แซ่กัง แซ่เจียง (江) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเจียง จากเหอหนานสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่นี้เขียนว่า 江 เป็นอักษรที่มีน้ำ (氵) อยู่ด้านซ้าย แปลว่าแม่น้ำใหญ่ จีนกลางอ่านว่า "เจียง" (jiāng) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "กัง" ผมจึงเรียกในบทความนี้ว่า แซ่กัง หรือแซ่เจียง ตามที่ลูกหลานแต่ละบ้านคุ้นเสียง ปัจจุบันมีคนแซ่นี้ราว 3.93 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อยู่อันดับ 75 ของจีน

ชื่อ "เจียง" ในภาษาไทยใช้กับอีกสองแซ่ที่เขียนต่างกัน คือ 姜 (แต้จิ๋วอ่านเกียง) และ 蒋 (แต้จิ๋วอ่านเจี๊ย) ผมจึงกำกับอักษรจีนไว้ทุกครั้ง

ประเด็นสำคัญ

• 江 เขียนเหมือนกันทั้งตัวเต็มและตัวย่อ แต้จิ๋วอ่าน "กัง" จีนกลางอ่าน "เจียง" ภาษาอังกฤษพบทั้ง Jiang, Chiang, Kong และ Kang
• แซ่นี้มีหลายสาย สายใหญ่มาจากแคว้นเจียงของตระกูล 嬴 (จีนกลาง หยิง) อีกสายแยกมาจากแซ่ 翁 (จีนกลาง เวิง) ในกลุ่มหกแซ่พี่น้อง และอีกสายเปลี่ยนมาจากแซ่ 萧 (แต้จิ๋วและจีนกลาง เซียว)
• ประมาณการปี 2026 มีราว 3.93 ล้านคน เป็นค่าประมาณ คลาดเคลื่อนราว ±10%
• ในแต้จิ๋ว สายที่เว็บตระกูลระบุไว้อยู่แถวกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) และเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ถือเจียงว่านหลี่เป็นต้นตระกูล
• สมาคมแซ่ 江 ที่แยกต่างหากในไทย ผมยังไม่พบ พบแต่สมาคมหกแซ่ที่ 江 เป็นสมาชิก

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนของแซ่กัง

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	江 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน)
แต้จิ๋ว / จีนกลาง	กัง (gang1) / เจียง (jiāng)
ภาษาอังกฤษ	Jiang, Chiang, Kong, Kang
อันดับและจำนวนคน	อันดับ 75 (ทางการปี 2020) ราว 3.93 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
มณฑลที่มีมากที่สุด	กว่างซี (จากงานวิจัยกระจายแซ่ ไม่ใช่ตัวเลขทางการ)
ถิ่นเดิม / ชื่อหอ	จี้หยาง (济阳) หวยหยาง (淮阳) / 济阳堂 และ 六桂堂

เขียนและอ่านอย่างไร

ด้านซ้ายของ 江 คือ 氵 (สามขีดน้ำ) ส่วน 工 ด้านขวาบอกเสียง เดิมอักษรนี้หมายถึงแม่น้ำแยงซี ภายหลังกลายเป็นคำเรียกแม่น้ำใหญ่ (Wiktionary: 江)

สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า กัง (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) ถ้าบ้านไหนเรียกแซ่ตัวเองต่างไป ขอให้แจ้งมาครับ

อย่าสับสนกับอีกสองแซ่

จีนกลางอ่าน "เจียง" เหมือนกันเป๊ะสองแซ่ คือ 江 กับ 姜 แต่เป็นคนละแซ่ แต้จิ๋วแยกชัดกว่า 姜 อ่าน "เกียง" ดู แซ่เกียง 姜 ส่วน 蒋 แต้จิ๋วอ่าน "เจี๊ย" (จีนกลางจริงคือ เจี่ยง jiǎng) ดู แซ่เจี๊ย 蒋 ทั้งสามเป็นคนละแซ่ ส่วนตัวสะกด Kong ก็ใช้กับแซ่ 龚 และ 孔 ด้วย

