แซ่ฮ่อ แซ่เฮ่อ (贺) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเฮ่อ จากเจ้อเจียงสู่จีนใต้

แซ่เฮ่อเขียนด้วยอักษร 贺 (ตัวเต็ม 賀) จีนกลางอ่านว่าเฮ่อ ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่าฮ่อ (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) เป็นแซ่อันดับ 85 ของจีน มีคนราว 2.92 ล้านคนตามประมาณการปี 2026 และเป็นคนละแซ่กับแซ่ฮ้อ 何 แม้ชื่อไทยต่างกันแค่วรรณยุกต์

แซ่นี้เกิดจากการเปลี่ยนแซ่เพื่อหลบพระนามจักรพรรดิเมื่อเกือบสองพันปีก่อน ส่วนสายเดียวที่บันทึกของตระกูลบอกว่าเคยอยู่ในเขตจังหวัดแต้จิ๋วเดิมเป็นชาวแคะ ผมจึงขอเล่าเท่าที่มีหลักฐาน

ประเด็นสำคัญ

• 贺 (แซ่เฮ่อ) กับ 何 (แซ่ฮ้อ) เป็นคนละแซ่ ต้องดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนเป็นหลัก
• สายหลักสืบจากตระกูลชิ่ง (庆) ที่เปลี่ยนแซ่ราวปี ค.ศ. 107 เพื่อหลบพระนามพระบิดาของฮั่นอันตี้
• ชาวเซียนเปย์สายเฮ่อหลันและเฮ่อล่ายก็เปลี่ยนมาเป็น 贺 แต่สายเฮ่อป๋าเปลี่ยนเป็น 何
• คนแซ่นี้มากที่สุดแถบหูหนานและซานซี รวมกันเกิน 30%
• ผมยังไม่พบสายแต้จิ๋วแท้ และไม่พบสมาคมตระกูลแซ่นี้ในไทย

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เฮ่อ (แซ่ฮ่อ)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	ตัวย่อ 贺 / ตัวเต็ม 賀 แปลว่าอวยพร แสดงความยินดี
จีนกลาง	เฮ่อ (Hè)
แต้จิ๋ว	ฮ่อ (ho7) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
อันดับในจีน	อันดับ 85 (ปี 2020)
จำนวนคน	ราว 2.92 ล้านคน ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%
ถิ่นเดิม	ไคว่จี (会稽) หรือเส้าซิง เจ้อเจียง
ชื่อหอที่พบบ่อย	儒宗堂 · 会稽堂

ตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณจากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับจริง เทียบกับแซ่อื่นได้ในตารางร้อยแซ่จีน

แซ่เฮ่อภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร

แซ่เฮ่อเขียนว่า 贺 อักษรตัวเดียวกับคำอวยพรปีใหม่ 恭贺新禧 (กงเฮ่อซินสี่ — ขอแสดงความยินดีปีใหม่) ส่วนเสียงแต้จิ๋ว Wiktionary รายการอักษร 賀 ให้ ho7 ผมจึงถอดเป็น "ฮ่อ" แต่ยังไม่พบการเขียนแซ่ 贺 ว่า "ฮ่อ" ในเอกสารไทย อนึ่ง "ฮ่อ" ในภาษาไทยยังใช้เรียกชาวจีนฮ่อจากยูนนาน ซึ่งไม่เกี่ยวกับแซ่นี้

แซ่เฮ่อ 贺 ไม่ใช่แซ่ฮ้อ 何

	贺 (บทความนี้)	何
จีนกลาง	เฮ่อ (Hè)	เหอ (Hé)
แต้จิ๋ว	ฮ่อ (ho7)	ฮ้อ (ho5)
ถิ่นเดิม / ชื่อหอ	会稽 · 儒宗堂	庐江 (หลูเจียง) · 庐江堂
อันดับในจีน	85	17

วิธีแยกที่แน่นอนคืออ่านอักษรจีนบนป้ายบรรพชน ถ้าชื่อหอเป็น 会稽 หรือ 儒宗 มักเป็นแซ่ 贺 ถ้าเป็น 庐江 มักเป็นแซ่ 何 ซึ่งผมเล่าไว้ในบทความแซ่ฮ้อ 何

