แซ่ 史 เป็นอักษรเดียวกับคำว่า "ประวัติศาสตร์" ในภาษาจีน จีนกลางอ่านว่า "สื่อ" (Shǐ) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วถอดเสียงได้ว่า "ซื้อ" ตามบัญชีของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนปี 2020 เป็นแซ่อันดับ 83 และประมาณการว่าปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 3.04 ล้านคน
แต่ชื่อ "แซ่ซื้อ" ที่ใช้กันในไทยหมายถึงอีกแซ่หนึ่งคือ 徐 (แต้จิ๋ว ซื้อ / จีนกลาง สวี) ซึ่งเป็นคนละแซ่กับ 史 บทความนี้จึงขึ้นต้นด้วยชื่อ "สื่อ" ตามเสียงจีนกลางก่อน แล้วค่อยอธิบายว่าสองแซ่นี้ต่างกันอย่างไร เรื่องไหนยังไม่มีหลักฐานพอ ผมจะบอกไว้ตรง ๆ
แซ่สื่อ (史) แปลว่า "อาลักษณ์ ผู้จดบันทึกประวัติศาสตร์" เป็นแซ่ที่ตั้งตามตำแหน่งราชการ ต้นแซ่ที่มีชื่อในเอกสารคือสื่ออี้ อาลักษณ์ใหญ่ต้นราชวงศ์โจว สายที่โด่งดังคือตระกูลสื่อแห่งหนิงปัวสมัยซ่งใต้ และสื่อเข่อฝ่าวีรบุรุษแห่งหยางโจว ประมาณการปี 2026 มีราว 3.04 ล้านคน ส่วนสายแต้จิ๋วและสายในไทยผมยังไม่พบหลักฐานชัดเจน
ประเด็นสำคัญ
- 史 แปลว่า "อาลักษณ์" แซ่นี้ตั้งตามตำแหน่งในราชสำนักโบราณ ไม่ได้ตั้งตามอาชีพชาวบ้านทั่วไป
- "แซ่ซื้อ" ที่คนไทยคุ้นคือ 徐 ซึ่งเป็นคนละแซ่กับ 史 ต้องดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนเสมอ
- ตระกูลสื่อแห่งหนิงปัวสมัยซ่งใต้ได้สมญา "หนึ่งบ้านสามอัครมหาเสนาบดี"
- เรื่อง "สื่อติ้ง" เจ้าเมืองกิ๊กเอี๊ยคนแรกที่มีชื่อในบันทึก เป็นประเพณีท้องถิ่น พงศาวดารสมัยฮั่นเรียกท่านเพียงว่า "定" ไม่ระบุแซ่
- ผมยังไม่พบหมู่บ้านแซ่สื่อในแต้จิ๋ว และยังไม่พบสมาคมตระกูลสื่อในไทย
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่สื่อ แซ่ซื้อ (史)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 史 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) แปลว่า ประวัติศาสตร์ หรืออาลักษณ์ |
| จีนกลาง | Shǐ สื่อ (ตามหลักราชบัณฑิตยสถานเขียน ฉื่อ) |
| แต้จิ๋ว | se2 ซื้อ (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) |
| ภาษาอังกฤษ | Shi, Shih, Sze, Ser |
| อันดับในจีน | 83 (บัญชีปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 3.04 ล้านคน (ค่าประมาณจากสถิติทางการ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | ซานตง ราว 15% (แหล่งรอง ยังไม่ยืนยัน) |
| ถิ่นเดิม | จิงจ้าว 京兆 (ซีอาน มณฑลส่านซี) ลี่หยาง 溧阳 (เจียงซู) |
เทียบกับแซ่อื่นได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026
แซ่สื่อ ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร
แซ่นี้เขียนว่า 史 ตัวเดียวกับคำว่า 历史 (ลี่สื่อ แปลว่า ประวัติศาสตร์) ความหมายเดิมคืออาลักษณ์ ขุนนางผู้จดเหตุการณ์ในราชสำนัก จีนกลางอ่านว่า Shǐ คนไทยมักเขียนว่า "สื่อ" ส่วนหลักราชบัณฑิตยสถานถอดเป็น "ฉื่อ" ทั้งสองคือแซ่เดียวกัน
สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า se2 ถอดเป็นไทยได้ว่า "ซื้อ" แต่นี่เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่าน ผมยังไม่พบว่ามีใครในไทยเรียกแซ่ 史 ด้วยชื่อนี้จริง ๆ บางท้องถิ่น เช่น เตี่ยเอี๊ย 潮阳 (จีนกลาง เฉาหยาง) และโผวเล้ง 普宁 (จีนกลาง ผู่หนิง) อ่านเป็น su2 ใกล้กับ "ซู้"
"แซ่ซื้อ" ที่คนไทยรู้จัก ส่วนใหญ่คือ 徐
ชื่อ "แซ่ซื้อ" ที่พบในเอกสารไทยหมายถึง 徐 (จีนกลาง สวี) แซ่อันดับ 11 ของจีน 徐 กับ 史 เป็นคนละแซ่ คนละต้นสาย ในแต้จิ๋วก็ออกเสียงไม่เหมือนกัน (徐 เพ็งอิม ce5 ส่วน 史 se2) แต่พอเขียนด้วยอักษรไทยก็ออกมาเป็น "ซื้อ" เหมือนกัน ให้ดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนหรือหลุมศพ ถ้าเป็น 徐 อ่านต่อที่ แซ่ซื้อ (徐)
แซ่สื่อมาจากไหน
แซ่สื่อตั้งตามตำแหน่งราชการ ราชสำนักโจวและแคว้นต่าง ๆ มีอาลักษณ์ที่มักสืบตำแหน่งกันในตระกูล ลูกหลานจึงใช้ชื่อตำแหน่งเป็นแซ่ ตำนานยกชางเจี๋ย 仓颉 ผู้คิดอักษรจีนเป็นต้นแซ่ ผมถือเป็นตำนาน
ต้นแซ่ที่มีชื่อในเอกสารคือสื่ออี้ 史佚 ขุนนางในราชสำนักโจว ดำรงตำแหน่ง 太史 (ไท่สื่อ อาลักษณ์ใหญ่) สมัยพระเจ้าโจวอู่หวัง ตำราส่วนใหญ่ว่าท่านคือคนเดียวกับ 尹佚 (หยิ่นอี้) ซึ่งแซ่อิ๋ง (尹) ก็อ้างเป็นบรรพชน ส่วนการสืบสายจากท่านลงมาถึงคนแซ่สื่อรุ่นหลังเป็นคำอ้างของลำดับวงศ์ตระกูล
แซ่นี้ไม่ได้มีสายเลือดเดียว ราชสกุลเติร์ก อาสื่อน่า 阿史那 บางส่วนก็ย่อแซ่เป็น 史 สมัยถัง
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ตำราแซ่เล่าว่าสายของสื่อกง 史恭 ชาวแคว้นหลู่ สมัยฮั่น แตกเป็นถิ่นเดิมหลายแห่ง ชื่อหอที่พบบ่อยคือ 京兆堂 (จิงจ้าวถัง) ตามถิ่นซีอาน และ 溧阳堂 (ลี่หยางถัง) ตามลี่หยาง ส่วน 建康堂 (เจี้ยนคังถัง) ไม่ใช่หนานจิงอย่างที่หลายคนนึก ตำราแซ่ว่าเป็นเขตที่เกาไถ กานซู่ ส่วน 八行堂 (ปาสิงถัง) เป็นของสายหนิงปัว และ 忠烈堂 (จงเลี่ยถัง) ตั้งเพื่อระลึกถึงสื่อเข่อฝ่า
เส้นทางลงใต้ หนิงปัว และแต้จิ๋ว
ลี่หยางและหนิงปัว
ตามเอกสารตระกูล สื่อฉง 史崇 ได้เป็น "溧阳侯" (ลี่หยางโหว) ต้นฮั่นตะวันออก และย้ายมาลี่หยางในปี ค.ศ. 60 ลูกหลานแตกเป็นหลายร้อยสาขา
เอกสารตระกูลว่าราวปี 979 ลูกหลานรุ่นที่ 30 ย้ายจากลี่หยางมาเมืองหมิงโจว คือหนิงปัวปัจจุบัน เกิดเป็นตระกูลสื่อแห่งซื่อหมิง ที่รุ่งเรืองกว่า 150 ปีสมัยซ่งใต้ จนมีคำยกย่องว่า "一门三宰相，四世二封王" แปลว่า หนึ่งบ้านสามอัครมหาเสนาบดี สี่รุ่นได้เป็นอ๋องสองคน