แซ่กังมาจากไหน

สายหลัก: แคว้นเจียง

ตำราสมัยถัง《元和姓纂》 (จีนกลาง หยวนเหอซิ่งจ่วน — ตำราสืบแซ่) บันทึกว่าแซ่ 江 สืบจากป๋ออี้ (伯益 จีนกลาง ป๋ออี้ — ผู้ช่วยพระเจ้าอวี่ปราบน้ำท่วมตามตำนาน) ลูกหลานได้ศักดินาที่แคว้นเจียง ต่อมาแคว้นฉู่ (楚 จีนกลาง ฉู่) ทำลายแคว้นนี้ ผู้คนจึงใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ (วิกิพีเดียภาษาจีน: แซ่เจียง)

แคว้นเจียงเป็นแคว้นเล็กริมแม่น้ำหวย แถบเจิ้งหยาง (正阳) เหอหนาน ล่มเมื่อ 623 ปีก่อนคริสต์ศักราช (วิกิพีเดียภาษาจีน: แคว้นเจียง)

สายหกแซ่พี่น้อง 六桂

หอร่วมของหกแซ่คือ 六桂堂 (จีนกลาง ลิ่วกุ้ยถัง — หอหกต้นกุ้ย) ประเพณีเล่าว่า 翁乾度 (เวิงเฉียนตู้) ชาวฝูเจี้ยนสมัยห้าราชวงศ์ มีบุตรชายหกคน แยกใช้แซ่ 洪 江 翁 方 龚 汪 บุตรคนที่สองใช้แซ่ 江 และว่าบุตรทั้งหกสอบได้จิ้นซื่อ จึงได้คำชม 六桂联芳 (หกต้นกุ้ยบานพร้อมกัน) (วิกิพีเดียภาษาจีน: 六桂堂) ดูอีกสามแซ่ได้ที่ แซ่อวง 汪 แซ่ปึง 方 และ แซ่กง 龚 เรื่องหกพี่น้องสอบได้จิ้นซื่อผมยังไม่พบในพงศาวดาร จึงถือเป็นประเพณีของตระกูล

สายเปลี่ยนจากแซ่เซียว 萧

ตามผังตระกูลเล่าว่า 萧祯 (เซียวเจิน) บุตรอัครเสนาบดีปลายราชวงศ์ถัง หนีภัยจลาจลไปอานฮุย แล้วเปลี่ยนแซ่เซียว (萧) เป็น 江 ลูกหลานรุ่นที่แปดย้ายไปอยู่อำเภออู้หยวน (婺源 เจียงซี) ใน ค.ศ. 1079 หมู่บ้านนั้นภายหลังได้ชื่อว่าเจียงวาน (江湾) (โซหู: เจียงวาน) สาเหตุที่เปลี่ยนแซ่มีหลายฉบับเล่าไม่ตรงกัน

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมที่พบบ่อยคือ จี้หยาง (济阳) ใกล้หลานเข่า และหวยหยาง (淮阳) ในเหอหนาน ชื่อหอจึงมักเป็น 济阳堂 (จี้หยางถัง) และมี 梦笔堂 (เมิ่งปี่ถัง — หอพู่กันในฝัน) ที่อ้างถึงกวีเจียงเยียน (江淹) (วิกิพีเดียภาษาจีน: เจียงเยียน)

แซ่กังกับแต้จิ๋ว

เว็บตระกูลเจียงที่ผมอ่านพบเล่าว่า แซ่ 江 ในแต้จิ๋วทุกสายยกเจียงว่านหลี่ (江万里 จีนกลาง เจียงว่านหลี่) เป็นบรรพชน ท่านเป็นชาวตูชาง (都昌 เจียงซี) อัครเสนาบดีฝ่ายซ้ายปลายราชวงศ์ซ่งใต้ ผู้เคยเสนอชื่อเหวินเทียนเสียง (文天祥) ให้รับราชการ เมื่อกองทัพมองโกลตีเมืองเหราโจว (饶州) ปี 1275 ท่านกระโดดน้ำสิ้นชีพแทนการยอมแพ้ (วิกิพีเดียภาษาจีน: เจียงว่านหลี่)

