แซ่ขง แซ่ข่ง (孔) มาจากไหน? ประวัติตระกูลข่ง จากซานตงสู่จีนใต้และไทย

แซ่นี้เขียนว่า 孔 ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน คนไทยรู้จักเสียง "ขง" มานานจากชื่อขงจื๊อ (孔子) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ขง" จีนกลางอ่านว่า "ข่ง" (Kǒng) ต่างกันแค่ไม้เอก ผมจึงเรียกในบทความนี้ว่าแซ่ขง ปัจจุบันมีคนแซ่นี้ราว 2.46 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อยู่อันดับ 98 ของจีน

ชื่อแซ่นี้ใคร ๆ ก็รู้จัก แต่ไม่ใช่คนแซ่ขงทุกคนที่เป็นลูกหลานขงจื๊อ ส่วนสายแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ผมค้นแล้วพบน้อยมาก

ประเด็นสำคัญ

• 孔 แต้จิ๋วอ่านว่า "ขง" อย่างในชื่อขงจื๊อ จีนกลางอ่านว่า "ข่ง"
• สายหลักสืบจากข่งฝู่เจีย (孔父嘉) แห่งรัฐซ่ง ผ่านรัฐหลู่ถึงขงจื๊อ หัวหน้าสายตรงได้บรรดาศักดิ์เหยี่ยนเซิ่งกงสืบกันกว่า 800 ปี
• ไม่ใช่คนแซ่ขงทุกคนที่สืบจากขงจื๊อ ยังมีสายจากรัฐเจิ้ง เว่ย เฉิน ฉี และชนกลุ่มน้อย
• ขงเบ้ง (孔明) ไม่ใช่แซ่ขง และแซ่ขง (孔) ไม่ใช่แซ่กง (龚) แม้เสียงและตัวสะกดอังกฤษจะคล้ายกัน
• ตระกูลขงจื๊อมีอักษรกลางลำดับรุ่นมาตรฐาน ใช้เทียบชื่อจีนของอากงได้
• ในไทยผมยังไม่พบสมาคมแซ่ขง ส่วนตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณ ±10% ไม่ใช่การนับจริง

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วน: แซ่ขง แซ่ข่ง (孔)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	孔 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน)
จีนกลาง / แต้จิ๋ว	Kǒng ข่ง / kong2 ขง
อันดับในจีน	98 (อันดับทางการปี 2020)
จำนวนคน	ประมาณ 2.46 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 ±10%)
ภาษาอังกฤษ	Kong, Khong, Kung (ไต้หวัน), Hung (ฮ่องกง)
ถิ่นเดิม	หลู่จวิ้น (鲁郡) คือชวีฟู่ ซานตง
ชื่อหอ	阙里堂 · 至圣堂 · 诗礼堂

แซ่ขงเขียนและอ่านอย่างไร

ตัวอักษร 孔 โดยทั่วไปแปลว่า "รู" หรือ "ช่อง" แต่ในฐานะแซ่ มาจากชื่อรองของบรรพชนผู้หนึ่ง

เสียง "ขง" ตรงกับแต้จิ๋ว (kong2) และฮกเกี้ยน คนไทยใช้กันมานานทั้งในขงจื๊อและขงหยง (孔融) ในสามก๊ก ถ้าถอดวรรณยุกต์แต้จิ๋วให้ตรงที่สุดจะได้ "ค้ง" แต่คนไทยใช้ "ขง" ส่วน "ข่ง" มาจากจีนกลาง วิกิพีเดียภาษาไทยเรื่องขงหยง บอกว่าจีนกลางอ่านชื่อนั้นว่า "ข่งหรง" กวางตุ้งอ่านแซ่นี้ว่า "ฮุ่ง" ฮ่องกงจึงสะกดเป็น Hung ส่วนไต้หวันสะกด Kung

