แซ่เที้ยง แซ่เถียน (田) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเถียน จากซานตงสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่ 田 เป็นอักษรที่เขียนง่ายที่สุดตัวหนึ่งในบรรดาแซ่จีน หน้าตาเหมือนแปลงนาที่ถูกแบ่งเป็นสี่ช่อง จีนกลางอ่านว่า "เถียน" (Tián) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วถอดเสียงเป็น "เที้ยง" (เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่าน ยังไม่พบการใช้จริงในเอกสารไทย) บทความนี้เรียกแซ่ว่าเที้ยงตามเสียงแต้จิ๋ว ส่วนชื่อบุคคลในประวัติศาสตร์ใช้เสียงจีนกลาง ปี 2026 คาดว่ามีคนแซ่นี้ราว 7.3 ล้านคน อยู่อันดับ 34 ของจีน

แซ่เที้ยงแตกจากตระกูลเจ้าแคว้นเฉิน ต้นสายเดียวกับแซ่ตั้ง 陈 และเคยยึดแคว้นฉีได้ทั้งแคว้น ส่วนในเมืองไทย ผมต้องบอกตรง ๆ ว่ายังหาข้อมูลได้น้อยมาก

ประเด็นสำคัญ

• แซ่ 田 จีนกลางอ่านเถียน แต้จิ๋วถอดเสียงเป็นเที้ยง และเป็นคนละแซ่กับ 程 ที่แต้จิ๋วอ่านเที้ย
• สายหลักแตกจากตระกูลเจ้าแคว้นเฉิน 陈 ผ่านเฉินหวาน จึงนับเป็นลูกหลานพระเจ้าซุ่นเหมือนแซ่ตั้ง
• ชื่อหอที่พบมากคือ 紫荆堂 (หอต้นจื่อจิง) มาจากเรื่องพี่น้องที่เลิกแบ่งมรดก
• ในแต้จิ๋วเป็นแซ่เล็ก ราว 17,780 คน ราวหนึ่งหมื่นอยู่ที่โผวเล้ง
• ในไทยยังไม่พบสมาคมหรือบุคคลแซ่นี้ที่ยืนยันได้

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนของแซ่เที้ยง

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	田 (ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน) แปลว่า "นา"
จีนกลาง	Tián · เถียน
แต้จิ๋ว	tiang5 · เที้ยง (ถอดเสียง ยังไม่พบใช้ในไทย)
อันดับในจีน	34 (อันดับทางการปี 2020)
จำนวนคน	ราว 7.3 ล้านคน ประมาณการปี 2026 ±10%
ชื่อหอ	紫荆堂 (จื่อจิงถัง หอต้นจื่อจิง)

เขียนและอ่านอย่างไร

แซ่ 田 แปลว่า "นา" แต่แซ่มาจากชื่อที่ดิน ไม่ใช่อาชีพทำนา จีนกลางอ่านว่าเถียน สำเนียงแต้จิ๋วอ่านเสียงแบบหนังสือว่า tiang5 ถอดเป็นไทยได้ว่า เที้ยง ซึ่งเป็นการถอดเสียงตามหลัก

ที่ต้องระวังมีสามอย่าง

• เที้ยง (田) ไม่ใช่เที้ย (程) ต่างกันแค่ตัวสะกด จีนกลางของ 程 คือเฉิง ดู แซ่เที้ย แซ่เฉิง
• ถ้าถอดเป็น "เถียง" จะไม่ตรงกับวรรณยุกต์แต้จิ๋วเสียงที่ 5 และพ้องกับคำไทยว่าเถียง (โต้แย้ง) จึงไม่ใช้ในบทความนี้
• อักษร 田 มีเสียงพูดแต้จิ๋วอีกเสียงคือ cang5 คล้าย "ชั้ง" ที่แปลว่านา บางเว็บไซต์ใช้เป็นแซ่ด้วย ถ้าอากงอาม่าเรียกแซ่ตัวเองว่าชั้ง ก็อาจเป็น 田 ได้ ในมาเลเซียบางครอบครัวสะกด Chan ซึ่งซ้ำกับแซ่ตั้ง 陈 แบบกวางตุ้ง

