แซ่ 彭 คนแต้จิ๋วอ่านว่า "แพ้" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "เผิง" (Péng) ตัวเต็มกับตัวย่อเขียนเหมือนกัน ในอังกฤษมักสะกดเป็น Peng บางถิ่นเขียน Pang, Phang หรือ Peh ตามสำเนียงที่ติดไปกับครอบครัว ปัจจุบันมีคนแซ่นี้ราว 8.2 ล้านคนตามประมาณการปี 2026 อยู่อันดับ 31 ของจีน
บรรพชนในตำนานของแซ่นี้คือเผิงจู่ ผู้ที่คนจีนเล่าว่ามีอายุยืนถึง 800 ปี และสายที่ลงมาแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) แทบทั้งหมดไล่กลับไปหาข้าหลวงเมืองแต้จิ๋วคนเดียวสมัยซ่งเหนือ ส่วนสายในเมืองไทยยังหาข้อมูลได้น้อย
แซ่แพ้ (แต้จิ๋ว) หรือแซ่เผิง (จีนกลาง) คือแซ่ 彭 มีคนราว 8.2 ล้านคนตามประมาณการปี 2026 ต้นสายอยู่ที่แคว้นต้าเผิง เมืองเผิงเฉิง ซึ่งคือสวีโจว มณฑลเจียงซูในปัจจุบัน ตำนานยกเผิงจู่เป็นบรรพชน สายแต้จิ๋วส่วนใหญ่สืบจากเผิงเหยียนเหนียน ข้าหลวงแต้จิ๋วสมัยซ่งเหนือ ซึ่งตั้งหลักที่เมืองกิ๊กเอี๊ย (เจียหยาง) แต่ลูกหลานจำนวนมากย้ายขึ้นเขาไปเป็นชาวแคะ
ประเด็นสำคัญ
- แซ่ 彭 แต้จิ๋วอ่านว่าแพ้ จีนกลางอ่านว่าเผิง ตัวย่อกับตัวเต็มเหมือนกัน
- ประมาณการปี 2026 ราว 8.2 ล้านคน อันดับ 31 ของจีน มณฑลหูหนานมีคนแซ่นี้มากที่สุด
- ต้นสายหลักคือเผิงจู่ แคว้นต้าเผิงที่สวีโจว แต่แซ่นี้มีหลายต้นสาย และมีชนเผ่าถู่เจียที่ใช้แซ่เผิงด้วย
- สายแต้จิ๋วเกือบทั้งหมดสืบจากเผิงเหยียนเหนียน (1009–1095) ลูกหลานแตกไปทั้งแต้จิ๋ว เขตแคะ และฮ่องกง
- ในไทย ผมยังไม่พบสมาคมหรือข้อมูลที่ยืนยันได้ ถ้าบ้านท่านมีสมุดลำดับสกุล ผมอยากให้ช่วยแจ้งมา
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนของแซ่แพ้ (เผิง)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 彭 (ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | เผิง (Péng) |
| แต้จิ๋ว | แพ้ (เสียง pên5 ขึ้นจมูกเบา ๆ) |
| ภาษาอังกฤษ | Peng, Pang, Phang, Peh |
| อันดับในจีน | 31 (ทางการ ปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 8.2 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | หูหนาน |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | หล่งซี หวยหยาง อี๋ชุน |
ตัวเลข 8.2 ล้านคนไม่ใช่ผลการนับจริง เป็นค่าประมาณจากสถิติทางการของจีนที่ปรับตามสัดส่วนของแต่ละแซ่ จึงคลาดเคลื่อนได้ราว 10% ครับ
เขียนและอ่านอย่างไร
ถ้าถามว่าแซ่แพ้ภาษาจีนเขียนอย่างไร คำตอบคือ 彭 ตัวเดียว จีนกลางอ่านเผิง สำเนียงแต้จิ๋วอ่านแพ้ พจนานุกรมแต้จิ๋วบันทึกว่าเสียงนี้ใช้กับแซ่
คำว่า "แพ้" ซ้ำกับคำไทยที่แปลว่าพ่ายแพ้ ผมจึงเขียนคู่กับเผิงเสมอ ส่วน Pang ในภาษาอังกฤษใช้กับแซ่ 冯 ด้วย ซึ่งเป็นคนละแซ่ อ่านได้ที่แซ่ปัง แซ่เฝิง (冯) ผมยังไม่พบเอกสารไทยที่ใช้ "แซ่แพ้" อย่างเป็นทางการ ชื่อนี้ถอดจากคำอ่านแต้จิ๋ว และคนแซ่เผิงในไทยบางส่วนอาจเป็นคนแคะที่อ่านว่า "พั่ง"