เว็บของตระกูลยกข้อความจาก《江氏崇正谱》 (จีนกลาง เจียงซื่อฉงเจิ้งผู่ — ผังตระกูลเจียง) ที่ศาสตราจารย์เหราจงอี๋ (饶宗颐) อ้างไว้ในต้นฉบับ《潮州志》 ว่าเมื่อซ่งล่ม ลูกหลานหนีไปอยู่ติงโจว (汀州) ฝูเจี้ยน แล้วย้ายมาเท่งไฮ้กับเฉิงเซียง (程乡 ปัจจุบันคือแถบเหมยโจว) (ลำดับสกุล: ลูกหลานเจียงว่านหลี่ในแต้จิ๋ว) หมู่บ้านที่ระบุไว้มี 龙砂 หลงซา (ตำบลชวีซี 曲溪 ในกิ๊กเอี๊ย) 留隍 หลิวหวง ในอำเภอฮ่องซุ่ง (丰顺 จีนกลาง เฟิงซุ่น) รายละเอียดแต่ละสายยังไม่ตรงกันนัก จึงควรเทียบกับสมุดลำดับสกุลของบ้านตัวเอง

เว็บเดียวกันเล่าไว้อีกสองเรื่อง เรื่องแรกคือศาลสามแซ่ที่หลิวหวง สองพี่น้อง 江俊 (เจียงจวิ้น) และ 江秀 (เจียงซิ่ว) พบถุงเหรียญทองแดงที่ช่างจักสานแซ่ 李 ลืมไว้ในเข่ง จึงนำไปคืน จนได้เป็นพี่น้องร่วมสาบาน และมีนักมวยแซ่ 黄 มาร่วมด้วย ลูกหลานสามแซ่จึงสร้างศาลไหว้บรรพชนร่วมกัน ดู แซ่ลี้ 李 และ แซ่อึ้ง 黃 เรื่องที่สองคือที่หลงซา แซ่ 江 กับ แซ่โง้ว 吴 เคยทะเลาะกันหนักจนสาบานว่าจะไม่แต่งงานกัน ภายหลังคืนดีกัน ทั้งสองเรื่องผมอ่านจากเว็บของตระกูล ยังไม่ได้ตรวจกับแหล่งอื่น อักษรรุ่นของสายแต้จิ๋วผมยังไม่พบ

แซ่กังในเมืองไทย

ผมยังไม่พบสมาคมแซ่ 江 โดยเฉพาะในไทย รายชื่อของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทยไม่มีสมาคมแซ่ 江 แยก มีแต่สมาคมลิ่วกุ้ยถัง (泰國六桂堂宗親總會) ที่รวมหกแซ่ไว้ด้วยกัน ที่อยู่ในรายชื่อคือซอยเจริญกรุง 80 กรุงเทพฯ (สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย) ข้อมูลหน้านั้นเก่า

คนไทยเชื้อสายจีนแซ่นี้ที่มีแหล่งยืนยันชัด ผมไม่พบ จึงไม่ขอยกชื่อใคร

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

แซ่ 江 เป็นแซ่ทางใต้ ตามงานวิจัยที่เว็บตระกูลอ้างถึง กว่างซี (广西) มีมากที่สุด ราว 12% ตามด้วยเจ้อเจียง อานฮุย เสฉวน และกวางตุ้ง ตัวเลขนี้ไม่ใช่ตัวเลขทางการ

ทางสายแคะ ที่เกาโถว (高头) อำเภอหย่งติ้ง ฝูเจี้ยน ลูกหลานแซ่ 江 สร้างตึกดินกลม 承启楼 (เฉิงฉี่โหลว) เริ่มสร้างปลายราชวงศ์หมิง ใช้เวลาสามรุ่นจนเสร็จใน ค.ศ. 1709 เส้นผ่านศูนย์กลาง 73 เมตร (วิกิพีเดียภาษาจีน: เฉิงฉี่โหลว) เป็นหนึ่งในตึกดินฝูเจี้ยนที่เป็นมรดกโลก (UNESCO: Fujian Tulou)

