แซ่ 汪 ที่เรียกกันว่า "แซ่วาง" ตามเสียงจีนกลาง (wāng) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า อวง (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) เป็นแซ่อันดับ 59 ของจีนตามบัญชีทางการปี 2020 มีคนราว 5.16 ล้านคนตามประมาณการปี 2026
แซ่นี้ใกล้กับ 王 (แต้จิ๋ว เฮ้ง / จีนกลาง หวัง) จนคนสับสนกันบ่อย แต่เป็นคนละแซ่ ผมจึงเล่าเท่าที่อ่านเจอ และบอกตรง ๆ ว่าสายแต้จิ๋วและสายในไทยมีอะไรที่ผมยังไม่พบ
แซ่วาง หรือแซ่อวง คือแซ่ 汪 ที่จีนกลางอ่านว่าวาง เป็นแซ่อันดับ 59 ของจีน มีคนราว 5.16 ล้านคน มากที่สุดที่มณฑลอานฮุย ตามลำดับตระกูลสายหลักสืบจากโอรสของเจ้าครองรัฐหลู่ และมีวางฮว๋าแห่งฮุยโจวเป็นบรรพชนที่คนแซ่นี้เคารพที่สุด ส่วนสายแต้จิ๋วและสายในไทยมีข้อมูลน้อย ผมจึงเล่าเฉพาะที่มีแหล่งรองรับ
ประเด็นสำคัญ
- 汪 กับ 王 เป็นคนละแซ่ แม้จีนกลางอ่านใกล้กัน (วาง ต่างจาก หวัง) ส่วนแต้จิ๋ว 王 คือเฮ้ง
- มีคนแซ่นี้มากที่สุดที่อานฮุย โดยเฉพาะแถบฮุยโจว (徽州) ซึ่งเป็นถิ่นของวางฮว๋า (汪华) บรรพชนที่คนแซ่นี้เคารพ
- ตามลำดับตระกูล ต้นกำเนิดมีหลายสาย ทั้งสายรัฐหลู่ สายชนเผ่าวางหมาง และสายลิ่วกุ้ย (六桂) ของฝูเจี้ยน
- สายที่โยงกับไทยซึ่งมีข่าวยืนยันคือหมู่บ้านเหม่ยเต๋อ ชุมชนชาวแคะในเขตเจียซี (揭西) ของเมืองกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง)
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่วาง (แซ่อวง)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 汪 (ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | วาง (wāng) |
| แต้จิ๋ว | อวง (uang1) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย |
| ภาษาอังกฤษ | Wang, Wong, Ong |
| อันดับในจีน | 59 (บัญชีทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 5.16 ล้านคน ประมาณการปี 2026 ค่าประมาณ ±10% |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | อานฮุย (安徽) |
ตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณจากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับจริง ดูตารางทั้งหมดในแซ่จีน 100 อันดับ
แซ่วางเขียนและอ่านอย่างไร
汪 ประกอบด้วยหมวดน้ำ (氵) กับ 王 ความหมายเดิมคือน้ำลึกและกว้าง ตัวหนังสือจึงมี 王 อยู่ข้างใน แต่เสียงอ่านต่างกัน จีนกลาง 汪 ออกเสียงสูงระดับ (wāng) ส่วน 王 ออกเสียงขึ้น (wáng) ในแต้จิ๋วต่างกันชัดกว่านั้น 汪 อ่าน uang1 ส่วน 王 อ่าน hêng5 ซึ่งคือ เฮ้ง ที่คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วรู้จักดี ตรวจกับพจนานุกรมMogher ภาษาแต้จิ๋ว
