แซ่โล้ว แซ่หลู (卢) มาจากไหน? ประวัติตระกูลหลู จากซานตงสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่โล้วเขียนด้วยอักษร 卢 (ตัวเต็ม 盧) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "โล้ว" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "หลู" เรื่องที่ต้องระวังคือเสียงแต้จิ๋วของแซ่นี้ใกล้กับแซ่ 罗 (แซ่โล้ หรือหลัว) มาก ส่วนเสียงจีนกลางและตัวสะกด Lu ก็ไปซ้อนกับแซ่ 陆 鲁 และ 路 ทั้งหมดนี้เป็นคนละแซ่กับ 卢

ปัจจุบันในจีนมีคนแซ่นี้ประมาณ 5.77 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อยู่อันดับที่ 50 ตามลำดับทางการปี 2020 สายแต้จิ๋วมีเอกสารค่อนข้างชัด ส่วนสายที่เข้ามาเมืองไทยยังมีรายละเอียดน้อย

ประเด็นสำคัญ

• ไม่ใช่แซ่เดียวกับ 罗 (โล้ / หลัว) แม้เสียงแต้จิ๋วใกล้กันมาก และไม่ใช่ 陆 (เล็ก / ลู่) 鲁 (หลู่) หรือ 路 (ลู่) ที่สะกดอังกฤษว่า Lu เหมือนกัน ต้องดูอักษรจีนเสมอ
• ต้นแซ่ตามตำราคือเกาซี (高傒) ขุนนางแคว้นฉี ผู้ได้ศักดินาที่เมืองหลู
• ชื่อหอบรรพชนที่ใช้กันมากคือ "ฟ่านหยางถัง" (范阳堂) ส่วนสายแต้จิ๋วนิยมโคมแดงเขียนว่า "名贤世家" (จีนกลาง หมิงเสียนซื่อเจีย — ตระกูลปราชญ์มีชื่อ)
• จำนวนคนในจีนเป็นค่าประมาณการ คลาดเคลื่อนราว 10 ถึง 15 เปอร์เซ็นต์ และแหล่งออนไลน์ให้ตัวเลขสูงกว่านี้

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่โล้ว (แซ่หลู)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	卢 (ตัวย่อ) / 盧 (ตัวเต็ม)
จีนกลาง	หลู (Lú)
แต้จิ๋ว	โล้ว (lou5)
ภาษาอังกฤษ	Lu, Lo, Loh, Law
อันดับในจีน	50 (ลำดับทางการปี 2020)
จำนวนคนในจีน	ราว 5.77 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อน ±10–15%)
ถิ่นเดิม	ฟ่านหยาง (范阳 ปัจจุบันคือจัวโจว เหอเป่ย์)
ชื่อหอบรรพชน	ฟ่านหยางถัง (范阳堂)

เขียนและอ่านอย่างไร

ป้ายศาลบรรพชนและป้ายสมาคมในไทยมักใช้ตัวเต็ม 盧 ส่วนจีนแผ่นดินใหญ่ใช้ตัวย่อ 卢 พจนานุกรมแต้จิ๋ว 潮州母语 ระบุว่า lou5 เป็นเสียงที่ใช้กับชื่อแซ่ คนแต้จิ๋วจึงเรียกว่า "โล้ว"

ระวังสับสนกับแซ่โล้ (罗)

แซ่โล้ (罗 / 羅 หลัว) เป็นคนละแซ่ คนละอักษร ในแต้จิ๋ว 罗 อ่านว่า lo5 ส่วน 卢 อ่านว่า lou5 ต่างกันแค่สระ คำว่า โล้ หรือ โล้ว ในนามสกุลหรือชื่อร้านจึงบอกแซ่ไม่ได้ ต้องดูอักษรจีน

ระวังสับสนกับแซ่ที่สะกดอังกฤษว่า Lu

ตัวสะกด Lu ซ้อนกับ แซ่เล็ก (陆 จีนกลาง ลู่) ซึ่งแต้จิ๋วอ่าน lêg8 ต่างจาก 卢 ชัดเจน และยังมี 鲁 (แต้จิ๋ว lu2 / จีนกลาง หลู่) กับ 路 (แต้จิ๋ว lou7 / จีนกลาง ลู่) ซึ่งแต้จิ๋วเป็นพยางค์เดียวกับ 卢 ต่างแค่วรรณยุกต์ ทั้งสามเป็นคนละแซ่กับ 卢

