แซ่อื๊อ แซ่อวี๋ (余) มาจากไหน? ประวัติตระกูลอวี๋ จากส่านซีสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่อื๊อ ที่บางบ้านเขียนว่าแซ่อื้อ คืออักษร 余 ตัวเดียวกับที่คนอ่านจีนกลางเรียกว่าแซ่อวี๋ครับ เป็นแซ่อันดับ 40 ของจีนตามอันดับทางการปี 2020 ประมาณการปี 2026 มีคนใช้ราว 6.78 ล้านคน

สิ่งแรกที่ผมอยากให้ลูกหลานแซ่นี้รู้ คือ 余 กับ 于 จีนกลางอ่านว่า "อวี๋" เหมือนกันทุกประการ แต่แต้จิ๋วแยกออกจากกันชัด คือ 余 อ่านว่าอื๊อ ส่วน 于 อ่านว่าอี่ ถ้าที่บ้านเรียกแซ่ตัวเองว่า "อื๊อ" ก็คือ 余 ครับ ตามแหล่งของตระกูล คนแซ่อื๊อสายแต้จิ๋วติดป้าย "曲江旧家" (จีนกลาง ชวีเจียงจิ้วเจีย — ตระกูลเก่าแห่งชวีเจียง) บอกว่ามาจากเมืองเสากวนทางเหนือของกวางตุ้ง

ประเด็นสำคัญ

• 余 แต้จิ๋วอ่านว่าอื๊อ (บางบ้านเขียนอื้อ) จีนกลางอ่านว่าอวี๋ ภาษาอังกฤษสะกด Yu, Yee, Eu หรือ Er
• 余 จีนกลางอ่านเหมือน 于 และ 俞 ทุกประการ แต่เป็นคนละแซ่ ดูที่อักษรจีนและเสียงแต้จิ๋วเป็นหลัก
• ต้นสายหลักคือโหยวอวี๋ (由余) เสนาบดีของฉินมู่กง ส่วนสายอื่นมีทั้งตำนานและชนที่ไม่ใช่ชาวฮั่นซึ่งรับแซ่นี้ไปใช้
• หมู่บ้านหย่งซิน เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ตั้งปี 1367 มีคนแซ่นี้กว่าร้อยละ 90 และเหราผิงก็มีศาลบรรพชนใหญ่
• ในไทยมีสมาคมแซ่อวี๋ แต่ผมยังไม่พบปีก่อตั้งหรือที่ตั้ง

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่อื๊อ แซ่อวี๋ (余)

จำนวนคนเป็นประมาณการ ±10% จากสถิติทางการ ไม่ใช่ตัวเลขนับจริง ชุดเดียวกับตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรก

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	余 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ไม่ใช่ 餘 ที่แปลว่า "เหลือ")
จีนกลาง	อวี๋ (Yú)
แต้จิ๋ว	อื๊อ (e5) บางบ้านเขียนอื้อ
อันดับในจีน	อันดับ 40 (ทางการปี 2020)
จำนวนคน	ราว 6.78 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
มณฑลที่มีมากที่สุด	หูเป่ย (湖北) ตามรายงานทางการปี 2021
ในเขตแต้จิ๋ว	อันดับ 20 ราว 1.4 แสนคน (อ้างจากหนังสือ《潮汕百家姓》)

เขียนและอ่านอย่างไร

余 ส่วนบนเป็นหลังคา ส่วนล่างมีขีดนอนหนึ่งเส้นกับโครงคล้ายอักษร 木 บทความวิชาการภาษาไทยปี 2569 ที่ศึกษาแซ่คนไทยเชื้อสายจีนระบุตรง ๆ ว่า "แซ่อื๊อ ตัวอักษรจีนคือ 余" บางบ้านเขียน "อื้อ" ผมเลือก "อื๊อ" เพราะมีหลักฐานผูกกับอักษรชัดกว่า