อย่าสับสน: ขงเบ้ง ไม่ใช่แซ่ขง และ 孔 ไม่ใช่ 龚

ขงเบ้ง (孔明) คือชื่อรองของจูกัดเหลียง (诸葛亮) ท่านแซ่จูกัด ไม่ใช่แซ่ขง

อีกจุดคือแซ่กง (龚 ตัวเต็ม 龔) ที่ทั้งแต้จิ๋วและจีนกลางอ่านว่า "กง" ใกล้กับ "ขง" มาก ตัวสะกดอังกฤษ Kong และ Kung ก็ใช้ได้ทั้งสองแซ่ แต่เป็นคนละอักษร คนละแซ่ และคนละต้นสาย จึงต้องดูอักษรจีนกำกับ อ่านเรื่องแซ่นั้นได้ที่ แซ่กง (龚)

แซ่ขงมาจากไหน

สายหลักสืบจากเชื้อสายเจ้าแคว้นซ่ง (宋) ซึ่งเวยจื่อ (微子) เชื้อพระวงศ์ราชวงศ์ซางเป็นผู้ก่อตั้ง ลูกหลานคนหนึ่งคือข่งฝู่เจีย (孔父嘉) ขุนนางใหญ่ของซ่ง ธรรมเนียมจีนโบราณให้ลูกหลานที่ห่างจากเจ้าแคว้นครบห้าชั่วคนตั้งแซ่ใหม่ จึงใช้ 孔 จากชื่อรองของท่านเป็นแซ่ (แคว้นนี้เป็นต้นสายของแซ่ซ่ง (宋) ด้วย)

ข่งฝู่เจียถูกตระกูลฮว่า (华) สังหาร ต่อมาลูกหลานหนีไปอยู่รัฐหลู่ (鲁) ในซานตง สืบมาถึงขงจื๊อ (孔丘) 《史记·孔子世家》(สื่อจี้ ว่าด้วยตระกูลขงจื๊อ) ก็บันทึกว่าบรรพชนของขงจื๊อเป็นชาวซ่ง

แต่ไม่ใช่คนแซ่ขงทุกคนที่เป็นลูกหลานขงจื๊อ วิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องแซ่ 孔 สรุปว่ายังมีสายจากรัฐเจิ้ง (郑) สายขุนนางรัฐเว่ย เฉิน ฉี และชนกลุ่มน้อยอย่างแมนจู

ยังมีสายที่เรียกว่า "孔 ปลอม" จากครัวเรือนหนึ่งที่ดูแลสุสานขงจื๊อสมัยหลิวซ่งแล้วเปลี่ยนมาใช้แซ่ของนาย ตระกูลเล่าว่าลูกหลานชื่อข่งม่อ (孔末) เคยแย่งตำแหน่งผู้นำตระกูล จนทายาทแท้คือข่งเหรินยวี่ (孔仁玉) ได้คืน แต่เรื่องนี้เพิ่งปรากฏในบันทึกสมัยหยวน จึงยังเป็นที่สงสัย

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของตระกูลคือชวีฟู่ (曲阜) ในซานตง ที่ตั้งของ "สามขง" คือวัดขงจื๊อ จวนขง (孔府) และสุสานตระกูล ยูเนสโกขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกในปี 1994 หัวหน้าสายตรงได้บรรดาศักดิ์เหยี่ยนเซิ่งกง (衍圣公) สืบกันกว่า 800 ปี

ชื่อหอที่ใช้กันแพร่หลายมีสามชื่อ 阙里堂 (เชว่หลี่ถัง) มาจากย่านเชว่หลี่ในชวีฟู่ บ้านเดิมของขงจื๊อ 至圣堂 (จื้อเซิ่งถัง) มาจากสมัญญา "大成至圣先师" ของท่าน และ 诗礼堂 (ซือหลี่ถัง) มาจากเรื่องที่ขงจื๊อสอนบุตรชายชื่อข่งหลี่ (孔鲤) ขณะเดินผ่านลานบ้าน ถามว่าเรียนกวีนิพนธ์แล้วหรือยัง แล้วสอนว่า "不学诗，无以言" (ไม่เรียนกวีนิพนธ์ก็พูดไม่เป็น) อีกครั้งถามเรื่องจารีตแล้วสอนว่า "不学礼，无以立" (ไม่เรียนจารีตก็ตั้งตัวไม่ได้)

เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋ว

สายใต้ที่ฉวีโจว

เมื่อราชวงศ์ซ่งต้องย้ายลงใต้ ข่งตวนโหย่ว (孔端友) เหยี่ยนเซิ่งกงรุ่นที่ 48 ตามเสด็จจักรพรรดิลงใต้ราวปี ค.ศ. 1128–1129 ได้รับพระราชทานศาลบรรพชนที่ฉวีโจว (衢州) ในเจ้อเจียง เกิดเป็น "孔氏南宗" หรือตระกูลขงสายใต้ สืบมาเกือบ 900 ปี

ประวัติตระกูลขงสายใต้เล่าว่า ปี 1282 กุบไลข่านเรียกข่งจู (孔洙) เหยี่ยนเซิ่งกงสายใต้ให้ย้ายกลับไปชวีฟู่ ท่านขอยกบรรดาศักดิ์ให้ญาติสายเหนือ เพราะศาลและสุสานบรรพชนของสายใต้อยู่ที่ฉวีโจวแล้ว จักรพรรดิทรงชมว่าสมเป็นลูกหลานปราชญ์

สายกวางตุ้ง

งานวิจัย "大迁徙：广东孔氏子孙源流考" ในวารสาร《中华文化论坛》ปี 2011 สรุปว่าชาวขงในกวางตุ้งสืบจากบรรพชนสมัยถังที่ตั้งรกรากแรกที่หนานสยง (南雄) ลำดับวงศ์ฉบับหลังยกข่งชางปี้ (孔昌弼) เป็นผู้เข้ากวางตุ้ง ลูกหลานแผ่ไปสามเหลี่ยมปากแม่น้ำจูเจียง เช่น พานอวี๋ในกว่างโจวและหนานไห่ในฝอซาน

แล้วแต้จิ๋วล่ะ

เว็บไซต์รวบรวมสมุดลำดับสกุลมีรายการสมุดแซ่ 孔 ของเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) และซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) แสดงว่ามีชุมชนแซ่ขงอยู่ แต่หน้าเนื้อหาเปิดไม่ได้ ผมจึงยังไม่ทราบว่าบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วคือใคร และไม่ทราบว่าเป็นลูกหลานขงจื๊อหรือแซ่ 孔 สายอื่น เป็นไปได้ว่าแยกมาจากสายกวางตุ้ง แต่ยังไม่มีอะไรยืนยัน

เช็กว่าบ้านของท่านอยู่ในระบบลำดับรุ่นของขงจื๊อไหม

ตระกูลขงจื๊อมีอักษรลำดับรุ่นมาตรฐานเดียวทั่วประเทศ ลองเอาอักษรกลางในชื่อจีนของอากงมาเทียบกับ 繁 祥 令 德 维 垂 佑 (รุ่นที่ 74–80 ตามลำดับ) ตัวอย่าง 孔祥熙 รุ่นที่ 75 และ 孔德成 รุ่นที่ 77 ถ้าอักษรกลางตรงกับชุดนี้ บ้านอาจยังรักษาระบบนี้ไว้ แต่ควรตรวจกับสมุดลำดับสกุลของบ้านอีกครั้ง

แซ่ขงในเมืองไทย

จากรายชื่อสมาคมสมาชิกราว 60 สมาคมของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ผมไม่พบสมาคมแซ่ขง (ข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน) และยังไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยเชื้อสายจีนที่มีหลักฐานชัดว่าเป็นแซ่นี้

วันที่ 28 เมษายน 2024 มีพิธีไหว้ขงจื๊อหน้ารูปปั้นสำริดในมหาวิทยาลัยเกริก กรุงเทพฯ ในงานสัมมนาเรื่องลัทธิหรู สำนักข่าวจงซิน (中新网) รายงาน ว่ามีทายาทรุ่นที่ 77 ของขงจื๊อร่วมวางดอกไม้

บุคคลสำคัญแซ่ขง

บุคคล	ยุค	เรื่องที่ควรรู้
ขงจื๊อ (孔子)	551–479 ปีก่อน ค.ศ.	ปราชญ์ผู้วางรากลัทธิหรู
ขงหยง (孔融 — จีนกลาง ข่งหรง)	ค.ศ. 153–208	ตามแหล่งรองนับเป็นลูกหลานรุ่นที่ 20 ของขงจื๊อ เจ้าเมืองเป่ยไห่ ถูกโจโฉประหาร
ข่งเต๋อเฉิง (孔德成)	1920–2008	เหยี่ยนเซิ่งกงคนสุดท้าย ทายาทรุ่นที่ 77

