แซ่เจี่ย แซ่เซี่ย (谢) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเซี่ย จากเหอหนานสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่เจี่ยเขียนด้วยอักษร 谢 ตัวย่อ (ตัวเต็มคือ 謝) แต้จิ๋วอ่านว่า เจี่ย จีนกลางอ่านว่า เซี่ย ซึ่งเป็นอักษรตัวเดียวกัน ในจีนแผ่นดินใหญ่เป็นแซ่อันดับ 23 มีคนราว 10.57 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)

คนไทยเชื้อสายจีนรู้จักแซ่นี้ผ่านตระกูลเจียรวนนท์ ซึ่งต้นตระกูลมาจากหมู่บ้านในเท่งไฮ้ (澄海 จีนกลาง เฉิงไห่) ส่วนชื่อ "เจี่ย" กับ "เซี่ย" ที่เห็นในสื่อไทยบางครั้งก็ไปชนกับแซ่อื่นอีกสองแซ่ ผมจะแยกให้ดูในบทความครับ

ประเด็นสำคัญ

• 谢 อ่านว่า เจี่ย ในแต้จิ๋ว และเซี่ยในจีนกลาง เป็นแซ่เดียวกัน
• "เจี่ย" ในแต้จิ๋ว (谢) ไม่ใช่แซ่เดียวกับ 贾 ที่จีนกลางอ่านว่าเจี่ย และ "เซี่ย" ของ 谢 ไม่ใช่ 夏
• สายหลักสืบจากเซินป๋อและแคว้นเซี่ยในเหอหนาน
• ตระกูลเซี่ยแห่งนานกิงคู่กับตระกูลหวัง เรียกรวมกันว่า "หวัง-เซี่ย" เป็นสองตระกูลขุนนางชั้นสูงแห่งสมัยจิ้นตะวันออก
• ชื่อหอที่ลูกหลานแซ่นี้ใช้บ่อยที่สุดคือ 宝树堂 (เป่าซู่ถัง)
• ในไทย ต้นตระกูลเจียรวนนท์คือเอ็กชอ แซ่เจี๋ย และมีสมาคมตระกูลเจี่ยแห่งประเทศไทย

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วน: แซ่เจี่ย (谢)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	谢 (ตัวย่อ) · 謝 (ตัวเต็ม)
จีนกลาง	เซี่ย (Xiè)
แต้จิ๋ว	เจี่ย (zia7 เสียงที่ใช้กับแซ่)
อันดับในจีน	23 (อันดับทางการปี 2020)
จำนวนคน	ราว 10.57 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
มณฑลที่มีมากที่สุด	กวางตุ้ง (แหล่งรอง)
ถิ่นเดิม	เฉินหลิว 陈留 (เหอหนาน)
ชื่อหอที่ใช้บ่อย	宝树堂 เป่าซู่ถัง · 东山堂 ตงซานถัง

ตัวเลขประชากรปรับจากสถิติทางการปี 2018 จึงเป็นค่าประมาณ ไม่ใช่ตัวเลขที่นับจริง

แซ่เจี่ยเขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 谢 คือตัวเดียวกับในคำว่า 谢谢 (ขอบคุณ) ที่คนไทยคุ้นหู เมื่อใช้เป็นแซ่ มาจากชื่อแคว้นเซี่ยสมัยโจว ตัวเต็ม 謝 ยังเห็นตามป้ายศาลบรรพชน

คนไทยเรียกแซ่นี้สามแบบ เป็นอักษรตัวเดียวกันทั้งหมด คือ เจี่ย จากแต้จิ๋ว บทความในนิตยสารศิลปวัฒนธรรมเขียนว่า "เซี่ย" คือ "เจี่ย" แซ่ของตระกูลเจียรวนนท์ · เจี๋ย ที่วิกิพีเดียภาษาไทยใช้กับชื่อต้นตระกูลเจียรวนนท์ · และ เซี่ย จากจีนกลาง

