แซ่กง (龚) มาจากไหน? ประวัติตระกูลกง จากหูหนานสู่จีนใต้และไทย

แซ่นี้เขียนว่า 龚 (ตัวเต็ม 龔) จีนกลางอ่านว่า "กง" (Gōng) สำเนียงแต้จิ๋วก็ถอดเสียงได้ว่า "กง" เช่นกัน ผมจึงเรียกในบทความนี้ว่าแซ่กง ปัจจุบันมีคนแซ่นี้ราว 2.82 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อยู่อันดับ 89 ของจีน

สำหรับลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีน แซ่กงมีเรื่องที่ใกล้ตัวกว่าตัวเลข คือเป็นหนึ่งในหกแซ่พี่น้องของ 六桂堂 (จีนกลาง ลิ่วกุ้ยถัง — หอหกต้นกุ้ย) ได้แก่ 洪 (จีนกลาง หง) 江 (แต้จิ๋ว กัง / จีนกลาง เจียง) 翁 (จีนกลาง เวิง) 方 (แต้จิ๋ว ปึง / จีนกลาง ฟาง) 龚 และ 汪 (แต้จิ๋ว อวง / จีนกลาง วาง) ส่วนสายแต้จิ๋วโดยตรง ผมค้นแล้วยังไม่พบหลักฐาน จะเล่าตามที่พบจริงและบอกตรง ๆ ว่าตรงไหนยังขาด

ประเด็นสำคัญ

• 龚 จีนกลางอ่านว่า "กง" แต้จิ๋วถอดเสียงว่า "กง" ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
• ตามตำราแซ่ แซ่นี้มาจาก 共 ของก้งกง บางสายมาจากแคว้นก้ง และอีกสายแยกมาจากแซ่ 翁 ในตำนานหกแซ่พี่น้อง
• ในไทย ผมไม่พบสมาคมแซ่กงแยก คนแซ่นี้รวมอยู่ในสมาคมลิ่วกุ้ยถัง (泰國六桂堂宗親總會) ของหกแซ่ ที่ก่อตั้งปี 1966
• แซ่กง (龚) ไม่ใช่แซ่ขง (孔) ของขงจื๊อ และไม่ใช่ 公 ในคำว่าอากง

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่กง 龚

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	ตัวย่อ 龚 / ตัวเต็ม 龔
จีนกลาง	Gōng · กง
แต้จิ๋ว	gong1 · กง (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย)
ภาษาอังกฤษ	Gong, Kung, Kong, Keng
อันดับในจีน	89 (อันดับทางการปี 2020)
ประชากร	ราว 2.82 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 ±10%)
มณฑลที่มีมากที่สุด	หูหนาน ราว 13% (งานวิจัยการกระจายแซ่ ไม่ใช่ตัวเลขทางการ)
ถิ่นเดิมของตระกูล	อู่หลิง (武陵 ฉางเต๋อ หูหนาน)

แซ่กงเขียนและอ่านอย่างไร

龚 ประกอบด้วยส่วน 龙 (จีนกลาง หลง — มังกร) อยู่บน กับ 共 (จีนกลาง ก้ง — ร่วมกัน) อยู่ล่าง ตัวหนังสือนี้เองบอกประวัติแซ่ เพราะตามตำราแซ่ บรรพชนเดิมใช้ 共 แล้วเติมมังกรเข้ามาภายหลัง

เสียงแต้จิ๋วที่ผมเจอคือ gong1 และ giong ซึ่งคนไทยถอดเป็น "กง" ได้ทั้งคู่ เหมือนที่ 恭喜 คนไทยพูดว่า "ก๋งฮี่" แต่ยังไม่พบเอกสารไทยที่เขียนแซ่ 龚 ว่า "แซ่กง"

อย่าสับสนกับ 孔 江 และ 公

"กง" ในบ้านคนจีนมีหลายความหมาย 公 ในคำว่า "อากง" แปลว่าปู่ ไม่ใช่แซ่ ส่วน 孔 (แต้จิ๋ว ขง / จีนกลาง ข่ง) เป็นแซ่ของขงจื๊อ อ่านเทียบได้ที่แซ่ขง 孔 และ 江 (แต้จิ๋ว กัง / จีนกลาง เจียง) ก็สะกดอังกฤษเป็น Kong ได้ เห็น Kong ให้ดูอักษรจีนกำกับก่อน

แซ่กงมาจากไหน

ตามตำราแซ่สมัยถังและซ่ง ที่วิกิพีเดียภาษาจีนสรุปไว้ สายหลักสืบจาก ก้งกง (共工) ขุนนางสมัยพระเจ้าเหยาในตำนาน ผู้ดูแลเรื่องน้ำและถูกยกเป็นเทพแห่งน้ำ ลูกหลานใช้แซ่ 共 ก่อน แล้วเพื่อหลบภัยจึงเติม 龙 กลายเป็น 龚

