แซ่ 邵 คนไทยหลายคนคุ้นตาจากโลโก้ "邵氏" ของชอว์บราเดอร์ส ค่ายหนังฮ่องกงที่โด่งดังเรื่องหนังกำลังภายใน แต่ชื่อแซ่เขียนเป็นภาษาไทยได้หลายแบบ ทั้ง "เส้า" "เช่า" และ "เซี่ยว" ผมจึงอยากเล่าว่าแต่ละคำมาจากไหน และรากของแซ่นี้ในแต้จิ๋วอยู่ตรงไหน
แซ่นี้เป็นอันดับ 90 ของจีนตามรายชื่อทางการปี 2020 และประมาณการปี 2026 มีราว 2.79 ล้านคน ตัวเลขนี้คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% เพราะเป็นการประมาณจากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับจริง
แซ่ 邵 จีนกลางอ่านว่า "เส้า" (ตามหลักราชบัณฑิตเขียน "เช่า") สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เซี่ยว" (ถอดเสียง ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) ต้นสายตามตำราคือ เส้ากงซื่อ ขุนนางใหญ่ต้นราชวงศ์โจว ปัจจุบันมีราว 2.79 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) เว็บไซต์ตระกูลระบุหมู่บ้านแซ่นี้ในแต้จิ๋วที่เท่งไฮ้และแต้อัว แต่จำนวนคนไม่มาก
ประเด็นสำคัญ
- 邵 เป็นแซ่ที่แยกมาจาก 召 โดยเติมรากเมือง 阝 ไว้ด้านขวา
- อย่าสับสนกับแซ่เซียว 萧/肖 ซึ่งต่างกันแค่วรรณยุกต์เมื่อเขียนเป็นไทย
- ชื่อหอที่รู้จักที่สุดคือ "อันเล่อถัง" จากบ้านของปราชญ์เส้ายง
- เว็บไซต์ตระกูลบันทึกสามสายในแต้จิ๋ว คือหนานวาน (เท่งไฮ้) ตงหลี่ (แต้อัว) และเหรียวเพ้ง ยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยันครบ
- ผมยังไม่พบสมาคมแซ่นี้ในเมืองไทย และยังไม่พบคนไทยแซ่นี้ที่มีเอกสารยืนยัน
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่เซี่ยว แซ่เส้า
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 邵 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | Shào · เส้า (ที่นิยมเขียน) ตามหลักราชบัณฑิตเขียน เช่า |
| แต้จิ๋ว | siao6 · เซี่ยว (ถอดเสียง) |
| อันดับในจีน | 90 (รายชื่อทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 2.79 ล้านคน ±10% |
| ชื่อหอ | 安乐堂 อันเล่อถัง ; ในแต้จิ๋ว 垂裕堂 ฉุยอวี้ถัง และ 永思堂 หย่งซือถัง |
แซ่เส้า เขียนและอ่านอย่างไร
อักษร 邵 คือ 召 (จีนกลาง เส้า — แซ่เดิมก่อนเติมราก) ที่เติมรากเมือง 阝 ไว้ด้านขวา
จีนกลางอ่านว่า Shào ที่นิยมเขียนเป็นไทยคือ "เส้า" ส่วนตามหลักราชบัณฑิตเขียน "เช่า" เป็นแซ่เดียวกัน
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า siao6 ตามพจนานุกรม 潮州母语 (mogher) เขียนเป็นไทยว่า "เซี่ยว" เป็นการถอดเสียง ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
ภาษาอังกฤษสะกดได้ทั้ง Shao Shaw (สำเนียงหนิงปัว เช่น Run Run Shaw) Siu (กวางตุ้ง) และ Sio ตาม Wiktionary