แซ่โล้วมาจากไหน

ตามตำราแซ่ สายหลักเริ่มจากเกาซี (高傒 Gāo Xī) ขุนนางชั้นสูงแห่งแคว้นฉี (齐 Qí) ผู้สืบเชื้อสายเจียงไท่กง เขามีความดีความชอบที่ช่วยให้ฉีหวนกงขึ้นครองราชย์ จึงได้ศักดินาที่เมืองหลู (卢邑) ในเขตฉางชิง ทางตะวันตกเฉียงใต้ของจี่หนาน มณฑลซานตง ลูกหลานใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ แหล่งข้อมูลยังไม่ตรงกันว่าเขาเป็นรุ่นที่เท่าไรจากเจียงไท่กง (ประวัติเกาซีในวิกิพีเดียภาษาจีน)

เพราะต้นสายมาจากสกุลเจียง ศาลบรรพชนหลายแห่งจึงเขียนคำขวัญ "思源姜水" (จีนกลาง ซือหยวนเจียงสุ่ย — รำลึกต้นธารที่แม่น้ำเจียง) ที่เกาะจินเหมินมีสมาคม "四岳宗亲会" (ซื่อเยวี่ยจงชินฮุ่ย — สมาคมสายสี่ยอดเขา) ที่แซ่ 盧 ร่วมกับแซ่ 姜 呂 許 高 紀 และ 丁 ผมเขียนแยกไว้แล้วสี่แซ่ คือ แซ่เกียง (姜 เจียง), แซ่ลื่อ (吕 หลวี่), แซ่เต็ง (丁 ติง) และ แซ่กอ (高 เกา)

สายรองมีตระกูลหลูผู (卢蒲) ที่ย่อชื่อเหลือ "หลู" และชนกลุ่มน้อย เช่น ตระกูลเซียนเปย์กับหนี่ว์เจิน ที่เปลี่ยนมาใช้แซ่นี้

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมที่มีชื่อเสียงที่สุดคือฟ่านหยาง (范阳 Fànyáng) คือจัวโจว (涿州) เหอเป่ย์ ปลายราชวงศ์ฮั่น หลูจื๋อ (卢植 Lú Zhí) เป็นหลักของตระกูล เขาเป็นอาจารย์ของเล่าปี่ ตระกูลหลูแห่งฟ่านหยางจึงกลายเป็นตระกูลชั้นสูงทางเหนือ สมัยถังเป็นหนึ่งใน "ห้าแซ่เจ็ดตระกูล" (五姓七望 จีนกลาง อู่ซิ่งชีวั่ง) ที่แต่งงานกันเองในหมู่ชนชั้นสูง (ห้าแซ่เจ็ดตระกูลในวิกิพีเดียภาษาจีน) ชื่อหอ "ฟ่านหยางถัง" (范阳堂) จึงมีอยู่ในสมุดลำดับสกุลหลูเกือบทุกสาย แต่ไม่ใช่ชื่อหอของแซ่นี้แซ่เดียว บางสายของแซ่อื่นก็ใช้

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

หลูต้ง ต้นสายแซ่โล้วแห่งฝูเจี้ยนและกวางตุ้ง

หลูต้ง (卢侗 Lú Dòng ค.ศ. 1023–1094) บ้านเดิมอยู่ฟ่านหยาง บรรพชนย้ายมาอยู่แถวผูเถียน ฝูเจี้ยน ตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 10 ส่วนตัวเขามาเรียนหนังสือที่เมืองแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ในรัชศกชิ่งลี่ (ราวปี 1041–1048) สอบได้จิ้นซื่อปี 1053 เป็นผู้ช่วยเจ้าเมืองแต้จิ๋ว แล้วเป็นอาจารย์สำนักกั๋วจื่อเจี้ยน ภายหลังลาออกในตำแหน่ง "太子中舍" (จีนกลาง ไท่จื่อจงเซ่อ — ขุนนางในสำนักรัชทายาท) (ประวัติหลูต้งในชุดเรื่องราวแต้จิ๋ว)