余 กับ 于 และ 俞

จีนกลางอ่านเหมือนกันว่า "อวี๋" แต่ถ้าอากงอาม่าเรียกแซ่ตัวเองว่า "อื๊อ" คือ 余 ถ้าเรียก "อี่" คือ 于 ซึ่งผมเล่าไว้ในเรื่องแซ่อี่ (于) ส่วน 俞 จีนกลางก็อ่านว่าอวี๋ แต่เป็นอีกแซ่หนึ่ง แต้จิ๋วก็อ่านต่างจาก 余 อักษรที่หน้าตาคล้ายกันคือ 佘 (จีนกลาง เสอ) ส่วนล่างเป็นโครง 示 ที่เส้นตั้งไม่ทะลุขีดนอน ส่วน 余 เส้นตั้งทะลุขีดนอนยาว และเพราะจีนแผ่นดินใหญ่ใช้ 余 เป็นตัวย่อของ 餘 ด้วย พงศาวลีหรือป้ายเก่าบางแห่งจึงอาจเขียนแซ่เป็น 餘 อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็นคนละแซ่ เสียงอ่านตามสำเนียงต่าง ๆ ดูได้ในวิกชันนารีของอักษร 余

มาจากไหน

สายหลักสืบจากโหยวอวี๋ (由余 จีนกลาง โหยวอวี๋) ขุนนางที่เดิมอยู่ในดินแดนชนเผ่าหรง (戎) แล้วมารับใช้ฉินมู่กง (秦穆公 จีนกลาง ฉินมู่กง) ราวศตวรรษที่ 7 ก่อนคริสตกาล ท่านวางแผนให้ฉินปราบชนเผ่าหรงทางตะวันตก ดูได้ในวิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องโหยวอวี๋ ส่วนการสืบสายลูกหลานเป็นของสมุดตระกูล ว่าแยกเป็นแซ่ 余 กับ 由 ถิ่นแรกจึงอยู่แถบส่านซี

แซ่เดียวกันไม่ได้แปลว่าเลือดเดียวกันเสมอไป วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ ระบุว่าชนที่ไม่ใช่ชาวฮั่นหลายกลุ่มก็รับแซ่นี้ไปใช้ เช่น มองโกล แมนจู ชาวเชียง และชาวแม้ว ส่วนสายที่อ้างว่าสืบจากพระเจ้าอวี่เป็นตำนาน

ถิ่นเดิมและชื่อหอ

ถิ่นตระกูลมี 下邳 (จีนกลาง เซี่ยพี) 吴兴 (อู๋ซิง) และ 新安 (ซินอาน) ส่วนชื่อหอเด่นมาจากขุนนางคนเดียว คืออวี๋จิ้ง (余靖 จีนกลาง อวี๋จิ้ง ค.ศ. 1000–1064) ชาวชวีเจียง (曲江 จีนกลาง ชวีเจียง) เมืองเสากวน (韶关) กวางตุ้ง หอ 风采堂 (จีนกลาง เฟิงไฉ่ถัง) มาจากฉายา "风采" แปลว่าสง่าราศีของท่าน ส่วน 四谏堂 (ซื่อเจี้ยนถัง) มาจากการที่ท่านเป็นหนึ่งใน "สี่ขุนนางผู้ทัดทาน" ร่วมกับโอวหยางซิว หวังซู่ และไช่เซียง (蔡襄) ซึ่งลูกหลานแซ่ฉั่วสายแต้จิ๋วนับเป็นบรรพชน ดังที่ผมเล่าไว้ในเรื่องแซ่ฉั่ว (蔡)

ที่เสากวนมี "หอเฟิงไฉ่" (風采樓) สร้างเพื่อระลึกถึงอวี๋จิ้ง

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

แซ่ที่มาถึงแต้จิ๋วส่วนใหญ่เล่าว่าผ่านผูเถียน (莆田) ในฝูเจี้ยน แต่แซ่อื๊อต่างออกไป แหล่งของตระกูลบอกว่าคนแซ่นี้ทั่วแต้จิ๋วสืบจาก 余从 (จีนกลาง อวี๋ฉง) "บรรพชนรุ่นแรกแห่งเสากวน" ที่ตำบลหลงกุย (龙归) อำเภอชวีเจียง จึงติดป้าย "曲江旧家" หน้าบ้าน ตามแหล่งเดียวกัน อวี๋หยวนไห่ (余渊海) หนีกบฏหวงเฉามาตั้งรกรากที่ชวีเจียงปลายราชวงศ์ถัง และสมัยซ่งมีอวี๋จิ้งเกิดในสายนี้ บิดาของท่านเคยเป็นนายอำเภอไห่หยาง (海阳 — จีนกลาง ไห่หยาง) ซึ่งก็คือแต้จิ๋วเดิม

