แซ่เจี่ยในบทความนี้เขียนด้วยอักษร 贾 (ตัวเต็ม 賈) จีนกลางอ่านว่า เจี่ย ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า เกี๊ย (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) เป็นแซ่อันดับ 64 ของจีน มีคนราว 4.63 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
ผมขอบอกไว้ก่อนว่านี่ไม่ใช่ "แซ่เจี่ย" ที่คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วพูดถึงกันส่วนใหญ่ครับ แซ่เจี่ยของตระกูลเจียรวนนท์คืออักษร 谢 (จีนกลาง เซี่ย) ส่วน 贾 เป็นแซ่ภาคเหนือที่เรื่องในแต้จิ๋วและในไทยแทบไม่มีให้เล่า ผมจะเล่าเท่าที่อ่านเจอ และบอกตรง ๆ ตรงที่ยังไม่พบ
แซ่เจี่ย (贾) จีนกลางอ่านว่าเจี่ย สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่าเกี๊ย เป็นแซ่อันดับ 64 ของจีน ประมาณ 4.63 ล้านคนในปี 2026 สายหลักมาจากรัฐเจี่ยสมัยราชวงศ์โจวแถวเซียงเฟิน มณฑลซานซี บรรพชนคือกงหมิง โอรสของถังซูอวี๋ รัฐเจี่ยถูกรัฐจิ้นทำลาย ลูกหลานจึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ ยังไม่พบหลักฐานว่าแซ่นี้ลงใต้ถึงแต้จิ๋ว และยังไม่พบสมาคมหรือครอบครัวแซ่นี้ในไทยที่มีเอกสารยืนยัน และไม่ใช่แซ่เจี่ย 谢 ของคนไทยเชื้อสายแต้จิ๋ว
ประเด็นสำคัญ
- 贾 จีนกลางอ่านว่าเจี่ย แต้จิ๋วอ่านว่าเกี๊ย คนไทยคุ้นแซ่นี้จากชื่อ "กาเซี่ยง" (贾诩) ในสามก๊กฉบับไทย ซึ่ง "กา" ตรงกับเสียงฮกเกี้ยน
- ต้องเขียน 贾 กำกับทุกครั้ง เพราะแต้จิ๋ว เจี่ย ของ 谢 อ่านเหมือนจีนกลาง เจี่ย ของ 贾
- สายหลักสืบจากกงหมิงและรัฐเจี่ยที่ซานซี
- ยังไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋ว หมู่บ้าน หรือหอบรรพชนของแซ่นี้ในเขตแต้จิ๋ว
- เจี่ยซือเสียแห่งเว่ยเหนือเขียนตำรา《齐民要术》 (ฉีหมินเย่าซู่ — วิถีสำคัญเพื่อความอยู่ดีของราษฎร) ที่มีสูตรหมูหันย่างเก่าแก่
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่เจี่ย (贾)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | ตัวย่อ 贾 / ตัวเต็ม 賈 |
| จีนกลาง | Jiǎ เจี่ย |
| แต้จิ๋ว | gia2 เกี๊ย (ถอดเสียง ยังไม่พบในเอกสารไทย) |
| ภาษาอังกฤษ | Jia, Ka, Kar, Chia |
| อันดับในจีน | 64 (บัญชีแซ่ปี 2020) |
| ประมาณการปี 2026 | ราว 4.63 ล้านคน คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% |
จำนวนคนเป็นประมาณการจากสถิติทางการ ไม่ใช่ตัวเลขนับจริง เทียบแซ่อื่นได้ในตาราง 100 แซ่จีนปี 2026
เขียนและอ่านอย่างไร
อักษร 贾 ถ้าแปลว่า "พ่อค้า" อ่านว่า gǔ (กู่) แต่เมื่อเป็นชื่อแซ่ จีนกลางอ่านว่า Jiǎ เจี่ย พจนานุกรมMogherระบุเสียงแซ่แต้จิ๋วว่า gia2 อ่านว่า เกี๊ย
