แซ่โจวในบทความนี้คืออักษร 邹 (ตัวเต็ม 鄒) เป็นแซ่ที่ชื่อไทยไปซ้ำกับอีกแซ่ใหญ่คือ 周 ซึ่งคนแต้จิ๋วเรียกว่า "แซ่จิว" จีนกลางอ่านทั้งสองแซ่เป็น "โจว" เหมือนกัน แต่เป็นคนละอักษร คนละตระกูล
แซ่ 邹 เป็นแซ่อันดับ 68 ของจีน ประมาณการปี 2026 ราว 4.2 ล้านคน ถิ่นเดิมอยู่ที่เมืองโจวเฉิง 邹城 มณฑลซานตง บ้านเกิดของเม่งจื๊อ (孟子 — จีนกลาง เมิ่งจื่อ) ส่วนสายที่ลงมาแต้จิ๋วมีทั้งสายที่มาจากฝูเจี้ยน สายที่มาจากซานตงโดยตรง และชาวแคะที่เจียซี
แซ่โจว 邹 (ตัวเต็ม 鄒) เป็นแซ่อันดับ 68 ของจีน ประมาณการปี 2026 ราว 4.2 ล้านคน มีต้นกำเนิดที่เมืองโจวเฉิง ซานตง สายแต้จิ๋วสืบจากโจวเหวินเฟิ่งสมัยหยวนและโจวหย่งฟูจากฝูเจี้ยน ส่วนชาวแคะเจียซีสืบจากจอหงวนโจวอิ้งหลง จีนกลางอ่านว่าโจว (Zōu) สำเนียงแต้จิ๋วถอดเสียงได้ว่าโจวเช่นกัน แต่ไม่ใช่แซ่จิว 周
ประเด็นสำคัญ
- เขียนว่า 邹 (ตัวย่อ) หรือ 鄒 (ตัวเต็ม) ภาษาอังกฤษสะกด Zou, Tsou, Chow หรือ Chau
- คนละแซ่กับ 周 ที่คนแต้จิ๋วเรียก "แซ่จิว" แม้จีนกลางอ่านว่าโจวเหมือนกัน และตัวสะกด Chow ก็ใช้กับ 周 ด้วย
- ต้นกำเนิดสองสายอยู่ในดินแดนเดียวกัน คือสายรัฐซ่งและสายรัฐจู ที่เมืองโจวเฉิง ซานตง
- เป็นญาติร่วมสายกับแซ่จู 朱 ตามตำราแซ่
- ในเขตแต้จิ๋วมีคนแซ่นี้ราว 2.8 หมื่นคน กว่าครึ่งเป็นชาวแคะที่เจียซี
- ในไทยมีสมาคมตระกูลโจว แต่ข้อมูลที่ผมพบเป็นทะเบียนเก่า
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่โจว (邹)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | ตัวย่อ 邹 / ตัวเต็ม 鄒 |
| จีนกลาง | Zōu (โจว) |
| แต้จิ๋ว | zou1 (โจว) ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย |
| ภาษาอังกฤษ | Zou, Tsou, Chow, Chau |
| อันดับในจีน | 68 (บัญชีแซ่ทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 4.2 ล้านคน คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% |
แซ่โจวภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร
จีนแผ่นดินใหญ่เขียน 邹 ส่วนไต้หวัน ฮ่องกง และป้ายเก่ามักเขียน 鄒 ส่วน 阝 ทางขวาแปลว่า "เมือง" (Wiktionary รายการอักษร 鄒 ให้เสียงอ่านทุกสำเนียง)
จีนกลางอ่านว่า Zōu สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า zou1 ถอดเป็นไทยได้ว่า "โจว" เช่นกัน (ตรวจกับพจนานุกรมแต้จิ๋วแล้ว) แต่ผมยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย ส่วนการสะกดภาษาอังกฤษดู หน้า Zou (surname) ของวิกิพีเดีย
