แซ่โฮ้ว แซ่โหว (侯) มาจากไหน? ประวัติตระกูลโหว จากซานซีสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่โฮ้วของคนแต้จิ๋วในเมืองไทย ก็คือแซ่ 侯 (แต้จิ๋ว โฮ้ว / จีนกลาง โหว) คำเดียวกับที่นิตยสารศิลปวัฒนธรรมเขียนว่า "แซ่โหว (โฮ้ว)" ตัวอักษรเขียนเหมือนกันทั้งตัวเต็มและตัวย่อ เป็นแซ่อันดับ 74 ของจีน มีคนราว 4.17 ล้านคนตามประมาณการปี 2026

ในแต้จิ๋ว แหล่งของตระกูลชี้บ้านต้นสายไว้ชัด คือตำบลเฟิ่งเจียง (凤江) อำเภอเจียซี (揭西) ส่วนในเมืองไทย ผมยังไม่พบเอกสารที่เล่าสายของคนแซ่นี้โดยตรง จึงเล่าเท่าที่มีหลักฐาน

ประเด็นสำคัญ

• โฮ้ว โหว และ Hou คืออักษร 侯 ตัวเดียวกัน ต่างกันที่สำเนียง ต้องไม่สับสนกับ 候 ที่แปลว่ารอคอย หรือแซ่ 后 ซึ่งเป็นคนละแซ่
• สายหลักตามตำราสืบจากจิ้นโหวหมิน เจ้าแคว้นจิ้นที่ถูกโค่นเมื่อ 678 ปีก่อน ค.ศ. ส่วนเรื่องชางเจี๋ยเป็นตำนาน
• ถิ่นเดิมของตระกูลคือซ่างกู่ (上谷) ชื่อหอบรรพชนที่พบบ่อยคือ 上谷堂
• ตามแหล่งของตระกูล คนแซ่โฮ้วในแต้จิ๋วกว่า 70% อยู่ที่เฟิ่งเจียง ต้นสายคือ 侯英茂 (จีนกลาง โหวอิงเม่า)
• ในไทยมีสมาคมตระกูลของแซ่นี้ แต่ยังไม่พบนามสกุลไทยที่ยืนยันได้

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่โฮ้ว (แซ่โหว)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	侯 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน)
จีนกลาง	โหว (Hóu)
แต้จิ๋ว	โฮ้ว (hou5)
อันดับในจีน	อันดับ 74 (ปี 2020)
จำนวนคน	ราว 4.17 ล้านคน ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%
ถิ่นเดิมของตระกูล	ซ่างกู่ (上谷) แถบหวยไหล มณฑลเหอเป่ย์
ชื่อหอ	上谷堂 (ซ่างกู่ถัง)

แซ่โฮ้วภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร

แซ่โฮ้วเขียนว่า 侯 ข้อที่ต้องระวังคือมีอักษรหน้าตาคล้ายกันมาก คือ 候 (จีนกลาง โฮ่ว แปลว่ารอคอย) ซึ่งมีขีดตั้งเล็ก ๆ เพิ่มตรงกลาง

อีกตัวที่ต้องแยกคือ 后 (จีนกลาง โฮ่ว) ซึ่งเป็นแซ่ที่พบน้อยมากอีกแซ่หนึ่ง อักษรโรมันเขียน Hou เหมือนกัน แต่เป็นคนละแซ่กับ 侯 ส่วนแซ่ฮ้อ 何 (จีนกลาง เหอ) ที่เสียงแต้จิ๋วใกล้กันก็เป็นคนละแซ่เช่นกัน

พจนานุกรม Wiktionary รายการอักษร 侯 ให้เสียงแต้จิ๋วว่า hou5 ในทุกความหมาย และบันทึกเสียงพื้นบ้านเฉพาะชื่อแซ่ว่า gao5 ใกล้กับ "เก๊า" ซึ่งผมยังไม่พบการใช้ในเมืองไทย นิตยสารศิลปวัฒนธรรมเขียนคู่กันว่า แซ่โหว (โฮ้ว) จึงใช้ทั้งสองชื่อเรียกแซ่เดียวกันได้

