แซ่ที่เขียนด้วยอักษรจีน 钟 อ่านจีนกลางว่า "จง" (Zhōng) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เจ็ง" ซึ่งผมถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบว่ามีใครใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย คนไทยเชื้อสายจีนที่ใช้แซ่นี้ส่วนใหญ่เขียนว่า "แซ่จง" ครับ ในจีนเป็นแซ่อันดับ 53 ตามรายชื่อทางการปี 2020 ประมาณการปี 2026 ว่ามีราว 5.68 ล้านคน
แซ่นี้เป็นแซ่หลักของชาวฮากกา (จีนแคะ) และเป็นหนึ่งในสี่แซ่ของชาวเซอ (畲族 — จีนกลาง เซอจู๋) ด้วย คนแซ่จงในแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ส่วนมากจึงอยู่แถวเชิงเขาที่ติดเขตฮากกา อีกเรื่องที่ควรรู้ก่อนอ่านคือ "แซ่เจ็ง" ในเอกสารไทยมักหมายถึงแซ่ 鄭 (郑) ของคนไหหลำ คนละแซ่กับ 钟 ครับ
แซ่จง (钟 ตัวเต็ม 鍾) จีนกลางอ่านว่า จง สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า เจ็ง เป็นแซ่อันดับ 53 ของจีน ประมาณการปี 2026 ราว 5.68 ล้านคน สายหลักสืบจากเมืองจงหลีของแคว้นฉู่ แล้วไปตั้งหลักที่อิ่งชวน มณฑลเหอหนาน ลูกหลานลงใต้ผ่านฝูเจี้ยนเข้าเขตฮากกาและแต้จิ๋ว กวางตุ้งเป็นมณฑลที่มีคนแซ่นี้มากที่สุด
ประเด็นสำคัญ
- ตัวเต็มที่ถูกต้องคือ 鍾 ไม่ใช่ 鐘 ที่แปลว่า "ระฆัง" แม้ทั้งสองตัวถูกย่อเป็น 钟 เหมือนกัน
- สายหลักตามตำราแซ่ตัดแซ่เหลือ 钟 ที่อิ่งชวน ลูกหลานนับถือป้ายหอ 颍川堂 มากที่สุด
- ตำนานชาวเซอเล่าว่าถิ่นเดิมอยู่ที่ภูเขาเฟิ่งหวงในแต้จิ๋ว
- ในแต้จิ๋วและซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) ข้อมูลของตระกูลนับได้ราว 9 หมื่นกว่าคน มากที่สุดที่โผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) และเฉาหนาน (潮南)
- ผมยังไม่พบสมาคมแซ่จงในไทยที่ตรวจสอบได้
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่จง (แซ่เจ็ง)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | ตัวย่อ 钟 · ตัวเต็ม 鍾 (ปี 2013 ใช้ 锺 เป็นตัวย่อเฉพาะแซ่ได้) |
| จีนกลาง | Zhōng · จง |
| แต้จิ๋ว | zêng1 · เจ็ง (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) |
| ภาษาอังกฤษ | Zhong, Chung, Chong, Cheng |
| อันดับในจีน | 53 (รายชื่อแซ่ทางการ ปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 5.68 ล้านคน (±10% คือราว 5.1–6.2 ล้านคน) |