เรื่องนี้เป็นระดับตำนาน ไม่ใช่หลักฐานร่วมสมัย ตำรายังเล่าสายอื่นอีก เช่น ลูกหลานของก้งป๋อเหอ (共伯和) ขุนนางโจวตะวันตกแห่งแคว้นก้ง (共国) และรัชทายาทเซินเซิง (申生) แห่งจิ้นที่ได้สมัญญา 恭 ซึ่งใช้แทน 共 ได้ในสมัยโบราณ แต่ทั้งหมดเป็นคำอธิบายภายหลัง

หกแซ่พี่น้อง 六桂堂

เล่าตามประเพณีตระกูลว่า เวิงเฉียนตู้ (翁乾度 ค.ศ. 898–951) ขุนนางแคว้นหมิ่น ตั้งถิ่นที่ผูเถียน (莆田) ในฝูเจี้ยน มีบุตรชายหกคน เมื่อแคว้นหมิ่นล่มสลาย ท่านเปลี่ยนแซ่ให้บุตรเพื่อหลบภัยเป็น 洪 江 翁 方 龚 汪 บุตรชื่อฉู่เหลียน (处廉) ได้แซ่ 龚 และสอบได้จิ้นซื่อ (进士 — บัณฑิตระดับสูงสุด) ปี ค.ศ. 973 ทั้งหกคนสอบได้ จึงมีคำชมว่า "六桂联芳" (จีนกลาง ลิ่วกุ้ยเหลียนฟาง — ต้นกุ้ยหกต้นผลิบานพร้อมกัน) และตั้งชื่อหอร่วมว่าลิ่วกุ้ยถัง (六桂堂)

รายละเอียดมีในเว็บตระกูลกง และวิกิพีเดีย 六桂堂 แหล่งต่าง ๆ ลำดับบุตรไม่ตรงกัน ผมจึงบอกเพียงว่าเป็นตำนานตระกูล อ่านอีกสามแซ่ได้ที่แซ่ปึง 方 แซ่กัง 江 และแซ่อวง 汪

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของแซ่กงคืออู่หลิง (武陵) ศูนย์กลางสมัยฮั่นตะวันออกอยู่แถวฉางเต๋อ หูหนาน สมัยจิ้นตระกูลของกงเสวียนจือ (龚玄之) ตั้งหลักที่ฮั่นโซ่ว (汉寿) หลายรุ่น

ชื่อหอที่พบมี 武陵堂 (อู่หลิงถัง) ตามถิ่นเดิม, 六桂堂 (ลิ่วกุ้ยถัง) หอร่วมของหกแซ่, 渤海堂 (ป๋อไห่ถัง) รำลึกกงซุ่ย เจ้าเมืองป๋อไห่สมัยฮั่น และ 楚仙堂 (ฉู่เซียนถัง) ของสายอันชิ่งในอานฮุย

เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋ว

ตระกูลกงเริ่มในภาคเหนือ แล้วค่อย ๆ ลงใต้ไปเจียงซี เสฉวน และหูหนาน สมัยถังถึงซ่งเข้าฝูเจี้ยนอย่างน้อยสามทาง รวมทั้งสายลิ่วกุ้ยถัง

บรรพชนที่ลูกหลานฝูเจี้ยนใต้และกวางตุ้งจำนวนมากนับถือคือ กงเม่าเหลียง (龚茂良 1121–1178) ชาวผูเถียน สอบจิ้นซื่อปี 1138 ตอนอายุ 18 ปี ขึ้นเป็นรองอัครมหาเสนาบดีสมัยซ่งใต้ ภายหลังถูกใส่ร้ายและเนรเทศไปกวางตุ้ง เสียชีวิตที่นั่น (ประวัติย่อ) เว็บของตระกูลเล่าว่าลูกหลานไปเซ่นสุสานท่านที่ผูเถียนทุกวันฉงหยาง (重阳 — 9 ค่ำเดือน 9) และเดือนมีนาคม 2015 ลูกหลานกว่า 200 คนประชุมกันที่เมืองสือซือ (石狮) เฉวียนโจว เพื่อเริ่มบูรณะศาลบรรพชนตระกูลกงแห่งหนานถัง (南塘) (ข่าวของตระกูล)

ส่วนแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบเอกสารที่ระบุตระกูลกงในแต้จิ๋ว (潮州) กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) หรือซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) ไม่พบต้นสายหรือหมู่บ้านของตระกูล ผมจึงสันนิษฐานเพียงว่าคนแซ่กงในไทยอาจมีรากฮกเกี้ยนมากกว่าแต้จิ๋ว ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน ถ้าบ้านไหนมีสมุดลำดับสกุลที่ระบุหมู่บ้านเดิม รบกวนแจ้งมาครับ

แซ่กงในประเทศไทย

ในรายชื่อของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ไม่มีสมาคมแซ่กงแยกต่างหาก แต่มี สมาคมลิ่วกุ้ยถัง (泰國六桂堂宗親總會) ที่รวมหกแซ่ไว้ด้วยกัน ก่อตั้งปี 1966 คนแซ่กงจึงรวมอยู่ที่นั่น รายชื่อนั้นเป็นข้อมูลราวปี 2009–2011 อาจล้าสมัย