ชาวแต้จิ๋วยกเขาเป็นหนึ่งใน "潮州前八贤" (จีนกลาง เฉาโจวเฉียนปาเสียน — แปดปราชญ์แต้จิ๋วยุคก่อน) ตอนเกษียณเขาไปอยู่ที่กวนซาน (冠山) ในเขตเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) เมืองซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) ดูเท่งไฮ้เพิ่มได้ที่ เท่งไฮ้ในแผนที่การปกครอง กฎตระกูลที่อ้างถึงเขามีท่อนว่า "不因果报勤修德，岂为功名始读书" แปลว่า บำเพ็ญคุณธรรมไม่ใช่เพราะหวังผลบุญ อ่านหนังสือไม่ใช่เพื่อแสวงลาภยศ

สายที่แตกออกไป

ทายาทรุ่นที่ 5 ตามบันทึกของตระกูลคือหลูต้าเต๋อ (卢大得) ตั้งหมู่บ้านเฟิ่งก่าง (凤港) ตำบลกุ้ยอวี่ เขตเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) ในปี 1223 (ที่มาของแซ่หลูหมู่บ้านเฟิ่งก่าง) บันทึกของตระกูลอีกฉบับเล่าว่าต้นสมัยชิงมีสายหนึ่งจากเฟิ่งก่างแยกไปเขตฮุยไล้ (惠来 — จีนกลาง หุ้ยไหล) เช่นหมู่บ้านซีซา (ที่มาของแซ่หลูหมู่บ้านซีซา) และมีสายหนึ่งที่เมืองกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) ส่วนสร้อยอักษรประจำรุ่นของสายแต้จิ๋ว ผมพบเพียงในเว็บบอร์ดผังตระกูลแห่งหนึ่งว่า "明乃学继尚，少文左化廷" ยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน

แซ่โล้วในเมืองไทย

ในไทยมีสมาคมของคนแซ่นี้ ชื่อจีนว่า 泰國盧氏宗親總會 (จีนกลาง ไท่กั๋วหลูซื่อจงชินจ่งฮุ่ย — สมาคมตระกูลหลูแห่งประเทศไทย) ผมยังไม่พบชื่อภาษาไทยที่จดทะเบียน เว็บไซต์ของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011) ระบุที่ทำการอยู่ในเขตลาดพร้าว กรุงเทพฯ (รายชื่อสมาคมตระกูลแซ่ในไทย) ข้อมูลนี้เก่า ควรสอบถามสหสมาคมโดยตรง

ที่ผมยังไม่พบคือปีก่อตั้ง กิจกรรม และว่าคนแซ่โล้วในไทยมาจากสายไหน ผมจึงไม่ยกชื่อบุคคลหรือนามสกุลไทยใดมาอ้าง

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

กวางตุ้งกับกว่างซีรวมกันมีคนแซ่หลูราว 35.6% ของคนแซ่นี้ทั้งหมด แต่แหล่งข้อมูลขัดกันว่ามณฑลไหนมากกว่า

บุคคลสำคัญแซ่หลู

เลือกเฉพาะผู้ที่เสียชีวิตแล้ว ชื่อใช้คำอ่านจีนกลาง

บุคคล	ช่วงชีวิต	เรื่องสำคัญ
หลูจื๋อ (卢植)	ถึงปี 192	ปราชญ์และแม่ทัพปลายฮั่น อาจารย์ของเล่าปี่
หลูเจ้าหลิน (卢照邻)	ราว 635–689	หนึ่งใน "สี่ยอดกวีต้นถัง" ชาวฟ่านหยาง
หลูต้ง (卢侗)	1023–1094	ปราชญ์ซ่ง หนึ่งในแปดปราชญ์แต้จิ๋ว
หลูเซี่ยงเซิง (卢象升)	1600–1639	ข้าหลวงใหญ่ปลายหมิง เสียชีวิตในการรบกับแมนจู

เรื่องเล่าปี่ อ่านต่อที่ เล่าปี่กับวิธีบริหารแบบผู้นำสูงสุด และประวัติหลูจื๋ออยู่ใน วิกิพีเดียภาษาจีน

