร ต่างจาก 李 ตรงไหน
คนที่ค้นว่า "แซ่หลี ภาษาจีน" มักสับสนกับ 李 เพราะจีนกลางของสองแซ่เขียนเป็นไทยได้ว่า "หลี" เหมือนกัน แต่ต่างกันทั้งตัวอักษรและเสียง
- 黎 จีนกลาง Lí (เสียงที่ 2) หลี แต้จิ๋ว โล้ย
- 李 จีนกลาง Lǐ (เสียงที่ 3) หลี่ แต้จิ๋ว ลี้ ซึ่งผมเล่าไว้ในแซ่ลี้
ถ้าเห็น "แซ่หลี" ในสื่อไทย ให้ดูอักษรจีนกำกับเสมอ ส่วนชนชาติหลี (黎族 หลีจู๋ หรือ Hlai) แห่งไหหลำเป็นชื่อชนชาติ ไม่ใช่แซ่ อย่าเอามาปนกัน
แซ่นี้มาจากไหน
ตามวิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องแซ่ 黎 สายหลักมาจาก แคว้นหลี (黎国) แคว้นประเทศราชสมัยซาง อยู่แถวอำเภอหลีเฉิง (黎城) เมืองฉางจื้อ มณฑลซานซี ตำรา《尚书》(ซ่างชู) มีบท "西伯戡黎" (ซีป๋อคานหลี แปลว่าซีป๋อพิชิตหลี) อ่านได้ที่วิกิซอร์ซ ในบทนั้นขุนนางซางชื่อจู่อี (祖伊) รีบไปเตือนกษัตริย์
เมื่อโจวตั้งราชวงศ์ ก็ให้ลูกหลานพระเจ้าเหยา (帝尧 ตี้เหยา) ปกครองดินแดนหลีเป็น "黎侯" (หลีโหว) ลูกหลานจึงใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่
| สาย | ที่มา | สถานะ |
|---|---|---|
| แคว้นหลีในซานซี | ลูกหลานเจ้าแคว้นหลี สืบถึงพระเจ้าเหยา | มีตัวบทรองรับ |
| จิ่วหลี (九黎) และ 北正 (เป่ยเจิ้ง) | ชนเผ่าบรรพกาล และขุนนางสายจวนซวี (颛顼) | ตำนานในสมุดลำดับสกุล |
| ชาวเซียนเปย์ | เปลี่ยนแซ่ 素黎氏 (ซู่หลีซื่อ) เป็น 黎 สมัยเว่ยเหนือ ตาม《魏书》(เว่ยซู) | มีบันทึก |
สมุดลำดับสกุลหลายฉบับเริ่มที่ 北正 หรือจิ่วหลี ซึ่งยังไม่มีตัวบทยืนยัน ผมจึงแยกไว้เป็นตำนาน ส่วนเรื่องเล่าว่าแม่ทัพไท่ผิงเทียนกั๋วแซ่ 赖 (ไล่) เปลี่ยนมาใช้ 黎 เพื่อหนีการกวาดล้าง ผมถือเป็นเรื่องเล่า ไม่ใช่สายหลัก
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
สมุดลำดับสกุลบันทึกถิ่นเดิมสามแห่ง คือจิงเจ้า (京兆 แถวซีอาน) ซ่งเฉิง (宋城 ซางชิว เหอหนาน) และจิ่วเจิน (九真 อยู่แถวจังหวัดแทงฮว้าของเวียดนาม) จิงเจ้าใช้มากที่สุด
ชื่อหอที่มีเรื่องเล่าชัดมีสองชื่อ
- 京兆堂 (จิงเจ้าถัง) ชื่อหลัก ตำราตระกูลโยงกับหลีกั้น (黎干) ข้าหลวงจิงเจ้าสมัยถัง
- 载酒堂 (ไจ้จิ่วถัง) ชื่อบ้านของหลีจื่ออวิ๋น (黎子云) บัณฑิตยากจนแห่งตานโจว (儋州) ไหหลำ สมัยซ่งเหนือ ตำราตระกูลเล่าว่าซูตงพัว (苏东坡 คือซูซื่อ) ตอนถูกเนรเทศมาไหหลำได้ใช้บ้านนี้สอนหนังสือ
เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋ว
สายหลักลงใต้ผ่านเจียงซีแล้วข้ามช่องเขาเข้ากวางตุ้ง ตำราตระกูลฝั่งกวางตุ้งเล่าว่าบรรพชนมาจากตรอกจูจี (珠玑巷) เมืองหนานสยง (南雄) ลงสามเหลี่ยมปากแม่น้ำจูเจียงเมื่อราว 800 ปีก่อน ป้ายคู่หน้าศาลบรรพชนที่หวั่งกั่ง (望岗) กว่างโจว เขียนว่า "北正家風 / 南雄世澤" (ขนบตระกูลแห่งเป่ยเจิ้ง บุญคุณบรรพชนแห่งหนานสยง)