- สื่อเฮ่า 史浩 (1106 ถึง 1194) อัครมหาเสนาบดีสมัยซ่งเสี้ยวจง แหล่งจีนเล่าว่าท่านผลักดันให้คืนเกียรติแก่เยว่เฟย
- สื่อหมีหย่วน 史弥远 (1164 ถึง 1233) บุตรของสื่อเฮ่า เป็นอัครมหาเสนาบดีนานราว 26 ปี
ปริศนา "สื่อติ้ง" เจ้าเมืองกิ๊กเอี๊ย
เรื่องนี้เกี่ยวกับแต้จิ๋วโดยตรง พงศาวดาร《史记》(สื่อจี้) บันทึกว่าเมื่อทัพฮั่นตีพานอวี๋ของแคว้นหนานเยว่ในปี 111 ก่อน ค.ศ. "揭阳令定" คือเจ้าเมืองกิ๊กเอี๊ย 揭阳 (จีนกลาง เจียหยาง) ชื่อ "定" (ติ้ง) ยอมสวามิภักดิ์ต่อฮั่น ได้เป็น "安道侯" (อันเต้าโหว) ตาม《汉书》(ฮั่นซู)
เอกสารสมัยนั้นไม่ระบุแซ่ ต่อมา《揭阳县志》(พงศาวดารอำเภอกิ๊กเอี๊ย) สมัยชิงเรียกเขาว่า "史定" ขณะที่ตระกูลแซ่ 揭 (จีนกลาง เจีย) อ้างว่าฮั่นอู่ตี้พระราชทานแซ่ 揭 ให้เขา (ที่มาของแซ่ 揭 ตามเอกสารตระกูล) ผมจึงถือเรื่อง "สื่อติ้ง" เป็นประเพณีท้องถิ่น ถ้าเชื่อตามบันทึกอำเภอ เจ้าเมืองกิ๊กเอี๊ยคนแรกที่มีชื่อในบันทึกก็เป็นคนแซ่สื่อ แต่แซ่ 史 ของท่านมาจากเอกสารรุ่นหลัง ไม่ได้มาจาก《史记》หรือ《汉书》
ส่วนยุคหลังจากนั้น ผมยังไม่พบหมู่บ้าน ศาลบรรพชน หรือบรรพชนผู้เข้ามาตั้งถิ่นในแต้จิ๋วของแซ่สื่อเลย มีเพียงข้อความกว้าง ๆ ในบทความของตระกูลชิ้นเดียวว่าลูกหลานสายหนิงปัวบางส่วนย้ายไปอยู่ที่แต้จิ๋ว ยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน
แซ่สื่อในประเทศไทย
จากรายชื่อสมาคมสมาชิกราว 70 แห่งของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (รายชื่อสมาคมสมาชิก ข้อมูลราวปี 2009 ถึง 2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน) ผมไม่พบสมาคมตระกูลแซ่สื่อ และยังไม่พบตระกูลไทยเชื้อสายจีนแซ่สื่อที่มีเอกสารยืนยัน
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
แหล่งรองที่อ้างข้อมูลสำมะโนปี 2010 ระบุว่าซานตงมีคนแซ่สื่อมากที่สุดราว 15% ผมถือเป็นข้อมูลที่ยังไม่ยืนยัน ร่องรอยตระกูลที่ยังเห็นชัดคือศาล 史侯祠 (สื่อโหวฉือ) ที่ลี่หยาง และศาลบรรพชน 八行堂 ที่หมู่บ้านสื่อเจียหม่า 史家码 หนิงปัว
บุคคลสำคัญแซ่สื่อ
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| สื่ออี้ 史佚 | ต้นโจว | อาลักษณ์ใหญ่ ต้นแซ่ที่มีชื่อในเอกสาร |
| สื่อเฮ่า 史浩 | ซ่งใต้ | อัครมหาเสนาบดีแห่งหนิงปัว |
| สื่อเข่อฝ่า 史可法 | ปลายหมิง (ถึงปี 1645) | เสนาบดีกลาโหม นำทัพรักษาหยางโจว |
| สื่อเหลียง 史良 | 1900 ถึง 1985 | ทนายหญิง หนึ่งใน "七君子" (ชีจวินจื่อ — เจ็ดผู้นำที่ถูกจับปี 1936) รัฐมนตรียุติธรรมคนแรกของจีนใหม่ |
| สื่อเถี่ยเซิง 史铁生 | 1951 ถึง 2010 | นักเขียน ผู้แต่ง《我与地坛》(หว่อยวี่ตี้ถาน) |
