แซ่ม้อ แซ่เหมา (毛) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเหมา จากส่านซีสู่จีนใต้

แซ่ 毛 คนไทยส่วนใหญ่คุ้นกับชื่อ "เหมา เจ๋อตง" จึงอ่านว่า "เหมา" ตามเสียงจีนกลาง (Máo) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ม้อ" เป็นแซ่อันดับ 86 ของจีน ประมาณการปี 2026 มีราว 2.84 ล้านคน

แซ่ 毛 หายากในหมู่ชาวแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบหลักฐานสายแต้จิ๋วและยังไม่พบสมาคมแซ่นี้ในเมืองไทย สิ่งที่มีบันทึกดีคือสายชิงย่างในเจ้อเจียงและสายเส้าซานในหูหนาน

ประเด็นสำคัญ

• ต้นสายตามตำราคือแคว้นเหมาของราชวงศ์โจว มีจารึกบนติ่งสำริดเหมากงเป็นหลักฐานแวดล้อม
• หมู่บ้านชิงย่าง เจ้อเจียง ได้ชื่อว่าเป็นแหล่งกำเนิดตระกูลเหมาแห่งเจียงหนาน
• เหมาเจ๋อตงเป็นลูกหลานรุ่นที่ 20 ของเหมาไท่หัว ตามสมุดลำดับสกุลเส้าซาน

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่ม้อ แซ่เหมา (毛)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	毛 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) แปลว่า ขน
จีนกลาง	Máo เหมา (เสียงที่ 2)
แต้จิ๋ว	ม้อ (mo5) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
อันดับในจีน	อันดับ 86 (รายชื่อทางการปี 2020)
จำนวนคน	ประมาณการปี 2026 ราว 2.84 ล้านคน (±10%)
ถิ่นเดิมและชื่อหอ	ซีเหอ (西河), สิงหยาง (荥阳), เป่ยตี้ (北地) · หอ 西河堂 ใช้มากที่สุด

แซ่เหมา แซ่ม้อ เขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 毛 แปลว่า "ขน" จีนกลางอ่านว่า "เหมา" ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วมีสองเสียง คือเสียงพูด mo5 และเสียงอ่านแบบหนังสือ mao5 ใกล้ "เม้า" Wiktionary ระบุว่าในฮกเกี้ยน เสียง mô͘ ซึ่งใกล้กับ mo5 เป็นเสียงที่ใช้กับแซ่ ผมจึงถอดเป็น "ม้อ" แบบเดียวกับที่คนไทยเขียน 何 ว่า "ฮ้อ" และไม่ใช้ "โม้" ซึ่งในภาษาไทยแปลว่าคุยโว ภาษาอังกฤษสะกดได้หลายแบบ เช่น Mao, Mo, Mou, Moh (วิกิพีเดียภาษาจีน)

ระวังสับสนกับแซ่ 茅 ซึ่งจีนกลางก็อ่านว่า "เหมา" เหมือนกัน และสะกด Mao เหมือนกัน แต่เป็นคนละแซ่ (Wikipedia)

แซ่เหมามาจากไหน

ตามตำราลำดับแซ่ที่ตระกูลเหมาส่วนใหญ่ถือ ต้นสายคือเหมาซูเจิ้ง (毛叔郑 เหมาซูเจิ้ง) โอรสของพระเจ้าโจวเหวินหวัง (周文王 โจวเหวินหวัง) ท่านได้รับพระราชทานแคว้นเหมาแถบฉีซานและฝูเฟิง (岐山、扶风 ฉีซาน ฝูเฟิง) ในส่านซี ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่

หลักฐานชิ้นหนึ่งคือ "ติ่งของเหมากง" (毛公鼎 เหมากงติ่ง) ภาชนะสำริดสมัยโจวตะวันตกตอนปลาย ขุดพบที่ฉีซานเมื่อปี 1843 มีจารึกราว 500 ตัวอักษร ยาวที่สุดในบรรดาสำริดจีนที่พบ ปัจจุบันเก็บที่ไทเป (วิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องติ่งเหมากง) ติ่งใบนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าคนแซ่เหมาทุกวันนี้สืบสายเลือดจากท่านโดยตรง แต่ยืนยันว่ามีตระกูลขุนนางนามนี้ในแผ่นดินโจวจริง

