แซ่เซี้ยง แซ่ฉาง (常) มาจากไหน? ประวัติตระกูลฉาง จากซานตงสู่จีนใต้

แซ่ที่ผมเขียนถึงในวันนี้คือ 常 จีนกลางอ่านว่า "ฉาง" (Cháng) ส่วนแต้จิ๋วผมใช้ "เซี้ยง" ตามเสียงอ่านแบบหนังสือ แต่พจนานุกรมแต้จิ๋วยังให้เสียงไม่ตรงกัน อักษร 常 เป็นคำเดียวกับที่แปลว่า "สม่ำเสมอ ถาวร" ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน

แซ่นี้เป็นแซ่ที่อยู่ตรง "เส้นแบ่ง" ของร้อยแซ่ใหญ่ในจีน รายงานของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะปี 2019 ให้อยู่อันดับ 101 ส่วนบัญชีปี 2020 ให้เป็นอันดับ 100 พอดี ประมาณการปี 2026 มีราว 2.43 ล้านคน (ค่าประมาณ ±15%)

ประเด็นสำคัญ

• แซ่ 常 อ่านจีนกลางว่า "ฉาง" ส่วน "เซี้ยง" เป็นเสียงแต้จิ๋วที่ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
• ต้นกำเนิดมีหลายสาย สายใหญ่สุดมาจากลูกหลานคังซูแห่งรัฐเว่ย ที่ได้กินเมืองฉางอี้ในซานตง
• ตระกูลฉางที่รู้จักกันมากสายหนึ่งคือตระกูลพ่อค้าแห่งอวี๋ชื่อ (榆次) มณฑลซานซี ผู้ยึดคติ "เรียนดีแล้วค้าขาย"
• ในแต้จิ๋วพบเพียงอักษรลำดับรุ่นของซัวเถา แต้จิ๋ว และกิ๊กเอี๊ย จากเว็บไซต์ลำดับตระกูลแห่งเดียว ยังไม่พบหมู่บ้านหรือบรรพชนผู้เข้ามา
• "Chang" ในเอกสารอังกฤษ อาจเป็นแซ่ 张 (เตีย) และเสียง "เซี้ยง" ก็ตรงกับแซ่ 祥 ซึ่งเป็นคนละแซ่กับ 常

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วน: แซ่ 常

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	常 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน)
จีนกลาง	Cháng ฉาง (ตามหลักราชบัณฑิต เขียนได้ทั้ง ฉาง และ ฉัง)
แต้จิ๋ว	เซี้ยง (siang5 เสียงอ่านแบบหนังสือ) พจนานุกรมบางเล่มให้ เชี้ยง (ciang5) หรือ เซี้ย (sion5) ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
ภาษาอังกฤษ	Chang, Sheung (ฮ่องกง), Siang
อันดับในจีน	อันดับ 100 (บัญชีปี 2020) ปี 2019 อยู่อันดับ 101
ประชากร	ประมาณการปี 2026 ราว 2.43 ล้านคน (ค่าประมาณ ±15%)
ถิ่นเดิมของตระกูล	平原 ผิงหยวน (ซานตง) และ 太原 ไท่หยวน (ซานซี)

เขียนและอ่านอย่างไร

เสียงแต้จิ๋วของ 常 ในฐานะแซ่ พจนานุกรมยังให้ไม่ตรงกัน วิกิพจนานุกรมบันทึกเสียงอ่านแบบหนังสือว่า siang5 (เซี้ยง) ซึ่งเป็นเสียงที่บทความนี้ใช้ พจนานุกรม Mogher ให้เสียงอ่านแบบหนังสือว่า ciang5 (เชี้ยง) ส่วนพจนานุกรมเสียงแต้จิ๋ว 潮州音字典 (เฉาโจวอินจื้อเตี่ยน) จัดความหมาย "แซ่" ไว้กับเสียงภาษาพูด sion5 หรือ siên5 (เซี้ย) ผมจึงยังสรุปไม่ได้ว่าชาวแต้จิ๋วเรียกแซ่นี้ด้วยเสียงใด

