แซ่ 莫 คนไทยมักรู้จักในชื่อ "โม่" ตามเสียงจีนกลาง แต่สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "มก" ส่วนชาวกวางตุ้งอ่านว่า "ม็อก" ที่สะกดอังกฤษว่า Mok หรือ Mock เป็นแซ่อันดับ 97 ของจีน ประมาณการปี 2026 มีราว 2.48 ล้านคน ขอบอกก่อนว่า "มก" เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่าน ผมยังไม่พบครอบครัวแต้จิ๋วในไทยที่ใช้คำนี้เป็นชื่อแซ่
แซ่นี้ไม่ใช่แซ่ใหญ่ของคนแต้จิ๋ว คนแซ่โม่ส่วนมากอยู่ในกว่างซีและกวางตุ้ง แต่มีเรื่องหนึ่งที่โยงถึงประวัติศาสตร์ไทยโดยตรง คือตระกูลมักแห่งเมืองพุทไธมาศ (ฮาเตียน) ที่ขัดแย้งกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ผมเล่าเท่าที่ตรวจแหล่งได้ครับ
แซ่โม่ (莫) จีนกลางอ่านว่า โม่ (Mò) สำเนียงแต้จิ๋วถอดเสียงได้ว่า มก เป็นแซ่อันดับ 97 ของจีน ประมาณการปี 2026 ราว 2.48 ล้านคน ที่มาที่พบในเอกสารคือตำแหน่งขุนนางรัฐฉู่ที่เรียกว่า 莫敖 และอีกสายเล่าว่ามาจากชื่อเมือง 鄚 ในเหอเป่ย์ ลำดับสกุลสายแต้จิ๋วเล่าว่าบรรพชนเข้ามาสมัยซ่ง และบุตรได้เป็นผู้ช่วยเจ้าเมืองแต้จิ๋ว ส่วนในไทยยังไม่พบสมาคมแซ่นี้ แต่ตระกูลมักแห่งพุทไธมาศเดิมเป็นแซ่ 莫 ก่อนเปลี่ยนมาเขียนด้วยอักษร 鄚 ซึ่งเป็นคนละตัว
ประเด็นสำคัญ
- 莫 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน จีนกลาง โม่ กวางตุ้ง ม็อก แต้จิ๋ว มก (ถอดเสียง)
- ต้นกำเนิดที่มีเอกสารรองรับคือตำแหน่ง 莫敖 ของรัฐฉู่ ส่วนเรื่องเมือง 鄚 เป็นตำนานที่ลำดับสกุลยกเป็นสายหลัก
- ลำดับสกุลสายแต้จิ๋วเล่าถึง 莫仕俊 กับบุตร 莫凝 และยังมีหมู่บ้านโม่หล่งที่แต้อัว (潮安 จีนกลาง เฉาอาน)
- ตระกูลมักแห่งพุทไธมาศ (หมักเทียนตื๊อ) เดิมแซ่ 莫 แต่ภายหลังเขียนด้วยอักษร 鄚 และอยู่ในประวัติศาสตร์สมัยธนบุรี
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วน: แซ่มก แซ่โม่ (莫)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 莫 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) · 鄚 เป็นอักษรคนละตัว ตระกูลมักแห่งฮาเตียนใช้แทน 莫 |
| จีนกลาง | Mò · โม่ (รูปที่สื่อไทยใช้) / มั่ว (ตามหลักราชบัณฑิตยสภา) |
| แต้จิ๋ว | mog8 · มก (ถอดเสียง ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) |
| ภาษาอังกฤษ | Mo, Mok, Mock, Bok · เวียดนาม Mạc (หมัก) |
| อันดับในจีน | อันดับ 97 (ข้อมูลทางการปี 2020) |
| ประชากร | ประมาณการปี 2026 ราว 2.48 ล้านคน (ค่าประมาณ ±10% คือราว 2.23–2.73 ล้านคน) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | กว่างซี (กว่างซี) ราว 36% ตามเว็บไซต์ตระกูล ไม่ใช่ตัวเลขทางการ |
ดูทั้งร้อยอันดับได้ที่ แซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026
แซ่โม่ ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร
ภาษาจีนเขียนว่า 莫 ซึ่งแปลทั่วไปว่า "อย่า" หรือ "ไม่มี" ดูเสียงอ่านแต่ละสำเนียงได้ที่ Wiktionary
"โม่" เป็นรูปที่สื่อไทยใช้ ส่วน "มั่ว" ตามหลักราชบัณฑิตยสภา เช่นวิกิพีเดียไทยเขียนนามปากกาของนักเขียน 莫言 ว่า "มั่วเหยียน" "มก" คือเสียงแต้จิ๋วที่ผมถอดตามหลักการอ่าน "ม็อก" มาจากกวางตุ้งและแคะ "บ๊อก" มาจากฮกเกี้ยน ส่วน "หมัก" คือเสียงเวียดนามที่มาของชื่อ "หมักเทียนตื๊อ" ในเอกสารไทย
แซ่โม่ มาจากไหน
ที่มามีหลายสาย ผมแยกสิ่งที่มีเอกสารออกจากตำนาน
| สาย | เรื่องเล่า | สถานะ |
|---|---|---|
| ตำแหน่ง 莫敖 (โม่อ๋าว) | ขุนนางชั้นสูงของรัฐฉู่ในบันทึก《左传》(จั่วจ้วน) ดำรงโดยเชื้อพระวงศ์ฉู่ ลูกหลานใช้ชื่อตำแหน่งเป็นแซ่แล้วย่อเหลือ 莫 | มีเอกสาร |
| เมือง 鄚 (จีนกลาง เม่า) | ชาวเมืองแถวอำเภอเหรินชิว (任丘) เหอเป่ย์ ใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ แล้วตัดส่วน 阝 ออก | ตำนาน แต่ลำดับสกุลยกเป็นสายหลัก |
ที่อำเภอซินเฉิง กว่างซี ตระกูลโม่ปกครองในฐานะเจ้าเมืองถู่ซือ (土司 เจ้าเมืองชนพื้นเมืองที่ราชสำนักแต่งตั้ง) ตั้งแต่สมัยหยวนจนถึงปี 1906 ที่ว่าการซึ่งเริ่มสร้างในปี 1582 สมัย 莫镇威 (โม่เจิ้นเวย) ได้ฉายาว่า "พระราชวังต้องห้ามแห่งแดนจ้วง" นักวิชาการยังถกกันว่าตระกูลนี้เป็นชาวจ้วงหรือชาวฮั่นที่ย้ายมา
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมหลักคือจวี้ลู่ (钜鹿) แถบอำเภอผิงเซียง เหอเป่ย์ อีกแห่งที่ลำดับสกุลกล่าวถึงคือเจียงหลิง (江陵) ในหูเป่ย์ ซึ่งเคยเป็นศูนย์กลางของรัฐฉู่ ชื่อหอที่เว็บไซต์ตระกูลระบุว่าเก่าที่สุดคือ 钜鹿堂 (หอจวี้ลู่) ดูรายการชื่อหอได้ที่ เว็บไซต์ตระกูลโม่ (族谱网)
คนแซ่โม่ที่ชาวจีนภาคใต้ยกย่องมากคือ โม่เซวียนชิง (莫宣卿) ชาวเฟิงไค (封开) กวางตุ้ง ผู้สอบได้จอหงวนปี 851 ขณะอายุ 17 ปี ได้ชื่อว่าเป็นจอหงวนคนแรกของหลิ่งหนาน (ดินแดนทางใต้ของเทือกเขาหนานหลิ่ง) งานครบ 1,185 ปีวันเกิดท่านปี 2019 เผิงไป้รายงานว่า สมาคมตระกูลโม่เป็นผู้นำพิธี
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
สายแต้จิ๋วมาจากลำดับสกุล《海阳凤陇莫氏族谱》(จีนกลาง ไห่หยางเฟิ่งหล่งโม่ซื่อจู๋ผู่ — สมุดลำดับสกุลตระกูลโม่แห่งเฟิ่งหล่ง ไห่หยาง) ที่เว็บไซต์ตระกูลยกมา ผมจึงเล่าแบบมีเงื่อนไขว่า บรรพชนที่ย้ายเข้าแต้จิ๋วคือ 莫仕俊 (โม่ซื่อจวิ้น) บุตรชื่อ 莫凝 (โม่หนิง) สอบได้จิ้นซื่อ (ผู้สอบผ่านระดับสูงสุด) แล้วเป็นผู้ช่วยเจ้าเมืองแต้จิ๋ว เว็บไซต์ระบุปีสอบได้ว่า 1135 แต่ปีเกิดในลำดับสกุลเขียนรัชกาลกับปีขัดกันเอง ปีเหล่านี้จึงยังไม่ใช่ข้อยุติ ลูกหลานกระจายจากแต้อัวไปเตี่ยเอี๊ย (潮阳 จีนกลาง เฉาหยาง) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 จีนกลาง เจียหยาง)
หมู่บ้านของตระกูลที่ยังมีอยู่คือโม่หล่ง (莫陇村) ในตำบลอานปู้ (庵埠) แต้อัว ยังไม่ยืนยันว่าเป็นที่เดียวกับเฟิ่งหล่ง (凤陇) ในชื่อลำดับสกุล เว็บไซต์ตระกูลเล่าว่าก่อนสมัยซ่งใต้ ที่อานปู้มีหมู่บ้านแซ่โม่อยู่แล้ว คนแซ่โม่ในแต้จิ๋ว–ซัวเถา (汕头 จีนกลาง ซ่านโถว) รวมราว 8,300 คนตามเว็บไซต์ตระกูล ไม่ใช่สำมะโนทางการ
แซ่โม่กับประวัติศาสตร์ไทย: ตระกูลมักแห่งพุทไธมาศ
โม่จิ่ว (鄚玖 ค.ศ. 1655–1735) ที่เวียดนามเรียก Mạc Cửu และเอกสารไทยเรียกหมักกื๊ว เกิดที่เหลยโจว กวางตุ้ง เดิมใช้แซ่ 莫 ราวปี 1680 ท่านไม่ยอมอยู่ใต้ราชวงศ์ชิง จึงพาผู้คนล่องเรือลงใต้ ภายหลังสร้างเมือง ฮาเตียน (河仙 จีนกลาง เหอเซียน) ซึ่งพงศาวดารไทยเรียกว่า เมืองพุทไธมาศ ต่อมาท่านเปลี่ยนไปเขียนแซ่ด้วยอักษร 鄚 ซึ่งเป็นคนละตัวกับ 莫 เพื่อไม่ให้ปนกับราชวงศ์มักของเวียดนาม ป้ายศาลที่ฮาเตียนจึงเขียน 鄚
บุตรของท่านคือ หมักเทียนตื๊อ (鄚天赐) ตามชื่อที่เอกสารไทยใช้ ปีเกิดแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน สืบตำแหน่งเมื่อบิดาถึงแก่กรรมปี 1735 ชีวิตท่านพันกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ผู้มีพระชนกเป็นชาวแต้จิ๋ว แซ่แต้ (郑) จากเท่งไฮ้ (澄海 จีนกลาง เฉิงไห่) ลำดับเหตุการณ์ตาม Wikipedia ภาษาอังกฤษ และ แนวหน้า คือ
| ปี | เหตุการณ์ |
|---|---|
| หลัง 1767 | กรุงศรีอยุธยาแตก เจ้าจุ้ย เจ้านายอยุธยา หนีไปพึ่งฮาเตียน สมเด็จพระเจ้าตากสินฯ ทรงขอตัว แต่หมักเทียนตื๊อปฏิเสธ |
| 1771 | สมเด็จพระเจ้าตากสินฯ ทรงยกทัพตีเมืองพุทไธมาศ หมักเทียนตื๊อหนีไปเจียดิ่ญ (ไซ่ง่อน) |
| 1777 | หลังเจ้าตระกูลเหงียนถูกกบฏไตเซินสังหาร หมักเทียนตื๊อมาพึ่งกรุงธนบุรี ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ "พระยาราชาเศรษฐีญวน" |
| 1780 | ถูกจับกุม และถึงแก่กรรมระหว่างถูกคุมขังที่ธนบุรี |
สาเหตุที่ท่านถูกจับกุม บันทึกสองฝั่งไม่ตรงกัน ฝั่งเวียดนามว่าถูกใส่ร้ายด้วยหนังสือปลอมว่าคบคิดกับฝ่ายเหงียน ฝั่งไทยว่าท่านวางแผนหนีกลับฮาเตียนแล้วความแตก
ส่วนแซ่โม่ในไทยวันนี้ ในรายชื่อสมาคมสมาชิกของ สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011) ผมยังไม่พบสมาคมแซ่โม่ และยังไม่พบครอบครัวไทยเชื้อสายจีนที่มีแหล่งยืนยันชัดว่าเป็นแซ่นี้
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
ตามเว็บไซต์ตระกูล (สัดส่วนรายมณฑล) กว่างซีมีคนแซ่โม่มากที่สุดราว 36% และกว่างซี กวางตุ้ง กุ้ยโจว รวมกันราว 71%
บุคคลสำคัญแซ่โม่
| บุคคล | ยุค | บทบาท |
|---|---|---|
| โม่เซวียนชิง (莫宣卿) | ถัง | จอหงวนคนแรกของหลิ่งหนาน ปี 851 |
| 莫凝 (โม่หนิง) | ซ่ง | ผู้ช่วยเจ้าเมืองแต้จิ๋ว บรรพชนสายแต้จิ๋วตามลำดับสกุล |
| 莫镇威 | หมิง | เจ้าเมืองถู่ซือซินเฉิง |
| โม่จิ่ว (鄚玖 เดิมแซ่ 莫) | 1655–1735 | ผู้สร้างเมืองฮาเตียน (พุทไธมาศ) |
| หมักเทียนตื๊อ (鄚天赐) | ถึงแก่กรรม 1780 | ผู้ครองฮาเตียนรุ่นที่สอง "พระยาราชาเศรษฐีญวน" |
ธรรมเนียมและอาหาร
อาหารของแซ่นี้มีบันทึกจริง เผิงไป้เล่าไว้ ว่าเชฟชาวหยางโจว 莫德峻 (โม่เต๋อจวิ้น) กับบุตรชายสามคนเปิดครัวส่วนตัวที่เซี่ยงไฮ้ ซึ่งต่อมาเป็นร้านหยางโจวฟ่านเตี้ยน (扬州饭店) อาหารชุดนี้เรียกว่า 莫家菜 (จีนกลาง โม่เจียไช่ — อาหารตระกูลโม่) ส่วนในแต้จิ๋วผมยังไม่พบอาหารที่ผูกกับตระกูลโม่
ธรรมเนียมที่ชัดที่สุดคืองานวันเกิดจอหงวน (状元诞 จ้วงหยวนต้าน) ที่เฟิงไค ตรงกับวันที่ 17 เดือน 8 จันทรคติ ส่วนที่ฮาเตียนชาวจีนในพื้นที่ยังบูชาโม่จิ่วที่ศาล 鄚公廟
คำถามที่พบบ่อย
แซ่โม่ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 莫 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ส่วน 鄚 เป็นอักษรคนละตัว ตระกูลมักแห่งฮาเตียน (พุทไธมาศ) ซึ่งเดิมแซ่ 莫 เปลี่ยนมาใช้ 鄚 ภายหลัง
แซ่โม่ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "มก" (mog8) ซึ่งเป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย ส่วน "ม็อก" เป็นเสียงกวางตุ้ง
แซ่โม่ จีนกลางอ่านว่าอะไร?
จีนกลางอ่านว่า Mò สื่อไทยมักเขียน "โม่" ส่วนตามหลักราชบัณฑิตยสภาเขียน "มั่ว"
แซ่โม่ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกด Mo ตามจีนกลาง Mok หรือ Mock ตามกวางตุ้งและฮ่องกง Bok ตามฮกเกี้ยน และ Mạc ในภาษาเวียดนาม
แซ่โม่ มาจากไหน?
มาจากตำแหน่งขุนนาง 莫敖 ของรัฐฉู่ที่มีเอกสาร และอีกสายตามตำนานจากชื่อเมือง 鄚 ในเหอเป่ย์ ถิ่นเดิมหลักคือจวี้ลู่
บทสรุป
แซ่โม่พบไม่บ่อยในหมู่คนแต้จิ๋วในไทย สองเรื่องที่ควรจำคือสายแต้จิ๋วที่หมู่บ้านโม่หล่ง และตระกูลมักแห่งพุทไธมาศสมัยกรุงธนบุรี
ส่วนที่ยังไม่พบ ผมตั้งใจเว้นไว้ ถ้าบ้านคุณมีสมุดลำดับสกุล ป้ายหอ 钜鹿堂 ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากนี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- Wikipedia ภาษาอังกฤษ ว่าด้วยแซ่ Mo (莫)
- Wiktionary รายการอักษร 莫 พร้อมเสียงอ่านแต่ละสำเนียง
- เว็บไซต์ตระกูลโม่ บทความแซ่โม่ในแต้จิ๋ว ที่อ้างลำดับสกุล《海阳凤陇莫氏族谱》 (族谱网)
- เว็บไซต์ตระกูลโม่ ถิ่นเดิมและชื่อหอ (族谱网)
- เว็บไซต์ตระกูลโม่ สัดส่วนการกระจายตัวของแซ่ (族谱网)
- Wikipedia ภาษาอังกฤษ ว่าด้วย Mạc Thiên Tứ (หมักเทียนตื๊อ)
- แนวหน้า ฮาเตียน ภูมิเมืองพุทไธมาศ
- เผิงไป้ งานรำลึกวันเกิดโม่เซวียนชิง ปี 2019
- เผิงไป้ เรื่องเล่าร้านหยางโจวกับอาหารตระกูลโม่ ปี 2023