ถ้าอยากรู้เรื่อง 王 อ่านได้ที่แซ่เฮ้ง 王 อีกแซ่ที่ชื่อไทยใกล้กันคือแซ่อ๊วง 袁 (จีนกลาง หยวน) แต้จิ๋วอ่าน 袁 ว่า uang5 ส่วน 汪 อ่าน uang1 จึงเป็นคนละแซ่ ส่วนสะกดอังกฤษ Wang Wong Ong ใช้ร่วมกับแซ่ 王 ในหลายสำเนียง และ Wang ยังใช้กับ 袁 ด้วย จึงต้องดูอักษรจีนเสมอ
อีกจุดที่ผมอยากเตือน เสียง "ว่อง" ในนามสกุลไทยใช้กับแซ่ 黃 ในสำเนียงแคะและกวางตุ้งด้วย (ดูแซ่อึ้ง) จึงอย่าเพิ่งสรุปว่านามสกุลที่ขึ้นต้นด้วย "ว่อง" เป็นแซ่ 汪 ต้องดูอักษรจีนหรือสมุดลำดับสกุลก่อน
แซ่วางมาจากไหน
| สาย | เล่าว่าอย่างไร | น้ำหนักของหลักฐาน |
|---|---|---|
| รัฐหลู่ (鲁 — จีนกลาง หลู่) | โอรสที่เกิดจากอนุภรรยาของหลู่เฉิงกง (鲁成公) ได้ศักดินาชื่อ 汪 ลูกหลานใช้เป็นแซ่ | ลำดับตระกูลส่วนใหญ่ยอมรับ รายละเอียดแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน |
| วางหมาง (汪芒氏) | ชนเผ่าโบราณที่อพยพมาทางใต้ แล้วย่อชื่อสองพยางค์เหลือ 汪 | ตำนานโบราณ |
| ลิ่วกุ้ย (六桂) | บุตรคนที่หกของเวิงเฉียนตู้ (翁乾度) ขุนนางแคว้นหมิ่นในฝูเจี้ยน ใช้แซ่ 汪 | ตำนานตระกูล |
สายรัฐหลู่ถือเป็นสายหลัก และเพราะรัฐหลู่เป็นรัฐของโจวกง (周公) คนแซ่วางสายนี้จึงนับโจวกงเป็นบรรพชนไกล ส่วนสายลิ่วกุ้ยน่าสนใจสำหรับลูกหลานฝูเจี้ยนและแต้จิ๋ว เพราะบุตรทั้งหกแยกเป็นแซ่ 洪 (หง) 江 (เจียง) 翁 (เวิง) 方 (ฟาง) 龚 (กง) และ 汪 ถือกันว่าเป็นพี่น้องกัน อ่านเพิ่มได้ที่แซ่ปึง 方 แซ่กัง 江 และแซ่กง 龚
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูล (郡望) ที่พบมากที่สุดคือผิงหยางในซานซี แต่ฐานใหญ่ที่สุดคือซินอันหรือฮุยโจว (徽州) ในอานฮุย
ชื่อหอที่พบบ่อยคือเยว่กั๋วถัง (越国堂) ตามบรรดาศักดิ์ของวางฮว๋า ซินอันถัง ผิงหยางถัง และลิ่วกุ้ยถัง (六桂堂) หอร่วมของหกแซ่พี่น้อง ลูกหลานลองเทียบกับป้ายชื่อหอในบ้านเก่าดูครับ
วางฮว๋า จากผู้รวมหกจังหวัดสู่เทพท้องถิ่น
วางฮว๋า (汪华 ค.ศ. 586–649) เป็นบรรพชนที่คนแซ่วางเคารพที่สุด ท่านเกิดที่อำเภอจี้ซี (绩溪) ในฮุยโจว ปลายราชวงศ์สุยรวบรวมหกจังหวัดแถบนั้นไว้ได้ แล้วสวามิภักดิ์ต่อราชวงศ์ถังโดยไม่ต้องรบ ได้เป็นเยว่กั๋วกง (越国公) หลังเสียชีวิต ชาวบ้านสร้างศาลบูชาท่านเป็น "วางกงต้าตี้" (汪公大帝) ตามหมู่บ้านต่าง ๆ ของฮุยโจว คำกล่าวว่า "汪氏无二姓" (คนแซ่วางไม่มีสองตระกูล) สะท้อนความเชื่อว่าสืบจากท่านทั้งหมด ซึ่งเป็นความเชื่อของตระกูล ไม่ใช่สิ่งที่พิสูจน์ได้ทุกสาย
เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋ว
ตามลำดับตระกูล แซ่วางตั้งหลักที่ฮุยโจวตั้งแต่ปลายราชวงศ์ฮั่น จากนั้นกระจายไปเจียงซี เจ้อเจียง เจียงซู และหลังราชวงศ์ถังลงไปฝูเจี้ยนกับกวางตุ้ง ส่วนสายลิ่วกุ้ยเกิดในฝูเจี้ยนช่วงต้นราชวงศ์ซ่ง
สายแต้จิ๋วแท้ผมยังไม่พบปฐมบรรพชนที่เข้ามาแต้จิ๋วหรือตัวเลขที่ตรวจสอบได้ ที่พบมีเพียงชื่อลำดับตระกูลของอำเภอฮุยไล้ (惠来 — จีนกลาง ฮุ่ยไหล) ที่ผมเปิดอ่านไม่ได้
