แซ่บ้วงคืออักษรจีน 万 (ตัวเต็มเขียน 萬) จีนกลางอ่านว่า "ว่าน" (Wàn) คนแต้จิ๋วออกเสียงว่า bhuang7 ซึ่งถอดเป็นไทยได้ว่า "บ้วง" ทางการจีนจัดเป็นแซ่อันดับ 91 ของประเทศในปี 2020 และประมาณการปี 2026 มีคนใช้แซ่นี้ราว 2.71 ล้านคน
ผมต้องบอกตรง ๆ ว่าแซ่นี้มีข้อมูลฝั่งแต้จิ๋วและฝั่งไทยน้อยมาก ที่พบคือต้นสายในซานซีกับส่านซี และการลงใต้มายังเจียงซี ส่วนสายที่เข้ามาถึงแต้จิ๋วและไทย ผมยังไม่พบบันทึกชัดเจน บทความนี้จึงเล่าเท่าที่มีแหล่งรองรับ
แซ่บ้วง (万 จีนกลางอ่านว่า ว่าน) เป็นแซ่อันดับ 91 ของจีน มีคนราว 2.71 ล้านคนตามประมาณการปี 2026 ต้นสายสำคัญคือเชื้อพระวงศ์แซ่จีของราชวงศ์โจว ได้แก่ รุ่ยป๋อว่านกับปี้ว่าน และมีสายชนเผ่าเซียนเปยที่เปลี่ยนมาใช้แซ่นี้ด้วย คนแซ่นี้อยู่มากที่สุดที่เจียงซี ส่วนสายแต้จิ๋วและสายในไทยยังไม่พบข้อมูลชัดเจน
ประเด็นสำคัญ
- 万 เป็นตัวย่อของ 萬 อ่านจีนกลางว่า ว่าน แต้จิ๋วว่า บ้วง (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว)
- แซ่นี้มีหลายต้นสาย ทั้งสายแซ่จีของราชวงศ์โจวและสายชนเผ่าเซียนเปย
- ถิ่นเดิมของตระกูลคือฝูเฟิงในส่านซี ชื่อหอที่พบบ่อยคือ 扶风堂 (จีนกลาง ฝูเฟิงถัง) และ 槐里堂 (จีนกลาง หวยหลี่ถัง)
- เจียงซีเป็นมณฑลที่มีคนแซ่นี้มากที่สุด ตามรายงานของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนปี 2021
- แซ่นี้ไม่ใช่ 万俟 (จีนกลาง ม่อฉี) ซึ่งเป็นแซ่ซ้อนคนละแซ่ที่ใช้อักษรเดียวกัน แต่อ่านต่างกัน
- ยังไม่พบสมาคมแซ่ว่านหรือบ้วงในไทย และยังไม่พบบรรพชนผู้เข้ามาตั้งรกรากในแต้จิ๋ว
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่บ้วง (万)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 万 (ตัวย่อ) / 萬 (ตัวเต็ม) |
| จีนกลาง / แต้จิ๋ว | ว่าน (Wàn) / บ้วง (bhuang7) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว |
| ภาษาอังกฤษ | Wan, Man, Ban, Van |
| อันดับในจีน | อันดับ 91 (อันดับทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 2.71 ล้านคน หรือ 0.19% ของประชากรจีน (ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | เจียงซี (江西 — จีนกลาง เจียงซี) |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | 扶风 (จีนกลาง ฝูเฟิง) ในมณฑลส่านซี |
| ชื่อหอ | 扶风堂 (ฝูเฟิงถัง), 槐里堂 (หวยหลี่ถัง) |
อันดับเทียบกับแซ่อื่นดูได้ในตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรก ปี 2026 ตัวเลขจำนวนคนเป็นการประมาณจากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับจริง
แซ่บ้วงภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านอย่างไร
แซ่นี้เขียน 万 ตัวเดียว ตัวเต็มคือ 萬 แปลว่า "หมื่น" แผ่นดินใหญ่ใช้ตัวย่อ ส่วนฮ่องกงและไต้หวันยังเขียนตัวเต็ม
- ว่าน คือเสียงจีนกลาง และเป็นชื่อที่คนไทยใช้ค้นหาบ่อยที่สุด
- บ้วง คือเสียงแต้จิ๋วตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว (bhuang7) ผมยังไม่พบเอกสารไทยที่ใช้ "บ้วง" เป็นชื่อแซ่นี้ บางครั้งอาจเห็นเขียนว่า "บ่วง"
- ฮกเกี้ยนอ่าน Bān กวางตุ้งอ่าน Man แคะอ่าน Van ภาษาอังกฤษจึงมีทั้ง Ban, Man และ Van
รายชื่อแซ่แต้จิ๋วฉบับหนึ่งให้เสียงของ 万 ว่า mog8 (คล้าย "มก") แต่นั่นตรงกับ 万 ในแซ่ซ้อน 万俟 (จีนกลาง ม่อฉี) ซึ่งเป็นคนละแซ่ ไม่ใช่เสียงของแซ่ว่าน ดูเสียงอ่านของ 萬 ในวิกิพจนานุกรม
แซ่บ้วงมาจากไหน
แหล่งข้อมูลจีนสรุปตรงกันว่าเป็นแซ่หลายต้นสาย หลายชนชาติ ที่มีรายละเอียดจริงมีสามสายหลัก
สายแซ่จีของราชวงศ์โจว
สายแรกคือรุ่ยป๋อว่าน (芮伯万 — จีนกลาง รุ่ยป๋อว่าน — เจ้ารัฐรุ่ยผู้มีนามว่าว่าน) ผู้ครองรัฐรุ่ยสมัยชุนชิว ท่านมีนางสนมมากจนพระมารดา คือรุ่ยเจียง (芮姜) ไม่พอพระทัยและขับไปอยู่เมืองเว่ย (魏 — จีนกลาง เว่ย) เรื่องนี้บันทึกอยู่ใน《左传》(จีนกลาง จั่วจ้วน — พงศาวดารสมัยชุนชิว) ส่วนที่ว่าลูกหลานบางสายใช้ชื่อ "ว่าน" ของบรรพชนเป็นแซ่ มาจากตำราแซ่รุ่นหลัง อ่านเพิ่มได้ในบทความเรื่องการอพยพของแซ่ว่านจากเว็บไซต์ของตระกูล
สายที่สองคือปี้ว่าน (毕万 — จีนกลาง ปี้ว่าน) ขุนนางแคว้นจิ้นที่ได้เมืองเว่ยเป็นศักดินาเมื่อ 661 ปีก่อนคริสต์ศักราช ลูกหลานสายหลักใช้แซ่เว่ยและตั้งแคว้นเว่ยในยุคจั้นกั๋ว ดูแซ่งุ้ย 魏 ส่วนบางสายใช้ "ว่าน" เป็นแซ่ เว็บของตระกูลบอกว่าสองสายนี้ปะปนกันจนแยกไม่ออก
สายชนเผ่าเซียนเปย
สมัยเว่ยเหนือ ชนเผ่าเซียนเปย (鲜卑 — จีนกลาง เซียนเปย) มีแซ่ซ้อนที่มีคำว่า "ว่าน" เช่น 吐万 (จีนกลาง ถู่ว่าน) เมื่อจักรพรรดิเซี่ยวเหวินย้ายราชธานีไปลั่วหยางและให้ใช้แซ่ฮั่น แซ่ซ้อนเหล่านี้ถูกย่อเหลือ 万 ตัวเดียว ชื่อแซ่ซ้อนแต่ละแหล่งสะกดไม่ตรงกัน ผมจึงยกมาเป็นตัวอย่างเท่านั้น
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมหลักคือ 扶风 (จีนกลาง ฝูเฟิง) ในส่านซี ราชวงศ์ฮั่นตั้งเขตนี้โดยมีหวยหลี่ ใกล้อำเภอซิงผิงปัจจุบัน เป็นศูนย์กลาง ชื่อหอที่พบบ่อยมีสองแบบ
- 扶风堂 (ฝูเฟิงถัง) ตามถิ่นเดิม
