แซ่บู๊ เขียนด้วยอักษรจีน 武 ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน คนแต้จิ๋วอ่านว่า "บู๊" (bhu2) ส่วนจีนกลางอ่านว่า "อู่" (Wǔ) คนไทยเคยเห็นอักษรตัวนี้ใน "บู๊ลิ้ม" "หนังบู๊" และชื่อ "บูเช็กเทียน" จักรพรรดินีองค์เดียวของจีน ซึ่งใช้แซ่เดียวกันนี้
แซ่นี้อยู่อันดับ 93 ตามสถิติทางการจีนปี 2020 ประมาณการปี 2026 ว่ามีราว 2.61 ล้านคน และเป็นแซ่ทางภาคเหนืออย่างชัดเจน ส่วนสายที่ลงมาแต้จิ๋วและเมืองไทย ผมยังไม่พบเอกสารที่ยืนยันได้ บทความนี้จึงเล่าเท่าที่มีหลักฐาน และชวนลูกหลานแซ่บู๊มาช่วยเติมส่วนที่ยังว่างอยู่
แซ่บู๊ (จีนกลาง แซ่อู่) คืออักษร 武 ซึ่งแปลว่าการทหารและความกล้าหาญ แหล่งข้อมูลจีนนับต้นสายได้ 5–7 สาย สายที่เล่ากันมากที่สุดคือโอรสองค์เล็กของพระเจ้าโจวผิงหวาง ถิ่นเดิมหลักคือไท่หยวน มณฑลซานซี และเป็นแซ่เดียวกับพระนางบูเช็กเทียน ประมาณการปี 2026 มีราว 2.61 ล้านคน ส่วนสายแต้จิ๋วและสมาคมแซ่ในไทย ยังไม่พบข้อมูลยืนยัน
ประเด็นสำคัญ
- 武 แต้จิ๋วอ่านว่า "บู๊" จีนกลางอ่านว่า "อู่" ฮกเกี้ยนอ่านว่า "บู" (ที่มาของชื่อ บูเช็กเทียน) ภาษาอังกฤษสะกด Wu, Woo, Mo หรือ Mou
- สายหลักมาจากตำนานว่าโอรสพระเจ้าโจวผิงหวางเกิดมามีลายฝ่ามือคล้ายอักษร 武 เป็นเรื่องเล่า ไม่ใช่หลักฐาน ส่วนสายพระเจ้าอู่ติงมีศิลาจารึกสมัยฮั่นที่ตระกูลสลักไว้เอง
- ศาลตระกูลอู่ที่เจียเสียง ซานตง เริ่มสร้างราว ค.ศ. 147 เป็นมรดกสำคัญของตระกูลที่ยังเหลืออยู่
- 武 อ่านจีนกลางว่า "อู่" เหมือน 伍 ทุกประการ แต่เป็นคนละแซ่ และไม่ใช่ 吴 (จีนกลาง อู๋ แต้จิ๋ว โง้ว) ด้วย
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนของแซ่บู๊ 武
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 武 (ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | Wǔ อู่ |
| แต้จิ๋ว | บู๊ (bhu2) |
| ภาษาอังกฤษ | Wu, Woo, Mo, Mou (เวียดนามเขียน Vũ หรือ Võ) |
| อันดับในจีน | อันดับ 93 (อันดับทางการ ปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 2.61 ล้านคน |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | ซานซี 山西 (ตามรายงานทางการ ปี 2021) |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | ไท่หยวน 太原 เพ่ยกั๋ว 沛国 เฝิงอี้ 冯翊 |
ตัวเลข 2.61 ล้านคนเป็นค่าประมาณจากสัดส่วนในสถิติทะเบียนทางการ ไม่ใช่การนับจริง คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% (2.35–2.87 ล้านคน) ดูภาพรวมได้ที่ แซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026