บุคคลสำคัญ

บุคคล	ยุค	เรื่องที่รู้จัก
江乙 เจียงอี่	จั้นกั๋ว	ขุนนางแคว้นฉู่ ผู้เล่านิทานจิ้งจอกอาศัยบารมีเสือ
江淹 เจียงเยียน	ราชวงศ์ใต้	กวีผู้เป็นที่มาของสำนวน 江郎才尽 (เจียงหลางไฉ่จิ้น — ฝีมือเสื่อมถอย)
江万里 เจียงว่านหลี่	ซ่งใต้	อัครเสนาบดี บรรพชนของแซ่ 江 ในแต้จิ๋ว
江孔殷 เจียงข่งอิน	ชิงถึงสาธารณรัฐ	บัณฑิตสำนักฮั่นหลิน ชาวกวางตุ้ง เจ้าของตำรับ 太史菜 (ไท่สื่อไช่)

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

ตามเว็บตระกูล คำสรรเสริญเจียงว่านหลี่ที่ลูกหลานแต้จิ๋วยกขึ้นมาคือ "江公之名，与水同清" แปลว่า ชื่อเสียงของท่านใสเหมือนน้ำ

อาหารที่ผูกกับแซ่โดยตรงที่ผมพบมีอย่างเดียว คือ 太史菜 (ไท่สื่อไช่ — อาหารของท่านไท่สื่อ) ของเจียงข่งอิน ที่เลี้ยงแขกจนเลื่องลือในกวางโจว จานเด่นคือซุปงูห้าชนิด (วิกิพีเดียภาษาจีน: เจียงข่งอิน) อาหารประจำสายแต้จิ๋วของแซ่นี้ ผมยังไม่พบ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่กัง แซ่เจียง 江 มาจากไหน?

สายหลักมาจากแคว้นเจียงริมแม่น้ำหวยในเหอหนาน ซึ่งแคว้นฉู่ทำลายเมื่อ 623 ปีก่อนคริสต์ศักราช ลูกหลานจึงใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ยังมีสายที่แตกจากแซ่ 翁 และสายที่เปลี่ยนมาจากแซ่ 萧

แซ่กัง 江 ภาษาจีนและภาษาอังกฤษเขียนอย่างไร?

ภาษาจีนเขียน 江 เหมือนกันทั้งตัวเต็มและตัวย่อ ภาษาอังกฤษพบ Jiang, Chiang, Kong และ Kang

แซ่ 江 แปลว่าอะไร?

แปลว่าแม่น้ำใหญ่ แต่ในฐานะแซ่ ชื่อมาจากแคว้นเจียง

江 กับ 姜 และ 蒋 ต่างกันอย่างไร?

เป็นคนละแซ่ แต้จิ๋วอ่าน 江 ว่า กัง 姜 ว่า เกียง และ 蒋 ว่า เจี๊ย

คนแซ่กัง 江 ในแต้จิ๋วสืบมาจากใคร?

หลายสายถือเจียงว่านหลี่เป็นบรรพชนตามผังตระกูล แต่ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากเว็บของตระกูลเอง ควรตรวจกับสมุดลำดับสกุลของบ้านตัวเอง

บทสรุป

แซ่ 江 มีที่มาหลายสาย แต่ภาพที่ชัดที่สุดสำหรับลูกหลานแต้จิ๋วคือสายเจียงว่านหลี่ ผู้เลือกความภักดีแทนการยอมแพ้ ถ้าคุณเป็นลูกหลานแซ่ 江 และมีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือข้อมูลที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ ดูแซ่อื่นได้ที่ ตาราง 100 แซ่จีนปี 2026

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน: แคว้นเจียง 江国 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: แซ่เจียง 江姓 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: เจียงว่านหลี่ 江万里 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• ลำดับสกุล: ลูกหลานเจียงว่านหลี่ในแต้จิ๋ว (เว็บตระกูล zupu.cn)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 六桂堂 หอร่วมของหกแซ่ (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย: รายชื่อสมาคมแซ่ (เว็บสหพันธ์ ข้อมูลราว 2009–2011)
• โซหู: เจียงวาน หมู่บ้านสายเซียวเจียง อู้หยวน (โซหู 2019)
• UNESCO: Fujian Tulou (ศูนย์มรดกโลก UNESCO)