| มณฑลที่มากที่สุด | กวางตุ้ง ราวหนึ่งในสี่ถึงหนึ่งในสามของคนแซ่นี้ (จากงานวิจัย ไม่ใช่ตัวเลขทางการ) |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | อิ่งชวน 颍川 (กลางเหอหนาน) |
เขียนและอ่านอย่างไร
แซ่นี้เขียนว่า 钟 ในจีนแผ่นดินใหญ่ แต่ตัวเต็มที่ถูกต้องคือ 鍾 ส่วน 鐘 ที่แปลว่า "ระฆัง" เป็นอีกตัวหนึ่ง ทั้งสองถูกย่อเป็น 钟 เหมือนกัน ตั้งแต่ปี 2013 จึงอนุญาตให้ใช้ 锺 เป็นตัวย่อเฉพาะของแซ่ (ดูตัวอักษรนี้ในวิกิพจนานุกรม)
ในภาษาไทย "จง" ตรงกับเสียงจีนกลาง และคนไทยคุ้นจากสามก๊ก (จงฮิว จงโฮย) ครอบครัวแซ่ 鍾 ในไทยที่พบในเอกสารก็มักเขียนว่า "แซ่จง" ส่วน "เจ็ง" เป็นเสียงแต้จิ๋วตามหลักการอ่าน เหมือนที่ถอดแซ่ 丁 เป็น แซ่เต็ง (丁)
ระวังสับสน: ในเอกสารไทย "แซ่เจ็ง" มักหมายถึงแซ่ 鄭 (郑) สำเนียงไหหลำ คนแต้จิ๋วเรียกแซ่ 郑 ว่า "แต้" ดู แซ่แต้ (郑) ส่วนแซ่ 曾 แม้เสียงอ่านแบบหนังสือของแต้จิ๋วจะคล้าย "เจ็ง" แต่เมื่อเป็นแซ่อ่านว่า "จัง" ก็เป็นอีกแซ่หนึ่ง เจอคำว่า "แซ่เจ็ง" ให้ดูอักษรจีนก่อนเสมอ
แซ่จงมาจากไหน
ตำราแซ่《名贤氏族言行类稿》บันทึกว่าแซ่นี้สืบจากเวยจื่อ (微子) ผู้ครองแคว้นซ่ง ลูกหลานคือป๋อจง (伯宗) ขุนนางแคว้นจิ้น บุตรชื่อโจวหลี (州犁) หนีไปแคว้นฉู่ ได้ครองเมืองจงหลี (钟离) ลูกหลานจึงใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ และบางส่วนตัดเหลือ 钟
ต่อมาปลายราชวงศ์ฉิน จงหลีเม่ย (钟离昧) ขุนพลของเซี่ยงอวี่ (ฌ้อปาอ๋อง) มีบุตรชื่อจงหลีเจีย (钟离接) ตัดแซ่เหลือ 钟 แล้วตั้งรกรากที่ฉางเซ่อ อิ่งชวน (颍川长社) ปัจจุบันคือเมืองฉางเก่อ (长葛) เหอหนาน นี่คือจุดกำเนิดของสายที่ลูกหลานส่วนใหญ่นับถือ (ข้อมูลการกระจายและการอพยพ)
อีกสายหนึ่งคือชาวเซอ ชนกลุ่มน้อยที่มีสี่แซ่หลักคือ 盘 蓝 雷 钟 เพลง《高皇歌》(เกาหวงเกอ) เล่าว่าลูกเขยของบรรพชนได้แซ่ 钟 และเชื่อกันว่าถิ่นเดิมของชาวเซอคือภูเขาเฟิ่งหวง (凤凰山) ในแต้จิ๋ว (ข้อมูลชาวเซอ · แซ่และถิ่นเดิมของชาวเซอ) แซ่ 雷 อีกแซ่ในสี่แซ่นี้อยู่ที่ แซ่ลุ้ย (雷)
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
อิ่งชวนเป็นถิ่นเดิมที่สำคัญที่สุด ตระกูลจงแห่งอิ่งชวนเป็นตระกูลขุนนางใหญ่สมัยฮั่นถึงราชวงศ์ใต้ มีจงฮิว (钟繇 — จีนกลาง จงเหยา) เสนาบดีวุยก๊กผู้ได้ชื่อว่าเป็นต้นแบบอักษรไข่ซู (楷书 — อักษรตัวบรรจง) และจงโฮย (钟会 — จีนกลาง จงฮุ่ย) แม่ทัพผู้ยึดจ๊กก๊ก (ประวัติจงฮิว) ป้ายหอ 颍川堂 (อิ่งชวนถาง) จึงพบมากที่สุด