สื่อเข่อฝ่าเป็นคนแซ่สื่อที่คนจีนยกย่องกันมาก ก่อนเมืองหยางโจวแตกในปี 1645 ท่านเขียนจดหมายลาแม่และภรรยา ในโถงศาลของท่านที่หยางโจวแขวนคำกลอนคู่ "数点梅花亡国泪，二分明月故臣心" พูดถึงน้ำตาของขุนนางผู้ภักดีต่อแผ่นดินที่ล่มสลาย
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
สื่อจ้าว 史诏 ปู่ของสื่อเฮ่า ผู้ได้สมญา "八行高士" (ปาสิงเกาซื่อ — ผู้ทรงคุณธรรมแปดประการ) จากจักรพรรดิซ่งฮุยจงในปี 1108 มีคำสอนจารึกหน้าศาลบรรพชนว่า 孝友、睦姻、任恤、中和 ใจความคือ กตัญญู รักพี่น้อง ปรองดองกับญาติทั้งสองฝ่าย ซื่อสัตย์ต่อมิตร เมตตาต่อชุมชน และยึดทางสายกลาง นั่นคือที่มาของชื่อหอ 八行堂
ผมไม่พบเมนูอาหารประจำแซ่ มีเพียงเหล้ายาดอง 史国公酒 (สื่อกั๋วกงจิ่ว) ที่ตำนานผูกกับสื่อเข่อฝ่า ผมถือเป็นตำนาน ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์
คำถามที่พบบ่อย
แซ่สื่อ ภาษาจีนเขียนอย่างไร แปลว่าอะไร?
เขียนว่า 史 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน แปลว่า "ประวัติศาสตร์" หรือ "อาลักษณ์ผู้จดบันทึก"
แซ่สื่อ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
อ่านว่า se2 ถอดเป็นไทยได้ว่า "ซื้อ" ตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
แซ่สื่อ จีนกลางอ่านว่าอะไร?
จีนกลางอ่านว่า Shǐ คนไทยมักเขียนว่า "สื่อ" ส่วนตามหลักราชบัณฑิตยสถานเขียนว่า "ฉื่อ"
"แซ่ซื้อ" คือแซ่ 史 หรือแซ่ 徐?
ชื่อ "แซ่ซื้อ" ที่ใช้กันในไทยคือ 徐 แต่ 史 ก็ถอดเสียงแต้จิ๋วเป็น "ซื้อ" ได้ สองแซ่นี้เป็นคนละแซ่ ให้ดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชน
แซ่สื่อ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
Shi ตามพินอิน Shih แบบไต้หวัน Sze แบบฮ่องกง และ Ser ใกล้เสียงแต้จิ๋ว
บทสรุป
แซ่สื่อคือแซ่ของคนจดประวัติศาสตร์ ต้นสายที่มีชื่อในเอกสารคืออาลักษณ์ใหญ่ของราชวงศ์โจว ต่อมากระจายผ่านลี่หยางไปหนิงปัว ส่วนเรื่องแต้จิ๋วมีเพียงประเพณีท้องถิ่นว่าเจ้าเมืองกิ๊กเอี๊ยสมัยฮั่นเป็นคนแซ่สื่อ และในไทยยังแทบไม่มีบันทึก
ถ้าบ้านคุณเป็นแซ่ 史 มีป้ายบรรพชนหรือรู้ชื่อหมู่บ้านเดิมของบรรพบุรุษ ผมอยากให้ช่วยเล่าให้ฟัง แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- ที่มาของแซ่สื่อ (中国家谱网 ไม่ระบุปี)
- วัฒนธรรมตระกูลสื่อ ชื่อหอ ลำดับรุ่น คำกลอนคู่ (中国家谱网 ไม่ระบุปี)
- การกระจายของแซ่สื่อ ถิ่นเดิมทั้งห้า (中国家谱网 ไม่ระบุปี)
- ตระกูลสื่อแห่งหนิงปัว หนึ่งบ้านสามอัครมหาเสนาบดี (搜狐 ไม่ระบุปี)
- ศาลบรรพชนใหญ่แปดแห่งของตระกูลสื่อ (族谱网 2018 แหล่งของตระกูล)
- ศาลสื่อโหว ลี่หยาง (族谱网 แหล่งของตระกูล)
- คำอ่านอักษร 史 ทุกสำเนียง (Wiktionary)