สิ่งที่มีข่าวรองรับคือหมู่บ้านเหม่ยเต๋อ (美德村) ในเขตเจียซี (揭西) ของเมืองกิ๊กเอี๊ย เป็นเขตของชาวแคะที่อยู่ในปกครองแต้จิ๋ว ข่าวของรัฐบาลเมืองเจียหยางปี 2015 อ้างเลขาธิการพรรคประจำหมู่บ้านว่า หมู่บ้านมีชาวแซ่วางกว่า 10,000 คน และชาวแซ่วางในไทยที่มีรากจากหมู่บ้านนี้มีเกือบ 20,000 คน เป็นตัวเลขที่หมู่บ้านประมาณเอง ไม่ใช่สถิติทางการ
แซ่วางในเมืองไทย
ข่าวเดียวกันบอกว่าลูกหลานจากเหม่ยเต๋อในไทยช่วยสร้างโรงเรียนให้บ้านเกิด สายนี้จึงเป็นสายที่มีหลักฐานชัดที่สุดในไทย ส่วนปีก่อตั้งและที่ตั้งสมาคมแซ่วางในไทย รวมถึงจำนวนคนแซ่นี้ทั้งหมด ผมยังไม่พบข้อมูลที่ตรวจสอบได้
ผมจึงไม่ขอเดาว่าตระกูลใดในไทยเป็นแซ่ 汪 ถ้าท่านมีสมุดลำดับสกุล ป้ายหอ หรือรู้ชื่อหมู่บ้านเดิม แจ้งมาได้ครับ
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
มณฑลที่มีแซ่วางมากที่สุดคืออานฮุย ตามรายงานของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะปี 2021 หมู่บ้านที่ผูกกับแซ่นี้คือหงชุน (宏村) อำเภออี (黟县 — จีนกลาง อีเซี่ยน) ในหวงซาน วิกิพีเดียภาษาอังกฤษระบุว่าตั้งขึ้นในปี 1131 สมัยซ่งใต้โดยนายพลแซ่วาง และยูเนสโกขึ้นทะเบียนซีตี้และหงชุนเป็นมรดกโลกปี 2000
บุคคลสำคัญแซ่วาง
| ชื่อ | ช่วงเวลา | เป็นใคร |
|---|---|---|
| วางฮว๋า (汪华) | 586–649 | ผู้รวมหกจังหวัดแห่งฮุยโจว เยว่กั๋วกง และเทพ "วางกงต้าตี้" |
| วางต้าหยวน (汪大渊) | ต้นศตวรรษที่ 14 | ชาวหนานชาง (南昌) เจียงซี นักเดินเรือสมัยหยวน |
| วางเจิงฉี (汪曾祺) | 1920–1997 | นักเขียน มีชื่อเรื่องความเรียงว่าด้วยอาหาร |
คนที่เกี่ยวกับไทยโดยตรงคือวางต้าหยวน ท่านออกเรือจากเฉวียนโจวสองครั้งในปี 1330 และ 1337 ตามสมาคมวัฒนธรรมเหยียนหวงแห่งฝูเจี้ยน หนังสือ 《岛夷志略》 (จีนกลาง เต่าอี๋จื้อเลวี่ย แปลว่าบันทึกโดยสังเขปว่าด้วยชนต่างถิ่นบนเกาะ) ของท่านมีบทว่าด้วย 罗斛 (หลัวหู คือละโว้) และ 暹 (เซียน คือสยาม) ดูได้ในต้นฉบับบนวิกิซอร์ซภาษาจีน
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
ธรรมเนียมเด่นที่สุดคือการไหว้วางกงในฮุยโจว วันสำคัญที่พบมากคือวันที่ 18 เดือนอ้าย ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นวันเกิดของวางฮว๋า แต่บางแหล่งของจี้ซีว่าเป็นวันที่ 15 เดือนยี่ จึงเป็นความเชื่อต่างท้องถิ่น
อาหารเฉพาะแซ่ที่มีบันทึกคือ "赛琼碗" (ไซ่ฉยงหว่าน แปลว่าประกวดชามเซ่น) ของจี้ซี ชาวบ้านนำอาหารเซ่นใส่ชามกระเบื้องลายทอง จัดเรียงหน้ารูปเคารพ 24 แถว แถวละ 12 ชาม รวม 288 ชาม ตามที่รัฐบาลเมืองเซวียนเฉิงและสำนักข่าวจีนโพ้นทะเลรายงาน ฝั่งแต้จิ๋วและไทยผมยังไม่พบอาหารประจำแซ่วาง
คำถามที่พบบ่อย
แซ่วางมาจากไหน?