นอกจากสายราชสกุล ยังมีผู้ได้แซ่ 毛 ทางอื่น เช่นชาวตี (氐 ตี) ในแคว้นเฉียนฉิน (前秦 เฉียนฉิน) ศตวรรษที่ 4 ชาวมองโกลและชาวหุยที่ราชสำนักหมิงพระราชทานแซ่ให้ จึงไม่ใช่ทุกคนที่สืบจากราชสกุลโจว เรื่องนี้คล้ายกับแซ่จิว แซ่โจว (周) ที่อ้างรากจากราชสกุลโจว (姬 จี) เช่นกัน

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ชื่อหอที่ใช้มากที่สุดคือ 西河堂 (ซีเหอถัง) ตามถิ่นซีเหอสมัยฮั่น แถบซานซีถึงมองโกเลียในตอนใต้ สมุดลำดับสกุลสายเส้าซานก็ระบุชื่อหอนี้ อีกชื่อคือ 舌师堂 (เสอซือถัง หอนักวาทศิลป์) มาจากเหมาซุ่ย (毛遂 เหมาซุ่ย) ผู้อาสาตัวเองไปเจรจาจนแคว้นฉู่ยอมส่งทัพช่วยแคว้นจ้าว

เส้นทางลงใต้: ชิงย่าง เส้าซาน และแต้จิ๋ว

ชิงย่าง ต้นตระกูลเหมาแห่งเจียงหนาน

ตระกูลเหมาสายใต้ยกเหมาเป่า (毛宝 เหมาเป่า) แม่ทัพสมัยจิ้นตะวันออกเป็นปฐมบรรพชนแห่งเจียงหนาน ต่อมาลูกหลานคือเหมาหยวนฉยง (毛元琼 เหมาหยวนฉยง) ตั้งรกรากใต้เขาเจียงหลางช่วงปี ค.ศ. 535–544 หมู่บ้านจึงได้ชื่อ "ชิงย่าง" (清漾 ชิงย่าง) ตามฉายาของท่าน

ชิงย่างอยู่ที่ตำบลสือเหมิน อำเภอเจียงซาน (江山 เจียงซาน) เจ้อเจียง บทความจีนเล่าว่าหมู่บ้านนี้มีขุนนางระดับซั่งซู (尚书 — เสนาบดี) 8 คน และจิ้นซื่อ (进士 — ผู้สอบผ่านขั้นสูงสุด) 83 คน ตัวเลขนี้เป็นคำเล่าของท้องถิ่นและตระกูล (ซินล่างเล่าเรื่องสมุดลำดับสกุลชิงย่าง) สมุดลำดับสกุล 《清漾毛氏族谱》 (ชิงย่างเหมาซื่อจู๋ผู่) เริ่มเรียบเรียงปี 1083 และขึ้นทะเบียนมรดกเอกสารแห่งชาติจีนเมื่อปี 2002 (โซหูเล่าเรื่องชิงย่าง) ชิงย่างยังเป็นหมู่บ้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติรุ่นที่ 7 (โซหู: หมู่บ้านประวัติศาสตร์รุ่นที่ 7)

สายเส้าซาน ของเหมาเจ๋อตง

ตามคำอ้างของสมุดชิงย่าง ลูกหลานกลุ่มหนึ่งย้ายไปอำเภอจี๋ฉุ่ย (吉水 จี๋ฉุ่ย) เจียงซี แล้วแตกเป็นสายเส้าซาน ช่วงนี้ผมยังไม่พบหลักฐานอิสระยืนยัน