เขียนและอ่านอย่างไร
อักษร 武 มีความหมายถึงการทหาร การต่อสู้ ความกล้าหาญ ชื่อเรียกแซ่นี้ต่างกันตามสำเนียง
- บู๊ แต้จิ๋ว ตรงกับ "บู๊ลิ้ม" (武林 ยุทธจักร) และ "บู๊สง" (武松 จีนกลาง อู่ซง ตัวละครสู้เสือในเรื่องซ้องกั๋ง)
- บู ฮกเกี้ยน เป็นที่มาของชื่อ "บูเช็กเทียน" ส่วนแต้จิ๋วของพระนามเดียวกันคือ "บูเต็กเทียง" ตามที่ วิกิพีเดียภาษาไทยบันทึกไว้
- อู่ จีนกลาง จึงมีผู้เรียกพระนางว่า "อู่เจ๋อเทียน"
- Mo / Mou กวางตุ้ง ตรวจเสียงแต่ละสำเนียงได้ที่ Wiktionary
อย่าสับสนกับ 伍 และ 吴
สามอักษรนี้เป็นคนละแซ่ แม้เสียงใกล้กัน
- 武 จีนกลาง "อู่" (Wǔ) แต้จิ๋ว "บู๊"
- 伍 จีนกลาง "อู่" (Wǔ) เหมือน 武 ทุกประการ แต่แต้จิ๋วอ่าน "โง่ว" (ngou2) ใกล้กับ 吴 ต่างกันที่วรรณยุกต์
- 吴 (ตัวเต็ม 吳) จีนกลาง "อู๋" (Wú) ต่างจาก 武 ที่วรรณยุกต์ แต้จิ๋ว "โง้ว" อ่านต่อที่ แซ่โง้ว แซ่อู๋ (吴)
ถ้าเห็นคำว่า "แซ่อู่" ในเอกสารไทย ต้องดูอักษรจีนประกอบเสมอ
มาจากไหน
แหล่งข้อมูลจีนเรียกแซ่นี้ว่า "แซ่หลายต้นสาย" นับได้ 5 ถึง 7 สาย ดูสรุปใน วิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องแซ่อู่
สายหลักมาจากตำนานในตำราแซ่สมัยถัง 元和姓纂 (จีนกลาง หยวนเหอซิ่งจ่วน) ซึ่งเขียนราวศตวรรษที่ 9 เล่าว่าเมื่อชนเผ่าเฉวี่ยนหรง (犬戎) บุกทำลายราชธานีโจวตะวันตก โอรสองค์เล็กของโจวผิงหวาง (周平王) ประสูติมามีลายฝ่ามือคล้ายอักษร 武 ลูกหลานจึงใช้เป็นแซ่ ต่อมาพระนางบูเช็กเทียนยกโอรสองค์นี้เป็นบรรพชน ตำรานี้ห่างจากเหตุการณ์กว่าพันปี จึงเป็นเรื่องเล่าประจำตระกูล ไม่ใช่หลักฐานว่าเกิดขึ้นจริง
นอกจากสายหลัก ยังมีสายชื่อรัฐอู่หลัว (武罗) สมัยเซี่ย สายพระเจ้าอู่ติง (武丁) แห่งราชวงศ์ซาง สายซ่งอู่กง (宋武公) ที่ใช้สมัญญานามเป็นแซ่ สายศักดินาอู่เฉียงของหวังเหลียง (王梁) ซึ่งเดิมแซ่ 王 และสายแซ่ซ้อนกับผู้ได้รับพระราชทานแซ่สมัยถัง
สายพระเจ้าอู่ติงมีหลักฐานเก่ากว่าตำรานั้น คือศิลาจารึก 武班碑 (จีนกลาง อู่ปานเปย) สมัยฮั่นที่ศาลตระกูลอู่ ระบุว่าตระกูลนี้เป็นลูกหลานกษัตริย์ซาง แม้เป็นคำที่ตระกูลเล่าเอง แต่ก็สลักไว้ตั้งแต่สมัยฮั่นตะวันออก
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมหลักคือ ไท่หยวน (太原) มณฑลซานซี ตระกูลของบูเช็กเทียนมีภูมิลำเนาที่อำเภอเหวินสุ่ย (文水) ในเขตนี้ ส่วน เพ่ยกั๋ว (沛国) ทางเหนือของเจียงซูและอานฮุย เกิดจากคนแซ่อู่ที่หนีสงครามลงใต้ช่วงเว่ย–จิ้น