แซ่โจว 邹 ไม่ใช่แซ่จิว 周
| อักษร | จีนกลาง | แต้จิ๋ว | ชื่อในบ้านคนแต้จิ๋ว |
|---|---|---|---|
| 邹 (鄒) | Zōu โจว | zou1 โจว | แซ่โจว |
| 周 | Zhōu โจว | ziu1 จิว | แซ่จิว |
ชื่อที่สื่อไทยถอดตามจีนกลางว่า "โจว" อย่างโจวเอินไหล 周恩来 เป็นแซ่ 周 ตัวสะกดอังกฤษ Chow ก็ใช้ร่วมกันทั้ง 邹 และ 周 ถ้าอากงอาม่าเรียกแซ่ของบ้านว่า "จิว" นั่นคือ 周 อ่านต่อได้ที่ แซ่จิว (周) วิธีที่แน่ที่สุดคือดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนที่บ้าน
แซ่โจวมาจากไหน
ตำราแซ่เล่าต้นกำเนิดไว้สองสาย ทั้งสองอยู่ที่เมืองโจวเฉิง 邹城 ซานตง
สายแรกคือรัฐซ่ง เจิ้งเข่าฝู่ 正考父 (จีนกลาง Zhèng Kǎofǔ) ลูกหลานเจ้าผู้ครองรัฐซ่ง ได้ศักดินาที่เมืองโจว ลูกหลานจึงใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ ท่านยังเป็นบรรพชนของขงจื๊อด้วย ตำราไม่ตรงกันว่าใครเป็นคนแรกที่ใช้แซ่ 邹 ตระกูลสายใต้ระบุทั้งท่านและ 邹曼父 (โจวม่านฝู่) ไว้ในห้าบรรพชนใหญ่
สายที่สองคือรัฐจู 邾 ของลูกหลานจักรพรรดิจวนซวี 颛顼 สกุลเฉา 曹 ยุคจั้นกั๋วรัฐนี้เปลี่ยนชื่อเป็น 邹 ต่อมารัฐฉู่ทำลายรัฐ ชาวรัฐจึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ บางส่วนตัด 阝 ออกจาก 邾 กลายเป็นแซ่ 朱 ตำราแซ่จึงนับ 邹 เป็นญาติร่วมสายกับ แซ่จู (朱) ดู วิกิพีเดียจีนเรื่องรัฐจู
เม่งจื๊อเป็นชาวรัฐนี้ คำว่า "邹鲁" (โจว–หลู่ คือบ้านเม่งจื๊อกับขงจื๊อ) จึงแปลว่าดินแดนแห่งการศึกษา แต้จิ๋วเองก็ได้สมญา "海滨邹鲁" (โจว–หลู่ริมทะเล) ดู Mencius ในวิกิพีเดีย
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมตามตำราร้อยแซ่สมัยซ่งคือฟั่นหยาง 范阳 แถบจัวโจว เหอเป่ย หอรวมของตระกูลจึงชื่อ 范阳堂 ส่วนหออื่นมีที่มาเป็นเรื่องเล่าของตระกูล ตามเว็บไซต์ลำดับสกุล 族谱网 เช่น 东鲁堂 มาจากโจวจ้งจวิ้น 邹仲俊 สมัยฮั่นที่ได้บรรดาศักดิ์ตงหลู่โหวหลังรบชนะซยงหนู ส่วนสื่อท้องถิ่นไท่หนิงเล่าว่า 南谷堂 มาจากอักษร "南谷" (จีนกลาง หนานกู่ — หุบเขาใต้) ที่จักรพรรดิซ่งพระราชทานแก่จอหงวนโจวอิ้งหลง ชาวโจวภาคใต้จึงนิยมเขียนป้ายหน้าบ้านว่า "南谷家声"
เส้นทางลงใต้สู่ฝูเจี้ยนและแต้จิ๋ว
ปลายราชวงศ์ถัง โจวหย่งฟู 邹勇夫 (จีนกลาง Zōu Yǒngfū) ติดตามทัพเข้าฝูเจี้ยน ตั้งรกรากที่ไท่หนิง 泰宁 ลูกหลานคือโจวอิ้งหลง 邹应龙 (จีนกลาง Zōu Yìnglóng ค.ศ. 1172–1245) ได้เป็นจอหงวนปี 1196 สื่อท้องถิ่นไท่หนิงระบุว่าลูกหลานสายหนานกู่มีกว่า 1 ล้านคน รวมถึงในไทย (ตัวเลขของตระกูล)
