แซ่ 曾 คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วเรียกว่า แซ่จัง ส่วนในจีนกลางอ่านว่า เจิง (zēng) ชื่ออังกฤษ Zeng, Tseng หรือ Tsang มักเป็นแซ่นี้ ส่วน Chan ต้องดูอักษรจีนก่อน เพราะส่วนใหญ่เป็นแซ่ 陈 ตัวอักษรนี้เมื่อเป็นแซ่อ่านว่า เจิง ไม่ใช่ เฉิง (céng) ที่แปลว่า "เคย"
ปัจจุบันมีคนแซ่นี้ในจีนประมาณ 8.2 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อยู่อันดับ 32 ของจีน เป็นแซ่ของเจิงจื่อ ศิษย์เอกของขงจื่อ และสายแต้จิ๋วมีหมู่บ้านใหญ่ในเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ที่ลูกหลานในไทยยังรวมตัวกันไหว้เทพประจำหมู่บ้านทุกปี
แซ่จัง หรือแซ่เจิง (曾) มีที่มาจากแคว้นเจิง (鄫) ในซานตง เมื่อแคว้นล่มในปี 567 ก่อน ค.ศ. ลูกหลานตัดส่วนที่หมายถึงเมืองออกจากชื่อแคว้นแล้วใช้เป็นแซ่ บรรพชนที่คนแซ่นี้เคารพที่สุดคือเจิงจื่อ (曾子) ศิษย์ขงจื่อ ปัจจุบันมีราว 8.2 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) ส่วนสายแต้จิ๋ว หนังสือตระกูลบางฉบับเล่าว่ามาจากหนานเฟิง เจียงซี แล้วตั้งหมู่บ้านใหญ่ในแต้อัวและเท่งไฮ้
ประเด็นสำคัญ
- 曾 สำเนียงแต้จิ๋วที่ใช้เป็นแซ่อ่านว่า จัง จีนกลางอ่านว่า เจิง อย่าสับสนกับแซ่เจ็ง (钟) ซึ่งเป็นคนละแซ่
- แซ่นี้มาจากการ "ตัดเมืองออกจากชื่อแคว้น" คือตัดอักษร 阝 ออกจาก 鄫
- แคว้นเจิงอีกแห่งที่หูเป่ย ซึ่งขุดพบสุสานเจิงโหวอี่ ทำให้นักวิชาการบางส่วนเห็นว่าแซ่นี้อาจไม่ได้มีต้นสายเดียว
- ลูกหลานแซ่เจิงใช้ชื่อหอบรรพชนจากคำสอนของเจิงจื่อ เช่น ซานสิ่งถัง ที่แปลว่า "หอสามตรวจตน"
- สายแต้จิ๋วมีหมู่บ้านใหญ่ที่ฝูหยาง (浮洋) ในแต้อัว และหมู่บ้านโต่วเท้าในเท่งไฮ้ และมีสมาคมของลูกหลานโต่วเท้าในไทย
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนของแซ่จัง แซ่เจิง
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 曾 (ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | เจิง (zēng) |
| แต้จิ๋ว | จัง (zang1) |
| อันดับในจีน | 32 (อันดับทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 8.2 ล้านคน (ประมาณการ ±10% คือระหว่าง 7.4 ถึง 9.0 ล้านคน) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | หูหนาน ตามแหล่งข้อมูลเว็บจีนหลายแห่ง |
เขียนและอ่านอย่างไร
ในภาษาไทยเขียนได้ทั้ง "แซ่จัง" (ตามเสียงแต้จิ๋ว) และ "แซ่เจิง" (ตามเสียงจีนกลาง) ภาษาอังกฤษที่พบในครอบครัวไทยเชื้อสายจีนคือ Chang, Jung หรือ Sae-Jung
ที่ต้องระวังคือ "เจ็ง" เป็นเสียงอ่านแบบหนังสือของ 曾 ในแต้จิ๋ว แต่เมื่อเป็นแซ่ไม่ใช้เสียงนี้ แซ่เจ็ง 钟 เป็นคนละแซ่ และในเอกสารไทย "แซ่เจ็ง" มักหมายถึง 郑 ของคนไหหลำ ซึ่งจีนกลางอ่านว่า เจิ้ง ก็เป็นอีกแซ่หนึ่ง ให้ดูที่ตัวอักษรเป็นหลักครับ