ระวังชื่อชนกับแซ่อื่น

• "เจี่ย" แต้จิ๋วของ 谢 ไม่ใช่ 贾 (จีนกลาง Jiǎ ถอดเป็น "เจี่ย" เหมือนกัน) แซ่ 贾 แต้จิ๋วอ่านว่า เกี๊ย ดูแซ่เกี๊ย 贾
• "เซี่ย" จีนกลางของ 谢 ไม่ใช่ 夏 (Xià) แซ่ 夏 แต้จิ๋วอ่านว่า แห่ ดูแซ่แห่ 夏
• "เจี๊ย" แต้จิ๋วของ 蒋 ใกล้เสียงกันมากแต่ต่างวรรณยุกต์ เป็นคนละแซ่ ดูแซ่เจี๊ย 蒋

วิธีที่ชัดที่สุดคือดูอักษรจีน 谢 หรือ 謝 คือแซ่นี้เสมอ

แซ่เจี่ยมาจากไหน

สายหลักสืบจาก เซินป๋อ (申伯) ขุนนางแซ่เกียง 姜 (จีนกลาง เจียง) พระญาติฝ่ายมารดาของพระเจ้าโจวเซวียนหวาง ได้รับพระราชทานแคว้นเซี่ยแถวอำเภอถังเหอ เมืองหนานหยาง เหอหนาน ราว 823 ปีก่อน ค.ศ. ลูกหลานเลิกใช้แซ่ 姜 แล้วใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ดูแซ่เกียง 姜 การที่เซินป๋อได้แคว้นเซี่ยมีบันทึกในบทกวีซงเกา (崧高) ของคัมภีร์《诗经》(ซือจิง) วรรค "于邑于谢"

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

หนังสือ《百家姓》(ไป่เจียซิ่ง) กำกับถิ่นเดิมของแซ่เซี่ยว่า "เฉินหลิว" ส่วนภูมิลำเนาของเซี่ยอานคือเฉินจวิ้น เขตอำเภอไท่คังในเหอหนาน ชื่อหอที่พบบ่อยมีเฉินหลิวถัง (陈留堂) ไคว่จีถัง (会稽堂) และตงซานถัง (东山堂) ซึ่งมาจากที่ที่เซี่ยอานเก็บตัวก่อนออกมารับตำแหน่ง เป็นที่มาของสำนวน 东山再起 (ตงซานไจ้ฉี่ — ฟื้นตัวที่ตงซาน)

หอที่คนแซ่เซี่ยแต้จิ๋ว ไต้หวัน และไทยใช้มากที่สุดคือ 宝树堂 (เป่าซู่ถัง) มีสองคำอธิบายที่มา คำอธิบายแรกอิงหนังสือ《世说新语》(ซื่อซัวซินอวี่) ที่เปรียบลูกหลานตระกูลเซี่ยว่า "芝兰玉树" คือกล้วยไม้และต้นหยก คำอธิบายที่สองเป็นตำนานของตระกูล เล่าว่าโคมของตระกูลเซี่ยแขวนเต็มต้นไม้หน้าท้องพระโรง จักรพรรดิตรัสว่า "真宝树也" ตำนานหลังเป็นเรื่องเล่าของตระกูล ยังไม่ยืนยัน กลอนคู่ที่พบบ่อยคือ "宝树家声远，东山世泽长"

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

ปลายสมัยจิ้นตะวันตก ตระกูลชั้นสูงลงใต้มาตั้งหลักที่เมืองเจี้ยนคัง คือนานกิงปัจจุบัน ตระกูลเซี่ยตั้งบ้านที่ตรอกอูอี (乌衣巷 จีนกลาง อูอีเซี่ยง) คู่กับตระกูลหวัง 王 จนคนเรียกรวมกันว่า "หวัง-เซี่ย" ดูแซ่เฮ้ง 王 ปี ค.ศ. 383 เซี่ยอาน กับเซี่ยเสวียนผู้เป็นหลานและเซี่ยสือผู้เป็นน้อง ใช้กำลังราว 80,000 คนชนะทัพเฉียนฉินในศึกเฝยสุ่ย (淝水之战)

ส่วนสายที่เข้าแต้จิ๋วจริง ๆ ส่วนใหญ่มาในสมัยซ่งถึงหยวน มักแวะพักที่ผูเถียน (莆田) ในฝูเจี้ยนก่อน บางสายอยู่หลายชั่วคน ชุมชนสำคัญที่พบในแหล่งข้อมูลมีดังนี้