บทความ "海滨邹鲁说邹氏" ในชุดวัฒนธรรมแต้จิ๋ว (เผยแพร่ซ้ำที่เว็บไซต์ลำดับสกุล 族谱网) เล่าว่าแซ่โจวเข้าแต้จิ๋วสองทาง
- สายโจวหย่งฟูจากฝูเจี้ยน ย้ายมากระจัดกระจาย ไม่มีบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วร่วมกัน อยู่ที่เตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) และฮุยไล้ (惠来 — จีนกลาง หุ้ยไหล)
- สายโจวเหวินเฟิ่ง 邹文凤 (จีนกลาง Zōu Wénfèng) จากจี้หนิง ซานตง ราวปี 1308–1311 สมัยหยวน ท่านย้ายมาเป็นนายทหารรักษาชายฝั่งแต้จิ๋ว ชอบหมู่บ้าน 梅浦 (จีนกลาง เหมยผู่) ริมแม่น้ำหาน แต่เสียชีวิตระหว่างทาง บุตรคนโตนำศพกลับซานตง บุตรคนอื่นตั้งรกรากในแต้จิ๋วและพื้นที่ใกล้เคียง เช่นเหมยผู่ กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) เหรียวเพ้ง (饶平 — จีนกลาง เหราผิง) และเจ้าอาน (诏安 — จีนกลาง จ้าวอาน) ในฝูเจี้ยน ปัจจุบันลูกหลานอยู่ที่เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) โผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) และเมืองอื่น ๆ
ส่วนชาวแคะที่เจียซี 揭西 เช่นต้าหยางและอู่จิงฟู่ เป็นกลุ่มแซ่โจวที่ใหญ่ที่สุดในเขตแต้จิ๋ว บันทึกลำดับสกุลออนไลน์ระบุว่าสืบจากโจวอิ้งหลง ผ่านฉางทิงและต้าปู้
| พื้นที่ในเขตแต้จิ๋ว | คนแซ่โจว (ประมาณ) |
|---|---|
| เจียซี (ชาวแคะ) | มากกว่า 15,000 |
| รวมเขตแต้จิ๋ว | ราว 28,030 คน |
ตัวเลขชุดนี้ไม่ระบุปี อ่านเป็นภาพรวมเท่านั้น เกินครึ่งเป็นชาวแคะ ส่วนเท่งไฮ้ถิ่นเดิมของตระกูลผมเองมีแซ่นี้กว่า 1,500 คน ดูเพิ่มที่ แผนที่เขตการปกครองเท่งไฮ้
แซ่โจวในเมืองไทย
สมาคมที่ผมพบคือ 泰國鄒氏宗親總會 (สมาคมตระกูลแซ่ 鄒 แห่งประเทศไทย) อยู่ในรายชื่อสมาชิกของ สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ทะเบียนระบุที่ทำการแถวถนนเพชรเกษม ฝั่งธนบุรี แต่เป็นข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจล้าสมัย ผมยังไม่พบปีก่อตั้งหรือข่าวชุดล่าสุด
คนแซ่โจวในไทยสืบจากสายใด ผมยังไม่พบเอกสารยืนยัน สื่อท้องถิ่นไท่หนิงกล่าวเพียงว่าลูกหลานโจวอิ้งหลงมีถึงไทย แต่ไม่ได้บอกว่ามากน้อยเท่าใดหรือมาจากหมู่บ้านไหน ลองดูป้ายบรรพชนที่บ้าน และถามว่าบรรพบุรุษพูดแต้จิ๋วหรือแคะ
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
รายงานทางการปี 2021 ระบุว่ามณฑลที่มีคนแซ่โจวมากที่สุดคือเจียงซี แหล่งรองระบุว่าตั้งแต่สมัยซ่งเหนือคนแซ่นี้กว่าครึ่งก็อยู่ในเจียงซีแล้ว