แซ่เซี่ยว 邵 กับแซ่เซียว 萧/肖 คนละแซ่กัน
ในแต้จิ๋วสองแซ่นี้ต่างกันที่วรรณยุกต์ 邵 คือ siao6 (เซี่ยว) ส่วน 萧/肖 คือ siao1 (เซียว) จึงต่างกันแค่ไม้เอกเมื่อเขียนเป็นไทย "แซ่เซียว" ในเอกสารไทยส่วนใหญ่หมายถึง 萧 หรือ 肖 ซึ่งใหญ่กว่ามาก (อันดับ 33) ผมเขียนแยกไว้ที่ แซ่เซียว (萧/肖)
แซ่เส้ามาจากไหน
ตามตำราตระกูลที่ 搜狐历史 (Sohu) สรุปไว้ ต้นสายหลักคือ เส้ากงซื่อ (召公奭 — จีนกลาง Shàogōng Shì) ขุนนางร่วมสายตระกูลกับราชวงศ์โจว ได้เขตศักดินาชื่อ 召 แถบเฟิ่งเสียงและฉีซาน มณฑลส่านซี
ท่านเป็นหนึ่งใน "สามกง" และแบ่งการปกครองกับโจวกงตาน (周公旦) ซึ่งบางสายของแซ่จิว (周 — จีนกลาง โจว) ยกย่องเป็นบรรพชน คือฝั่งตะวันตกเส้ากงดูแล ฝั่งตะวันออกโจวกงดูแล เล่ากันว่าท่านนั่งตัดสินคดีใต้ต้นกานถัง จนชาวบ้านแต่งเพลง《甘棠》 (กานถัง) ไว้ในคัมภีร์ซือจิง
เมื่อแคว้นล่มสลาย ลูกหลานใช้ 召 เป็นแซ่ ยุครณรัฐกลุ่มที่อยู่หรู่หนานและอันหยางเติม 阝 กลายเป็น 邵 ตั้งแต่ยุคสามก๊กนิยมเขียน 邵
ตำรายังกล่าวถึงลูกหลานฉู่จาวหวังและเผ่าเส้าฟาง (召方) ยุคซาง แต่การสืบสายไม่ชัด นักวิชาการบางส่วนเห็นว่าเส้ากงซื่ออาจเป็นเครือญาติร่วมแซ่ 姬 (จีนกลาง จี) ไม่ใช่โอรสพระเจ้าโจวเหวินหวังโดยตรง ผมจึงเขียนว่าเป็นต้นสาย "ตามตำรา"
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ชื่อหอที่โดดเด่นที่สุดมาจากเส้ายง (邵雍 — จีนกลาง Shào Yōng ค.ศ. 1012–1077) หนึ่งใน "ห้าปราชญ์แห่งซ่งเหนือ" ตามชีวประวัติในวิกิพีเดียภาษาจีน ท่านย้ายมาลั่วหยางในปี 1049 และปี 1062 ตั้งชื่อบ้านใต้สะพานเทียนจินว่า 安乐窝 (อันเล่อวอ — รังแห่งความสุขสงบ) ลูกหลานจึงตั้งชื่อหอว่า 安乐堂
ชื่อหออื่นตั้งตามถิ่นเดิม เช่น ป๋อหลิงถัง (博陵堂 ตามเขตโบราณในเหอเป่ย) และหรู่หนานถัง (汝南堂) คู่ป้ายศาลบรรพชนที่ตำรายกมาคือ "东陵衍派；皇极传经" วรรคแรกอ้างถึงเส้าผิงผู้ปลูกแตง วรรคหลังอ้างถึงเส้ายง
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
ตามตำราตระกูล ลูกหลานเส้ากงเริ่มลงใต้ปลายราชวงศ์จิ้นตะวันตก สมัยถังมีสองระลอกลงสู่ฝูเจี้ยนและกวางตุ้ง
ส่วนสายที่เข้าแต้จิ๋ว บทความของเว็บไซต์ตระกูล 中华邵氏网 บน 族谱网 บันทึกไว้สามสาย
| สาย | ที่มา | ปัจจุบัน |
|---|---|---|
| หนานวาน (南湾) เท่งไฮ้ 澄海 (จีนกลาง เฉิงไห่) หอ 垂裕堂 | เส้าเจิ้งอี๋ (邵政仪) ชาวผูเถียน ฝูเจี้ยน เข้ามาราวปี 1522 | ราว 320 ครัวเรือน 1,600 กว่าคน |
| ตงหลี่ (东里) ตำบลไฉ่ถัง แต้อัว 潮安 (จีนกลาง เฉาอาน) หอ 永思堂 | แยกสายจากหนานวาน สมัยหมิงตระกูลเส้าเป็นผู้ก่อตั้งหมู่บ้าน | แซ่เส้าราว 430 คน จาก 3,198 คน |
