แซ่จี้ แซ่เฉียน (钱) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเฉียน จากเจียงซู–เจ้อเจียงสู่จีนใต้

แซ่ 钱 (ตัวเต็ม 錢) คืออักษรตัวเดียวกับคำว่า "เงิน" ในภาษาจีน จีนกลาง (Qián) เรียกว่า "แซ่เฉียน" ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "จี้" ซึ่งผมถอดเสียงจากพจนานุกรมแต้จิ๋ว ยังไม่พบเอกสารไทยที่ใช้ชื่อนี้เป็นชื่อแซ่

แซ่นี้มีที่ยืนในประวัติศาสตร์จีนสูงเกินจำนวนคน ทุกวันนี้เป็นแซ่อันดับ 94 ของจีน ประมาณการปี 2026 ราว 2.61 ล้านคน แต่เป็นแซ่ที่สองในหนังสือร้อยแซ่ "赵钱孙李" เพราะเป็นแซ่ของราชวงศ์แคว้นอู๋เยว่ (ค.ศ. 907–978) ที่มีเมืองหลวงอยู่หางโจว ส่วนสายแต้จิ๋วและสายไทย ผมยังไม่พบข้อมูล

ประเด็นสำคัญ

• จีนกลางอ่านว่าเฉียน แต้จิ๋วอ่านว่าจี้ (ถอดเสียง ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย)
• ที่มาหลักคือใช้ชื่อกรมคลังเป็นแซ่ และนับเผิงจู่ผู้เป็นตำนานเป็นบรรพชนร่วมกับแซ่เผิง (彭)
• จุดรุ่งเรืองที่สุดคือแคว้นอู๋เยว่ของเฉียนหลิว ที่ลูกหลานยอมรวมแผ่นดินกับราชวงศ์ซ่งโดยสันติ
• คำสอน《钱氏家训》(เฉียนซื่อเจียซวิ่น) ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาระดับชาติของจีนปี 2021
• 2.61 ล้านคนเป็นประมาณการ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% ไม่ใช่ตัวเลขนับจริง

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนของแซ่เฉียน (จี้)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	ตัวย่อ 钱 / ตัวเต็ม 錢
จีนกลาง	เฉียน (Qián)
แต้จิ๋ว	จี้ (zin5) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
ภาษาอังกฤษ	Qian, Chien, Tsien, Chin, Chee
อันดับในจีน	อันดับ 94 (อันดับทางการปี 2020)
จำนวนคน	ประมาณการปี 2026 ราว 2.61 ล้านคน (0.19%) ± 10%
ถิ่นเดิมของตระกูล	彭城 เผิงเฉิง · 下邳 เซี่ยพี · 吴兴 อู๋ซิง (อ่านแบบจีนกลาง)

แซ่เฉียน เขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 钱 แปลว่า "เงิน" แต่ในฐานะแซ่ไม่ได้บอกว่าบรรพบุรุษร่ำรวย แต่มาจากชื่อกรมคลัง

พจนานุกรมแต้จิ๋วให้เสียง zin5 และระบุว่าใช้กับแซ่ ตัว n ท้ายคำหมายถึงเสียงขึ้นจมูก ไม่ได้ออกเสียงเป็น "น" รูป "จี้" ที่ผมเขียนจึงเป็นการถอดเสียง ไม่เกี่ยวกับคำไทยที่สะกดเหมือนกัน ชื่อฝรั่งแซ่ Tsien หรือ Ch'ien มักเป็นแซ่นี้ เช่น H. S. Tsien (钱学森) เทียบกับแซ่อื่นได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026

แซ่เฉียนมาจากไหน

ตามตำรา《通志·氏族略》(ถงจื้อ ซื่อจู๋เลฺว่ — จีนกลาง ตำราสมัยซ่งว่าด้วยที่มาของแซ่) บรรพชนสายหลักคือ ฝู (孚) หลานเหลนของ 彭祖 (จีนกลาง เผิงจู่ — ชายอายุ 800 ปีในตำนาน) ฝูรับราชการเป็น "钱府上士" (เฉียนฝู่ซั่งซื่อ) ขุนนางกรมดูแลเงินตราคลังของราชวงศ์โจว ลูกหลานจึงเอาชื่อกรมมาเป็นแซ่ ส่วนการสืบไปถึงเผิงจู่เป็นตำนาน