ชุมชน	บรรพชน	รายละเอียด
ย่านประตูใต้ เมืองแต้จิ๋ว (潮州 จีนกลาง เฉาโจว)	หนานอิ่นกง 南隐公	ตั้งรกรากปี ค.ศ. 1343 สมัยหยวน มีศาลบรรพชนขึ้นทะเบียนโบราณสถานระดับเมืองปี 2011
หมู่บ้าน 溁溪 (อิ๋งซี) อำเภอเหราผิง (饶平)	ฝูเฉวียนกง 福全公	เล่าว่าเป็นทายาทของเซี่ยฟางเต๋อ มาจากฝูเจี้ยนปลายหยวน
ไว่ซา 外砂 (เดิมอยู่ในเท่งไฮ้ ปัจจุบันขึ้นกับเขตหลงหู ซัวเถา 汕头 จีนกลาง ซ่านโถว)	หงหย่วนกง 宏远公	บุตรคนที่สองของฝูเฉวียนกง ศาลใหญ่ชื่อ 永思堂 (หย่งซือถัง)

บ้านเดิมของสายเหราผิงอยู่ที่สือปี้ (石壁) อำเภอหนิงฮว่า ฝูเจี้ยน จุดพักสำคัญของชาวฮากกา แซ่เจี่ยแต้จิ๋วจึงไม่ได้มีสายเดียว ดูแผนที่การปกครองเท่งไฮ้ และประวัติท่าเรือซัวเถา

แซ่เจี่ยในเมืองไทย

ชื่อที่รู้จักที่สุดคือต้นตระกูลเจียรวนนท์ เอ็กชอ แซ่เจี๋ย (谢易初 จีนกลาง เซี่ยอี้ชู 1896–1983) เกิดที่หมู่บ้านเผิงจง (蓬中村) ตำบลไว่ซา เท่งไฮ้ ตามแหล่งข่าวจีน ท่านมากรุงเทพฯ หลังไต้ฝุ่นใหญ่ปี 1922 แล้วเปิดร้านเมล็ดพันธุ์ "正大庄" (เจิ้งต้าจวง) บางแหล่งระบุว่าร้านเปิดปี 1923 ท่านได้ฉายา "草菇老" (เฉ่ากูเหล่า — ตาเฒ่าเห็ดฟาง) เพราะเคยบุกเบิกเพาะเห็ดฟางแถวเท่งไฮ้ เรื่องของลูกหลานรุ่นต่อมาอ่านได้ที่หน้าตระกูลเจียรวนนท์ในวิกิพีเดียภาษาไทย

ข่าวซินหลางปี 2012 เล่าว่า คณะแซ่เซี่ยจากไทยและมาเลเซียราว 150 คน ซึ่งมีสมาคม "泰国澄海外砂乡谢氏宝树家族会" (สมาคมตระกูลเซี่ยหอเป่าซู่ชาวไว่ซา เท่งไฮ้ ในไทย) ร่วมด้วย กลับไปไหว้บรรพชนที่ซัวเถา ส่วนศาลใหญ่ไว่ซามีศาลสาขา 36 แห่ง อยู่ในไทยหนึ่งแห่ง ตามรายงานของโซหู ในไทยยังมีสมาคมตระกูลเจี่ยแห่งประเทศไทย (泰国谢氏宗亲总会) และสมาคมตระกูลเจี่ยภูเก็ต แต่ผมยังไม่พบปีก่อตั้งและที่ตั้งที่ยืนยันได้

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

แหล่งรองบอกว่ากวางตุ้ง เจียงซี หูหนาน มีคนแซ่เซี่ยมากที่สุด รวมราว 36% ของทั้งประเทศ ส่วนในแต้จิ๋ว ผมไม่พบตัวเลขประชากรของแซ่นี้

บุคคลสำคัญ

บุคคล	ยุค	ความสำคัญ
เซี่ยอาน 谢安	ค.ศ. 320–385	อัครมหาเสนาบดีจิ้นตะวันออก วางแผนชนะศึกเฝยสุ่ย
เซี่ยหลิงอวิ้น 谢灵运	ค.ศ. 385–433	ผู้ริเริ่มกวีนิพนธ์ภูมิทัศน์ (山水诗)
เซี่ยฟางเต๋อ 谢枋得	ค.ศ. 1226–1289	ขุนนางซ่งใต้ที่ต่อต้านมองโกลจนสิ้นชีวิต
เอ็กชอ 谢易初	ค.ศ. 1896–1983	ชาวไว่ซา เท่งไฮ้ ผู้เปิดร้านเมล็ดพันธุ์ 正大庄 ที่กรุงเทพฯ