แซ่เฮ่อมาจากไหน

สายหลัก จากตระกูลชิ่งมาเป็นเฮ่อเพราะหลบพระนาม

ตำราเล่าว่าหลานของฉีหวนกง (齐桓公) เจ้าแคว้นฉีในซานตง ชื่อชิ่งเค่อ (庆克) และลูกหลานใช้ 庆 (ชิ่ง) เป็นนามตระกูล ต่อมาตระกูลนี้หนีภัยไปตั้งรากที่แคว้นอู๋

จุดเปลี่ยนอยู่ราวปี ค.ศ. 107 ต้นรัชกาลจักรพรรดิฮั่นอันตี้ (汉安帝) ซึ่งขึ้นครองราชย์ปลายปี 106 ผู้คนต้องหลีกเลี่ยงอักษร 庆 เพราะเป็นพระนามของหลิวชิ่ง (刘庆) พระบิดาของจักรพรรดิ ซึ่งแซ่ราชวงศ์ฮั่นก็คือแซ่เล้า 刘 ท่านชิ่งฉุน (庆纯) จึงเปลี่ยนเป็นเฮ่อฉุน (贺纯) เพราะ 庆 กับ 贺 ล้วนแปลว่ายินดี ลำดับวงศ์ตระกูลถือเฮ่อฉุนเป็นบรรพชนผู้ได้แซ่

ตำรา《通志·氏族略》(ถงจื้อ) สรุปว่า "贺氏，即庆氏也，姜姓，齐桓公之支庶也；汉时避安帝父讳改为贺氏" การหลบพระนาม (避讳 — ปี้ฮุ่ย) เป็นธรรมเนียมโบราณที่ห้ามเขียนหรือเอ่ยพระนามจักรพรรดิ ดูNaming taboo และหน้าแซ่ 贺 ของวิกิพีเดียจีน

สายชาวเซียนเปย์ และเกร็ดที่ว่าเฮ่อป๋ากลายเป็นแซ่ฮ้อ

อีกสายมาจากชาวเซียนเปย์ (鲜卑) ที่ใช้แซ่แบบฮั่นสมัยเว่ยเหนือ ตัวบท《魏书·官氏志》(เว่ยซู กวานซื่อจื้อ) บันทึกว่า 贺兰 (เฮ่อหลัน) กับ 贺赖 (เฮ่อล่าย) เปลี่ยนเป็น 贺 (ตอนเฮ่อล่าย และตอนเฮ่อหลัน) แต่ 贺拔 (เฮ่อป๋า) เปลี่ยนเป็น 何 ไม่ใช่ 贺 (ตอนเฮ่อป๋า) และ 贺若 (เฮ่อรั่ว) คงแซ่เดิม เว็บตระกูลหลายแห่งรวมทั้งวิกิพีเดียจีนเขียนว่าสองสายหลังกลายเป็น 贺 แต่ตัวบทไม่ได้เขียนอย่างนั้น ผมยึดตามตัวบทครับ

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นกำเนิดของแซ่เฮ่อชาวฮั่นคือไคว่จี (会稽) ปัจจุบันคือเมืองเส้าซิง เจ้อเจียง สมัยฮั่นถึงหกราชวงศ์ ตระกูลเฮ่อเป็นหนึ่งในสี่ตระกูลใหญ่ของไคว่จี ส่วนสายเซียนเปย์ใช้ถิ่นเดิมว่าเหอหนาน (河南 — เขตลั่วหยาง) เว็บ jiapu.tv รวบรวมถิ่นเดิมและชื่อหอไว้ ชื่อหอที่พบบ่อยคือ 会稽堂 ตามถิ่นเดิม และ 儒宗堂 (หรูจงถัง — หอปราชญ์ขงจื๊อ)

เส้นทางลงใต้ และสายที่ผ่านเขตแต้จิ๋วเดิม

หลังกลางยุคฮั่นตะวันออก คนแซ่เฮ่อทยอยออกจากไคว่จี ไปเจียงซี หูหนาน เสฉวน หรือขึ้นเหนือไปซานซีและเหอเป่ย์ ต้นราชวงศ์หมิงแซ่นี้ยังถูกโยกย้ายจากซานซีไปหลายมณฑลด้วย