ต่อจากนั้น สมุดลำดับสกุลเส้าซานเล่าว่าเหมาไท่หัว (毛太华 เหมาไท่หัว) ชาวจี๋ฉุ่ย หนีภัยสงครามปลายราชวงศ์หยวนไปยูนนาน ต่อมาได้ย้ายเข้าแผ่นดินในด้วยความชอบทางทหาร พาบุตรคนโตกับคนที่สี่มาอยู่ที่เซียงเซียง (湘乡 เซียงเซียง) หูหนาน สมุดระบุปี 1380 แต่บทความบางชิ้นลำดับเหตุการณ์ไม่ตรงกัน

ช่วงนี้มีหลักฐานนอกสมุดตระกูล คือศิลาจารึกหน้าหลุมศพบุตรคนที่สองซึ่งอยู่ต่อในยูนนาน ทำใหม่ปี 1668 ระบุถิ่นเดิมที่หลงเฉิง จี๋โจว เจียงซี ตรงกับสมุดเส้าซาน

ลูกหลานไปบุกเบิกหุบเขาเส้าซานชง (韶山冲 เส้าซานชง) ปัจจุบันที่นั่นมีราว 600 ครัวเรือน เป็นแซ่เหมากว่า 400 ครัวเรือน ตามสมุดลำดับสกุล เหมาเจ๋อตงเป็นรุ่นที่ 20 นับจากเหมาไท่หัว ชื่อ "เจ๋อ" (泽) ตรงกับอักษรรุ่นในวรรค "祖恩贻泽远"

ฝูเจี้ยน กวางตุ้ง และแต้จิ๋ว

บทความของตระกูลเหมาเรื่องฝูเจี้ยนระบุไว้อย่างน้อยห้าสาย ส่วนในกวางตุ้งพบมากทางตะวันตกและตอนเหนือ สำหรับแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบเอกสารที่ระบุบรรพบุรุษผู้เข้ามาหรือหมู่บ้านตระกูลเหมาเลย หมู่บ้านชื่อ 毛岭 (เหมาหลิ่ง) ในอำเภอโผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) เป็นเพียงชื่อสถานที่ ไม่ใช่หลักฐานว่ามีตระกูลเหมาอยู่

แซ่เหมาในเมืองไทย

ในรายชื่อสมาคมสมาชิกของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน) ไม่มีสมาคมแซ่ 毛 และผมยังไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยเชื้อสายจีนแซ่นี้ที่มีเอกสารยืนยัน ถ้าบ้านคุณแซ่ 毛 บรรพบุรุษอาจมาจากกลุ่มแคะหรือกวางตุ้งตะวันตกมากกว่าแต้จิ๋ว แต่เป็นข้อสันนิษฐานของผมเท่านั้น

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

เจ้อเจียงมีคนแซ่เหมามากที่สุดตามรายงานของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนปี 2021 และงานวิจัยการกระจายแซ่ระบุว่าราว 12% ของคนแซ่นี้อยู่ที่นั่น เมืองเจียงซานมีคนแซ่เหมาเกือบ 6 หมื่นคน ราวหนึ่งในสิบของเมือง อีกหมู่บ้านที่รู้จักกันคือเหยียนโถว (岩头 เหยียนโถว) ในเฟิ่งฮว่า เจ้อเจียง บ้านเกิดของเหมาฝูเหมย (毛福梅 เหมาฝูเหมย)

บุคคลสำคัญแซ่เหมา

ชื่อ	ยุค	ความสำคัญ
เหมาซุ่ย (毛遂)	รณรัฐ	ต้นสำนวน "อาสาตัวเอง"
เหมาเป่า (毛宝)	จิ้นตะวันออก	แม่ทัพ ปฐมบรรพชนสายเจียงหนาน
เหมาฝูเหมย (毛福梅)	1882–1939	ภรรยาคนแรกของเจียงไคเช็ก มารดาเจียงจิงกั๋ว
เหมาเจ๋อตง (毛泽东)	1893–1976	ผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน ชาวเส้าซาน

แซ่ของเจียงไคเช็ก (蒋介石 — จีนกลาง เจี่ยงเจี้ยสือ) อยู่ในบทความแซ่เจี๊ย แซ่เจี่ยง (蒋)