แซ่เที้ยงมาจากไหน

สายหลักที่บันทึกไว้ชัดที่สุดแตกมาจากตระกูลเจ้าแคว้นเฉิน (陈) ต้นสายเดียวกับแซ่ตั้ง เมื่อราว 672 ปีก่อนคริสตกาล เกิดความขัดแย้งในราชสำนักแคว้นเฉิน เฉินหวาน (陈完) โอรสของเจ้าแคว้น จึงหนีไปแคว้นฉี (齐 ฉี) ในซานตง เจ้าแคว้นฉีจะตั้งให้เป็นขุนนางชั้นสูง แต่ท่านขอรับเพียงตำแหน่งดูแลช่าง และได้ที่ดินชื่อ "เถียน" จึงใช้เป็นแซ่

วิกิพีเดียภาษาจีน เสริมว่า ในภาษาจีนโบราณ 陈 กับ 田 ออกเสียงใกล้กัน พงศาวดารจึงเรียกคนเดียวกันได้ทั้งสองแซ่ คนแซ่เที้ยงสายนี้จึงนับเป็นลูกหลานพระเจ้าซุ่น (舜) เช่นเดียวกับแซ่ตั้ง ดูต้นทางได้ที่ แซ่ตั้ง แซ่เฉิน

แต่ 田 ไม่ได้มาจากบรรพชนคนเดียว ตำราแซ่เล่าว่ายังมีสายขุนนางดูแลที่นาก่อนยุคฉิน สายเจ้าเมืองพื้นเมืองซือโจว (思州) ในกุ้ยโจวที่ปกครองตั้งแต่ปี 1107 จนราชสำนักหมิงยกเลิกตำแหน่งใหญ่ราวปี 1413 และสายชนกลุ่มน้อยที่ใช้แซ่ฮั่น

"田氏代齐" (เถียนซื่อไต้ฉี) ตระกูลที่ยึดทั้งแคว้น

ลูกหลานเฉินหวานสะสมอำนาจในแคว้นฉีทีละรุ่น จนปี 391 ก่อนคริสตกาล เถียนเหอ (田和) เนรเทศเจ้าแคว้นสายเดิมแล้วตั้งตนเป็นเจ้าแคว้นเอง ประวัติศาสตร์จีนเรียกว่า "田氏代齐" ตระกูลเถียนแทนที่ฉี

ยุคนั้นมีเถียนจี้ (田忌) เจ้าของนิทานแข่งม้าที่ซุนปินแนะวิธีจัดลำดับม้า และ เถียนตัน (田单) ผู้กู้แคว้นฉีจากแคว้นเยียน อ่านเพิ่มที่ Tian Dan ในวิกิพีเดีย

เถียนเหิงกับ 500 วีรชน และแซ่ "第五"

เมื่อราชวงศ์ฮั่นรวมแผ่นดิน เถียนเหิง (田横) ราชาองค์สุดท้ายของฉี ไม่ยอมสวามิภักดิ์และฆ่าตัวตายในปี 202 ก่อนคริสตกาล ผู้ติดตาม 500 คนบนเกาะก็ยอมตายตาม สวีเปยหง (徐悲鸿) วาดเรื่องนี้เป็นภาพสีน้ำมันชื่อดัง อ่านประวัติได้ที่ Tian Heng ในวิกิพีเดีย

ต่อมาฮั่นเกาจู่ย้ายตระกูลใหญ่ของหกแคว้นไปแถบกวนจง ตระกูลเถียนถูกเรียกตามลำดับเป็นตระกูลที่หนึ่ง (第一) ถึงที่แปด (第八) จึงเกิดแซ่ "第五" (ตี้อู่) ที่สืบจากแซ่เที้ยง