ธรรมเนียมและวัฒนธรรมประจำแซ่

ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่โล้วโดยตรง ที่พอโยงได้คือบทกวีเรื่องชาของหลูถง (卢仝 กวีสมัยถัง วิกิพีเดียภาษาจีน) แต่เป็นเพียงความเชื่อมโยงเชิงสัญลักษณ์ ไม่ใช่ประเพณีของแซ่

บทความในโซหูปี 2017 ของผู้เขียนชาวเต๋อเฉียว กิ๊กเอี๊ย เล่าว่าช่วงตรุษจีนบ้านชาวโล้วแต้จิ๋วแขวนโคมแดงเขียนว่า "名贤世家" (ตระกูลปราชญ์มีชื่อ) หรือ "太子中舍" ตามตำแหน่งของหลูต้ง และติดคำขวัญคู่ "中舍家声远，范阳世泽长" ผมยังไม่พบแหล่งอื่นยืนยันธรรมเนียมนี้

คำถามที่พบบ่อย

แซ่โล้วภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 卢 ตัวย่อ หรือ 盧 ตัวเต็ม ป้ายในไทยมักใช้ตัวเต็ม

แซ่โล้วภาษาแต้จิ๋วและจีนกลางอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า "โล้ว" (lou5) จีนกลางอ่านว่า "หลู" (Lú) ฮกเกี้ยนอ่านคล้าย "โล" กวางตุ้งคล้าย "โหล่ว"

แซ่โล้วภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

ที่พบบ่อยคือ Lu ตามพินอิน, Lo หรือ Law แบบกวางตุ้ง และ Loh แบบแต้จิ๋วฮกเกี้ยน

แซ่โล้ว (卢) กับแซ่โล้ (罗) เป็นแซ่เดียวกันไหม?

ไม่ใช่ เป็นคนละแซ่และคนละอักษร แต้จิ๋วอ่าน 卢 ว่า lou5 ส่วน 罗 อ่าน lo5 ต่างกันแค่สระ จึงสะกดไทยปนกันง่าย

แซ่โล้ว (卢) กับแซ่เล็ก (陆) ที่จีนกลางอ่านว่าลู่ เป็นแซ่เดียวกันไหม?

ไม่ใช่ 陆 จีนกลางอ่านว่าลู่ แต้จิ๋วอ่านว่าเล็ก ส่วน 卢 อ่านว่าหลูและโล้ว ที่ปนกันเพราะภาษาอังกฤษสะกดว่า Lu เหมือนกัน แซ่ 鲁 และ 路 ก็เป็นคนละแซ่เช่นกัน

แซ่โล้วมาจากไหน?

ตามตำรา มาจากเมืองหลูในแคว้นฉี มณฑลซานตง ที่เกาซีได้เป็นศักดินา สายแต้จิ๋วสืบจากหลูต้งปราชญ์ยุคซ่ง

บทสรุป

แซ่โล้วมีที่มาหลายทาง สำหรับคนแต้จิ๋ว ภาพที่ชัดที่สุดคือสายหลูต้ง ส่วนสายที่มาไทยยังต้องรอหลักฐานเพิ่ม ถ้าอยากเทียบกับแซ่อื่น ดูได้ที่ ตาราง 100 แซ่จีน

ถ้าท่านมีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลย ผมจะนำมาแก้ไขและเก็บไว้ให้ลูกหลานคนอื่นอ่านต่อ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• ประวัติปราชญ์แต้จิ๋วหลูต้ง ชุดเรื่องราวแต้จิ๋ว (เจียนซู)
• ประวัติหลูต้ง ชุดเรื่องราวแต้จิ๋ว (โซหู 2021)
• ที่มาของแซ่หลูหมู่บ้านเฟิ่งก่าง เตี่ยเอี๊ย (zupu.cn 2016)
• ที่มาของแซ่หลูหมู่บ้านซีซา ฮุยไล้ (zupu.cn)
• รายชื่อสมาคมตระกูลแซ่ในไทย (สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย)
• ห้าแซ่เจ็ดตระกูล 五姓七望 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• หลูเจ้าหลิน 卢照邻 (วิกิพีเดียภาษาจีน)