อักษร 祥 (แต้จิ๋ว เซี้ยง / จีนกลาง เสียง — มงคล) ก็เป็นแซ่ได้เช่นกัน และออกเสียงแต้จิ๋ว siang5 ตรงกับ "เซี้ยง" แต่เป็นคนละแซ่กับ 常

มีแซ่ที่ต้องระวังสับสนคือ 张 (จีนกลาง จาง / แต้จิ๋ว เตีย) ซึ่งสะกดแบบไต้หวันว่า Chang เหมือนกัน แต่เป็นแซ่ใหญ่อันดับ 3 ของจีน อ่านเพิ่มได้ที่ แซ่เตีย แซ่จาง (张) เจอ "Chang" ในเอกสารภาษาอังกฤษ หรือคำว่า "แซ่เซี้ยง" อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็น 常 ให้ดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนหรือป้ายหลุมศพก่อน

ภาพรวมทั้งร้อยแซ่ดูได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026

แซ่ 常 มาจากไหน

ตามที่วิกิพีเดียภาษาจีนรวบรวมไว้ แซ่นี้มีต้นกำเนิดหลายสาย สายที่เล่ากันมากที่สุดคือลูกหลานของคังซู (卫康叔 เว่ยคังซู) พระอนุชาของพระเจ้าโจวอู่หวาง ผู้ครองรัฐเว่ย (卫 เว่ย) ลูกหลานสายรองได้กินเมืองฉางอี้ (常邑) แถบตะวันออกเฉียงใต้ของเมืองเถิงโจว (滕州) มณฑลซานตง จึงใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่

สาย	เรื่องเล่า	ความน่าเชื่อถือ
ลูกหลานคังซู รัฐเว่ย	กินเมืองฉางอี้ ซานตง สมัยโจวตะวันตก	มีเอกสาร เป็นสายหลัก
รัฐอู๋ (吴 อู๋)	ลูกหลานกษัตริย์อู๋ได้ศักดินาชื่อ 常	มีเอกสารในตำราแซ่
แซ่ 恒 เปลี่ยนเป็น 常	เลี่ยงพระนามจักรพรรดิ	มีเอกสาร แต่แหล่งไม่ตรงกันว่าเลี่ยงพระนามของใคร
ชนกลุ่มน้อย	แมนจู หุย มองโกล ฯลฯ รับแซ่ 常 ภายหลัง	มีเอกสาร

สายแซ่ 恒 (จีนกลาง เหิง — ถาวร) สะท้อนธรรมเนียมที่ห้ามราษฎรใช้อักษรตรงกับพระนามจักรพรรดิ แหล่งข้อมูลแซ่ของจีนหลายแห่งอ้างตำรา《通志》(ทงจื้อ) ของเจิ้งเฉียว (郑樵) สมัยซ่ง ว่าเลี่ยงพระนามจักรพรรดิซ่งเจินจง (赵恒 เจ้าเหิง) ส่วนวิกิพีเดียภาษาจีนว่าเลี่ยงพระนามฮั่นเหวินตี้ (刘恒 หลิวเหิง) ที่ตรงกันคือ 恒 กับ 常 ความหมายเดียวกันจึงใช้แทนกันได้

สายชนกลุ่มน้อยมีคนที่รู้จักกัน เช่น ฉางซูหง (常书鸿) จิตรกรผู้ได้ฉายา "เทพผู้พิทักษ์ตุนหวง" ข้อมูลในวิกิพีเดียภาษาอังกฤษระบุว่าท่านมีเชื้อสายแมนจู

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของตระกูลที่ปรากฏในตำราคือ 平原 (ผิงหยวน แถบเต๋อโจว ซานตง) กับ 太原 (ไท่หยวน ซานซี) ชื่อหอที่พบคือ 平原堂 (ผิงหยวนถัง)

สายไท่หยวนมาจากฉางฮุ่ย (常惠) สมัยฮั่นตะวันตก ผู้ติดตามซูอู่ (苏武) ไปเป็นทูตที่ซงหนู ถูกกักตัวกว่าสิบปี