หมู่บ้านหย่งซิน เท่งไฮ้

ตามบทความเรื่องศาลบรรพชนแซ่อวี๋ที่เท่งไฮ้ ปี 1367 ปลายสมัยหยวน อวี๋จ้งเหว่ย (余仲伟 จีนกลาง อวี๋จ้งเหว่ย) ราชบัณฑิตชาวแต้จิ๋ว ลูกหลานรุ่นที่ 8 ของอวี๋จิ้ง ให้บุตรเจ็ดคนย้ายมาตั้งหมู่บ้านบนที่ดอนปากแม่น้ำหานในเท่งไฮ้ ต่อมาหมู่บ้านเปลี่ยนชื่อเป็นหย่งซิน (永新) ปัจจุบันคนแซ่อวี๋มีกว่าร้อยละ 90 ห้องโถงหลักของศาลบรรพชนเป็นที่ระลึกถึงอวี๋จิ้ง

เหราผิง

ที่ตำบลหวงกาง (黄冈) อำเภอเหราผิง (饶平 จีนกลาง เหราผิง) มีศาลบรรพชนใหญ่แซ่อวี๋ สร้างปี 1425 ตามข่าวของโซวหู่ ผู้อาวุโสที่นั่นเล่าว่าสาขาหนึ่งเดิมแซ่ 黄 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) หนีภัยมาแล้วได้หญิงชราแซ่อวี๋ช่วยชีวิต จึงเปลี่ยนแซ่ตอบแทนบุญคุณ ผมเก็บไว้เป็นคำบอกเล่าที่ไม่มีเอกสารรองรับ แต่น่าสนใจสำหรับคนแซ่อึ้งอย่างผม ซึ่งเคยเขียนเรื่องที่มาของแซ่อึ้ง

แซ่อื๊อในเมืองไทย

ข่าวปี 2016 ในเว็บไซต์ตระกูลอวี๋ ระบุว่าคณะสมาคมแซ่อวี๋เหราผิงมาเยือนสมาคมชาวเหราผิงในไทย โดยมีรองประธานของ "泰国余氏宗亲总会" (จีนกลาง ไท่กั๋วอวี๋ซื่อจงชินจ่งฮุ่ย — สมาคมแซ่อวี๋แห่งประเทศไทย) ร่วมต้อนรับ ผมยังไม่พบปีก่อตั้งหรือที่ตั้งของสมาคม

บุคคลแซ่นี้ที่เกี่ยวกับชาวจีนในไทยมากที่สุดเท่าที่ผมพบคือ 余子亮 (จีนกลาง อวี๋จื่อเลี่ยง ค.ศ. 1900–1974) ชาวหวงกาง ตามสถานีวิทยุสากลแห่งประเทศจีน ท่านลงเรือมากรุงเทพฯ ตอนอายุ 18 พกลูกคิดหนึ่งอันกับหนังสือเรียนหนึ่งเล่ม ต่อมาเป็นพ่อค้าแถวหน้าและหนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งสมาคมแต้จิ๋วแห่งประเทศไทย ซึ่งตั้งปี 1938 ช่วงสงครามท่านส่งข้าวจากสยามไปขายราคาถูกให้ชาวแต้จิ๋ว

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

หูเป่ยมีคนแซ่นี้มากที่สุดตามรายงานทางการปี 2021 ส่วนตัวเลขราว 7.2 แสนคนมาจากเว็บข้อมูลแซ่ ไม่ใช่ตัวเลขทางการ ผู้ที่อยากตามหารากเหง้าเริ่มได้ที่หย่งซิน หวงกาง และชวีเจียง