ส่วนสายแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบครับ ยังไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋ว หมู่บ้าน หรือศาลบรรพชนแซ่นี้ที่มีเอกสารยืนยัน ทั้งในเขตซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) และโผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) ที่พบในฝั่งตะวันออกของกวางตุ้งเป็นสายชาวแคะ เช่นสายที่เว็บของตระกูลเล่าว่าอพยพจากหนิงฮว่า (宁化) ฝูเจี้ยน มาเหมยโจว แล้วไปต้าปู้ (大埔) ชื่อ "โล้ย" จึงเป็นเพียงการถอดเสียงตามพจนานุกรม ถ้าที่บ้านเรียกต่างไป บอกผมได้ครับ ใครสนใจแผ่นดินแต้จิ๋ว อ่านการแบ่งเขตเท่งไฮ้และประวัติท่าเรือซัวเถาได้
แซ่นี้ในเมืองไทย
ผมยังไม่พบสมาคมตระกูลแซ่หลีในประเทศไทย รายชื่อของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทยที่ผมเปิดดูไม่มีสมาคมแซ่นี้ แต่เป็นข้อมูลราว พ.ศ. 2552 ถึง 2554 จึงสรุปไม่ได้ว่าไม่มีคนแซ่นี้ในไทย ในจีนเอง แซ่ 黎 พบมากในหมู่ชาวกวางตุ้ง (ที่อ่านว่า "ไหล") และชาวไหหลำ มากกว่าชาวแต้จิ๋ว
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
ตามงานวิจัยการกระจายแซ่ กวางตุ้งมีคนแซ่นี้ราวร้อยละ 29 ของทั้งประเทศ รวมกว่างซีเป็นราวร้อยละ 46 ที่เหลือกระจายในเจียงซี เสฉวน หูหนาน ไหหลำ และมณฑลอื่น ตัวเลขนี้ไม่ใช่สถิติทางการ จึงถือเป็นภาพรวมคร่าว ๆ
บุคคลสำคัญ
| บุคคล | ยุค | ที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| จู่อี (祖伊 Zǔyī) | ปลายซาง | ขุนนางผู้เตือนกษัตริย์ในเหตุการณ์ 西伯戡黎 |
| หลีกั้น (黎干 Lí Gàn) | ถัง | ข้าหลวงจิงเจ้า ตำราตระกูลโยงกับ 京兆堂 |
| หลีฉุน (黎錞 Lí Chún) | ซ่งเหนือ | ปราชญ์ด้านคัมภีร์ ตำราตระกูลว่าได้สมญา "经术博士" (จิงซู่ป๋อซื่อ) |
| หลีจื่ออวิ๋น (黎子云 Lí Zǐyún) | ซ่งเหนือ | เจ้าของบ้าน 载酒堂 มิตรของซูตงพัว |
| เล หลอย (黎利 Lê Lợi) | ค.ศ. 1385 ถึง 1433 | ผู้กอบกู้เอกราชเวียดนามจากราชวงศ์หมิง ตั้งราชวงศ์เลยุคหลัง ดูLê Lợi |
| หลี ยฺเหวียนหง (黎元洪 Lí Yuánhóng) | ค.ศ. 1864 ถึง 1928 | ผู้นำฝ่ายปฏิวัติที่อู่ชาง ประธานาธิบดีสาธารณรัฐจีนสองสมัย ดูLi Yuanhong |
黎 ในภาษาเวียดนามคือ "Lê" (เล) แซ่ของราชวงศ์เลยุคต้นและยุคหลังของเวียดนาม
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
เว็บของตระกูลบันทึกโอวาท《黎氏家训》(หลีซื่อเจียซุ่น) แปดข้อ เน้นความกตัญญู รักใคร่พี่น้อง ส่งเสริมการเรียน และขยันประหยัด