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

เว็บไซต์ของตระกูลบอกว่าชาวฉางในฝูเจี้ยนและกวางตุ้งยกฉางกุ่น (常衮) อัครเสนาบดีสมัยถังที่ย้ายไปฝูเจี้ยนเป็นบรรพชนผู้เปิดหลักฐาน แต่ผมยังไม่พบลำดับตระกูลฉบับแต้จิ๋วมายืนยัน

ในเขตแต้จิ๋ว ร่องรอยมีน้อยมาก ผมพบเพียงลำดับอักษรชื่อรุ่นของชาวฉางในซัวเถา (汕头 จีนกลาง ซ่านโถว) แต้จิ๋ว (潮州 จีนกลาง เฉาโจว) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 จีนกลาง เจียหยาง) บนเว็บไซต์ลำดับตระกูลแห่งเดียว ยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน ถ้าถูกต้องก็น่าจะมีชาวฉางในเขตนี้ แต่ยังไม่พบชื่อบรรพชนผู้เข้ามา ชื่อหมู่บ้าน หรือหอบรรพชน ภูมิหลังของเมืองท่าที่คนแต้จิ๋วออกเดินทาง อ่านได้ที่ ซัวเถาและท่าเรือแต้จิ๋ว

แซ่นี้ในเมืองไทย

จากรายชื่อสมาคมสมาชิกราว 60 แห่งของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (泰华各姓宗亲总会联合会) ไม่พบสมาคมแซ่ 常 (ข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน) ผมยังไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยที่มีแหล่งยืนยันว่าเป็นแซ่นี้

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

แซ่ 常 เป็นแซ่ภาคเหนือแท้ ๆ แหล่งรองระบุว่าเหอหนานกับเหอเป่ยรวมกันราว 32% และซานตง ซานซี อานฮุย ส่านซี เหลียวหนิง รวมกันอีกราว 33% ตัวเลขชุดนี้ไม่ใช่ข้อมูลทางการ

ตระกูลพ่อค้าฉางแห่งอวี๋ชื่อ

ตระกูลฉางที่รู้จักกันมากสายหนึ่งคือตระกูลพ่อค้าซานซี (晋商 จิ้นซาง) แห่งหมู่บ้านเชอหวั่ง (车辋) เขตอวี๋ชื่อ (榆次) ต้นตระกูลคือฉางจ้งหลิน (常仲林) ที่ย้ายจากไท่กู่มาเลี้ยงแกะสมัยหงจื้อ ราชวงศ์หมิง (ราวปี 1488–1505) ชาวบ้านพูดว่า "乔家一个院，常家两条街" (ตระกูลเฉียวมีเรือนเดียว ตระกูลฉางมีสองถนน) ปัจจุบันเป็นสถานที่ท่องเที่ยวชื่อคฤหาสน์ตระกูลฉาง

ตระกูลนี้ยึดคติ "学而优则贾" ดัดแปลงจากคัมภีร์หลุนอวี่ "学而优则仕" (เรียนดีแล้วรับราชการ) เป็น "เรียนดีแล้วค้าขาย" ตามบทความเรื่องหอบรรพชนของคฤหาสน์ ระหว่างปี 1768–1911 ลูกหลานสอบได้ขั้นต่าง ๆ รวม 146 คน เป็นขุนนางขั้นสี่ขึ้นไป 46 คน จึงตั้งเสาธงคู่ไว้หน้าหอบรรพชนได้

บุคคลสำคัญแซ่ 常

บุคคล	ยุค	บทบาท
ฉางฮุ่ย (常惠)	ฮั่นตะวันตก	ทูตผู้ติดตามซูอู่ไปซงหนู ต้นสายไท่หยวน
ฉางฉวี (常璩)	จิ้นตะวันออก	นักประวัติศาสตร์ ผู้แต่ง《华阳国志》(หัวหยางกั๋วจื้อ บันทึกภูมิภาคเสฉวน)
ฉางกุ่น (常衮)	ถัง	อัครเสนาบดี ผู้ที่ชาวฉางฝูเจี้ยนและกวางตุ้งอ้างเป็นบรรพชน
ฉางอวี้ชุน (常遇春)	1330–1369	แม่ทัพผู้ร่วมก่อตั้งราชวงศ์หมิง ได้เป็น "开平王" (ไคผิงหวาง)
ฉางซูหง (常书鸿)	1904–1994	จิตรกร ผู้อำนวยการคนแรกของสถาบันศิลปะตุนหวง