- 槐里堂 (หวยหลี่ถัง) ระลึกถึงว่านซิว (万修) แม่ทัพต้นราชวงศ์ฮั่นตะวันออก ผู้ได้บรรดาศักดิ์ "หวยหลี่โหว" ในรัชสมัยจักรพรรดิฮั่นกวงอู่
บางสายนับว่านจาง (万章) ศิษย์ของเมิ่งจื่อ (孟子) เป็นบรรพชน แต่เว็บของตระกูลเองยอมรับว่าสายซานตงกับสายส่านซีไม่ได้เชื่อมลำดับสกุลกัน ดูแซ่เม่ง 孟
เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋ว
ตามลำดับสกุลของตระกูล คนแซ่ว่านลงใต้เป็นระลอก ข้ามแม่น้ำแยงซีปลายสมัยฮั่น เข้าเจียงซีสมัยถัง จนเจียงซีเป็นศูนย์กลางสมัยซ่งกับหยวน โดยเฉพาะเมืองหนานชาง (南昌) สมัยหมิงมีกระแส "เจียงซีเติมหูกว่าง" ย้ายคนไปหูเป่ยและหูหนาน อ่านต่อได้ในบทความเรื่องการขยายตัวของแซ่ว่านจากเจียงซี ข้อมูลระดับสายมาจากลำดับสกุลของตระกูล ควรถือเป็นเรื่องเล่าของตระกูล
ตามเว็บไซต์ของตระกูลว่าน สายฮากกา (客家 — จีนกลาง เค่อเจีย) ลงไปถึงกวางตุ้ง เช่นว่านจิน (万金) เกิดปี 1328 ย้ายจากเจียงซีไปตั้งหมู่บ้านที่อำเภออู่ฮว๋า (五华) และมีอีกสายที่อำเภอไห่เฟิง (海丰) ซึ่งเป็นถิ่นที่ใกล้แต้จิ๋วที่สุดที่ผมพบ ดูอักษรรุ่นของแซ่ว่านในกวางตุ้ง ผมยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยันสองสายนี้
สำหรับแต้จิ๋วจริง ๆ ผมพบเพียงว่าฐานข้อมูลลำดับสกุลมีรายการของเขตแต้อัว (潮安 — จีนกลาง เฉาอาน) เมืองแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) และอำเภอเจียซี (揭西) เมืองกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) แต่เปิดอ่านรายละเอียดไม่ได้ ผมจึงไม่ทราบบรรพชนผู้เข้ามา ปีที่เข้ามา หรือหมู่บ้าน เจียซีมีทั้งชาวฮากกาและชาวแต้จิ๋ว อาจเป็นสายฮากกา ซึ่งเป็นแค่ข้อสันนิษฐาน เรื่องเมืองท่าที่คนแต้จิ๋วใช้ออกทะเลอ่านได้ที่ประวัติซัวเถาเมืองท่าแต้จิ๋ว
แซ่บ้วงในเมืองไทย
ผมยังไม่พบสมาคมตระกูลแซ่ว่านหรือบ้วงในไทย รายชื่อสมาคมสมาชิกของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทยมีราว 60 สมาคมและไม่มีแซ่นี้ แต่ข้อมูลชุดนั้นเก่า ราวปี 2009–2011 ผมไม่พบนามสกุลไทยที่อ้างว่ามาจากแซ่นี้ จึงไม่ขอเดาชื่อใคร
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
รายงานชื่อสกุลของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีน ปี 2021 ระบุว่าเจียงซีเป็นมณฑลที่มีคนแซ่ว่านมากที่สุด แหล่งรองบอกว่าเจียงซี เจียงซู และหูเป่ยรวมกันราว 43% ของคนแซ่นี้ทั้งประเทศ อำเภอหนานชางในเขตเมืองหนานชางมีศาลบรรพชนแซ่ว่าน (万氏宗祠) ในกวางตุ้งมีน้อยกว่ามาก
บุคคลสำคัญแซ่ว่าน