แซ่โฮ้วมาจากไหน

สายหลัก เจ้าแคว้นจิ้นที่ถูกโค่นอำนาจ

เรื่องหลักเกิดที่แคว้นจิ้น (晋 — จีนกลาง จิ้น) ในมณฑลซานซีปัจจุบัน ต้นยุคชุนชิว แคว้นแตกเป็นสองฝ่ายและรบกันหลายรัชกาล จนปี 678 ก่อน ค.ศ. เจ้าแคว้นองค์สุดท้ายของสายหลัก คือจิ้นโหวหมิน (晋侯缗) ถูกเจ้าเมืองชวีวั่ว (曲沃) สังหาร

ตามตำรา ลูกหลานของท่านหนีไปอยู่แคว้นอื่น แล้วใช้บรรดาศักดิ์ 侯 เป็นแซ่ เว็บรวบรวมที่มาแซ่โหว jiapu.tv เล่าสายนี้ไว้พร้อมสายอื่น ๆ

สายตำนาน ชางเจี๋ย ผู้คิดอักษรจีน

อีกสายโยงไปถึงชางเจี๋ย (仓颉 — จีนกลาง ชางเจี๋ย) ขุนนางของจักรพรรดิเหลือง ที่ตำนานยกให้เป็นผู้คิดอักษร ตำราโบราณระบุว่าท่านมีแซ่ "โหวกัง" (侯冈) ลูกหลานบางส่วนย่อแซ่เหลือ 侯 ผมขอเล่าเรื่องนี้ในฐานะตำนาน ไม่ใช่ประวัติศาสตร์ที่ยืนยันได้ ส่วนสายชนเผ่าเซียนเปย์และชาวเจี๋ยในสมัยราชวงศ์เหนือ–ใต้ มีหน้าแซ่โหวใน Wikipedia รวบรวมไว้

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมที่ตำราส่วนใหญ่ระบุตรงกันคือซ่างกู่ (上谷 — จีนกลาง ซ่างกู่) ตั้งขึ้นสมัยจั้นกั๋ว ปัจจุบันอยู่แถบอำเภอหวยไหล มณฑลเหอเป่ย์ ป้ายบรรพชนของบ้านแซ่โฮ้วจึงมักเขียนว่า 上谷堂 ตามรายการชื่อหอในเว็บของตระกูล

อีกสองชื่อหอมาจากเรื่องของโหวหยิง (侯嬴) ชายชราผู้เฝ้าประตูเมืองต้าเหลียงสมัยจั้นกั๋ว

• 却币堂 (จีนกลาง เชวี่ยปี้ถัง — ปฏิเสธเงินทอง) เจ้าชายซิ่นหลิงแห่งแคว้นเว่ยนำเงินทองไปให้ แต่โหวหยิงผู้ยากจนไม่ยอมรับ
• 救赵堂 (จีนกลาง จิ้วจ้าวถัง — ช่วยแคว้นจ้าว) โหวหยิงวางแผนให้ขโมยป้ายอาญาสิทธิ์ยึดทัพ จนแคว้นจ้าวรอดจากการบุกของฉิน

แคว้นจ้าวโยงกับแซ่เตี่ย 赵 ส่วนเจ้าชายซิ่นหลิงเป็นเชื้อสายแคว้นเว่ย ตรงกับแซ่งุ้ย 魏 ส่วน 壮悔堂 (จีนกลาง จ้วงหุ่ยถัง — เสียใจในวัยฉกรรจ์) เป็นหอหนังสือของโหวฟางอวี้ที่ซางชิว สร้างปี 1652

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว บ้านเฟิ่งเจียง

ตามบันทึกของตระกูล ปี 1276 ขณะราชวงศ์ซ่งใต้กำลังล่ม 侯宗贵 (จีนกลาง โหวจงกุ้ย) ชาวเหอหนาน พาบุตรไปร่วมขบวนคุ้มกันกษัตริย์องค์น้อยของซ่งหนีลงใต้ ต่อมาบุตรชื่อ 侯英茂 (จีนกลาง โหวอิงเม่า เกิดปี 1272) สอบได้อันดับหนึ่งระดับมณฑลในปี 1314 แล้วไปเป็นนายอำเภอฝ่ายทหารของกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) และตั้งรกรากที่หงเจียง (鸿江) ซึ่งปัจจุบันคือตำบลเฟิ่งเจียง (凤江) อำเภอเจียซี (揭西 — จีนกลาง เจียซี)

แหล่งต่าง ๆ เล่าไม่ตรงกันว่าท่านเป็นบุตรคนที่เท่าไร และเรื่องที่ดินพระราชทานเป็นคำเล่าของตระกูล ยังไม่มีเอกสารอิสระยืนยัน