ฉางอวี้ชุน (ประวัติโดยย่อ) เป็นชาวหวยหยวน แม่ทัพคนสำคัญของจูหยวนจาง ผู้ก่อตั้งราชวงศ์หมิง

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

คำสอนของตระกูล ตระกูลพ่อค้าอวี๋ชื่อมีคำขวัญประจำเรือน 贵和堂 (กุ้ยเหอถัง) ว่า "浩溥旁通诗书上不许俭，雍容儒雅衣食边只要勤" (หนังสือห้ามประหยัด กินอยู่ขอเพียงขยัน)

อักษรลำดับรุ่น ตามเว็บไซต์ลำดับตระกูลข้างต้น ชุดของซัวเถาคือ "自修旺海常仁克德庆恭岭守" แต้จิ๋ว "孟安延万保玉志" กิ๊กเอี๊ย "乃恒希培炳" ถ้าอักษรกลางในชื่อจีนของอากงตรงกับชุดใด ก็เป็นเบาะแสให้ค้นต่อ แต่ต้องตรวจกับสมุดลำดับสกุลของบ้านอีกครั้ง

อาหาร ผมไม่พบเมนูที่ตั้งชื่อตามแซ่ 常 ตระกูลอวี๋ชื่อมีสำรับไหว้บรรพชนชื่อ "八八席" (แปดคูณแปด) คือแปดหมวด หมวดละแปดอย่าง

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ฉาง ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 常 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน

แซ่ฉาง แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

บทความนี้ใช้ "เซี้ยง" (siang5) เสียงอ่านแบบหนังสือ แต่พจนานุกรมบางเล่มให้ "เชี้ยง" (ciang5) หรือเสียงภาษาพูด "เซี้ย" (sion5) ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย

แซ่เซี้ยง จีนกลางอ่านว่าอะไร?

อ่านว่า "ฉาง" (Cháng) เป็นอักษร 常 ตัวเดียวกัน

แซ่ฉาง มาจากไหน?

สายหลักคือลูกหลานคังซูแห่งรัฐเว่ยที่กินเมืองฉางอี้ในซานตง ยังมีสายรัฐอู๋ และสายแซ่ 恒 ที่เปลี่ยนเป็น 常 เพื่อเลี่ยงพระนามจักรพรรดิ

แซ่ฉาง ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดว่า Chang, Sheung (ฮ่องกง) หรือ Siang แต่ "Chang" ใช้กับแซ่ 张 ได้ด้วย ต้องดูอักษรจีนประกอบเสมอ

บทสรุป

แซ่ 常 ไม่ได้มาจากต้นตระกูลเดียว แต่รวมหลายสายเข้าด้วยกัน และมีหลักแหล่งอยู่ภาคเหนือของจีนเป็นสำคัญ เรื่องรัฐอู๋ อ่านต่อที่ แซ่โง้ว แซ่อู๋ (吴)

สำหรับคนไทยเชื้อสายแต้จิ๋ว เรื่องของแซ่นี้ยังว่างอยู่มาก ถ้าบ้านท่านเป็นแซ่ 常 และมีป้ายบรรพชน ชื่อหมู่บ้านเดิม อักษรลำดับรุ่น หรือเสียงแต้จิ๋วที่ใช้เรียกแซ่นี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน: แซ่ 常 (วิกิพีเดีย)
• เสียงอ่าน 常 ทุกสำเนียง (วิกิพจนานุกรม)
• คฤหาสน์ตระกูลฉาง อวี๋ชื่อ (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• หอบรรพชนตระกูลฉางแห่งอวี๋ชื่อ (搜狐 2021)
• อักษรลำดับรุ่นของชาวฉางในกวางตุ้ง (族谱网)
• การกระจายตัวของแซ่ 常 (族谱网 เว็บไซต์ตระกูล)
• Chang Shuhong (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
• Chang Yuchun (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)