แซ่นี้มาจากไหน
ที่มาหลักตามตำราแซ่คือแคว้นเจิง (鄫 — จีนกลาง เจิง) ซึ่งตามตำนานพระเจ้าเส้าคัง (少康 — จีนกลาง เส้าคัง) แห่งราชวงศ์เซี่ยทรงตั้งโอรสให้ครอง ส่วนตัวแคว้นเจิงมีชื่ออยู่ในบันทึกยุคชุนชิว
ปี 567 ก่อน ค.ศ. แคว้นจวี่ (莒 — จีนกลาง จวี่) ตีแคว้นเจิงแตก องค์รัชทายาทอู (太子巫 — จีนกลาง ไท่จื่ออู) หนีไปพึ่งแคว้นหลู่ ลูกหลานจึงใช้ชื่อแคว้นเดิมเป็นแซ่ แต่ตัดอักษร 阝 ที่หมายถึงเมืองออก เหลือเป็น 曾 ตำราแซ่เล่าว่าเป็นการบอกว่าไม่มีบ้านเมืองแล้ว แต่ไม่ลืมราก
อีกสายหนึ่งที่น่าสนใจคือแคว้นเจิงแห่งสุยโจว (随州 — จีนกลาง สุยโจว) มณฑลหูเป่ย สุสานของเจิงโหวอี่ (曾侯乙 — จีนกลาง เจิงโหวอี่) ที่พบในปี 1977 มีอายุราว 433 ก่อน ค.ศ. และมีชุดระฆังสำริดที่เป็นสมบัติชิ้นเอกของจีน เรื่องสุสานนี้มีบันทึกในวิกิพีเดีย แหล่งตระกูลมักบอกว่าแซ่เจิงมีต้นสายเดียว แต่ วิกิพีเดียจีนเรื่องแซ่เจิง เห็นว่าอาจมีหลายต้นสาย
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูลมีสามแห่งหลัก คือหลู่จวิ้น (鲁郡) ที่ซานตงอันเป็นบ้านของเจิงจื่อ เทียนสุ่ย (天水) ทางตะวันตกเฉียงเหนือ และหลูหลิง (庐陵) ในเจียงซี ที่เจิงจวี้ (曾据 — จีนกลาง เจิงจวี้) พาญาติกว่าพันคนลงใต้มาตั้งหลักราวปี ค.ศ. 9 ถึง 10
ชื่อหอของแซ่นี้มาจากคำสอนของเจิงจื่อเอง เช่น ซานสิ่งถัง (三省堂) จากประโยค "ข้าตรวจตนวันละสามข้อ" คือทำงานให้ผู้อื่นซื่อตรงไหม คบเพื่อนจริงใจไหม ทบทวนสิ่งที่ครูสอนหรือยัง และจุยหย่วนถัง (追远堂) จากคำสอนเรื่องระลึกถึงบรรพชน
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
สายหลงซาน (龙山 — จีนกลาง หลงซาน) ในเฉวียนโจว ฝูเจี้ยน เริ่มจากเจิงเหยียนซื่อ (曾延世 — จีนกลาง เจิงเหยียนซื่อ) ปลายราชวงศ์ถัง ส่วนชาวแคะแซ่เจิงก็เข้าไปอยู่ในกวางตุ้งตะวันออก
สำหรับสายแต้จิ๋ว เว็บไซต์ของตระกูลที่อ้างบทนำหนังสือตระกูลปี 1614 เล่าว่ามีต้นสายคือเจิงจั้วชาง (曾祚昌 — จีนกลาง เจิงจั้วชาง) จากหนานเฟิง (南丰 — จีนกลาง หนานเฟิง) เจียงซี บ้านเกิดของเจิงก่ง บุตรของท่านเป็นต้นสายของหลายหมู่บ้าน เช่น หลีถัง (骊塘) ในแต้อัว (潮安 — จีนกลาง เฉาอาน) โต่วเท้าในเท่งไฮ้ และซาหล่ง (砂陇) ส่วนหมู่บ้านเล้งบ้วย (陇尾 — จีนกลาง หล่งเหว่ย) หรือหล่งเหม่ย (陇美) ในตำบลฝูหยาง มีคนแซ่เจิงหลายพันคน
ผมยังไม่เห็นหนังสือต้นฉบับ และอีกแหล่งเล่าว่าเล้งบ้วยตั้งปี 1275 โดยคนแซ่เจิงจากผูเถียน (莆田) ฝูเจี้ยน ตามที่ผมเล่าในบทความโต่วเท้า ทั้งสองเรื่องจึงยังต้องตรวจ