ชื่อที่คนไทยคุ้นกว่าคือ "กาเซี่ยง" (贾诩) ในสามก๊กฉบับไทย ตามคอลัมน์สามก๊กของมติชน คำว่า "กา" ตรงกับเสียงฮกเกี้ยนของอักษรนี้
ระวังชนกับ 谢 และ 夏
- เจี่ยของ 贾 เป็นเสียงจีนกลาง
- เจี่ยของ 谢 เป็นเสียงแต้จิ๋ว (zia7) จีนกลางของอักษรนี้คือเซี่ย ตระกูลเจียรวนนท์เป็นแซ่ 谢 ดูแซ่เจี่ย แซ่เซี่ย 谢
- เซี่ยของ 谢 ยังตรงกับเซี่ยของ 夏 ซึ่งต้นทางต่างกัน ดูแซ่แห่ แซ่เซี่ย 夏
ถ้าอากงอาม่าพูดแต้จิ๋วว่า "แซ่เจี่ย" ส่วนใหญ่หมายถึง 谢 ให้ดูตัวอักษรบนป้ายบรรพชนครับ
แซ่เจี่ยมาจากไหน
สายหลักมาจากรัฐเจี่ย (贾国 — เจี่ยกั๋ว) สมัยต้นราชวงศ์โจว พระเจ้าโจวคังหวังพระราชทานดินแดนเจี่ยแก่กงหมิง (公明) โอรสองค์เล็กของถังซูอวี๋ (唐叔虞) ต้นวงศ์ผู้ปกครองรัฐจิ้น ให้เป็นเจ้าผู้ครองชั้นป๋อ (伯) จึงเรียกกันว่าเจี่ยป๋อกงหมิง (贾伯公明) รัฐเจี่ยถูกรัฐจิ้นทำลาย ลูกหลานจึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ ตรงกับข้อมูลรัฐเจี่ยในวิกิพีเดียจีน นักวิชาการท้องถิ่นชี้ว่ารัฐนี้อยู่แถวตำบลหนานเจี่ย (南贾镇) อำเภอเซียงเฟิน (襄汾) มณฑลซานซี ตามเว็บไซต์ตระกูลเจี่ย (แหล่งของตระกูลเอง)
อีกสายคือหูอี้กู (狐射姑) ขุนนางรัฐจิ้นสมัยชุนชิว ที่ได้ดินแดนเจี่ยเป็นศักดินา จึงถูกเรียกว่า "เจี่ยจี้" ลูกหลานใช้ 贾 เป็นแซ่ มีบันทึกใน《左传》 (จั่วจ้วน — บันทึกของจั่ว) สายอื่น เช่น ชนกลุ่มน้อยที่เปลี่ยนมาใช้แซ่นี้ หลักฐานอ่อนกว่า
ตระกูลเจี่ยที่คนทั่วไปรู้จักที่สุดคือตระกูลใน《红楼梦》 (หงโหลวเมิ่ง — ความฝันในหอแดง) แต่เป็นตระกูลที่นิยายแต่งขึ้น ไม่ใช่บรรพชนจริง
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูลมีสี่แห่ง คืออู่เวย (武威) ในกานซู่ บ้านเกิดของกาเซี่ยง ลั่วหยาง (洛阳) บ้านเกิดของเจี่ยอี้ จี้เซี่ยน (冀县) ในเหอเป่ย และหลินเฟิน (临汾) ในซานซี ดูหน้าถิ่นเดิม
ชื่อหอที่มีเรื่องเล่า เช่น 至言堂 (จื้อเหยียนถัง) มาจากเจี่ยซาน (贾山) สมัยฮั่นเหวินตี้ ผู้ถวายฎีกา《至言》 (จื้อเหยียน — ถ้อยคำถึงที่สุด) เตือนผู้ปกครองให้รับฟังคำทัดทาน ส่วน 治安堂 (จื้ออันถัง) ชื่อน่าจะมาจากบทความ《治安策》 (จื้ออันเช่อ) ของเจี่ยอี้ แต่เป็นข้อสันนิษฐาน ดูหน้าชื่อหอ
ลงใต้แล้ว แต้จิ๋วอยู่ตรงไหน
แซ่นี้เริ่มที่ซานซี ขยายไปเหอหนานและซานตงก่อนสมัยฉิน สมัยฮั่นไปกานซู่และเหอเป่ย สมัยจิ้นเจี่ยหนานเฟิง (贾南风) เป็นมเหสีจิ้นฮุ่ยตี้และกุมอำนาจราว 10 ปี จนเป็นชนวนกบฏแปดอ๋อง จากนั้นมีสายข้ามแยงซีลงใต้ มีบันทึกว่าสมัยห้าราชวงศ์เข้าฝูเจี้ยน สมัยซ่งเข้าเสฉวน และต้นราชวงศ์ชิงเริ่มมีไปไต้หวัน ตามลำดับการแพร่กระจายของเว็บลำดับตระกูล
ผมยังไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋ว หมู่บ้าน หรือหอบรรพชนของแซ่ 贾 ในเขตแต้จิ๋วครับ เจอเพียงหัวข้อ "澄海区贾氏宗谱" (ลำดับสกุลแซ่เจี่ยเขตเท่งไฮ้ 澄海 จีนกลาง เฉิงไห่) ในฐานข้อมูลออนไลน์ ที่เปิดแล้วไม่มีเนื้อหา ผมจึงไม่อ้างเป็นหลักฐาน แซ่นี้แทบไม่มีในกวางตุ้งและฝูเจี้ยนด้วย จึงไม่แปลกที่ไม่พบชื่อ "แซ่เกี๊ย" ในไทย ถ้าท่านรู้จักครอบครัวแซ่ 贾 ในเท่งไฮ้ (ดูแผนที่การปกครองเท่งไฮ้) หรือที่อื่นในแต้จิ๋ว ผมอยากฟังครับ
ในประเทศไทย
ผมตรวจรายชื่อสมาคมสมาชิกของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (泰華各姓宗親總會聯合會) ที่เว็บไซต์ของสหสมาคม ไม่พบสมาคมแซ่ 賈 รายชื่อนั้นเป็นข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน ผมจึงยังไม่พบสมาคมหรือครอบครัวไทยเชื้อสายจีนที่มีเอกสารยืนยันว่าแซ่ 贾
สิ่งที่เชื่อมแซ่นี้กับคนไทยคือวรรณกรรม กาเซี่ยง (贾诩 จีนกลาง เจี่ยสวี่) กุนซือในสามก๊ก อ่านเพิ่มได้ในบทความเรื่องกาเซี่ยงของศิลปวัฒนธรรม
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
บัญชีทางการไม่ได้ระบุมณฑลที่มีแซ่นี้มากที่สุด ส่วนหน้าการกระจายตัวของเว็บไซต์ตระกูลเจี่ยระบุว่าเหอเป่ยมีมากที่สุด ราว 18% และเหอเป่ย เหอหนาน ซานซี รวมกันราว 45%
บุคคลสำคัญแซ่เจี่ย
ชื่อคนด้านล่างใช้เสียงจีนกลาง เพราะไม่พบชื่อเรียกแบบแต้จิ๋ว
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| เจี่ยอี้ 贾谊 | 200–168 ปีก่อน ค.ศ. | นักการเมืองและนักประพันธ์ชาวลั่วหยาง ผู้แต่ง《过秦论》 (กั้วฉินลุ่น — ว่าด้วยความผิดพลาดของฉิน) |
| เจี่ยสวี่ 贾诩 (กาเซี่ยง) | 147–223 | กุนซือชาวอู่เวย ภายหลังเป็นขุนนางชั้นสูงของวุยก๊ก |
| เจี่ยหนานเฟิง 贾南风 | 257–300 | มเหสีจิ้นฮุ่ยตี้ ผู้กุมอำนาจจนเป็นชนวนกบฏแปดอ๋อง |
| เจี่ยซือเสีย 贾思勰 | เว่ยเหนือ | ผู้แต่งตำราเกษตรและอาหาร《齐民要术》 |
| เจี่ยต่าว 贾岛 | 779–843 | กวีราชวงศ์ถัง ต้นคำว่า "推敲" |
| เจี่ยซื่อต้าว 贾似道 | 1213–1275 | อัครเสนาบดีปลายซ่งใต้ ที่ประวัติศาสตร์ตำหนิว่าทำให้บ้านเมืองเสื่อม |
เจี่ยต่าวว่ากันว่าลังเลว่าจะใช้ 推 (ผลัก) หรือ 敲 (เคาะ) ในวรรค 僧敲月下门 (พระเคาะประตูใต้แสงจันทร์) จนเกิดคำว่า 推敲 (ทุยเชียว) ที่คนจีนใช้หมายถึงการขัดเกลาถ้อยคำ
อาหารและคำสอนของตระกูล
แซ่เจี่ยมีมรดกด้านอาหารที่น่าสนใจ เพราะเจี่ยซือเสียแต่ง《齐民要术》 (ฉีหมินเย่าซู่ — วิถีสำคัญเพื่อความอยู่ดีของราษฎร) ตำราเกษตรที่หลงเหลือครบถ้วนที่สุดเล่มหนึ่งของจีน มี 10 ม้วน 92 บท ตามที่วิกิพีเดียภาษาอังกฤษสรุปไว้ มีเรื่องหมักเหล้า ซีอิ๊ว ผักดอง และการปรุงอาหาร