ประวัติเพิ่มเติมอ่านได้ที่เซี่ยอานและเซี่ยฟางเต๋อในวิกิพีเดียภาษาจีน

ธรรมเนียมและอาหาร

ผมไม่พบคำสอนประจำตระกูลฉบับกลางที่ใช้ทั้งแซ่ ศาลบรรพชนตระกูลเซี่ยในเมืองแต้จิ๋วสืบคติ "宝树世家" และมีจารึก "孝友起家，慈善济世" แปลว่า ตั้งตัวด้วยความกตัญญูและรักพี่น้อง ช่วยโลกด้วยความเมตตา สายเหราผิงมีพิธีไหว้ใหญ่ที่ศาลบรรพชนทุกวันที่ 5 เดือน 11 ตามจันทรคติ ตามบทความของตระกูลปี 2024 อาหารประจำแซ่นี้ผมไม่พบ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เจี่ยกับแซ่เซี่ยเป็นแซ่เดียวกันหรือไม่?

เป็นแซ่เดียวกัน คืออักษร 谢 หรือ 謝 แต้จิ๋วอ่านว่า เจี่ย จีนกลางอ่านว่า เซี่ย แต่ไม่ใช่ 贾 ที่จีนกลางอ่านว่าเจี่ย หรือ 夏 ที่จีนกลางอ่านว่าเซี่ย

แซ่เจี่ยภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 谢 ตัวย่อ หรือ 謝 ตัวเต็ม

แซ่เจี่ยภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

ที่พบมากคือ Xie (พินอิน) Hsieh (ไต้หวัน) Tse (กวางตุ้ง) Chia (ฮกเกี้ยนและแคะ) และ Seah ในชุมชนจีนโพ้นทะเล

แซ่เจี่ยมาจากไหน?

สายหลักสืบจากเซินป๋อ ขุนนางแซ่เกียง (เจียงในจีนกลาง) ที่ได้แคว้นเซี่ยในเหอหนานราว 823 ปีก่อน ค.ศ. ตระกูลรุ่งเรืองสมัยจิ้นตะวันออกที่นานกิง ก่อนที่บางสายจะลงใต้มาถึงแต้จิ๋ว

แซ่เจี่ยเป็นแซ่เดียวกับเจียรวนนท์หรือไม่?

เจียรวนนท์เป็นนามสกุลไทยที่ต้นตระกูลคือเอ็กชอ แซ่เจี๋ย (谢) ตามที่วิกิพีเดียภาษาไทยเขียนไว้ นามสกุลไทยอื่นที่มาจากแซ่นี้ ผมยังไม่พบแหล่งยืนยัน

บทสรุป

แซ่เจี่ยมีเรื่องเล่าไกลถึงเหอหนานและนานกิง การที่เซินป๋อได้แคว้นเซี่ยมีบันทึกในคัมภีร์โบราณ ส่วนตำนานหอเป่าซู่และสายเหราผิง–ไว่ซา ผมถือเป็นของที่ตระกูลเล่าสืบกันมา

หากลูกหลานแซ่เจี่ยท่านใดมีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ ดูตารางแซ่ทั้งหมดได้ที่100 แซ่จีนที่คนมากที่สุดปี 2026

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• ตำนานแซ่คนจีน สายเหยียนตี้–หวงตี้ ที่กล่าวถึงแซ่เซี่ย (เจี่ย) (ศิลปวัฒนธรรม)
• ตระกูลเจียรวนนท์ (วิกิพีเดียภาษาไทย)
• 謝氏 แซ่เซี่ย (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• Xie (surname) (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
• 謝 รูปอักษรและเสียงอ่านในแต่ละสำเนียง (Wiktionary)
• 淝水之戰 ศึกเฝยสุ่ย (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• ข่าวคณะแซ่เซี่ยไทย–มาเลเซียเยือนซัวเถา ปี 2012 (ซินหลาง)
• ภาพรวมศาลบรรพชนแซ่เซี่ยที่ไว่ซา (搜狐 ปี 2019)