| เหรียวเพ้ง 饶平 (จีนกลาง เหราผิง) | เส้าฟูปี้ (邵夫璧) บุตรของเส้าเฮิง (邵亨) ลูกหลานรุ่นที่ 14 ของเส้ายง ตามบิดามาจากจิ้นเจียงปลายหยวน | ไม่มีตัวเลข ยังพูดภาษาหมิ่นหนานสำเนียงถงอัน |
ตงหลี่ชื่อเดิมว่า "ตงหล่ง" (东陇) ขึ้นชื่อเรื่องช่างตีเหล็ก ปี 1945 เปลี่ยนเป็นตงหลี่เพื่อไม่ให้ซ้ำกับตงหล่งในเท่งไฮ้ ข้อมูลภูมินามจาก 名企录 ระบุว่าแซ่ 邵 และ 李 มาตั้งรกรากก่อนในสมัยหมิง
รวมสองสายที่มีตัวเลขได้ราว 2,000 คน บวกเหรียวเพ้งที่ไม่ทราบจำนวน ถ้าตัวเลขนี้ถูก แซ่นี้ก็พบน้อยในหมู่คนแต้จิ๋ว ทั้งสามสายมาจากเว็บไซต์ตระกูล ยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน มีเพียงข้อมูลภูมินามของตงหลี่ที่สอดคล้องกัน ดูตำแหน่งอำเภอได้ที่แผนที่เขตการปกครองของเท่งไฮ้
แซ่เส้าในประเทศไทย
ในรายชื่อสมาคมสมาชิกราว 60 แห่งของ สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน) ไม่มีสมาคมแซ่ 邵 และการค้นเว็บจีนก็ไม่พบ ผมยังไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยแซ่นี้ที่มีเอกสารยืนยัน
สิ่งที่คนไทยคุ้นกับแซ่นี้ที่สุดคือชอว์บราเดอร์ส (邵氏兄弟) ค่ายหนังฮ่องกงของพี่น้องตระกูลเส้าอี้ฟู ซึ่งเป็นคนเจิ้นไห่ หนิงปัว เจ้อเจียง ไม่ใช่สายแต้จิ๋ว
ทุกวันนี้คนแซ่เส้าอยู่ที่ไหนในจีน
รายงานทางการไม่ได้ระบุมณฑลอันดับหนึ่งของแซ่นี้ ตามงานประชากรศาสตร์ที่เว็บไซต์ตระกูลอ้าง เจียงซูมีมากที่สุดราว 15% พื้นที่หนาแน่นที่สุดคือระเบียงเหอซีในกานซู่ เจียงซูตอนใต้ และคาบสมุทรเจียวตงกับเหลียวตง ส่วนในกวางตุ้ง เว็บไซต์ตระกูลระบุว่าสายเตี้ยนไป๋ในเม่าหมิงใหญ่ที่สุด กว่า 22,000 คน
บุคคลสำคัญแซ่เส้า
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| เส้าผิง (召平 / 邵平) | ฉิน–ต้นฮั่น | อดีตตงหลิงโหว ผู้ปลูก "แตงตงหลิง" |
| เส้ายง (邵雍) | ค.ศ. 1012–1077 | หนึ่งในห้าปราชญ์ซ่งเหนือ ผู้แต่ง《皇极经世》 (หวงจี๋จิงซื่อ) |
| เส้าเพียวผิง (邵飘萍) | ค.ศ. 1886–1926 | นักหนังสือพิมพ์ ผู้ก่อตั้ง《京报》 (จิงเป้า) |
| เส้าอี้ฟู (邵逸夫, รันรัน ชอว์) | ค.ศ. 1907–2014 | ผู้ก่อตั้ง Shaw Brothers (ฮ่องกง) ปี 1957 ร่วมก่อตั้ง TVB ตั้งรางวัล Shaw Prize บริจาคเพื่อการศึกษาในจีนกว่า 6,000 โครงการ |
อ่านชีวประวัติเส้าอี้ฟูเพิ่มได้ที่ วิกิพีเดียภาษาจีน หน้าเดียวกันระบุว่าท่านเป็นทายาทรุ่นที่ 33 ของเส้ายง แต่ผมยังไม่พบเอกสารตระกูลที่ตรวจสอบได้
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
อาหารที่ผูกกับแซ่นี้เก่าที่สุดคือแตง 《史记》 (ซือจี้) (ต้นฉบับบนวิกิซอร์ซ) บันทึกว่าเส้าผิง (ในต้นฉบับเขียน 召平) อดีตตงหลิงโหวแห่งราชวงศ์ฉิน เมื่อฉินล่มกลายเป็นสามัญชนยากจน ไปปลูกแตงทางตะวันออกของเมืองฉางอัน แตงรสดี ชาวบ้านจึงเรียกว่า "แตงตงหลิง" กวีสมัยถังและซ่งใช้เรื่องนี้เป็นภาพของคนที่วางมือจากราชการ และเป็นที่มาของคู่ป้าย "东陵衍派"