อีกชื่อหอคือ 四德堂 (ซื่อเต๋อถาง) ระลึกถึงจงอี๋ (钟仪) ขุนนางฉู่ที่ไม่ลืมดนตรีบ้านเกิดแม้ถูกจับไปแคว้นจิ้น ส่วน 知音堂 (จือยินถาง) ชวนให้นึกถึงจงจื่อชี (钟子期) แต่แหล่งของตระกูลไม่ได้อธิบายที่มาโดยตรง (เรื่องหอและถิ่นเดิม)
ตำนานเล่าว่าเมื่อจงจื่อชีผู้ฟังพิณของป๋อหยาตาย ป๋อหยาหักพิณไม่เล่นอีก คำว่า 知音 (จือยิน) แปลว่า "เพื่อนรู้ใจ" มาจากเรื่องนี้ (ประวัติ)
เส้นทางลงใต้สู่ฮากกาและแต้จิ๋ว
เอกสารตระกูลในฝูเจี้ยนเล่าว่า สมัยราชวงศ์ใต้ จงเฉา (钟朝) ถูกส่งเข้าฝูเจี้ยนปราบกบฏ แล้วตั้งรกรากที่ฉือปี้ อำเภอหนิงฮว่า (宁化石壁) ซึ่งชาวฮากกาถือเป็นถิ่นบรรพชน (ข้อมูลฉือปี้) เรื่องนี้เก่ากว่าระลอกฮากกาทั่วไปมาก ผมถือเป็นเรื่องเล่าของตระกูล (แหล่งของตระกูล) จากนั้นลูกหลานย้ายไปฉางทิง (长汀) อู่ผิง (武平) ในฝูเจี้ยน และเหมยโจว (梅州) ในกวางตุ้ง
ส่วนสายแต้จิ๋ว ผมอ่านจากบทความ "潮汕钟氏源流" ของเว็บไซต์ตระกูล ซึ่งอ้างหนังสือ《潮阳姓氏丛谈》ควรตรวจกับพงศาวดารท้องถิ่นอีกชั้น (ต้นฉบับ)
- ซ่งเหนือ (ราว ค.ศ. 1068–1077) จงอิง (钟英) ชาวซือหม่าผู่ (司马浦) เตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) นายทหารผู้คุมเครื่องบรรณาการไปเมืองหลวง ขากลับอัญเชิญรูปจางสวิน (张巡) และสวี่หย่วน (许远) สองขุนนางสมัยถังผู้รักษาเมืองจนตัวตาย มาบูชา จึงถือเป็นผู้ก่อตั้งศาลเจ้าซวงจง (双忠庙 "สองผู้ภักดี") แห่งเตี่ยเอี๊ย
- ปี 1564 สายหลักของภูเขาต้าหนาน (大南山) เริ่มจากจงหยวนเต๋อ (钟元德) ที่ย้ายมาจากเฟิงซุ่น (丰顺)
เฟิงซุ่นเป็นเขตฮากกาที่ติดเขตแต้จิ๋ว และแซ่จงจำนวนมากในเจียตง (揭东) ย้ายมาจากที่นั่น สายแต้จิ๋วหลายสายจึงน่าจะมีรากฮากกาที่ค่อย ๆ กลายเป็นแต้จิ๋ว ส่วนลำดับชื่อรุ่นของสายแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบ
แซ่จงในประเทศไทย
เรื่องนี้ผมมีข้อมูลน้อย ขอบอกตามตรงครับ ยังไม่พบสมาคมแซ่จงที่ตรวจสอบได้ แต่ไม่ได้แปลว่าไม่มี อาจรวมกลุ่มผ่านสมาคมถิ่นของชาวฮากกาหรือฮุ่ยโจว ผมยังไม่พบแหล่งยืนยันนามสกุลไทยที่แปลงมาจากแซ่นี้ จึงไม่ยกชื่อใครเป็นตัวอย่าง
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
กวางตุ้งเป็นมณฑลที่มีคนแซ่จงมากที่สุด ราว 26–33% ตามแต่ละแหล่ง คิดเป็นราว 2% ของประชากรกวางตุ้ง