บางสายว่าตัด 竹 (จู๋ — ไม้ไผ่) ออกจากอักษร 篯 (เจียน) ชื่อตัวของเผิงจู่ ก็ได้ 钱 แต่มีผู้แย้ง จึงเป็นเพียงข้อสันนิษฐาน ยังมีชาวแมนจูและชนพื้นเมืองไต้หวันบางกลุ่มที่ใช้แซ่เฉียนด้วย

เพราะเชื่อว่าเผิงจู่เป็นบรรพชนร่วม หลายแหล่งจึงเล่าว่าแซ่เฉียนกับ แซ่แพ้ แซ่เผิง (彭 แต้จิ๋ว แพ้ / จีนกลาง เผิง) ไม่แต่งงานข้ามกัน ข้อนี้ผมอ่านเจอจากแหล่งของตระกูลและเว็บทั่วไป ยังไม่เห็นหลักฐานชั้นต้น

ส่วนที่แซ่นี้อยู่ลำดับสองในร้อยแซ่ "赵钱孙李" (แซ่เตี่ย แซ่จ้าว · แซ่เฉียน · แซ่ซึง · แซ่ลี้) เป็นเพราะหนังสือ《百家姓》(ไป่เจียซิ่ง) ถูกแต่งในดินแดนอู๋เยว่สมัยซ่งตอนต้น จึงเรียงแซ่ราชวงศ์ซ่งไว้ที่หนึ่งและแซ่ผู้ครองอู๋เยว่ไว้ที่สอง ไม่ได้แปลว่ามีคนมากเป็นอันดับสอง

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของตระกูลมี 3 แห่ง คือเผิงเฉิง (彭城 แถวสวีโจว เจียงซู ระลึกถึงบรรพชนร่วมกับแซ่เผิง) เซี่ยพี (下邳 แถวพีโจว เจียงซู) และอู๋ซิง (吴兴 แถวหูโจว เจ้อเจียง) ซึ่งกลายเป็นศูนย์กลางของตระกูลในเจียงหนานตั้งแต่ปลายฮั่นตะวันตก

ชื่อหอที่พบบ่อยคือ 彭城堂 กับ 吴越堂 (ระลึกถึงแคว้นอู๋เยว่) และ 射潮堂 (เซ่อเฉาถัง — หอยิงคลื่น) ที่มาจากตำนาน "กษัตริย์เฉียนยิงคลื่น" ซึ่งเล่าว่าเฉียนหลิวสั่งพลธนูยิงคลื่นแม่น้ำเฉียนถังตอนสร้างคันกั้นน้ำทะเล ตำนานกษัตริย์เฉียน (钱王传说) ของเมืองหลินอันขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาระดับชาติของจีนปี 2011

เส้นทางลงใต้ และแต้จิ๋ว

แซ่เฉียนโตในภาคตะวันออกของจีน ไม่ใช่ภาคใต้ เว็บประวัติแซ่ของจีนเล่าว่าต้นราชวงศ์ถังมีนายทหารแซ่เฉียนร่วมทัพไปบุกเบิกจางโจวในฝูเจี้ยน แต่ไม่พบสายสืบทอดที่ระบุชื่อ ตามเว็บของตระกูล ทายาทเฉียนหลิวรุ่นที่ 6 ย้ายมาฝูโจวปี ค.ศ. 1127 ส่วนเอกสารเรื่องแซ่เฉียนในกวางตุ้งที่เห็นจากผลค้น (เปิดฉบับเต็มไม่ได้) ระบุสายที่ตงกว่านและหมู่บ้านแซ่เฉียนหลายแห่งที่หวยจี๋ เมืองจ้าวชิ่ง

ส่วนแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบ ค้นด้วยชื่ออำเภอของแต้จิ๋วหลายแห่งก็ไม่เจอบรรพชนผู้เข้ามา ที่ใกล้ที่สุดคือชื่อหน้าลำดับวงศ์ของเมืองซ่านเหว่ย (汕尾) ที่อยู่ติดเขตแต้จิ๋ว แต่เปิดอ่านรายละเอียดไม่ได้ ถ้าบ้านใครมีสมุดลำดับสกุลที่โยงถึงเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) หรือกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) ผมอยากรู้มาก