หมู่บ้านที่ผมเคยเขียนถึงแล้วคือโต่วเท้า (渡头 — จีนกลาง ตู้โถว) ในเท่งไฮ้ ซึ่งตามบันทึกย้ายมาจากเล้งบ้วยในปี 1373 เรื่องแป๊ะกงประจำหมู่บ้านและสายสกุล อ่านต่อได้ที่ หมู่บ้านโต่วเท้ากับแป๊ะกงกำเทียนไต่ตี่ของสกุลจัง ส่วนใครอยากรู้ว่าเท่งไฮ้อยู่ตรงไหนของแต้จิ๋ว ผมเขียนไว้ใน แผนที่เขตปกครองเท่งไฮ้
แซ่จังในเมืองไทย
ผมยังไม่พบข้อมูลสมาคมตระกูลเจิงระดับประเทศในไทยจากแหล่งที่ค้นได้ ทั้งปีก่อตั้ง ที่ตั้ง และนายกสมาคม จึงยังสรุปไม่ได้ว่ามีหรือไม่
สิ่งที่มีหลักฐานคือสมาคมตระกูลเจิงหมู่บ้านโต้วเห้า (图濠 — จีนกลาง ถูหาว ชื่อเดิมของโต่วเท้า) ในไทย ซึ่งตามข่าวสื่อชาวจีนในไทยระบุว่าก่อตั้งมากว่า 50 ปี จัดงานวันเกิดแป๊ะกงกำเทียนไต่ตี่ทุกปี ในปี 2026 มีผู้ร่วมงานกว่า 50 โต๊ะ ของไหว้มีหมี่ผัดเจและซาลาเปาลูกท้อ
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
คนแซ่เจิงส่วนใหญ่อยู่ทางใต้ของแม่น้ำแยงซี ตามเว็บจีนหลายแห่ง มณฑลหูหนานมีมากที่สุด รองลงมาคือเสฉวน กวางตุ้ง เจียงซี
ศาลเจิงจื่อที่เจียเสียง (嘉祥 — จีนกลาง เจียเสียง) เป็นศูนย์กลางพิธีไหว้เจิงจื่อ ตามข่าวพิธีรำลึกที่ศาลเจิงจื่อ ปี 2025 ที่นี่จัดพิธีครบรอบวันเกิดเจิงจื่อ 2,530 ปี พิธีประจำปีตรงกับวันที่ 12 เดือน 10 ตามปฏิทินจีนซึ่งถือเป็นวันเกิดของท่าน
บุคคลสำคัญแซ่เจิง
| บุคคล | ช่วงเวลา | ที่มาของชื่อเสียง |
|---|---|---|
| เจิงเซินหรือเจิงจื่อ (曾参 — จีนกลาง เจิงเซิน) | ราว 505 ถึง 435 ก่อน ค.ศ. | ศิษย์เอกขงจื่อ ตามธรรมเนียมยกให้เป็นผู้แต่งคัมภีร์กตัญญู (《孝经》 — จีนกลาง เซี่ยวจิง) |
| เจิงกงเลี่ยง (曾公亮 — จีนกลาง เจิงกงเลี่ยง) | 999 ถึง 1078 | อัครเสนาบดีสมัยซ่ง ร่วมเรียบเรียงตำราพิชัยสงคราม |
| เจิงก่ง (曾巩 — จีนกลาง เจิงก่ง) | 1019 ถึง 1083 | นักเขียนร้อยแก้วหนึ่งในแปดปราชญ์ยุคถังซ่ง |
| เจิงกั๋วฟาน (曾国藩 — จีนกลาง เจิงกั๋วฟาน) | 1811 ถึง 1872 | ผู้ตั้งกองทัพเซียงจวิน ขุนนางปลายชิง เจ้าของ《曾国藩家书》 (จีนกลาง เจิงกั๋วฟานเจียซู — จดหมายสอนลูกหลาน) |
ผมไม่ใส่ชื่อบุคคลร่วมสมัย เพราะยังไม่มีแหล่งหลักที่ยืนยันได้
ธรรมเนียมและคำสอนของตระกูล
คำสอนของตระกูลมาจากเจิงจื่อโดยตรง คือตรวจตนเองทุกวัน ซื่อตรงต่อผู้อื่น และระลึกถึงบรรพชน นิทาน "เจิงจื่อฆ่าหมู" ที่ท่านทำตามคำพูดที่ภรรยาหลอกลูกไว้ เพื่อสอนว่าพ่อแม่ต้องรักษาคำพูดกับลูก ก็เป็นเรื่องที่เล่ากันมาก
แซ่เจิงยังเป็นหนึ่งใน "สี่แซ่" (孔孟颜曾 — จีนกลาง ข่ง เมิ่ง เหยียน เจิง) ที่ใช้อักษรประจำรุ่นชุดเดียวกัน อีกสองแซ่ที่ผมเขียนไว้ในชุดนี้คือ แซ่ขง 孔 และ แซ่เม่ง 孟 อักษรประจำรุ่น (字辈) ในชื่อจีนจึงอาจเป็นเบาะแสบอกรุ่นได้ แต่แต่ละแหล่งเขียนบางตัวไม่ตรงกัน
คำถามที่พบบ่อย
แซ่จัง แซ่เจิง มาจากไหน?
