แซ่โต๋ว เขียนด้วยอักษรจีน 杜 จีนกลางอ่านว่า "ตู้" (Dù) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "โต๋ว" ในประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 6.67 ล้านคน อยู่อันดับ 42 ของรายชื่อแซ่ทางการจีนปี 2020 คนแซ่นี้ที่มีชื่อที่สุดคือกวีเอกตู้ฝู่ (杜甫) สมัยถัง
สายที่ลงมาถึงแต้จิ๋วมีเอกสารของตระกูลเล่าถึงบรรพชนชื่อตู้สือหลาง (杜十郎) ที่ย้ายมาจากผูเถียน (莆田) ในฝูเจี้ยน แล้วตั้งรกรากที่ตำบลเหลียนหยาง (莲阳) อำเภอเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) เอกสารชุดนี้เป็นของตระกูลเอง ส่วนในเมืองไทย ผมยังไม่พบหลักฐานของสมาคมแซ่นี้ จึงเขียนเท่าที่ตรวจสอบได้ครับ
แซ่โต๋ว (杜 จีนกลางอ่านว่า ตู้) สืบมาจากเจ้าเมืองตู้ใกล้ซีอานในสมัยโจว ผู้ถูกเรียกว่าตู้ป๋อ ลูกหลานใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ ปัจจุบันมีราว 6.67 ล้านคนตามประมาณการปี 2026 สายแต้จิ๋วตามเอกสารตระกูลสืบจากตู้สือหลางผู้ย้ายมาจากฝูเจี้ยนราวปี 1078–1085 และตั้งหลักที่เหลียนหยาง อำเภอเท่งไฮ้
ประเด็นสำคัญ
- แซ่ 杜 อ่านแต้จิ๋วว่า "โต๋ว" จีนกลาง "ตู้" ภาษาอังกฤษพบทั้ง Du, Tu, To และ Toh
- ที่มาสายหลักคือเมืองตู้ทางตะวันออกเฉียงใต้ของซีอาน ถิ่นเดิมสำคัญคือ 京兆 (จีนกลาง จิงจ้าว) ซึ่งหมายถึงเขตซีอาน
- สายแต้จิ๋วที่มีเอกสารคือสายตู้สือหลาง ตั้งรกรากที่เหลียนหยาง เท่งไฮ้ ในช่วงศักราชหยวนเฟิง
- โต๋ว (杜) ไม่ใช่แซ่เดียวกับ 涂 และ 屠 (จีนกลางอ่าน ถู ทั้งคู่) ที่แต้จิ๋วออกเสียงใกล้กัน ต้องดูอักษรจีนประกอบ
- ในไทยผมยังไม่พบสมาคมแซ่หรือนามสกุลไทยที่ยืนยันว่ามาจากแซ่นี้
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่โต๋ว (แซ่ตู้ 杜)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 杜 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | Dù · ตู้ |
| แต้จิ๋ว | dou6 · โต๋ว |
| ภาษาอังกฤษ | Du, Tu, To, Toh, Tor |
| อันดับในจีน | อันดับ 42 (ทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 6.67 ล้านคน ประมาณการปี 2026 (ค่าประมาณ ±10%) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | เหอเป่ย์ (河北) ราว 9.4% จากงานศึกษาการกระจายแซ่ ไม่ใช่สถิติทางการ |
| ถิ่นเดิม | 京兆 (จีนกลาง จิงจ้าว) คือแถวซีอาน, 襄阳 เซียงหยาง, 濮阳 ผูหยาง, 南阳 หนานหยาง |
ตัวเลขจำนวนคนเป็นค่าประมาณจากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับจริง
แซ่โต๋ว เขียนและอ่านอย่างไร
อักษร 杜 ประกอบด้วยส่วน 木 (ไม้) กับ 土 (ดิน) พจนานุกรมแต้จิ๋ว mogher บันทึกเสียงอ่านว่า dou6 ตรงกับที่ ถาวร สิกขโกศล เทียบไว้ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรมว่า "ตู้ (โต๋ว)" ดู บทความในศิลปวัฒนธรรม ผมจึงใช้ "โต๋ว" เป็นชื่อแซ่ในบทความนี้
ส่วนภาษาอังกฤษพบ Du (พินอิน) Tu (ไต้หวัน) Toh หรือ Tor (ฮกเกี้ยน) และ To (กวางตุ้ง) ดูวิกิพีเดียเรื่องแซ่ Du
ระวังชื่อชนกับ "โต้ว"
บางเว็บเขียนแซ่ 杜 ว่า "โต้ว" แต่วรรณยุกต์แบบนี้ใกล้กับเสียงแต้จิ๋ว dou5 ของแซ่ 涂 และ 屠 (จีนกลางอ่าน ถู ทั้งคู่) มากกว่า สามตัวนี้เป็นคนละแซ่กัน ถ้าบ้านเขียน "แซ่โต้ว" ให้ดูอักษรจีนก่อน
แซ่โต๋วมาจากไหน
ตำรา 《通志·氏族略》 (จีนกลาง ทงจื้อ ชื่อจู๋เลวี่ย — ตำราว่าด้วยตระกูล สมัยซ่ง) เล่าว่าตระกูลนี้สืบจากพระเจ้าเหยา เมื่อพระเจ้าโจวเฉิงหวัง (周成王) พิชิตแคว้นถัง (唐) ก็ย้ายลูกหลานสายนี้ไปอยู่เมืองตู้ (杜城) ทางตะวันออกเฉียงใต้ของซีอาน (西安 Xī'ān) จึงเรียกกันว่าตระกูล 唐杜氏 (จีนกลาง ถังตู้ซื่อ) บางส่วนยังใช้แซ่ตึ้ง 唐 (จีนกลาง ถัง) ผู้ครองเมืองตู้เรียกว่าตู้ป๋อ (杜伯 Dù Bó) ต่อมาพระเจ้าโจวซวนหวัง (周宣王) สั่งประหารตู้ป๋อโดยไม่มีความผิดตามที่เล่ากัน ลูกหลานที่อยู่ในเมืองจึงใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ วิกิพีเดียบันทึกว่าแซ่ 杜 กับแซ่ 范 มีบรรพชนร่วมกัน ดูเรื่องแซ่ฮ่วม 范
นอกจากนี้ยังมีตำนานว่าสืบจากตู้คัง (杜康) ผู้คิดค้นเหล้า และมีชนกลุ่มน้อยบางตระกูลเปลี่ยนมาใช้ 杜 คนแซ่นี้จึงไม่ได้สืบจากบรรพชนคนเดียวกันทั้งหมดครับ
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมที่สำคัญที่สุดคือ 京兆 หรือเขตซีอาน ตระกูล 京兆杜氏 (จิงจ้าวตู้ซื่อ) รุ่งเรืองตั้งแต่ยุคฮั่นถึงถัง ชื่อหอ 京兆 ไม่ได้เป็นของแซ่ 杜 แซ่เดียว หลายแซ่ใช้ร่วมกัน จึงต้องดูอักษรแซ่ประกอบ ส่วนหอ 诗圣堂 (ซือเซิ่งถัง — หอปราชญ์แห่งกวี) ตั้งรำลึกตู้ฝู่ และที่เขตฉางอาน (长安) มีศาลรำลึกตู้ฝู่ชื่อ 杜公祠 (ตู้กงฉือ)
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
สายแต้จิ๋วมีเอกสารตระกูลค่อนข้างชัด ผมสรุปจากบทความ ประวัติการเข้าแต้จิ๋วของแซ่ 杜 ของ 卢继定 (จีนกลาง หลูจี้ติ้ง) ที่พิมพ์ซ้ำบนเว็บตระกูล จึงถือเป็นแหล่งของตระกูล ไม่ใช่งานวิชาการอิสระ