อีกอย่างคือขนมงา 邵永丰麻饼 (เส้าหย่งเฟิงหมาปิ่ง) ร้านในฉวีโจว ก่อตั้งปี 1896 โดยเส้าฟางกง (邵芳恭) ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาระดับชาติ ปี 2021 แต่ผูกกับแซ่ผ่านชื่อร้านเท่านั้น ไม่ใช่อาหารพิธีของตระกูล
คำสอนประจำตระกูลที่ยกกันมากคือ《戒子孙》 (เจี้ยจื่อซุน) ของเส้ายง (ต้นฉบับ) ขึ้นต้นว่า 上品之人，不教而善；中品之人，教而后善；下品之人，教亦不善 คือคนชั้นสูงไม่ต้องสอนก็ดี ชั้นกลางสอนแล้วจึงดี ชั้นต่ำสอนอย่างไรก็ไม่ดี วันไหว้บรรพชนเฉพาะของสายแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบ
คำถามที่พบบ่อย
แซ่เส้า ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 邵 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน คือ 召 ที่เติมรากเมือง 阝
แซ่เส้า แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เซี่ยว" (siao6) เป็นการถอดเสียง ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
แซ่เซี่ยว 邵 กับแซ่เซียว 萧/肖 เป็นแซ่เดียวกันไหม?
ไม่ใช่ เป็นคนละแซ่ ต่างกันแค่วรรณยุกต์ในแต้จิ๋ว (siao6 กับ siao1) จึงควรดูอักษรจีนกำกับเสมอ
แซ่เส้า มาจากไหน?
ตามตำราตระกูล มาจากเส้ากงซื่อ ขุนนางใหญ่ต้นราชวงศ์โจว ลูกหลานเติมรากเมืองเป็น 邵 ต่อมาแตกสายลงใต้ เว็บไซต์ตระกูลบันทึกสายในแต้จิ๋วที่หนานวาน ตงหลี่ และอำเภอเหรียวเพ้ง
แซ่เส้า ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกดได้หลายแบบ เช่น Shao Shaw Siu และ Sio
บทสรุป
แซ่ 邵 มีบุคคลต้นสายที่ปรากฏในเอกสารโบราณ และเว็บไซต์ตระกูลระบุชื่อหมู่บ้านในแต้จิ๋วได้ แต่ในเมืองไทยผมยังหาเรื่องราวที่ยืนยันได้แทบไม่พบ เทียบกับแซ่อื่นได้ที่ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026
ถ้าบ้านท่านแซ่นี้ และอากงอาม่าเคยเล่าถึงหนานวาน เท่งไฮ้ ตงหลี่ แต้อัว หรือเหรียวเพ้ง หรือที่บ้านมีป้าย 垂裕堂 永思堂 หรือสมุดลำดับสกุลที่ต่างจากที่ผมเล่า แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- เว็บไซต์ตระกูล 族谱网: ตระกูลเส้าในกวางตุ้งและแต้จิ๋ว (中华邵氏网)
- เว็บไซต์ตระกูล 族谱网: ชื่อหอและถิ่นเดิมของแซ่เส้า (中华邵氏网)
- 搜狐历史: ประวัติตระกูลเส้าในรายการแซ่จีน (Sohu)
- วิกิพีเดียภาษาจีน: เส้ายง (邵雍)
- วิกิพีเดียภาษาจีน: เส้าอี้ฟู (邵逸夫)
- วิกิซอร์ซ: 《史記》 หมวดเซียวเซี่ยงกั๋ว เรื่องเส้าผิงปลูกแตง
- ศูนย์มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจีน: ขนมงา 邵永丰
- สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย: รายชื่อสมาคมสมาชิก