ศาลบรรพชนใหญ่ที่หวงชง (潢涌黎氏大宗祠) ตามข้อมูลของเว็บท่องเที่ยวตงก่วน เริ่มสร้างปี ค.ศ. 1173 สมัยซ่งใต้ เพื่อระลึกถึงลูกกตัญญูชื่อหลีซู่ (黎宿) และเป็นโบราณสถานระดับมณฑล
อาหาร ผมไม่พบเมนูของแซ่ 黎 โดยเฉพาะ เรื่องที่ใกล้ที่สุดคือตระกูลหลีที่เขตฮวาตู กว่างโจว จัด "เทศกาลฉือกู" (茨菇节 — ฉือกูคือหัวของพืชน้ำสกุล Sagittaria) ที่ศาลบรรพชนหมู่บ้านหลี่ถัง ครั้งที่ 11 ตรงกับวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2025 เลี้ยง 137 โต๊ะ ตามเว็บของตระกูลหลี ฉือกูเป็นของกินช่วงตรุษจีนของชาวกว่างโจวทั่วไป ไม่ใช่ของแซ่ใดแซ่หนึ่ง
คำถามที่พบบ่อย
แซ่หลี 黎 มาจากไหน?
สายหลักมาจากแคว้นหลีในซานซีสมัยซาง ลูกหลานเจ้าแคว้นใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ส่วนจิ่วหลีและ 北正 เป็นตำนาน
แซ่หลี ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 黎 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน คนละแซ่กับ 李 ที่จีนกลางอ่านว่า หลี่ และแต้จิ๋วอ่านว่า ลี้
แซ่โล้ยคือแซ่อะไร?
โล้ยคือเสียงแต้จิ๋วของ 黎 ที่ถอดตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
แซ่หลี ภาษาอังกฤษเขียนอย่างไร?
พบทั้ง Li, Lai, Lay และ Le โดยฮ่องกงและมาเก๊านิยม Lai และเวียดนามเขียน Lê
แซ่หลีเป็นคนแต้จิ๋วหรือไม่?
ผมยังไม่พบหลักฐานของสายแต้จิ๋ว คนแซ่นี้พบมากในกลุ่มชาวกวางตุ้ง ไหหลำ และแคะ
บทสรุป
แซ่ 黎 ได้ชื่อมาจากแคว้นเก่าแก่ในซานซี แล้วขยายลงใต้จนมีฐานใหญ่ที่สุดในกวางตุ้ง แม้ชื่อไทยจะคล้าย 李 แต่ที่มาไม่เกี่ยวกัน จึงควรเขียนอักษรจีนกำกับไว้เสมอ
ส่วนที่ผมยังไม่พบ เช่นสายแต้จิ๋วและสมาคมในไทย ผมเว้นไว้ตรง ๆ ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่หลีหรือโล้ย มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากนี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- แซ่ 黎 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
- 《尚书·西伯戡黎》ฉบับวิกิซอร์ซภาษาจีน
- พจนานุกรม Wiktionary ตัวอักษร 黎 (เสียงแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน กวางตุ้ง)
- ศาลบรรพชนใหญ่ตระกูลหลีที่ตงก่วน (เว็บท่องเที่ยวตงก่วน CNCN)
- รายงานเทศกาลฉือกูและสมาคมตระกูลหลีเขตฮวาตู (เว็บ世界黎氏网 ปี 2025)
- Li Yuanhong (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
- Lê Lợi (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
- ชนชาติหลี Hlai ไหหลำ (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