ตามลำดับตระกูลสายหลัก สืบจากโอรสของหลู่เฉิงกงแห่งรัฐหลู่ที่ได้ศักดินาชื่อ 汪 ฐานใหญ่อยู่ที่ฮุยโจวในอานฮุย
แซ่วางภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 汪 ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน มีหมวดน้ำอยู่ด้านซ้าย ไม่ใช่ 王 ซึ่งเป็นแซ่เฮ้ง
แซ่วางภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
พบ Wang, Wong และ Ong แต่รูปเหล่านี้ใช้กับแซ่ 王 ด้วย จึงต้องดูอักษรจีนประกอบเสมอ
แซ่วางแต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
อ่านว่า อวง (uang1) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบว่าคนไทยใช้รูปนี้เป็นชื่อแซ่
แซ่วางจีนกลางอ่านว่าอะไร และต่างจากแซ่หวังอย่างไร?
汪 อ่านว่า วาง (wāng) เสียงสูงระดับ ส่วน 王 อ่านว่า หวัง (wáng) เสียงขึ้น ทั้งสองเป็นคนละแซ่ ในแต้จิ๋ว 汪 คืออวง ส่วน 王 คือเฮ้ง และ 汪 ก็ไม่ใช่แซ่อ๊วง 袁 (จีนกลาง หยวน)
บทสรุป
แซ่วางมีแก่นชัดคือฮุยโจวและวางฮว๋า มีหมู่บ้านอย่างหงชุนและธรรมเนียมไหว้วางกงเป็นสิ่งที่ยังเห็นได้ ส่วนสายแต้จิ๋วและสายในไทย สิ่งที่ผมยืนยันได้คือหมู่บ้านเหม่ยเต๋อ นอกนั้นยังไม่พบ จึงไม่เติมเรื่องที่หาที่มาไม่ได้
ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่วางที่มีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม สมุดลำดับสกุล หรือข้อมูลที่ต่างไปจากนี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ ผมจะนำมาเพิ่มให้ลูกหลานคนอื่นได้อ่าน
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- ข่าวรัฐบาลเมืองเจียหยาง เรื่องชาวแซ่วางหมู่บ้านเหม่ยเต๋อและในไทย (2015)
- ประวัติวางต้าหยวน (สมาคมวัฒนธรรมเหยียนหวงแห่งฝูเจี้ยน)
- 《島夷志略》 ต้นฉบับ (วิกิซอร์ซภาษาจีน)
- ประเพณีประกวดชามเซ่น 赛琼碗 (รัฐบาลเมืองเซวียนเฉิง)
- ข่าวประเพณี 赛琼碗 ที่จี้ซี (สำนักข่าวจีนโพ้นทะเล 2016)
- Hongcun (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
- Ancient Villages in Southern Anhui, Xidi and Hongcun (UNESCO)
- Wang (surname) (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
- 汪 ในพจนานุกรมแต้จิ๋ว Mogher