เรื่องเล่าว่า ตู้สือหลาง (杜十郎 — แปลว่า คุณชายสิบ เพราะเป็นลำดับที่สิบในหมู่พี่น้อง) อ้างว่าเป็นหลานของตู้เหยี่ยน (杜衍 Dù Yǎn) ขุนนางสมัยซ่ง เห็นว่าผูเถียน (莆田) ในฝูเจี้ยนคนแน่นเกินไป จึงพาคนรับใช้หกคนข้ามด่านรอยต่อฝูเจี้ยนกับกวางตุ้งเข้ามาแต้จิ๋วในช่วงศักราชหยวนเฟิง (元丰 ค.ศ. 1078–1085) ย้ายถิ่นหลายครั้ง จนสุดท้ายเลือกที่ราบริมแม่น้ำที่ตำบลเหลียนหยาง (莲阳) อำเภอเท่งไฮ้ ลูกหลานเรียกท่านว่า "十郎公" (สือหลางกง) บรรพชนผู้บุกเบิกฝูเจี้ยนกับกวางตุ้ง
เอกสารเล่าว่าก่อนปี 1949 เหลียนหยางมีหมู่บ้านแซ่ 杜 อย่างน้อยสี่หมู่บ้าน หมู่บ้านถูเฉิง (涂城) แห่งเดียวมีลูกหลานกว่าหนึ่งหมื่นคน ทั้งตำบลกว่าสองหมื่นคน อีกแห่งคือหมู่บ้านลี่เต๋อ (立德) ที่ประวัติหมู่บ้านบอกว่าราวปี 1084 ตระกูล 杜 จากผูเถียนมาตั้งหมู่บ้าน ดู ข้อมูลหมู่บ้านลี่เต๋อ
ข้อที่ควรรู้คือ ตู้เหยี่ยนเป็นชาวเยว่โจวในเจ้อเจียงตามประวัติทั่วไป ไม่ใช่ชาวผูเถียน และยังมีเรื่องเล่าอีกชุดว่าบรรพชนชื่อตู้จู๋เซวียน (杜竹轩) ย้ายมาตั้งแต่สมัยถัง ผมไม่ยืนยันว่าเรื่องไหนจริง ลูกหลานควรเทียบกับสมุดลำดับสกุลที่บ้านมี
แซ่นี้ในเมืองไทย
ผมยังไม่พบหลักฐานของสมาคมแซ่ตู้ในไทยทั้งจากการค้นภาษาจีนและภาษาไทย และไม่พบนามสกุลไทยที่มีแหล่งยืนยันว่ามาจากแซ่ 杜 จึงยังสรุปเด็ดขาดไม่ได้
ที่พอบอกได้คือ แซ่ 杜 สายแต้จิ๋วอยู่หนาแน่นที่เท่งไฮ้และโผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) ซึ่งเป็นถิ่นต้นทางของคนจีนในไทยจำนวนมาก จึงน่าจะมีลูกหลานเดินทางมาไทย แต่นี่เป็นข้อสันนิษฐาน ไม่มีเอกสารยืนยัน ใครเจอชื่อบรรพบุรุษสะกดว่า Toh ในหนังสือเดินทางหรือจดหมายเก่าจากสิงคโปร์ ลองตรวจว่าอักษรจีนเป็น 杜 หรือไม่ ตัวอย่างคือ Toh Chin Chye (杜进才 — จีนกลาง ตู้จิ้นไฉ) นักการเมืองสิงคโปร์ ก็ใช้ตัวสะกดนี้ ดูประวัติในวิกิพีเดีย
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
แซ่ 杜 กระจายค่อนข้างเฉลี่ย เหอเป่ย์มีมากที่สุดราว 9.4% ตามด้วยเหอหนาน เหลียวหนิง และหูเป่ย์ รวมสี่มณฑลราว 31.5% ในแถบแต้จิ๋ว ตัวเลขสองแหล่งต่างกันเกือบเท่าตัว (ราว 6.24 หมื่น กับกว่าหนึ่งแสนคน) ผมจึงไม่ฟันธง บอกได้แค่ว่าอยู่ที่เท่งไฮ้และโผวเล้งเป็นหลัก
บุคคลสำคัญ
| ชื่อ | ยุค | บทบาท |
|---|---|---|
| 杜预 (ตู้อวี้) | จิ้นตะวันตก ค.ศ. 222–285 | แม่ทัพผู้มีส่วนพิชิตง่อก๊ก และนักปราชญ์ผู้เขียนอรรถกถา《左传》 (จั่วจ้วน) |
| 杜如晦 (ตู้หรูฮุ่ย) | ต้นถัง ค.ศ. 585–630 | อัครเสนาบดี คู่กับฝางเสวียนหลิงในวลี "房谋杜断" (ฝางวางแผน ตู้ตัดสิน) |
| 杜甫 (ตู้ฝู่) | ถัง ค.ศ. 712–770 | ปราชญ์แห่งกวี (诗圣) |