คำสอนของตระกูลและอาหาร

สายเส้าซานมี "家训十条" (เจียซวิ่นสือเถียว คำสอนสิบข้อ) เช่น กตัญญูต่อพ่อแม่ รักใคร่พี่น้อง ตั้งใจเรียน และขยันในอาชีพ ส่วนชิงย่างยึดหลัก "诗书名世、清白传家" (ซือชูหมิงซื่อ ชิงไป๋ฉวนเจีย มีชื่อด้วยการศึกษา สืบตระกูลด้วยความสุจริต)

อาหารที่มีแซ่นี้อยู่ในชื่อจานคือ "หมูสามชั้นตุ๋นน้ำแดงแบบบ้านเหมา" (毛家红烧肉 — จีนกลาง เหมาเจียหงเซาโร่ว) ของเส้าซาน บทความอาหารของซินล่าง อธิบายว่า "อาหารบ้านเหมา" คืออาหารพื้นบ้านเส้าซานที่ตั้งชื่อตามแซ่ของเหมาเจ๋อตง จึงเป็นอาหารประจำถิ่นมากกว่าสูตรของตระกูลเหมาทั่วไป ร้านในเส้าซานชงใช้หมูสามชั้น ปรุงกับน้ำตาลกรวด โป๊ยกั๊ก อบเชย นึ่งแล้วทอด ก่อนลงกระทะกับเต้าซี่ ต่างจากพะโล้แต้จิ๋วที่ใช้ผงพะโล้ แหล่งเดียวกันระบุว่าเป็นหนึ่งในอาหารที่เหมาเจ๋อตงชอบ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เหมา ภาษาจีนเขียนอย่างไร แปลว่าอะไร?

เขียนว่า 毛 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน แปลทั่วไปว่า "ขน" แต่ในฐานะแซ่มาจากชื่อแคว้นเหมาสมัยราชวงศ์โจว

แซ่เหมา แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

อ่านว่า "ม้อ" (mo5) เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย

แซ่เหมา จีนกลางอ่านว่าอะไร?

จีนกลางอ่านว่า "เหมา" (Máo) เสียงที่ 2 เช่นในชื่อเหมา เจ๋อตง

แซ่เหมา มาจากไหน?

ตามตำราตระกูลมาจากแคว้นเหมาในส่านซีของเหมาซูเจิ้ง โอรสพระเจ้าโจวเหวินหวัง ต่อมาหมู่บ้านชิงย่าง เจ้อเจียง เป็นต้นตระกูลเหมาแห่งเจียงหนาน

แซ่เหมา ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดได้หลายแบบ เช่น Mao, Mo, Mou และ Moh

บทสรุป

ถ้าบ้านคุณแซ่เหมา แซ่ม้อ และมีสมุดลำดับสกุล ป้าย 西河堂 ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือข้อมูลที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ หรือดูภาพรวมที่ตาราง 100 แซ่จีน ปี 2026

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• พจนานุกรมอักษร 毛 เสียงอ่านตามสำเนียงต่าง ๆ (Wiktionary)
• ติ่งเหมากง 毛公鼎 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• แซ่ 毛 และการสะกดชื่อแซ่ในแต่ละประเทศ (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• Mao (surname) แซ่ 毛 และ 茅 ที่สะกด Mao เหมือนกัน (Wikipedia)
• เจียงซาน ชิงย่าง ต้นกำเนิดตระกูลเหมา (โซหู)
• สมุดลำดับสกุลชิงย่างกับที่มาของสายจี๋ฉุ่ยและเส้าซาน (ซินล่าง)
• หมูสามชั้นตุ๋นน้ำแดงแบบบ้านเหมา 毛家红烧肉 ของเส้าซาน (ซินล่าง)
• หมู่บ้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติรุ่นที่ 7 (โซหู)
• รายชื่อสมาคมสมาชิกสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (zonglianthai.com)