ชื่อหอที่พบบ่อยคือ 太原堂 (จีนกลาง ไท่หยวนถัง) ตั้งตามถิ่นเดิม และ 鬻薪堂 (อวี้ซินถัง หอขายฟืน) ตามหน้ารวมชื่อหอของเว็บไซต์ตระกูลอู่ หอขายฟืนระลึกถึงอู่สิงเต๋อ (武行德 ค.ศ. 908–979) ชายยากจนที่หาบฟืนขายเลี้ยงชีพ วันหนึ่งเจ้าเมืองเห็นเขาหาบฟืนหนักผิดปกติจึงรับเข้ากองทัพ ต่อมาเขาถูกชาวคีตันจับตัวไป แล้วฆ่านายทหารคีตัน ยึดเมืองเหอหยางได้ และได้เป็นขุนนางใหญ่ถึงต้นราชวงศ์ซ่ง ประวัติของเขาอยู่ใน วิกิพีเดียภาษาจีน หอนี้สอนลูกหลานว่าอย่าดูแคลนกำเนิดต่ำต้อย
ศาลตระกูลอู่แห่งเจียเสียง
มรดกสำคัญของแซ่นี้อยู่ที่อำเภอเจียเสียง (嘉祥) มณฑลซานตง คือ ศาลตระกูลอู่ (武氏祠) ของตระกูลขุนนางท้องถิ่นสมัยฮั่นตะวันออก เริ่มสร้างราวปี ค.ศ. 147 มีห้องหินของอู่เหลียง (武梁) ภาพสลักหินกว่า 40 ชิ้น เสาประตูเชวี่ย (阙) หินคู่ และสิงโตหินคู่ที่ได้ชื่อว่าเก่าที่สุดของจีนที่ระบุปีได้ ศาลถูกน้ำท่วมฝังในสมัยซ่ง จนหวงอี้ (黄易) ขุดพบใหม่ในปี 1786 และประกาศเป็นโบราณสถานสำคัญแห่งชาติชุดแรกในปี 1961 ดู วิกิพีเดียภาษาจีน และ บทความของสื่อจีน
แล้วสายแต้จิ๋วล่ะ
ผมยังไม่พบข้อมูลแซ่อู่สายแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน หรือฮากกา และไม่พบหมู่บ้านหรือศาลบรรพชนแซ่อู่ในเขตซัวเถา (汕头 จีนกลาง ซ่านโถว) และแต้จิ๋ว (潮州 จีนกลาง เฉาโจว) พบเพียงลำดับวงศ์ที่อำเภอเฟิงไค (封开) ทางตะวันตกของกวางตุ้ง และสาย "长山武氏" (ฉางซานอู่ซื่อ) ทางใต้ของเจ้อเจียง
เส้นทางที่บันทึกไว้คือเหอหนาน ซานตง แล้วขึ้นซานซีและกระจายทั่วภาคเหนือ แซ่บู๊จึงเป็นแซ่ภาคเหนือชัดเจน
แซ่บู๊ในประเทศไทย
จากรายชื่อสมาคมสมาชิกราว 60 สมาคมของ สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ไม่พบสมาคมตระกูลแซ่อู่หรือแซ่บู๊ (ข้อมูลหน้านั้นราวปี 2009–2011 อาจล้าสมัย) ผมยังไม่พบครอบครัวไทยเชื้อสายจีนแซ่บู๊ที่มีเอกสารยืนยันพร้อมอักษรจีนกำกับ
ส่วนเวียดนามใช้ 武 เป็นนามสกุลสำคัญ (Vũ / Võ) ราว 3.9% ของประชากร แต่เป็นนามสกุลที่ใช้อักษรเดียวกัน ไม่ได้แปลว่าสืบเชื้อสายจากตระกูลอู่ในจีน
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
รายงานทางการของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะ (เผยแพร่ปี 2021) ระบุว่าซานซีมีคนแซ่อู่มากที่สุด สอดคล้องกับที่ไท่หยวนเป็นถิ่นตระกูล แหล่งไม่เป็นทางการบางแห่งว่าเหอหนานมากที่สุด แต่ไม่บอกที่มา
ที่หมู่บ้านหนานสวี (南徐村) อำเภอเหวินสุ่ย มี ศาลบูเช็กเทียน (则天庙) ข้อมูลท่องเที่ยวท้องถิ่นว่าสร้างครั้งแรกปี ค.ศ. 747 เป็นโบราณสถานสำคัญแห่งชาติ ดู วิกิพีเดียภาษาจีน ส่วนเมืองกว่างหยวนในเสฉวนอ้างว่าเป็นถิ่นประสูติของพระนาง
บุคคลสำคัญแซ่บู๊
| บุคคล | ยุค | บทบาท |
|---|---|---|