| 杜十郎 (ตู้สือหลาง) | ซ่ง | บรรพชนสายแต้จิ๋วที่เหลียนหยาง ตามเอกสารตระกูล |
| Toh Chin Chye (杜进才) | สิงคโปร์ ค.ศ. 1921–2012 | ผู้นำการเมืองรุ่นก่อตั้งประเทศสิงคโปร์ |
อ่านประวัติตู้ฝู่ที่ วิกิพีเดียเรื่องตู้ฝู่ ส่วนตู้อวี้ดูวิกิพีเดียเรื่องตู้อวี้ ผมไม่พบชาวไทยเชื้อสายจีนแซ่ 杜 ที่มีแหล่งยืนยัน จึงไม่ใส่ในตาราง
ธรรมเนียมและอาหาร
อาหารที่ผูกกับแซ่นี้มีสองเรื่อง ทั้งคู่เป็นตำนาน เรื่องแรกคือตู้คัง (杜康) ผู้ได้ชื่อว่าเป็นบรรพชนแห่งการหมักเหล้า พจนานุกรม 《说文解字》 (จีนกลาง ซัวเหวินเจี่ยจื้อ — พจนานุกรมอักษรจีนสมัยฮั่น) เล่าว่าเส้าคัง (少康) เป็นผู้ทำเหล้าข้าวฟ่างคนแรก และเส้าคังก็คือตู้คัง ดูประวัติตู้คัง เรื่องที่สองคือ "ปลาห้าหลิว" (五柳鱼 — จีนกลาง อู่หลิ่วหยวี) อาหารเสฉวนที่เล่าว่าตู้ฝู่คิดขึ้นที่กระท่อมฟางในเฉิงตู ส่วนอาหารเฉพาะของสายเหลียนหยาง ผมไม่พบ
คำถามที่พบบ่อย
แซ่โต๋วมาจากไหน?
สายหลักมาจากเมืองตู้ใกล้ซีอานในสมัยโจว ลูกหลานผู้ครองเมืองใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ ส่วนสายแต้จิ๋วตามเอกสารตระกูลสืบจากตู้สือหลางที่ย้ายมาจากผูเถียนราวปี 1078–1085
แซ่โต๋วภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 杜 ใช้เหมือนกันทั้งตัวเต็มและตัวย่อ จีนกลางอ่านว่า ตู้ (Dù)
แซ่โต๋วภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
พบ Du, Tu, Toh, Tor และ To ตามสำเนียงบรรพบุรุษ ต้องดูอักษรจีนประกอบเพราะบางรูปตรงกับแซ่อื่นได้
แซ่โต๋วกับแซ่ตู้ต่างกันไหม?
เป็นแซ่เดียวกัน คือ 杜 โต๋วเป็นสำเนียงแต้จิ๋ว ตู้เป็นสำเนียงจีนกลาง แต่ไม่ใช่แซ่เดียวกับ 涂 และ 屠
แซ่โต๋วมีคนในไทยไหม?
น่าจะมี เพราะสายแต้จิ๋วอยู่หนาแน่นที่เท่งไฮ้และโผวเล้ง แต่ผมยังไม่พบสมาคมแซ่หรือนามสกุลไทยที่มีแหล่งยืนยัน
บทสรุป
แซ่โต๋ว หรือแซ่ตู้ 杜 มีรากจากเมืองตู้ใกล้ซีอาน เป็นตระกูลที่มีทั้งกวีเอกและนักปราชญ์ สายแต้จิ๋วตามเอกสารของตระกูลมีตู้สือหลางเป็นผู้บุกเบิกที่เหลียนหยาง เท่งไฮ้ แต่ยังมีเรื่องเล่าที่ไม่ตรงกัน
สำหรับในไทย ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้ ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่โต๋วที่มีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือสมุดลำดับสกุลที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ ส่วนการเทียบอันดับกับแซ่อื่น ดูตาราง 100 แซ่จีน และถ้าสนใจเมืองต้นทาง อ่านเรื่องแผนที่การปกครองเท่งไฮ้