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมที่พบบ่อยคือ เยี่ยนเหมิน (雁门) ปัจจุบันคืออำเภอไต้ (代县) ในซานซี และเป่ยผิง (北平) ในเหอเป่ย บางสายใช้ชื่อหอตามถิ่นเดิม แต่ชื่อหอที่รู้จักทั่วไปคือ 紫荆堂 (จื่อจิงถัง) ที่มาอยู่ในหนังสือ《续齐谐记》(ซวี่ฉีเสียจี้) สมัยเหลียง เถียนเจิน (田真) กับน้องชายสองคนตกลงจะแบ่งมรดก แม้ต้นจื่อจิงหน้าบ้านก็จะผ่าเป็นสามส่วน รุ่งเช้าต้นไม้เหี่ยวแห้งเหมือนถูกไฟเผา เถียนเจินกล่าวว่า ต้นไม้ลำต้นเดียวกันยังเศร้าจนตายเมื่อรู้ว่าจะถูกแยก คนเราจะสู้ต้นไม้ไม่ได้หรือ พี่น้องจึงเลิกแบ่ง ต้นไม้ก็งอกงามอีกครั้ง

ตั้งแต่นั้น 紫荆 เป็นสัญลักษณ์ความสามัคคีของพี่น้องแซ่เที้ยง ป้ายหน้าบ้านอย่าง 紫荆传芳 (จื่อจิงฉวนฟาง) บอกว่าเป็นบ้านแซ่นี้

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

ข้อมูลเรื่องแต้จิ๋วที่ผมพบมาจากบทความท้องถิ่น ต้นสายแซ่เที้ยงในแต้จิ๋ว (澄海在线) ผมยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน บทความนี้เล่าว่าเข้ามาสองทาง ทางแรกคือสายหนิงฮว่า ฝูเจี้ยน ปลายสมัยซ่งย้ายมาแต้อัว (潮安) แล้วแตกไปเหมยโจวและฮุยไล้ (惠来 จีนกลาง ฮุ่ยไหล) ทางที่สองคือสายผูเถียน ฝูเจี้ยน กลางสมัยหยวน (ค.ศ. 1320 ถึง 1335) ที่ย้ายไปอยู่ฮุยไล้

บทความระบุว่าแซ่เที้ยงเป็นอันดับ 83 ของเขตแต้จิ๋ว ราว 17,780 คน (ไม่ระบุปีสำรวจ) กระจุกที่ โผวเล้ง (普宁 จีนกลาง ผู่หนิง) ราว 1 หมื่นคน โดยเฉพาะตำบลเกาปู้ (高埔) ที่เหลือกระจายที่เหราผิง (饶平) เจียซี (揭西) ฮุยไล้ และซัวเถา (汕头 จีนกลาง ซ่านโถว) ส่วนเท่งไฮ้ (澄海 จีนกลาง เฉิงไห่) มีราวร้อยคน ดู แผนที่การปกครองเท่งไฮ้

ผมยังไม่พบชื่อต้นสายแซ่เที้ยงที่เกาปู้ ถ้าลูกหลานรู้ ช่วยแจ้งมาได้ครับ

แซ่เที้ยงในเมืองไทย

ผมยังไม่พบสมาคมแซ่เที้ยงในไทยโดยเฉพาะ และยังไม่พบบุคคลหรือนามสกุลไทยที่มีแหล่งยืนยันชัดว่ามาจากแซ่ 田

สิ่งที่เชื่อมกับไทยคือ แซ่เที้ยงเป็นหนึ่งในสิบแซ่ลูกหลานพระเจ้าซุ่น (舜裔) ร่วมกับ 陈 และ 胡 ในกรุงเทพฯ มีสมาคม 泰國舜裔總會 และสมัชชาโลกครั้งที่ 24 เคยจัดที่กรุงเทพฯ ตามข่าว ลูกหลานพระเจ้าซุ่นพบกันที่กรุงเทพฯ แต่ผมยังไม่ยืนยันว่าครอบครัวแซ่เที้ยงในไทยเป็นสมาชิก แซ่ร่วมสายอ่านได้ที่ แซ่โอ๊ว

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

ภาพรวมแซ่ทั้งหมดดูได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับ ปี 2026 ส่วนมณฑลที่มีคนแซ่เที้ยงมากที่สุด แหล่งข้อมูลยังขัดกัน เว็บไซต์ตระกูลเถียน ว่าเหอเป่ยราว 11% แหล่งอื่นว่าหูหนานหรือเหอหนาน จึงไม่ฟันธง ตัวเลข 7.3 ล้านเป็นค่าประมาณที่ปรับเทียบกับสถิติทางการ