แซ่เผิงมาจากไหน
แซ่เผิงมีหลายต้นสาย ตำราแซ่ส่วนใหญ่เริ่มที่เผิงจู่ (彭祖 Péngzǔ) หรือเจียนเคิง (篯铿 Jiǎn Kēng) ผู้เป็นลูกหลานของจักรพรรดิจวนซวี (颛顼) ตามตำนานพระเจ้าเหยา (尧) ทรงให้ครองดินแดนเผิง คือเมืองสวีโจว (徐州) ในมณฑลเจียงซูปัจจุบัน เมื่อแคว้นต้าเผิง (大彭) ล่มสลาย ลูกหลานก็ใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ตำรา《国语》 บันทึกว่าแคว้นนี้ถูกราชวงศ์ซางทำลาย จึงเชื่อได้ว่าแคว้นมีอยู่จริง แต่ตัวเผิงจู่และอายุ 800 ปีเป็นตำนาน นอกจากนี้ยังมีสายเผิงจ้งซวง (彭仲爽) อัครเสนาบดีแคว้นฉู่ และสายแมนจู
สายถู่เจีย (土家族 ชนกลุ่มน้อยที่อยู่มากแถบตะวันตกของหูหนาน) มีเผิงซื่อโฉว (彭士愁) เป็นต้นตระกูลเจ้าเมืองที่ปกครองสืบมาหลายร้อยปี เมืองเก่าคือเหล่าซือเฉิง (老司城) ซึ่งยูเนสโกขึ้นเป็นมรดกโลกแหล่งโบราณสถานถู่ซือ ปี 2015 ผลศึกษาโครโมโซม Y ตามที่วิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องแซ่เผิงสรุปไว้ ชี้ว่าสายนี้แยกจากสายเจียงซี
ตำรา《国语》 ยังระบุว่าลูกหลานของจู้หรง (祝融) มีแปดแซ่ และ 彭 เป็นหนึ่งในนั้น ร่วมกับแซ่เช้า (曹) และแซ่ตั๊ง (董)
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูลมีสามแห่ง คือหล่งซี (陇西 ในกานซู่) ที่คนแซ่เผิงหนีสงครามปลายราชวงศ์ฉินไปตั้งหลัก หวยหยาง (淮阳 ในเหอหนาน) และอี๋ชุน (宜春 ในเจียงซี) ที่ลูกหลานหนีกบฏอันลู่ซานมาสมัยถัง ชื่อหอที่พบมี "หออายุยืน" (长寿堂 จีนกลาง ฉางโซ่วถัง) อ้างเผิงจู่ และชื่อตามถิ่นเดิม ข้อมูลมาจากเว็บไซต์ของตระกูลเอง ควรเทียบกับสมุดลำดับสกุลของบ้าน
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
สายแต้จิ๋วมีชื่อบรรพชนชัดเจนและเก่าแก่ถึงพันปี คือเผิงเหยียนเหนียน (彭延年 Péng Yánnián, 1009–1095) ชาวหลูหลิง (庐陵 คือจี๋อาน เจียงซี) ท่านสอบได้จิ้นซื่อ (进士 บัณฑิตระดับสูงสุด) แล้วมาเป็นข้าหลวงเมืองแต้จิ๋วสมัยซ่งเหนือ
ตามบันทึกที่เว็บไซต์ชาวแต้จิ๋ว 潮商网 รวบรวมไว้ ท่านลดภาษี สร้างคันกั้นแม่น้ำหาน ปราบโจรสลัด และขุดบ่อน้ำในเมือง 36 บ่อ เมื่อถูกเรียกกลับเมืองหลวง ชาวเมืองขวางทางร้องไห้ ท่านจึงทิ้งภรรยาและบุตรชายหกคนไว้ที่แต้จิ๋ว ภายหลังมาอยู่ที่หมู่บ้านผู่โข่ว (浦口村) เมืองกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) ปัจจุบันคือหมู่บ้านโฮ่วหยาง (厚洋村)
ปี 1084 ท่านสร้าง "สวนเผิง" (彭园) ซึ่งบทความจากหนังสือพิมพ์ 汕头日报 ปี 2004 ที่มีผู้นำมาเผยแพร่ซ้ำบอกว่าเป็นสวนส่วนตัวแห่งแรกของกวางตุ้งตะวันออก (粤东) ศาลบรรพชน สวนเผิง และสุสานของท่านเป็นโบราณสถานระดับเมืองตั้งแต่ปี 1996