แซ่เฉียนในเมืองไทย

ในรายชื่อสมาคมสมาชิกราว 60 แห่งของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ผมยังไม่พบสมาคมแซ่เฉียน แต่ข้อมูลหน้านั้นเป็นของราวปี 2009–2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน และยังไม่พบบุคคลหรือนามสกุลไทยที่มีแหล่งยืนยันว่ามาจากแซ่นี้ ข้อสันนิษฐานของผมเองคือแซ่นี้อยู่หนาแน่นที่เจียงซูและเจ้อเจียง ไม่ใช่ต้นทางหลักของคนจีนในไทย คนแซ่นี้ในไทยจึงน่าจะมีไม่มาก

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

แหล่งรองที่ผมพบบอกว่าเจียงซูมีคนแซ่นี้ราว 24% เจียงซู เจ้อเจียง อานฮุยรวมกันราว 52% ไม่ใช่สถิติทางการ ใช้ดูภาพรวมเท่านั้น เมืองสำคัญทางประวัติศาสตร์ของตระกูลคือหลินอัน (临安) ในหางโจว บ้านเกิดของเฉียนหลิว

บุคคลสำคัญแซ่เฉียน

ชื่อบุคคลในตารางนี้ผมให้เฉพาะคำอ่านจีนกลาง เพราะยังไม่ได้ตรวจเสียงแต้จิ๋วทีละชื่อ

บุคคล	ยุค	เป็นใคร
เฉียนหลิว (钱镠)	ค.ศ. 852–932	ปฐมกษัตริย์แคว้นอู๋เยว่
เฉียนชู่ (钱俶)	ค.ศ. 929–988	กษัตริย์องค์สุดท้ายของอู๋เยว่
เฉียนอี่ (钱乙)	ราว ค.ศ. 1032–1113	แพทย์สมัยซ่ง สมญา "บิดาแห่งกุมารเวชศาสตร์จีน"
เฉียนมู่ (钱穆)	ค.ศ. 1895–1990	นักประวัติศาสตร์
เฉียนจงซู (钱钟书)	ค.ศ. 1910–1998	ผู้แต่งนวนิยาย《围城》
เฉียนเสวียเซิน (钱学森)	ค.ศ. 1911–2009	"บิดาแห่งโครงการอวกาศจีน"
เฉียนหย่งเจี้ยน (钱永健)	ค.ศ. 1952–2016	โนเบลสาขาเคมี 2008 (โปรตีนเรืองแสง GFP)

สื่อจีนบางแห่งบอกว่าบุคคลยุคใหม่หลายคนในตารางสืบเชื้อสายจากราชวงศ์อู๋เยว่ ผมถือเป็นข้ออ้างตามลำดับวงศ์

เฉียนหลิวและแคว้นอู๋เยว่

เฉียนหลิวเกิดปี ค.ศ. 852 ที่หลินอัน เข้ากองทัพตอนอายุ 21 ปี ไต่เต้าจนครองหางโจว (杭州 แต้จิ๋ว ฮั้งจิว / จีนกลาง หางโจว) ปี 897 จักรพรรดิถังเจาจงพระราชทาน "เหล็กจารึกอักษรทอง" (金书铁券 จินซูเถี่ยเชวี่ยน) ให้อภัยโทษประหารแก่เขา 9 ครั้งและลูกหลาน 3 ครั้ง ปัจจุบันเป็นสมบัติชาติชั้นหนึ่งของจีน

เขาได้เป็นกษัตริย์อู๋เยว่ (吴越 จีนกลาง อู๋เยว่) ราวปี 907 แคว้นนี้ผ่านมา 3 รุ่น 5 กษัตริย์ จนเฉียนชู่ยอมรวมแผ่นดินกับราชวงศ์ซ่งโดยสันติปี 978 อ่านภาพรวมได้ที่วิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องแคว้นอู๋เยว่และประวัติเฉียนหลิว