บุคคลสำคัญแซ่โจว
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| โจวจี้ 邹忌 (Zōu Jì) | จั้นกั๋ว | อัครเสนาบดีรัฐฉี ผู้เตือนกษัตริย์ด้วยเรื่อง "ใครหล่อกว่ากัน" ดู วิกิพีเดียจีน |
| โจวอิ้งหลง 邹应龙 | ค.ศ. 1172–1245 | จอหงวนปี 1196 ชาวไท่หนิง บรรพชนสายใต้ |
| โจวหรง 邹容 (Zōu Róng) | ค.ศ. 1885–1905 | ผู้เขียน《革命军》(เก๋อมิ่งจวิน) เสียชีวิตในคุกตอนอายุ 20 ปี ดู วิกิพีเดียจีน |
| โจวหลู่ 邹鲁 (Zōu Lǔ) | ค.ศ. 1885–1954 | ชาวแคะต้าปู้ ติดเขตแต้จิ๋ว นักการเมืองก๊กมินตั๋ง |
| โจวเทาเฟิ่น 邹韬奋 (Zōu Tāofèn) | ค.ศ. 1895–1944 | นักหนังสือพิมพ์ ผู้ก่อตั้งร้านหนังสือเซิงหัว |
ข้อควรระวังคือมี "โจวอิ้งหลง" สองคน คือจอหงวนสมัยซ่งกับขุนนางสมัยหมิง บทความออนไลน์บางชิ้นเอามาปนกัน
ธรรมเนียม คำสอนของตระกูล และอาหาร
ผมไม่พบอาหารประจำแซ่โจวที่มีบันทึก มีแต่ตำนานโจวเหยี่ยน 邹衍 เป่าขลุ่ยให้หุบเขาหนาวปลูกข้าวฟ่างได้ ซึ่งเป็นเรื่องเกษตรมากกว่าสูตรอาหาร
กฎตระกูลฟั่นหยางถัง (เว็บไซต์ตระกูล) กำหนดวันไหว้บรรพชนประจำปีที่วันที่ 1 เดือน 10 ตามจันทรคติ และยึดคุณธรรมสิบประการ เช่น ขยัน ประหยัด กตัญญู
คำถามที่พบบ่อย
แซ่โจว 邹 ภาษาจีนเขียนอย่างไร และต่างจากแซ่จิว 周 อย่างไร?
ตัวย่อเขียน 邹 ตัวเต็มเขียน 鄒 เป็นคนละอักษรกับ 周 จีนกลางอ่านสองแซ่ว่า "โจว" เหมือนกัน แต่แต้จิ๋วอ่าน 周 ว่า "จิว" ชื่อที่สื่อไทยถอดตามจีนกลาง เช่น โจวเอินไหล เป็นแซ่ 周
แซ่โจว 邹 แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า zou1 ถอดเป็นไทยได้ว่า "โจว" แต่ผมยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
แซ่โจว 邹 ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกดว่า Zou ตามพินอิน Tsou ตามแบบไต้หวัน และ Chow หรือ Chau ตามกวางตุ้งและฮกเกี้ยน แต่ Chow ใช้กับแซ่ 周 ด้วย จึงต้องดูอักษรจีนประกอบ
แซ่โจว 邹 มาจากไหน?
มาจากโจวเฉิง ซานตง บ้านเกิดของเม่งจื๊อ ทั้งสายรัฐซ่งและสายรัฐจู ส่วนสายแต้จิ๋วมาจากโจวเหวินเฟิ่งสมัยหยวนและโจวหย่งฟูจากฝูเจี้ยน และสายแคะเจียซีสืบจากโจวอิ้งหลง
บทสรุป
ภาพรวมของแซ่อื่น ๆ ดูได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026
ข้อมูลสายแต้จิ๋วและสายในไทยของแซ่นี้ผมยังพบน้อย ถ้าบ้านคุณเป็นแซ่ 邹 มีสมุดลำดับสกุลหรือชื่อหมู่บ้านเดิม ชวน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