ส่วนสายแต้จิ๋ว ผมต้องเรียนตรง ๆ ว่ายังไม่พบหมู่บ้านหรือศาลบรรพชนแซ่ 贺 ที่พูดแต้จิ๋วในกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) ซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) หรือโผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง)

สิ่งที่พบคือลำดับวงศ์ตระกูลชาวแคะแซ่เฮ่อที่อำเภอจื่อจิน (紫金) กวางตุ้ง บันทึกจื่อจินบน zupu.cn เล่าว่าปี 1333 ท่านว่านซื่อหลาง (万四郎) ย้ายไป "潮州饶平三河坝旧寨" (ค่ายเก่าที่ซานเหอป้า ในจังหวัดแต้จิ๋ว) ชื่ออำเภอในข้อความนี้เป็นชื่อสมัยหลัง ปัจจุบันซานเหอป้า (三河坝) อยู่ในอำเภอต้าปู้ (大埔) เมืองเหมยโจว เขตแคะ ก่อนลูกหลานไปตั้งรกรากที่จื่อจิน ปัจจุบันมีกว่า 1 หมื่นคน เรื่องนี้ผมพบเฉพาะในเว็บไซต์ของตระกูล ยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน และสายนี้เป็นชาวแคะ ไม่ใช่ชาวแต้จิ๋ว

แซ่เฮ่อในเมืองไทย

ในรายชื่อสมาคมของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจล้าสมัย) ผมยังไม่พบสมาคมแซ่ 贺 และไม่ทราบว่าลูกหลานแซ่นี้ในไทยอยู่ที่ไหน จึงไม่ขอระบุนามสกุลไทยใด ๆ ถ้าบ้านคุณมีบรรพชนที่เรียกว่า "แซ่ฮ่อ" หรือ "Ho" ให้ตรวจป้ายบรรพชนก่อนว่าเป็น 贺 หรือ 何 ถ้าพูดแคะ ลองไล่ไปทางจื่อจินและต้าปู้ ถ้าพูดกวางตุ้ง มีลำดับวงศ์ตระกูลแซ่ 贺 สายพานอวี๋ (番禺) ในกว่างโจวบน jiapu.tv ฉบับพิมพ์ปี 1927

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

แกนหลักคือหูหนานและซานซี รวมกันเกิน 30% ของคนแซ่นี้ ผมไม่พบตัวเลขเรียงอันดับรายมณฑล จึงไม่ยืนยันว่าที่ไหนเป็นที่หนึ่ง ที่เซียวซาน (萧山) เมืองหางโจว มีสวนรำลึกเฮ่อจือจาง เปิดในปี 2008

บุคคลสำคัญแซ่เฮ่อ

บุคคล	ยุค	เรื่องที่รู้จัก
贺纯 (เฮ่อฉุน)	ฮั่นตะวันออก	ผู้เปลี่ยนแซ่จาก 庆 เป็น 贺
贺齐 (เฮ่อฉี)	สามก๊ก	แม่ทัพของง่อก๊ก ชาวไคว่จี
贺知章 (เฮ่อจือจาง)	ถัง ค.ศ. 659–744	กวี รับราชการถึง 秘书监 (มี่ซูเจียน — หัวหน้าหอสมุดหลวง)
贺龙 (เฮ่อหลง)	ค.ศ. 1896–1969	หนึ่งในสิบจอมพลของจีน ชาวซางจื๋อ (桑植) หูหนาน

เฮ่อจือจางเป็นคนแรกในบทกวี《饮中八仙歌》(อิ่นจงปาเซียนเกอ — เพลงแปดเซียนในหมู่นักดื่ม) ของตู้ฝู่ ที่เขียนว่าท่านขี่ม้าโยกเยกเหมือนนั่งเรือ ดูประวัติท่านที่วิกิพีเดียอังกฤษ ส่วนเฮ่อหลงดูหน้า He Long ในวิกิพีเดียอังกฤษ เฮ่อป๋าเยว่ (贺拔岳) กับเฮ่อรั่วปี้ (贺若弼) ที่บางเว็บนับเป็นคนแซ่เฮ่อ จริง ๆ ใช้แซ่สองพยางค์ 贺拔 และ 贺若