สูตรที่คนไทยเชื้อสายจีนน่าจะสนใจคือ "炙豚法" (จื้อถุนฝ่า — วิธีย่างลูกหมู) ย่างลูกหมูน้ำนมด้วยไฟอ่อน ทาเหล้าใสแล้วทาน้ำมันหมู จนหนังมีสีดุจอำพัน เข้าปากก็ละลาย นับเป็นสูตรหมูหันที่เก่าแก่สูตรหนึ่ง ส่วนความคล้ายกับหมูหันในพิธีไหว้ของคนแต้จิ๋วเป็นข้อสังเกตของผมเอง ไม่ใช่สายสืบทอดที่มีหลักฐาน
คำสอนตระกูลที่ผมพบเป็นของสายเสินซานเจี่ยซื่อ (神山贾氏) สายเดียว เช่น "讲德孝、怀祖恩" แปลว่ายึดคุณธรรมและความกตัญญู ระลึกพระคุณบรรพชน อ่านที่หน้าคำสอน ไม่ใช่คำสอนของทั้งแซ่
คำถามที่พบบ่อย
แซ่เจี่ย ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
แซ่เจี่ยในบทความนี้เขียนว่า 贾 (ตัวเต็ม 賈) แต่แซ่เจี่ยที่คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วใช้ส่วนใหญ่คือ 谢 จึงควรดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนเสมอ
แซ่เจี่ย 贾 แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
แต้จิ๋วอ่านว่า gia2 คือ เกี๊ย เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
แซ่เจี่ย 贾 จีนกลางอ่านว่าอะไร?
จีนกลางอ่านว่า Jiǎ คือ เจี่ย ซึ่งไปชนกับเจี่ยแบบแต้จิ๋วของ 谢
แซ่เจี่ย 贾 มาจากไหน?
มาจากรัฐเจี่ยสมัยราชวงศ์โจว แถวเซียงเฟิน มณฑลซานซี บรรพชนคือกงหมิง เมื่อรัฐจิ้นทำลายรัฐเจี่ย ลูกหลานจึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่
แซ่เจี่ย 贾 ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
ใช้ Jia ตามพินอินจีนกลาง ฮ่องกงสะกด Ka หรือ Kar ส่วนไต้หวันบางครั้งสะกด Chia ซึ่งซ้ำกับ Chia ของแซ่ 谢 จึงควรเขียนอักษรจีนกำกับ
บทสรุป
แซ่เจี่ย 贾 เริ่มจากรัฐเล็ก ๆ ในซานซี มีนักปราชญ์ กวี กุนซือ และผู้เขียนตำราอาหารเก่าแก่ แต่ในแต้จิ๋วและในไทยผมยังไม่พบร่องรอยของแซ่นี้
ถ้าบ้านท่านเป็นแซ่ 贾 จริง ไม่ใช่ 谢 และมีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือสมุดลำดับสกุลที่ต่างไปจากนี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- 贾国 (วิกิพีเดียจีน) รัฐเจี่ย กงหมิง และที่ตั้งที่เซียงเฟิน
- 天下贾姓出襄汾 (เว็บไซต์ตระกูลเจี่ย 2018) ที่ตั้งรัฐเจี่ยและหมู่บ้านชื่อเจี่ย
- 贾姓堂号 (เว็บไซต์ตระกูลเจี่ย) ชื่อหอบรรพชน
- 贾氏郡望 (เว็บไซต์ตระกูลเจี่ย) ถิ่นเดิมของแซ่
- 贾氏迁徒传播 (家谱网) เส้นทางการอพยพของแซ่เจี่ย
- Qimin Yaoshu (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ) ตำรา 齐民要术 ของเจี่ยซือเสีย
- กาเซี่ยง กุนซือผู้เปลี่ยนนาย (ศิลปวัฒนธรรม)