บุคคลสำคัญแซ่เที้ยง

บุคคล	ยุค	บทบาท
เถียนเหอ 田和	ศตวรรษที่ 4 ก่อน ค.ศ.	ผู้ตั้งราชวงศ์เถียนในแคว้นฉี
เมิ่งฉางจวิน 孟尝君 (เถียนเหวิน 田文)	จ้านกั๋ว	หนึ่งในสี่เจ้าชายแห่งจ้านกั๋ว
เถียนเจียปิ่ง 田家炳	1919 ถึง 2018	นักอุตสาหกรรมชาวแคะ ผู้ใจบุญด้านการศึกษา

เมิ่งฉางจวิน ตามตำนานมี "食客三千" (สือเค่อซานเชียน) หรือผู้ติดตามสามพันคน อ่านเพิ่มที่ Lord Mengchang ในวิกิพีเดีย ส่วนเถียนเจียปิ่ง ดู ประวัติในวิกิพีเดีย

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

กลอนคู่ที่บ้านแซ่เที้ยงนิยมติดคือ 荆树有花兄弟乐，砚田无税子孙耕 แปลว่า ต้นจื่อจิงออกดอก พี่น้องเป็นสุข นาแห่งหมึกและแท่นฝน (หมายถึงการศึกษา) ไม่ต้องเสียภาษี ลูกหลานจงไถหว่านไปเถิด

ลำดับชื่อรุ่น (字辈 จีนกลาง จื้อเป้ย) ที่ผมพบมาจากสายหูหนานและหูเป่ย ยังไม่พบของสายแต้จิ๋ว และไม่พบอาหารที่เป็นของแซ่เที้ยงโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เที้ยงภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 田 ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน แปลว่า "นา"

แซ่เที้ยงแต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

เสียงแบบหนังสือคือ tiang5 ถอดเป็นไทยว่าเที้ยง (ยังไม่พบการใช้ในเอกสารไทย) ส่วนเสียงพูด cang5 คล้ายชั้ง แปลว่านา

แซ่เที้ยงจีนกลางอ่านว่าอะไร?

อ่านว่า เถียน (Tián) ต่างจากแซ่ 程 ที่จีนกลางอ่านว่าเฉิง และแต้จิ๋วอ่านว่าเที้ย

แซ่เที้ยงมาจากไหน?

สายหลักแตกจากตระกูลเจ้าแคว้นเฉิน (陈) ต้นสายเดียวกับแซ่ตั้ง เมื่อเฉินหวานหนีไปแคว้นฉีเมื่อราว 672 ปีก่อนคริสตกาลและได้ที่ดินชื่อเถียน ลูกหลานบางสายลงใต้เข้าแต้จิ๋วผ่านฝูเจี้ยนสมัยซ่งและหยวน

แซ่เที้ยงภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

Tian ตามพินอิน ไต้หวันใช้ Tien หรือ T'ien ฮ่องกงใช้ Tin และในมาเลเซียบางครอบครัวใช้ Chan

บทสรุป

แซ่เที้ยงมีเรื่องตั้งแต่การลี้ภัยของเฉินหวาน การยึดแคว้นฉี จนถึงป้ายจื่อจิงหน้าบ้าน ในแต้จิ๋วมีศูนย์กลางที่เกาปู้

สำหรับเมืองไทย ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้ ถ้าบ้านคุณแซ่ 田 เรียกแซ่ตัวเองว่าเที้ยง ชั้ง หรือเถียน อากงมาจากเกาปู้ โผวเล้ง ฮุยไล้ หรือถิ่นแคะ แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 田姓 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• Tian (surname) (Wikipedia)
• 田 คำอ่านแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน กวางตุ้ง แคะ (Wiktionary)
• 陈氏分支宋末入潮——田姓源流 (澄海在线)
• 田姓分布 (炎黄田氏网 เว็บไซต์ตระกูล)
• 虞舜后裔相聚曼谷 (族谱网 ตีพิมพ์ซ้ำจาก《上虞日报》)