ธรรมเนียม คติตระกูล และอาหาร

ผมไม่พบโอวาทประจำตระกูลแซ่ 贺 ที่เผยแพร่ สิ่งที่เล่าต่อกันคือบทกวี《回乡偶书》(หุยเซียงโอ่วชู) ของเฮ่อจือจางที่ว่า "少小离家老大回，乡音无改鬓毛衰" คือออกจากบ้านเด็ก กลับมาแก่ สำเนียงบ้านเกิดไม่เปลี่ยน ลูกหลานจีนโพ้นทะเลมักยกบทนี้มาแทนความคิดถึงบ้าน อาหารประจำแซ่ไม่มี มีแต่เรื่อง "金龟换酒" (จินกุยฮ่วนจิ่ว — ปลดเต่าทองแลกเหล้า) ที่หลี่ไป๋ (李白) เขียนไว้ในคำนำบทกวีว่าเฮ่อจือจางเรียกตนว่า "谪仙人" (เจ๋อเซียนเหริน — เซียนตกสวรรค์) แล้วปลดเต่าทองแลกเหล้าดื่มด้วยกัน

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เฮ่อ 贺 มาจากไหน?

สายหลักมาจากตระกูลชิ่ง (庆) ของแคว้นฉี ที่เปลี่ยนเป็น 贺 ราวปี ค.ศ. 107 เพื่อหลบพระนามพระบิดาของจักรพรรดิฮั่นอันตี้ ถิ่นเดิมคือไคว่จี

แซ่เฮ่อภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 贺 ตัวย่อ หรือ 賀 ตัวเต็ม แปลว่าอวยพรและแสดงความยินดี

แซ่เฮ่อภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

ที่พบบ่อยคือ He ตามพินอิน และ Ho ตามแบบเก่าและแบบฮ่องกง แต่ Ho เป็นการสะกดของแซ่ 何 ด้วย จึงควรตรวจอักษรจีนเสมอ

แซ่เฮ่อ 贺 กับแซ่ฮ้อ 何 เป็นแซ่เดียวกันหรือไม่?

ไม่ใช่ เป็นคนละแซ่ คนละที่มา 贺 อันดับ 85 ถิ่นเดิมไคว่จี ส่วน 何 อันดับ 17 ถิ่นเดิมหลูเจียง

แซ่เฮ่อภาษาแต้จิ๋วและจีนกลางอ่านว่าอะไร?

จีนกลางอ่านว่าเฮ่อ สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่าฮ่อ (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย)

บทสรุป

แซ่เฮ่อมีที่มาชัดเจนกว่าแซ่ส่วนใหญ่ เพราะเกิดจากเหตุการณ์ที่ระบุช่วงเวลาได้ คือการหลบพระนามราวปี ค.ศ. 107 ถิ่นเดิมอยู่ที่ไคว่จี ต่อมากระจายไปหูหนานและซานซีเป็นหลัก

ส่วนเรื่องแต้จิ๋วและไทย ผมยังไม่พบข้อมูลของสายนี้โดยตรง ถ้าคุณเป็นลูกหลานแซ่ 贺 ที่มีสมุดลำดับสกุล ป้ายบรรพชน ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างออกไป ขอเชิญแจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• Wiktionary รายการอักษร 賀 (เสียงอ่านหลายสำเนียง)
• วิกิพีเดียจีน หน้าแซ่ 贺 (ที่มาและการเปลี่ยนจาก 庆)
• เว่ยซู ตอนว่าด้วยแซ่ของขุนนาง (ผ่านเว็บ yuwenmi.com)
• jiapu.tv รวมถิ่นเดิมและชื่อหอแซ่ 贺
• บันทึกการย้ายถิ่นของตระกูลเฮ่อ จื่อจิน (zupu.cn แหล่งของตระกูล)
• ข่าวสวนรำลึกเฮ่อจือจาง เซียวซาน (Sina News 2008)
• He Zhizhang (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
• He Long (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)