| บุคคล | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| 万章 (ว่านจาง) | จั้นกั๋ว | ศิษย์เอกของเมิ่งจื่อ เป็นชื่อบทหนึ่งในคัมภีร์เมิ่งจื่อ |
| 万寿祺 (ว่านโซ่วฉี) | 1603–1652 | บัณฑิตและจิตรกรปลายหมิง ไม่ยอมรับราชวงศ์ชิง บวชเป็นนักพรต |
| 万斯同 (ว่านซือถง) | 1638–1702 | นักประวัติศาสตร์เมืองหนิงโป ร่างพงศาวดารหมิง |
| 万氏兄弟 (ว่านซื่อซยงตี้) | ศตวรรษที่ 20 | พี่น้องผู้บุกเบิกแอนิเมชันจีน |
ว่านซือถงร่างพงศาวดารราชวงศ์หมิง (《明史》 — จีนกลาง หมิงสื่อ) โดยไม่รับตำแหน่งจากราชสำนักชิง
สุสานของท่านอยู่ที่เมืองหนิงโป ภาพถ่ายปี 2018 ด้านล่างยังเห็นป้ายเซ่นไหว้ในเทศกาลเช็งเม้ง
ข้อมูลแต่ละคนดูได้จากวิกิพีเดียภาษาจีน เช่นว่านซือถง และพี่น้องตระกูลว่าน ผมยังไม่พบบุคคลไทยเชื้อสายจีนแซ่ว่านที่มีแหล่งอ้างอิงยืนยัน จึงไม่ใส่ไว้
ธรรมเนียม คำสอนของตระกูล และอาหาร
ผมยังไม่พบคำสอนตระกูลฉบับรวมของแซ่ว่าน แต่อักษรรุ่นของบางสายซ่อนคำสอนไว้ เช่นวรรค "忠厚传家远，贤良济世常" (ความซื่อตรงมีน้ำใจสืบตระกูลไปได้ไกล คนดีมีความสามารถช่วยเหลือโลกได้เสมอ)
เรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่ว่านโดยตรง ขาหมูตุ๋น "ว่านซานถี" (万三蹄) ตั้งชื่อตามเสิ่นว่านซาน (沈万三) เศรษฐีปลายหยวนต้นหมิง ซึ่งแซ่เสิ่น ไม่ใช่แซ่ว่าน ดูแซ่ซิ้ม 沈
คำถามที่พบบ่อย
แซ่ว่านมาจากไหน?
มีหลายต้นสาย สายสำคัญคือเชื้อพระวงศ์แซ่จีของราชวงศ์โจว คือรุ่ยป๋อว่านและปี้ว่าน กับสายชนเผ่าเซียนเปยที่ย่อแซ่ซ้อนเหลือ 万 ตัวเดียว
แซ่บ้วงเขียนภาษาจีนอย่างไร?
เขียน 万 ตัวย่อ หรือ 萬 ตัวเต็ม แปลว่า "หมื่น"
แซ่ว่านภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
ที่พบมากคือ Wan ส่วนคนจีนโพ้นทะเลสะกดเป็น Man (กวางตุ้ง), Ban (ฮกเกี้ยน) หรือ Van (แคะ) ได้
แซ่ 万 แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
ตามหลักการอ่านแต้จิ๋วอ่านว่า "บ้วง" (bhuang7) แต่ผมยังไม่พบการใช้ชื่อนี้ในเอกสารไทย
แซ่ 万 กับ 万俟 เป็นแซ่เดียวกันหรือไม่?
ไม่ใช่ 万俟 (ม่อฉี) เป็นแซ่ซ้อนอีกแซ่หนึ่ง อ่านต่างกัน มีเพียงบางคนที่ย่อแซ่ซ้อนนี้เหลือ 万 ตัวเดียว
บทสรุป
แซ่ว่านหรือบ้วงเป็นแซ่เล็ก แต่ต้นสายย้อนไปถึงเชื้อพระวงศ์ราชวงศ์โจว และมีเส้นทางลงใต้ที่ชัดเจนมายังเจียงซี ช่วงต่อจากเจียงซีมาสู่แต้จิ๋วและไทยเป็นช่วงที่ผมยังหาข้อมูลไม่พบ จึงไม่ขอเล่าเกินกว่าที่รู้
ถ้าลูกหลานแซ่ว่านหรือบ้วงมีสมุดลำดับสกุล ป้ายบรรพชน ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