ลูกหลานแตกสายไปเจียซี เฟิงซุ่น ต้าปู้ ซิงหนิง เหมยเซี่ยน ตงก่วน ฮ่องกง และไต้หวัน เมืองเหล่านี้ส่วนมากเป็นเขตแคะ คนแซ่เผิงสายนี้จึงพูดแคะกันมาก แม้แต่หมู่บ้านเผิงชั่ว (彭厝村) หมู่บ้านแซ่เดียวในเขตเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) เมืองซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) ก็พูดแคะ ส่วนสายที่พูดแต้จิ๋วพบที่เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ใช้ชื่อหอเสี่ยงเป่าถัง (享保堂) ตามรายชื่อลำดับรุ่นที่เว็บไซต์ลำดับสกุลจีนแห่งหนึ่งรวบรวมไว้ สายนี้มีลูกหลานในไทยและเวียดนาม แต่ผมยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน ดูพื้นที่นี้ต่อที่แผนที่การปกครองเท่งไฮ้ ส่วนตัวเลขคนแซ่เผิงทั้งเขตแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบ
แซ่เผิงในเมืองไทย
ผมค้นทั้งจีน ไทย อังกฤษ แต่ยังไม่พบสมาคมตระกูลเผิงในไทยที่ยืนยันชื่อ ปีก่อตั้ง หรือที่ตั้งได้ จึงไม่อาจสรุปว่ามีหรือไม่มี และไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยแซ่นี้ที่มีแหล่งยืนยัน จึงไม่ใส่ชื่อใดไว้
สิ่งที่ผมอ่านเจอคือ สมัชชาตระกูลเผิงโลก (世界彭氏宗亲联谊总会) ตั้งที่มาเลเซียปี 1994 และมีผู้แทนจากไทยไปร่วมประชุมครั้งแรก แต่เป็นข้อมูลจากแหล่งรองแหล่งเดียว จึงเล่าเป็นข้อสังเกตเท่านั้น
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
รายงานทางการปี 2021 ระบุว่าหูหนานมีคนแซ่เผิงมากที่สุด หนังสือปี 2013 ว่าราว 19.5% อยู่ที่นั่น ห้ามณฑลใหญ่คือหูหนาน เสฉวน หูเป่ย กวางตุ้ง เจียงซี รวมกันราว 56% ที่สวีโจวมีศาลเผิงจู่ที่สร้างใหม่ปี 1994
บุคคลสำคัญแซ่เผิง
| บุคคล | ช่วงเวลา | บทบาท |
|---|---|---|
| เผิงเหยียนเหนียน (彭延年) | 1009–1095 | ข้าหลวงแต้จิ๋ว ต้นสายแต้จิ๋วและแคะ |
| เผิงฉางกุ้ย (彭长贵) | 1919–2016 | พ่อครัวชาวหูหนานในไต้หวัน ผู้คิดค้นไก่จั่วจงถัง (วิกิพีเดีย) |
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
แซ่เผิงมีอาหารผูกกับบรรพชน บทกวีโบราณ《楚辞·天问》 มีวรรคถามถึงเผิงเคิงที่ตักแกงไก่ฟ้าถวายกษัตริย์ ผู้อธิบายสมัยฮั่นว่าคือพระเจ้าเหยา แกงไก่ฟ้า (雉羹 จีนกลาง จื้อเกิง) ได้ชื่อว่า "แกงอันดับหนึ่งใต้หล้า" และเป็นอาหารขึ้นชื่อของสวีโจว ส่วนในเขตแต้จิ๋ว ผมไม่พบอาหารเฉพาะของตระกูลเผิง
คำสอนที่เว็บไซต์ตระกูลเผิงเผยแพร่มีสิบข้อ เช่น เคารพครู ส่งลูกหลานเรียน เซ่นไหว้บรรพชน ดูแลเด็กกำพร้าและหญิงหม้าย และใช้ชีวิตเรียบง่าย เป็นของเว็บไซต์เดียว อาจไม่ตรงทุกสาย ลูกหลานยังใช้ลำดับชื่อรุ่น (字辈 จื้อเป้ย) ค้นสายได้ ชุดใหม่ของหอเสี่ยงเป่าถังมีคำว่าหวยหยางและจี๋สุ่ย บอกเส้นทางอพยพไว้ในชื่อ
คำถามที่พบบ่อย
แซ่แพ้ แซ่เผิง มาจากไหน?
ต้นสายหลักคือแคว้นต้าเผิงที่สวีโจว สืบจากเผิงจู่ตามตำนาน สายแต้จิ๋วส่วนใหญ่สืบจากเผิงเหยียนเหนียนสมัยซ่งเหนือ
แซ่แพ้ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 彭 ตัวย่อกับตัวเต็มเหมือนกัน จีนกลางอ่านเผิง (Péng) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านแพ้
แซ่แพ้ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
ที่พบมากคือ Peng บางสำเนียงใช้ Pang, Phang หรือ Peh ส่วน Pang ใช้กับแซ่ 冯 ด้วย จึงต้องดูตัวอักษรจีนประกอบ
แซ่เผิง แปลว่าอะไร?
คือชื่อแคว้นต้าเผิงที่ลูกหลานใช้เป็นแซ่ ผมไม่พบแหล่งที่ให้ความหมายอื่น คนจีนผูกแซ่นี้กับเผิงจู่ ผู้เป็นสัญลักษณ์ของอายุยืน
คนแซ่เผิงในแต้จิ๋วพูดแต้จิ๋วหรือแคะ?
มีทั้งสองอย่าง ลูกหลานจำนวนมากย้ายขึ้นเขาในเขตแคะจึงพูดแคะ ส่วนสายที่เท่งไฮ้พูดแต้จิ๋ว
บทสรุป
แซ่แพ้ หรือแซ่เผิง คือแซ่ 彭 ที่ตำนานเริ่มจากเผิงจู่และแคว้นต้าเผิงที่สวีโจว สำหรับคนแต้จิ๋ว เรื่องที่จับต้องได้ที่สุดคือเผิงเหยียนเหนียน ข้าหลวงที่ชาวแต้จิ๋วไม่อยากให้กลับ จนท่านทิ้งลูกไว้และกลายเป็นต้นตระกูลในกวางตุ้ง ศาลบรรพชนกับสวนเผิงที่เมืองกิ๊กเอี๊ยยังอยู่ให้ลูกหลานไปไหว้ แต่หลายสายขึ้นเขาไปเป็นชาวแคะ
ส่วนในเมืองไทย ผมยังไม่พบสมาคมหรือหมู่บ้านต้นทางที่ยืนยันได้ ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่แพ้และมีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ และถ้าอยากดูว่าแซ่เผิงอยู่ตรงไหนเทียบกับแซ่อื่น ดูตาราง 100 แซ่จีนปี 2026
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่องแซ่เผิง (彭姓)
- Wikipedia: Peng (surname) การสะกดและบุคคล
- วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่องเผิงซื่อโฉว (彭士愁) ต้นสายถู่เจีย
- UNESCO: แหล่งโบราณสถานถู่ซือ (Tusi Sites)
- เว็บไซต์ชาวแต้จิ๋ว 潮商网: เผิงเหยียนเหนียน ต้นตระกูลเผิงที่เข้าแต้จิ๋ว
- เว็บไซต์ตระกูลเผิง (炎黄彭氏网): ถิ่นเดิมและชื่อหอ (แหล่งของตระกูล)
- Wikipedia: Peng Zu เผิงจู่