ในเขตแต้จิ๋วและซัวเถามีราว 9 หมื่นกว่าคน (ข้อมูลตระกูล ไม่ครบ) มากที่สุดที่โผวเล้ง 2.5 หมื่นกว่า (อีกแหล่งว่า 3.2 หมื่น) เฉาหนาน 2.1 หมื่น เจียตง 1.5 หมื่น เหรียวเพ้ง (饶平 — จีนกลาง เหราผิง) 1 หมื่น ส่วนใหญ่เป็นเขตเชิงเขาที่ติดเขตฮากกา ไม่ใช่ที่ราบริมทะเลอย่างตัวเมืองซัวเถา (ประวัติท่าเรือซัวเถา)
บุคคลสำคัญแซ่จง
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| จงจื่อชี (钟子期) | ชุนชิว | ผู้ "รู้ใจเสียงพิณ" ของป๋อหยา |
| จงฮิว (钟繇) | 151–230 | เสนาบดีวุยก๊ก ต้นแบบอักษรไข่ซู (ประวัติ) |
| จงโฮย (钟会) | 225–264 | แม่ทัพวุยก๊กผู้ยึดจ๊กก๊ก |
คำสอนและอาหาร
คำสอน 12 ข้อของแซ่จงที่เผยแพร่ในสื่อจีน เน้นขยัน ประหยัด และคนเก่งช่วยคนด้อย
ผมไม่พบเมนูพิธีเฉพาะของแซ่จง อาหารที่เกี่ยวข้องชัดที่สุดคือ 钟水饺 (จงสุ่ยเจี่ยว) เกี๊ยวน้ำขึ้นชื่อของเฉิงตู ตั้งโดยจงเส้าไป๋ (钟少白) ปี 1893 ไส้หมูล้วน ราดน้ำมันพริกแดง นี่คืออาหารที่ตั้งชื่อตามคนแซ่จง ไม่ใช่อาหารพิธีของตระกูล
คำถามที่พบบ่อย
แซ่จง ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
ตัวย่อเขียน 钟 ตัวเต็มที่ถูกต้องคือ 鍾 ไม่ใช่ 鐘 ที่แปลว่าระฆัง และตั้งแต่ปี 2013 จีนให้ใช้ 锺 เป็นตัวย่อเฉพาะของแซ่ได้
แซ่จง แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
อ่านว่า "เจ็ง" (zêng1) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย คนไทยแซ่ 鍾 ส่วนใหญ่เขียนว่า "แซ่จง"
แซ่จง จีนกลางอ่านว่าอะไร?
อ่านว่า "จง" (Zhōng) ตรงกับคำว่า "จง" ในชื่อจงฮิวและจงโฮยของสามก๊กฉบับภาษาไทย
แซ่จง มาจากไหน?
สายหลักมาจากเมืองจงหลีของแคว้นฉู่ แล้วตัดแซ่เหลือ 钟 ตั้งรกรากที่อิ่งชวน เหอหนาน ลูกหลานลงใต้ผ่านฝูเจี้ยนเข้าเขตฮากกาและแต้จิ๋ว
"แซ่เจ็ง" ในเอกสารไทยคือแซ่ 钟 ใช่ไหม?
ส่วนใหญ่ไม่ใช่ ที่พบในเอกสารไทยมักเป็นแซ่ 鄭 (郑) สำเนียงไหหลำ ซึ่งคนแต้จิ๋วเรียกว่าแซ่แต้ และแซ่ 曾 ที่แต้จิ๋วเรียกว่าแซ่จังก็เป็นอีกแซ่หนึ่ง จึงต้องดูอักษรจีนกำกับทุกครั้ง
บทสรุป
แซ่จงมีเรื่องราวหลายสาย ทั้งสายขุนนางอิ่งชวนที่คนไทยรู้จักจากสามก๊ก สายฮากกาที่ลงใต้ผ่านหนิงฮว่า และสายชาวเซอที่ตำนานโยงกลับมาที่ภูเขาในแต้จิ๋ว ข้อมูลสายแต้จิ๋วและสายในไทยยังมีน้อย ดูแซ่อื่นเทียบได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026
ถ้าบ้านคุณเป็นแซ่จง มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ
