แซ่ต๋วง แซ่ต้วน (段) มาจากไหน? ประวัติตระกูลต้วน จากเหอหนานสู่ทั่วแผ่นดินจีนและความเชื่อมโยงกับไทย

แซ่ที่เขียนว่า 段 คนไทยส่วนใหญ่เรียกว่า "แซ่ต้วน" ตามเสียงจีนกลาง (Duàn) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "ต๋วง" ซึ่งเป็นเสียงที่ผมถอดตามหลักภาษา ยังไม่พบครอบครัวไทยใช้เป็นชื่อแซ่ ประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 3.41 ล้านคน อยู่อันดับ 79 ของจีน

ชื่อ "ต้วน" คนไทยรู้จักผ่านสองทาง ทางแรกคือต้วนอี้ เจ้าชายแห่งต้าหลี่ในนิยายของกิมย้ง ซึ่งเป็นตัวละครแต่ง ทางที่สองคือสุสานนายพลต้วน ซีเหวิน บนดอยแม่สลอง จังหวัดเชียงราย บทความนี้เล่าทั้งสองเรื่องโดยแยกนิยายออกจากประวัติศาสตร์

ประเด็นสำคัญ

• 段 จีนกลางอ่านว่า ต้วน (Duàn) ตามหลักราชบัณฑิตเขียน ตฺวั้น แต้จิ๋วถอดเสียงว่า ต๋วง ภาษาอังกฤษสะกด Duan, Tuan, Tuen หรือ Doan
• อันดับ 79 ของจีน ประมาณการปี 2026 ราว 3.41 ล้านคน มีมากที่สุดในยูนนาน
• ต้นสายมีทั้งชาวฮั่นและชาวไป๋ ราชวงศ์ต้าหลี่ (937–1253) เป็นราชวงศ์แซ่ต้วนที่มีอยู่จริง ส่วนต้วนอี้ในนิยายกิมย้งเป็นตัวละครแต่ง
• เท่าที่พบ ในไทยแซ่นี้โยงกับชาวจีนยูนนานทางภาคเหนือ มากกว่าชาวแต้จิ๋ว
• ยังไม่พบบรรพชนแซ่ต้วนที่เข้ามาแต้จิ๋ว

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่ต้วน (แซ่ต๋วง)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	段 (ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน) แปลว่า "ท่อน" "ช่วง"
จีนกลาง	Duàn เสียงที่ 4 คนไทยทั่วไปเขียน ต้วน ตามหลักราชบัณฑิตเขียน ตฺวั้น
แต้จิ๋ว	ต๋วง (duang6) เป็นเสียงถอด ยังไม่พบใช้เป็นชื่อแซ่ในไทย
อันดับในจีน	อันดับ 79 (ข้อมูลทางการปี 2020)
จำนวนคน	ประมาณการปี 2026 ราว 3.41 ล้านคน
มณฑลที่มีมากที่สุด	ยูนนาน 云南

ตัวเลขจำนวนคนเป็นประมาณการจากสถิติทะเบียนบ้านของทางการจีน ไม่ใช่การนับจริง คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%

แซ่ต้วนเขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 段 แปลตรงตัวว่า "ท่อน" หรือ "ช่วง" แต่ในฐานะแซ่ ที่มาไม่เกี่ยวกับความหมายนี้

ที่คนไทยใช้จริงคือ "ต้วน" จากเสียงจีนกลาง ส่วนรูปตามหลักราชบัณฑิตคือ "ตฺวั้น" เช่นชื่อขุนศึกยุคสาธารณรัฐ 段祺瑞 (จีนกลาง ตฺวั้น ฉีรุ่ย)

สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า duang6 ผมถอดเป็น "ต๋วง" ตรวจกับพจนานุกรมแต้จิ๋วออนไลน์ mogherแล้วเป็นเสียงที่ใช้กับชื่อแซ่ คำอ่านทุกสำเนียงดูได้ที่ Wiktionary

แซ่ต้วนมาจากไหน

แซ่นี้ไม่ได้มีต้นเดียว ผมแยกเล่าเป็นสามสาย

สายกงชูต้วน แคว้นเจิ้ง

สายที่ตระกูลยกย่องมากที่สุดสืบจาก กงชูต้วน (共叔段 — จีนกลาง กงชูต้วน ต้วนผู้เป็นน้องชาย ที่หนีไปอยู่เมืองกง) โอรสองค์เล็กของเจ้าแคว้นเจิ้งในเหอหนาน ท่านพยายามชิงบัลลังก์จากพระเชษฐาแต่พ่าย เหตุการณ์ปี 722 ก่อน ค.ศ. นี้บันทึกอยู่ในพงศาวดาร《左传》 (จีนกลาง จั่วจฺวั้น) ลูกหลานบางสายใช้ชื่อ 段 เป็นแซ่ แคว้นเจิ้งนี้ยังเป็นต้นทางของ แซ่แต้ 郑

สายต้วนกานมู่ ลูกหลานเล่าจื๊อ

ตำรา《史记》 (สื่อจี้ บันทึกประวัติศาสตร์) เล่าว่า บุตรของเล่าจื๊อ ชื่อจง (宗) เป็นแม่ทัพแคว้นเว่ย ได้กินเมือง 段干 (ต้วนกาน) ตำราแซ่รุ่นหลังเล่าต่อว่าลูกหลานใช้ชื่อเมืองนี้เป็นแซ่ แล้วย่อเหลือ 段 ผู้เด่นของสายนี้คือ ต้วนกานมู่ (段干木) ปราชญ์ต้นยุคจั้นกั๋วที่ไม่ยอมรับตำแหน่งขุนนาง ส่วนเล่าจื๊อเองมีแซ่ 李 ลี้

สายชนชาติอื่น

อีกสายคือเซียนเปย์เผ่าต้วน (段部鲜卑) ในยุคสิบหกแคว้น และสายชาวไป๋แห่งต้าหลี่ ที่สืบจาก 段俭魏 (ต้วนเจี่ยนเว่ย) แม่ทัพของอาณาจักรหนานเจ้า (南诏) สมัยราชวงศ์ถัง แต่ชาติพันธุ์ของบรรพชนสายนี้ยังมีผู้ถกเถียง ส่วนข้อเสนออื่นเช่นเปลี่ยนมาจากแซ่ 殷 ผมถือเป็นข้อสันนิษฐาน ดูหน้าแซ่ 段 ของวิกิพีเดียจีนประกอบ

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมที่ใช้กว้างที่สุดคือ จิงจ้าว (京兆) หรือฉางอาน ปัจจุบันคือซีอาน อีกถิ่นคืออู่เวย (武威) ในกานซู่

ชื่อหอที่มีเรื่องเล่าน่าฟังที่สุดคือ 君轼堂 (จวินซื่อถัง) มาจากเรื่องที่เจ้าแคว้นเว่ยลุกขึ้นจับราวรถแสดงความเคารพทุกครั้งที่ผ่านประตูหมู่บ้านของต้วนกานมู่

เส้นทางลงใต้และแต้จิ๋ว

สมัยซ่ง แซ่ต้วนกระจายลงมาเจียงซี หูหนาน หูเป่ย์ และอานฮุย ใต้สุดที่ผมพบคือหลงเหยียน (龙岩) ในฝูเจี้ยน ซึ่งเว็บผังตระกูลแห่งหนึ่งเล่าว่ามีสายย้ายมาจากเจียงซีในปี 1327

ส่วนแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ผมยังไม่พบบรรพชนที่เข้ามาแต้จิ๋ว หมู่บ้าน หรือศาลบรรพชนแซ่ต้วนในแต้จิ๋วเลย ชื่อ "ต๋วง" ในบทความนี้จึงเป็นเสียงอ่านตามหลักภาษา ไม่ใช่ชื่อที่ผมพบว่าครอบครัวแต้จิ๋วใช้จริง

ราชวงศ์ต้าหลี่ ยุคของแซ่ต้วนในยูนนาน

ราชวงศ์ต้าหลี่เป็นเหตุผลสำคัญข้อหนึ่งที่ยูนนานมีคนแซ่ต้วนมากที่สุด ในปี 937 ต้วนซือผิง (段思平) ชาวไป๋ ตั้ง "ราชอาณาจักรต้าหลี่" (大理国) ราชวงศ์นี้นับถือพุทธศาสนาอย่างมาก ได้สมญาว่า "妙香国" (จีนกลาง เมี่ยวเซียงกั๋ว — แดนหอมแห่งธรรม) กษัตริย์หลายพระองค์สละราชสมบัติออกผนวช ช่วงหลังตระกูลเกา (แซ่กอ 高) กุมอำนาจจริง ปี 1253 มองโกลยึดต้าหลี่ ตระกูลต้วนยังปกครองท้องถิ่นภายใต้มองโกลและราชวงศ์หยวนต่อมา จนกองทัพหมิงตีได้ในปี 1382 ลำดับกษัตริย์ดูเทียบได้ที่ อาณาจักรต้าหลี่ ใน Wikipedia

ส่วน ต้วนอี้ (段誉) ตัวเอกนิยาย《天龙八部》 (จีนกลาง เทียนหลงปาปู้ — แปดเทพอสูรมังกรฟ้า) ของกิมย้ง เป็นตัวละครแต่ง ไม่ใช่บุคคลในประวัติศาสตร์ บางคนเชื่อว่าได้เค้ามาจากพระเจ้าต้วนเจิ้งเหยียน (段正严 ครองราชย์ 1108–1147) ซึ่งมีพระนามอีกชื่อว่า 段和誉 แต่เป็นเพียงการตีความของนักอ่าน

แซ่ต้วนในประเทศไทย

ผมไม่พบสมาคมแซ่ 段 ในรายชื่อของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลเก่าราวปี 2009–2011) ความเชื่อมโยงที่เด่นที่สุดคือ นายพลต้วน ซีเหวิน (段希文 จีนกลาง ต้วนซีเหวิน) ชาวอำเภออี๋เหลียง ยูนนาน แม่ทัพกองทัพที่ 5 ของกองกำลังก๊กมินตั๋งที่ตกค้าง ซึ่งคนไทยรู้จักในชื่อ "กองพล 93"

ปี 1961 ไต้หวันอพยพทหารบางส่วนกลับ แต่กองทัพที่ 5 ของท่านเลือกอยู่ต่อและเข้าสู่ภาคเหนือของไทย ตั้งกองบัญชาการที่ดอยแม่สลอง ตั้งแต่ปี 1963 ขึ้นกับรัฐบาลไทยในฐานะกองกำลังป้องกันตนเองบนพื้นที่สูง แลกกับสิทธิอยู่อาศัยและสัญชาติไทย ท่านสั่งเสียให้หลุมศพหันหน้าไปทางประเทศจีน และฝังบนเนินเขาแม่สลอง แหล่งที่อ่านยังไม่ระบุปีเกิดและปีถึงแก่กรรม

เรื่องนี้ผมสรุปจากโซหู่ เรื่องเมืองแม่สลอง ฟีนิกซ์ เรื่องฐานทัพสุดท้ายในสามเหลี่ยมทองคำ และฐานเศรษฐกิจ เรื่องดอยแม่สลอง ทุกวันนี้หมู่บ้านสันติคีรี อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย มีลูกหลานทหารจีนยูนนานอาศัยอยู่มาก และ "สุสานนายพลต้วน" เป็นจุดที่นักท่องเที่ยวไปเยือน ผมคิดว่าครอบครัวไทยที่ใช้ชื่อต้วนส่วนใหญ่น่าจะมีรากจากยูนนานมากกว่าแต้จิ๋ว แต่เป็นข้อสันนิษฐาน ผมยังไม่พบแหล่งยืนยันว่านามสกุลไทยใดมาจากแซ่ต้วน

บุคคลสำคัญแซ่ต้วน

ชื่อ	ยุค	ความสำคัญ
กงชูต้วน 共叔段	ชุนชิว	โอรสแคว้นเจิ้ง ต้นสายตามธรรมเนียมตระกูล
ต้วนกานมู่ 段干木	ต้นจั้นกั๋ว	ปราชญ์แคว้นเว่ย ต้นเรื่องหอ 君轼堂
ต้วนซือผิง 段思平	893–944	ปฐมกษัตริย์ราชวงศ์ต้าหลี่
ตฺวั้น ฉีรุ่ย 段祺瑞	1865–1936	ขุนศึกเป่ยหยาง นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐจีนยุคต้น
ต้วน ซีเหวิน 段希文	ไม่ระบุปี	แม่ทัพกองทัพที่ 5 ผู้ตั้งถิ่นฐานที่ดอยแม่สลอง

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

ผมไม่พบอาหารประจำแซ่ต้วนที่มีเอกสารรองรับ

ศาลบรรพชนตระกูลต้วนที่อำเภอซู่ซง อานฮุย (สร้างปี 1816) มีคำขวัญว่า 读书志在圣贤，非徒科第为官 แปลว่า เรียนหนังสือเพื่อเป็นปราชญ์ ไม่ใช่เพียงสอบเป็นขุนนาง อ่านต่อได้ในบทตีความคำสอนตระกูลต้วน

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ต้วนมาจากไหน?

สายหลักชาวฮั่นมาจากกงชูต้วน โอรสแคว้นเจิ้งในเหอหนาน อีกสายสืบถึงลูกหลานเล่าจื๊อ และยังมีสายชาวไป๋ที่ตั้งราชวงศ์ต้าหลี่ในยูนนาน ปัจจุบันยูนนานมีคนแซ่ต้วนมากที่สุด

แซ่ต้วนภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 段 ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน แปลทั่วไปว่า "ท่อน" หรือ "ช่วง"

แซ่ต้วนแต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า duang6 ถอดเสียงเป็นไทยว่า "ต๋วง" ตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย

แซ่ต้วนจีนกลางอ่านว่าอะไร?

อ่านว่า Duàn เสียงที่ 4 สื่อไทยทั่วไปเขียน "ต้วน" ส่วนตามหลักราชบัณฑิตเขียน "ตฺวั้น"

ต้วนอี้ในนิยายกิมย้งเป็นคนจริงหรือไม่?

ไม่ใช่ ต้วนอี้เป็นตัวละครแต่งในนิยาย《天龙八部》 ส่วนราชวงศ์ต้าหลี่แซ่ต้วนมีอยู่จริงในปี 937–1253

แซ่ต้วนภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดว่า Duan (จีนแผ่นดินใหญ่) Tuan (ไต้หวัน) Tuen (ฮ่องกง) หรือ Doan (เวียดนาม)

บทสรุป

สำหรับคนไทย ภาพที่ใกล้ตัวที่สุดของแซ่ต้วนคือดอยแม่สลองกับนายพลต้วน ซีเหวิน มากกว่าแต้จิ๋ว ภาพรวมของแซ่อื่นดูได้ที่ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026

ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่ต้วนและมีเรื่องเล่าหรือสมุดลำดับสกุลที่ต่างจากนี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• หน้าแซ่ 段 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• อาณาจักรต้าหลี่ (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
• บทตีความคำสอนตระกูลต้วน ศาลบรรพชนเฟิงเซียงอี้ (锦秋文谱)
• ทำความรู้จักเมืองแม่สลอง และนายพลต้วน ซีเหวิน (โซหู่ 2019)
• สำรวจสามเหลี่ยมทองคำ ฐานทัพสุดท้ายของกองทัพก๊กมินตั๋ง (ฟีนิกซ์ 2008)
• บทความเรื่องดอยแม่สลองและสุสานนายพลต้วน (ฐานเศรษฐกิจ)
• คำอ่านอักษร 段 ทุกสำเนียง (Wiktionary)
• พจนานุกรมแต้จิ๋วออนไลน์ อักษร 段 (mogher)