ธรรมเนียม คำสอนของตระกูล และอาหาร

กฎตระกูลที่สำคัญคือ《孔氏祖训箴规》(ข่งซื่อจู่ซวิ่นเจินกุย) ที่เหยี่ยนเซิ่งกงรุ่นที่ 64 สมัยหมิงประกาศใช้ แก่นคือให้รักจารีต เทิดทูนคุณธรรม และเรียนหนังสือให้รู้เหตุผล ปี 2016 เว็บไซต์คณะกรรมการตรวจสอบวินัยพรรคคอมมิวนิสต์จีน ยังนำกฎนี้มาเผยแพร่

แซ่ขงต่างจากแซ่อื่นตรงที่มีสำรับอาหารของตระกูลจริง คือ 孔府菜 (จีนกลาง ข่งฝู่ไช่ — อาหารจวนขง) สำนักข่าวส่านเตี้ยนซินเหวิน (闪电新闻) เล่าไว้ ว่าปัจจุบันเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของซานตง จานเด่นคือ 诗礼银杏 (จีนกลาง ซือหลี่อิ๋นซิ่ง — แปะก๊วยเชื่อม) ที่ซินล่าง (新浪) เล่าว่าตั้งชื่อระลึกถึงคำสอนเรื่องกวีนิพนธ์และจารีต ส่วนในไทยหรือแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบอาหารประจำแซ่ขง

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ขง ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 孔 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน เป็นอักษรเดียวกับ "ขง" ในชื่อขงจื๊อ

แซ่ขง แต้จิ๋วและจีนกลางอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า "ขง" (kong2) จีนกลางอ่านว่า "ข่ง" (Kǒng)

แซ่ขง มาจากไหน?

สายหลักมาจากข่งฝู่เจียแห่งรัฐซ่ง ลูกหลานใช้ชื่อรองของท่านเป็นแซ่ แล้วย้ายมารัฐหลู่จนถึงขงจื๊อ แต่ก็มีแซ่ 孔 สายอื่นที่ไม่ได้สืบจากท่าน

แซ่ขง ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

พบทั้ง Kong, Khong, Kung (ไต้หวัน) และ Hung (ฮ่องกง) แต่ Kong กับ Kung ใช้กับแซ่กง (龚) ได้ด้วย ควรดูอักษรจีนกำกับ

ขงเบ้งแซ่ขงหรือเปล่า?

ไม่ใช่ ขงเบ้ง (孔明) เป็นชื่อรองของจูกัดเหลียง ซึ่งแซ่จูกัด

บทสรุป

แซ่ขงเป็นแซ่ที่ชื่อดังที่สุดแซ่หนึ่ง แต่ต้องแยกให้ดีว่าสายไหนสืบจากขงจื๊อจริง ส่วนสายแต้จิ๋วผมยังเห็นเพียงชื่อรายการ เทียบอันดับกับแซ่อื่นได้ในตารางแซ่จีน 100 อันดับ

ถ้าบ้านคุณแซ่ขงและมีสมุดลำดับสกุล ป้ายชื่อหอ ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างออกไป ผมอยากฟัง แจ้งครอบครัวเรา ได้เลย

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน: แซ่ 孔 ที่มา อักษรรุ่น และตัวสะกด
• วิกิพีเดียภาษาไทย: ขงจื๊อ
• วิกิพีเดียภาษาไทย: ขงหยง
• Wiktionary: 孔 เสียงอ่านทุกสำเนียง
• สำนักข่าวจงซิน: พิธีไหว้ขงจื๊อที่มหาวิทยาลัยเกริก (2024)
• เว็บไซต์คณะกรรมการตรวจสอบวินัยพรรคคอมมิวนิสต์จีน: กฎตระกูลขง (2016)
• UNESCO: วัดและสุสานขงจื๊อกับจวนตระกูลขงที่ชวีฟู่
• ซินล่าง: ที่มาของชื่ออาหารจวนขง (2018)