ทุกวันนี้เฟิ่งเจียงถูกเรียกว่าบ้านต้นกำเนิดของแซ่โฮ้วแต้จิ๋ว ตามแหล่งของตระกูลมีคนแซ่โฮ้วราว 2 หมื่นคน และกว่า 70% ของคนแซ่นี้ในแต้จิ๋วอยู่ที่นี่ อีกสายเกิดในปี 1597 เมื่อ 侯确叟 (จีนกลาง โหวเชวี่ยโส่ว) ไปค้าขายที่เตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) แล้วตั้งรกรากที่ฉางหล่ง (长陇) ปัจจุบันคือตำบลซือหม่าผู่ เขตเฉาหนาน เมืองซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) เป็นแหล่งใหญ่อันดับสองของแต้จิ๋ว รวมทั้งแต้จิ๋วราว 3.18 หมื่นคน ตามแหล่งของตระกูล ดูการกระจายเทียบได้ที่เว็บตระกูลโหวและบทความของ 趣历史

แซ่โฮ้วในประเทศไทย

ในไทยมีสมาคมของแซ่นี้ชื่อ 泰國侯氏宗親總會 (จีนกลาง ไท่กั๋วโหวซื่อจงชินจ่งหุ้ย — ยังไม่พบชื่อภาษาไทยทางการ) ตามรายชื่อของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ข้อมูลราวปี 2009–2011 สำนักงานอยู่ถนนเพชรเกษม ใกล้สามแยกท่าพระ กรุงเทพฯ ข้อมูลนี้เก่าและอาจไม่เป็นปัจจุบัน ยังไม่พบปีก่อตั้ง

ลูกหลานแซ่โฮ้วในไทยสืบมาจากไหน ผมยังไม่มีเอกสารตอบโดยตรง แหล่งของตระกูลบอกเพียงว่าศาลบรรพชนเฟิ่งเจียงสร้างใหม่ด้วยเงินบริจาคของชาวจีนโพ้นทะเล ไม่ได้ระบุว่ามาจากประเทศใด และยังไม่พบแหล่งยืนยันว่านามสกุลไทยใดเป็นของแซ่โฮ้ว จึงไม่ขอระบุชื่อใคร

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

ข้อมูลการกระจายแซ่ (ไม่ใช่ตัวเลขทางการ) ระบุว่าเหอหนาน เหอเป่ย์ และซานซี รวมกันราว 31% โดยเหอหนานมากที่สุดราว 12% คนแซ่โฮ้วส่วนใหญ่จึงอยู่เหนือแม่น้ำแยงซี

ที่ซางชิว เหอหนาน บ้านตระกูลโหวฟางอวี้เป็นโบราณสถานระดับมณฑล และสื่อจีนเล่าถึงหอ 壮悔堂 ที่อยู่ภายใน

บุคคลสำคัญแซ่โฮ้ว

ชื่อ	ยุค	ความสำคัญ
โหวหยิง 侯嬴	จั้นกั๋ว	ผู้เฝ้าประตูเมืองที่วางแผน "ขโมยป้ายอาญาสิทธิ์ช่วยแคว้นจ้าว"
โหวฟางอวี้ 侯方域	หมิง–ชิง	นักเขียน หนึ่งในสี่คุณชายปลายหมิง ตัวเอกงิ้ว《桃花扇》(เถาฮวาซ่าน)
โหวเต๋อปั่ง 侯德榜	1890–1974	นักเคมีชาวฝูเจี้ยน ผู้คิดกระบวนการผลิตโซดาแอชแบบ "โหว"
โหวเสียงหลิน 侯祥麟	1912–2008	ชาวเฟิ่งเจียง เจียซี นักเคมีปิโตรเลียม อดีตรัฐมนตรีช่วยกระทรวงอุตสาหกรรมปิโตรเลียม

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

แหล่งข้อมูลของตระกูลบรรยายลูกหลานเฟิ่งเจียงว่ายึดหลัก ดูแลบ้านด้วยความขยันและประหยัด ปฏิบัติต่อผู้อื่นด้วยความเมตตาและซื่อสัตย์ สอนลูกให้ทำนาควบคู่กับเรียนหนังสือ ยังไม่พบลำดับชื่อรุ่นของสายเฟิ่งเจียง

ศาลบรรพชนตระกูลโหวเฟิ่งเจียงสร้างตั้งแต่ปีเฉียนหลงที่ 11 (ตรงกับปี 1746) ถูกรื้อในปี 1971 เพื่อสร้างคันกั้นน้ำ แล้วสร้างใหม่ในปี 1986 ด้วยเงินบริจาคของลูกหลานและชาวจีนโพ้นทะเล ตามที่เว็บตระกูลแซ่โหวรายงาน องค์กรระดับโลกของตระกูลคือ 中华侯氏世界联谊总会 (จีนกลาง จงหัวโหวซื่อซื่อเจี้ยเหลียนอี้จ่งหุ้ย) ซึ่งสื่อจีนรายงานว่าจัดพิธีที่หนานอัน ฝูเจี้ยน เมื่อมีนาคม 2023

ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่โฮ้วโดยตรง

คำถามที่พบบ่อย

แซ่โฮ้ว ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 侯 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน แปลว่าเจ้าครองแคว้นชั้นโหว ระวังอย่าสับสนกับ 候 ที่แปลว่ารอคอย ซึ่งมีขีดเพิ่มตรงกลาง

แซ่โฮ้ว แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า โฮ้ว (hou5) ส่วน เฮา ในสามก๊กเป็นเสียงฮกเกี้ยน

แซ่โฮ้ว จีนกลางอ่านว่าอะไร?

จีนกลางอ่านว่า โหว (Hóu) แซ่โฮ้วกับแซ่โหวจึงเป็นแซ่ 侯 ตัวเดียวกัน

แซ่โฮ้ว มาจากไหน?

สายหลักมาจากลูกหลานเจ้าแคว้นจิ้นที่ถูกโค่นอำนาจเมื่อ 678 ปีก่อน ค.ศ. แล้วใช้บรรดาศักดิ์ 侯 เป็นแซ่ ส่วนสายแต้จิ๋วตามบันทึกของตระกูลสืบจาก 侯英茂 ที่ตั้งรกรากที่เฟิ่งเจียง อำเภอเจียซี สมัยหยวน

แซ่โฮ้ว ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดว่า Hou (แบบจีนกลาง) หรือ Hau (แบบกวางตุ้งและฮกเกี้ยนไต้หวัน)

บทสรุป

แซ่โฮ้วเล่าได้สองชั้น ชั้นแรกคือเจ้าแคว้นจิ้นที่เสียแคว้นแล้วเก็บบรรดาศักดิ์ไว้เป็นนามสกุล ชั้นที่สองใกล้ตัวลูกหลานแต้จิ๋ว คือบ้านเฟิ่งเจียงกับศาลบรรพชนที่สร้างใหม่ด้วยแรงของลูกหลานโพ้นทะเล ซึ่งส่วนใหญ่ยังเป็นคำเล่าของตระกูล

ฝั่งเมืองไทยยังมีข้อมูลไม่มากนัก หากบ้านคุณเป็นแซ่โฮ้ว มีป้าย 上谷堂 หรือรู้ชื่อหมู่บ้านเดิมของอากง ผมอยากฟังเรื่องของบ้านคุณ แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ อ่านภาพรวมต่อที่ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก หรือเรื่องถิ่นแต้จิ๋วที่เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ในแผนที่การปกครอง และท่าเรือซัวเถา

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• ที่มาแซ่โหว: รวบรวมสายต้นกำเนิดและการอพยพ (jiapu.tv)
• ภาพรวมแซ่โหว สายต้นกำเนิดและการอพยพ (趣历史)
• การกระจายของแซ่โหว (เว็บไซต์ตระกูลโหว)
• ชื่อหอบรรพชนแซ่โหว (เว็บไซต์ตระกูลโหว)
• ศาลบรรพชนตระกูลโหว ตำบลเฟิ่งเจียง อำเภอเจียซี (เว็บไซต์ตระกูลโหว)
• บ้านโหวฟางอวี้ ซางชิว (Tencent News 2024)
• แซ่โหว (โฮ้ว) (นิตยสารศิลปวัฒนธรรม)
• รายชื่อสมาคมตระกูลแซ่ในไทย (สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย)

หมายเหตุ ตัวเลขประชากรปี 2026 เป็นประมาณการจากสถิติของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีน คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% ส่วนตัวเลขในแต้จิ๋วมาจากแหล่งของตระกูล ไม่ระบุปีสำรวจ