| อู่ซื่อเยว่ (武士彟) | ค.ศ. 577–635 | บิดาบูเช็กเทียน ผู้สนับสนุนหลี่ยวนก่อตั้งราชวงศ์ถัง |
| บูเช็กเทียน (武则天 อู่เจ๋อเทียน) | ค.ศ. 624–705 | จักรพรรดินีองค์เดียวของจีน ตั้งราชวงศ์อู่โจว (武周) |
| อู่สิงเต๋อ (武行德) | ค.ศ. 908–979 | จากคนหาบฟืนสู่ขุนนางใหญ่ ที่มาของหอ 鬻薪堂 |
| บู๊สง (武松) | ตัวละครในนวนิยาย | วีรบุรุษสู้เสือ ไม่ใช่บุคคลจริง |
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
ตระกูลอู่แห่งอี้เซี่ยน (峄县 ปัจจุบันอยู่ในเจ่าจวง ซานตง) เรียบเรียงคำสอนเป็นกลอนสี่คำ เผยแพร่บนเว็บไซต์ของตระกูล ขึ้นต้นว่า 爱国守法，诚信做人；厚德传家，敦亲睦邻 แปลว่ารักชาติ เคารพกฎหมาย ซื่อสัตย์ สืบทอดคุณธรรมในตระกูล ปรองดองกับญาติและเพื่อนบ้าน
แซ่นี้ไม่มีอาหารประจำแซ่ที่ผมยืนยันได้ สิ่งที่ใกล้ที่สุดคือขนมปังอู่ต้าหลาง (武大郎烧饼) ที่ผูกกับพี่ชายของบู๊สงในนิยายซ้องกั๋ง ซึ่งหาบขนมปังเดินขายที่อำเภอหยางกู่ ซานตง ส่วนที่ว่ามีมาตั้งแต่สมัยซ่งเป็นคำโฆษณาท้องถิ่น ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน
คำถามที่พบบ่อย
แซ่บู๊ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 武 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน เป็นอักษรเดียวกับ "บู๊" ในบู๊ลิ้ม และเป็นแซ่ของพระนางบูเช็กเทียน
แซ่บู๊ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
แต้จิ๋วอ่านว่า "บู๊" (bhu2) ส่วนฮกเกี้ยนอ่านว่า "บู" ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ "บูเช็กเทียน"
แซ่บู๊ จีนกลางอ่านว่าอะไร?
จีนกลางอ่านว่า "อู่" (Wǔ) แซ่ 伍 ก็อ่านว่า "อู่" เหมือนกันแต่เป็นคนละแซ่ ส่วน 吴 อ่านว่า "อู๋" ซึ่งแต้จิ๋วเรียก "โง้ว"
แซ่บู๊ มาจากไหน?
สายที่เล่ากันมากที่สุดคือโอรสองค์เล็กของพระเจ้าโจวผิงหวาง ซึ่งตำนานว่ามีลายฝ่ามือคล้ายอักษร 武 ยังมีสายพระเจ้าอู่ติงและสายซ่งอู่กง ถิ่นเดิมหลักคือไท่หยวน มณฑลซานซี
แซ่บู๊ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
Wu หรือ Woo ตามจีนกลาง Mo หรือ Mou ตามกวางตุ้ง ส่วนในเวียดนามเขียน Vũ หรือ Võ
บทสรุป
คนไทยคุ้นอักษร 武 จากบู๊ลิ้ม บู๊สง และบูเช็กเทียน แต่ครอบครัวแซ่บู๊สายแต้จิ๋วหรือสายในไทย ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้
ถ้าบ้านของคุณเป็นแซ่บู๊ มีป้ายวิญญาณเขียน 武 มีชื่อหอ 太原堂 ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าของอากงอาม่าที่ต่างไปจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ สายศักดินาอู่เฉียงที่เดิมแซ่ 王 อ่านต่อได้ที่ แซ่เฮ้ง แซ่หวัง (王)