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

มรดกที่เด่นที่สุดของตระกูลคือ《钱氏家训》(เฉียนซื่อเจียซวิ่น — คำสอนประจำตระกูลเฉียน) แก่นมาจากคำสอนของเฉียนหลิว ต่อมาทายาทรุ่นที่ 32 เรียบเรียงเป็นข้อความ 635 อักษร แบ่ง 4 หมวด คือ บุคคล ครอบครัว สังคม และรัฐ ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาระดับชาติของจีนปี 2021 อ่านเนื้อหาได้ในวิกิพีเดียภาษาจีน

วรรคที่คนยกบ่อยคือ 利在一身勿谋也，利在天下者必谋之 แปลว่า ประโยชน์ที่ตกแก่ตนผู้เดียวอย่าแสวงหา ประโยชน์ที่ตกแก่แผ่นดินต้องลงมือทำ หมวดครอบครัวสอนให้เลือกลูกสะใภ้และลูกเขยที่นิสัยดี อย่าหลงสินสอดหรือความร่ำรวย

ตระกูลมีพิธีไหว้กษัตริย์เฉียนคืนเทศกาลโคมไฟ และในเทศกาลเช็งเม้งที่สุสานหลินอัน ส่วนศาล 钱王祠 (เฉียนหวังฉือ) ริมซีหูสร้างครั้งแรกปี ค.ศ. 1077 ในชื่อ 表忠观 (เปี่ยวจงกวน) ตามข้อมูลวิกิพีเดียภาษาจีน

เรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารดั้งเดิมที่ผูกกับแซ่เฉียนโดยมีหลักฐาน เมนู "งานเลี้ยงตระกูลกษัตริย์เฉียน" ที่หลินอันเป็นการสร้างแบรนด์ราวปี 2018 ไม่ใช่สูตรเก่าของตระกูล

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เฉียน ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 钱 (ตัวย่อ) หรือ 錢 (ตัวเต็ม) อักษรเดียวกับคำว่า "เงิน" และเป็นแซ่ลำดับที่ 2 ในหนังสือร้อยแซ่ "赵钱孙李"

แซ่เฉียน แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า "จี้" (zin5 เสียงขึ้นจมูก) เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย ส่วนฮกเกี้ยนอ่านว่า "จี"

แซ่จี้ จีนกลางอ่านว่าอะไร?

จีนกลางอ่านว่า "เฉียน" (Qián) แซ่จี้กับแซ่เฉียนจึงเป็นอักษร 钱 ตัวเดียวกัน

แซ่เฉียน มาจากไหน?

มาจากตำแหน่ง "钱府上士" ขุนนางกรมคลังของราชวงศ์โจว ซึ่งตามตำราสมัยซ่งเป็นตำแหน่งของฝู หลานเหลนของเผิงจู่ ต่อมาตระกูลรุ่งเรืองที่สุดในเจียงหนานจนตั้งแคว้นอู๋เยว่

แซ่เฉียน ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

Qian (จีนกลาง) Chien หรือ Ch'ien (ไต้หวัน) Tsien (แบบเก่า) Chin หรือ Tsin (กวางตุ้ง) Chee หรือ Zee (สิงคโปร์) ตัวสะกด Chin และ Chee ใช้กับแซ่อื่นได้ด้วย จึงควรดูอักษรจีนประกอบ

บทสรุป

แซ่เฉียนรุ่งเรืองที่สุดในแคว้นอู๋เยว่ ส่วนสายแต้จิ๋วและสายในไทย ผมยังไม่พบข้อมูล จึงไม่อยากเดาให้ผิดครับ

ถ้าบ้านคุณแซ่นี้ มีป้าย 彭城堂 หรือ 吴越堂 ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลย

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่องแซ่เฉียน (钱姓)
• Wiktionary เรื่องอักษร 錢 พร้อมเสียงอ่านแต่ละสำเนียง
• วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่อง 钱氏家训 (คำสอนประจำตระกูลเฉียน)
• วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่องแคว้นอู๋เยว่ (吴越国)
• ทะเบียนมรดกภูมิปัญญาแห่งชาติของจีน เรื่องตำนานกษัตริย์เฉียน (钱王传说)
• 浙江在线 เรื่องคำสอนตระกูลเฉียนกับความรักชาติ (2026)
• เว็บของตระกูลเฉียน เรื่องตระกูลอู๋เยว่ (2022 แหล่งของตระกูล)
• สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย รายชื่อสมาคมสมาชิก