มาจากแคว้นเจิง (鄫) ในซานตง เมื่อแคว้นล่มในปี 567 ก่อน ค.ศ. ลูกหลานตัดอักษรที่หมายถึงเมืองออกแล้วใช้ 曾 เป็นแซ่ นอกจากนี้ยังมีแคว้นเจิงอีกแห่งที่หูเป่ย จึงมีนักวิชาการเห็นว่าอาจมีหลายต้นสาย
แซ่จัง ภาษาจีนเขียนว่าอะไร?
เขียนว่า 曾 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน เมื่อเป็นแซ่อ่านว่า เจิง (zēng) ในจีนกลาง และ จัง (zang1) ในแต้จิ๋ว
แซ่จัง ภาษาอังกฤษเขียนว่าอะไร?
พบบ่อยคือ Zeng, Tseng, Tsang, Chan, Chang และ Jung
แซ่เจิงกับแซ่เจ็งต่างกันไหม?
ต่างกัน แซ่เจ็งที่ใช้อักษร 钟 เป็นอีกแซ่หนึ่ง และในเอกสารไทย "แซ่เจ็ง" มักหมายถึง 郑 ของคนไหหลำ ส่วน "เจ็ง" ที่เป็นเสียงอ่านแบบหนังสือของ 曾 ไม่ใช้เมื่อเป็นแซ่
แซ่จังมีคนกี่คน?
ประมาณการปี 2026 ราว 8.2 ล้านคน อันดับ 32 ในจีน ตามการจัดอันดับทางการปี 2020 เป็นค่าประมาณ ไม่ใช่ตัวเลขที่นับจริง
บทสรุป
แซ่จังหรือแซ่เจิงเริ่มจากคนที่ไม่มีบ้านเมืองแล้ว แต่ยังถือชื่อแคว้นเดิมติดตัวไว้ และมีเจิงจื่อเป็นบรรพชนที่ทำให้แซ่นี้เป็นเครื่องหมายของความกตัญญูและการตรวจตนเอง สายแต้จิ๋วมีหมู่บ้านใหญ่ในแต้อัวและเท่งไฮ้ และลูกหลานโต่วเท้าในไทยยังรวมตัวกันทุกปี ใครอยากเทียบกับแซ่อื่น ดูได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับ
หลายเรื่องที่ผมเล่ามาเป็นของหนังสือตระกูล และบางจุดแต่ละแหล่งยังไม่ตรงกัน ลูกหลานแซ่จังท่านใดมีสมุดลำดับสกุล เรื่องเล่าจากผู้ใหญ่ ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือข้อมูลที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- วิกิพีเดียจีน เรื่องแซ่เจิง 曾姓 (ต้นสายสองแคว้น ชื่อหอ ชื่อรุ่น)
- Wikipedia เรื่อง Zeng (surname) (บุคคลและการสะกด)
- Wikipedia เรื่อง Marquis Yi of Zeng (สุสานเจิงโหวอี่)
- Wikipedia เรื่อง Zeng Shen (เจิงจื่อ)
- วิกิพีเดียจีน เรื่องเจิงกงเลี่ยง 曾公亮
- Wikipedia เรื่อง Zeng Guofan (เจิงกั๋วฟาน)
- Wiktionary เรื่องตัวอักษร 曾 (เสียงอ่านแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน กวางตุ้ง แคะ)
- Tencent News ข่าวพิธีบวงสรวงเจิงจื่อ 2,530 ปี ที่เจียเสียง (2025)