บุคคลสำคัญ

บุคคล	ยุค	บทบาท
โหยวอวี๋ (由余)	ชุนชิว	เสนาบดีของฉินมู่กง ต้นสายแซ่
อวี๋จิ้ง (余靖)	ซ่งเหนือ	ขุนนางผู้กล้าทัดทาน บรรพชนแซ่อื๊อแต้จิ๋วตามแหล่งตระกูล
อวี๋จื่อเลี่ยง (余子亮)	1900–1974	พ่อค้าชาวเหราผิงในกรุงเทพฯ
อวี๋ตงเสวียน (余东旋)	ต้นศตวรรษที่ 20	นักธุรกิจใหญ่ในมลายาและสิงคโปร์ ชื่อสากล Eu Tong Sen

มีเรื่องเล่าว่าตอนอวี๋จิ้งเป็นทูตไปแคว้นเหลียว ท่านเรียนภาษาชี่ตานจนแต่งกลอนด้วยภาษานั้นได้ แต่ถูกกล่าวหาว่าทำให้เสื่อมเกียรติประเทศและถูกลดตำแหน่ง

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

ผมไม่พบคำสอนตระกูลที่โด่งดังของแซ่นี้ ลูกหลานยึดแบบอย่างของอวี๋จิ้ง คือความกล้าทัดทานและความซื่อสัตย์ ลำดับชื่อรุ่นของหย่งซินและเหราผิง กับอาหารที่ผูกกับแซ่นี้โดยเฉพาะ ผมก็ยังไม่พบ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่อื๊อ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 余 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ระวังสับสนกับ 佘 ที่หน้าตาคล้ายกัน และ 俞 ที่จีนกลางอ่านเหมือนกัน

แซ่อื๊อ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร จีนกลางอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า "อื๊อ" บางบ้านเขียน "อื้อ" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "อวี๋" (Yú)

แซ่ 余 กับแซ่ 于 ต่างกันอย่างไร?

จีนกลางอ่านเหมือนกัน แต่แต้จิ๋ว 余 อ่านว่า "อื๊อ" ส่วน 于 อ่านว่า "อี่" เป็นคนละแซ่ ส่วน 俞 ก็อ่านจีนกลางว่า "อวี๋" เหมือนกันแต่เป็นอีกแซ่หนึ่ง

แซ่อื๊อ มาจากไหน?

สายหลักสืบจากโหยวอวี๋ เสนาบดีของแคว้นฉิน ส่วนสายแต้จิ๋วตามแหล่งของตระกูลมาจากชวีเจียง เมืองเสากวน บ้านเกิดของอวี๋จิ้ง แล้วลูกหลานอวี๋จิ้งตั้งหมู่บ้านหย่งซินในเท่งไฮ้ปลายสมัยหยวน

แซ่อื๊อ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

Yu ตามพินอิน Er ตามเสียงแต้จิ๋ว Yee ที่สิงคโปร์ Eu ที่มาเลเซีย

บทสรุป

แซ่อื๊อมีสองเรื่องที่ควรจำ เรื่องแรกคือชื่อ จีนกลางอ่านเหมือน 于 และ 俞 แต่แต้จิ๋วแยกได้ เรื่องที่สองคือเส้นทาง สายแต้จิ๋วตามแหล่งของตระกูลลงมาจากเสากวน ไม่ใช่ผูเถียนอย่างแซ่ส่วนใหญ่ และมีอวี๋จิ้งเป็นแบบอย่าง

ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่นี้ที่มีป้าย "曲江旧家" ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่องแซ่ 余 (วิกิพีเดีย)
• วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ เรื่องแซ่ Yú 余 (วิกิพีเดีย)
• บทความวิชาการภาษาไทยปี 2569 เรื่องแซ่ของคนไทยเชื้อสายจีน (ThaiJO)
• 余子亮：威武不屈的抗日爱国侨领 (สถานีวิทยุสากลแห่งประเทศจีน 2026)
• เรื่องศาลบรรพชนแซ่อวี๋ในเหราผิง (โซวหู่ 2017)
• เรื่องศาลบรรพชนหมิงเสียนแซ่อวี๋ เท่งไฮ้ (เหมยเพียน)
• Eu Tong Sen and His Business Empire (หอสมุดแห่งชาติสิงคโปร์ 2016)
• 泰国潮州会馆 (สำนักข่าวจีนโพ้นทะเล 2017)