การประชุมสัมพันธ์ลิ่วกุ้ยโลก (世界六桂恳亲大会) ครั้งที่ 17 จัดที่ถงอาน เซี่ยเหมิน ธันวาคม 2024 มีผู้ร่วมกว่า 900 คน (ข่าวฝูเจี้ยนเดลี่) นามสกุลไทยที่มาจากแซ่กงหรือบุคคลที่มีเอกสารยืนยัน ผมยังไม่พบ จึงไม่ขอเอ่ยชื่อใคร

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

งานวิจัยการกระจายแซ่ระบุว่าหูหนานมีคนแซ่กงมากที่สุดราว 13% และหูหนาน เจียงซู หูเป่ย์ เสฉวน รวมกันราว 43% ตามแนวลุ่มแม่น้ำแยงซี ตัวเลขนี้ไม่ใช่สถิติทางการ ส่วน 2.82 ล้านคนเป็นประมาณการ ไม่ใช่การนับจริง เทียบอันดับกับแซ่อื่นได้ในตารางแซ่จีน 100 อันดับ ปี 2026

ที่หมู่บ้านอันเคิง (安坑) เขตซั่งเหรา เจียงซี มีศาลตระกูลกงที่ซุ้มประตูหินแกะสลักงดงาม ตามป้ายหน้าศาลเป็นโบราณสถานระดับชาติ (ปี 2013)

บุคคลสำคัญแซ่กง

ชื่อ	ยุค	เรื่องที่ควรรู้
กงซุ่ย (龚遂)	ฮั่นตะวันตก	เจ้าเมืองป๋อไห่ ชวนโจรให้ "ขายมีดซื้อวัว" กลับไปทำนา เป็นที่มาของหอ 渤海堂
กงเสวียนจือ (龚玄之)	จิ้น	บัณฑิตที่ปฏิเสธการเรียกเข้ารับราชการหลายครั้ง
กงเม่าเหลียง (龚茂良)	1121–1178	รองอัครมหาเสนาบดีสมัยซ่งใต้ บรรพชนของตระกูลกงหมิ่นหนานจำนวนมาก
กงเสียน (龚贤)	1618–1689	จิตรกรภูมิทัศน์ปลายหมิงต้นชิง
กงจื้อเจิน (龚自珍)	1792–1841	นักคิดและกวีปลายราชวงศ์ชิง ชาวหังโจว

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

เรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่กงในแหล่งที่ค้น จึงไม่ขอระบุจานใด

มีคำสอนตระกูลฉบับเรียบเรียงใหม่ในเว็บของตระกูล ขึ้นต้นว่า "龚家人，做好人" แปลว่าคนตระกูลกงต้องเป็นคนดี แต่เป็นของแต่งใหม่ ไม่ใช่คำสอนโบราณ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่กง ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 龚 (ตัวย่อ) หรือ 龔 (ตัวเต็ม) ตามตำราแซ่ บรรพชนเดิมใช้แซ่ 共 แล้วเติม 龙 (มังกร) เพื่อหลบภัย

แซ่กง แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?

ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋วได้ว่า "กง" (gong1) เหมือนจีนกลาง แต่ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย ส่วนคนฮกเกี้ยนอาจเรียกว่า "เก็ง"

แซ่กง จีนกลางอ่านว่าอะไร?

อ่านว่า "กง" (Gōng) เสียงที่ 1 เช่น กงจื้อเจิน (龚自珍) กวีปลายราชวงศ์ชิง

แซ่กง มาจากไหน?

ตามตำราแซ่มาจากก้งกง (共工) เทพแห่งน้ำในตำนาน ถิ่นเดิมคืออู่หลิงในหูหนาน ส่วนในฝูเจี้ยน หลายสายนับกงเม่าเหลียงแห่งผูเถียนเป็นบรรพชน และอีกสายมาจากตำนานหกแซ่ลิ่วกุ้ยถัง

แซ่กง ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

พบ Gong (จีนกลาง), Kung (ไต้หวันและฮ่องกง), Kong (มาเก๊า) และ Keng (ใกล้เสียงฮกเกี้ยน) แต่ Kong อาจหมายถึงแซ่ 江 หรือ 孔 ได้ด้วย ควรดูอักษรจีนกำกับ

บทสรุป

แซ่กงเป็นแซ่ที่ตัวอักษรเองก็บอกประวัติ คือ 共 ที่มีมังกรประกอบเข้ามา สำหรับลูกหลานในเมืองไทย ความหมายที่ใกล้ตัวที่สุดน่าจะเป็นเรื่องหกแซ่พี่น้องลิ่วกุ้ยถัง ที่ทำให้คนแซ่กง ปึง กัง อวง และอีกสองแซ่ในกลุ่มเดียวกันถือกันว่าเป็นญาติ

เรื่องที่ผมยังไม่รู้มีอยู่มาก ทั้งสายแต้จิ๋ว และคนแซ่กงในไทยที่เข้ามาจากหมู่บ้านไหน ถ้าบ้านคุณแซ่ 龚 มีป้าย 六桂堂 หรือ 武陵堂 หรือสมุดลำดับสกุลที่ระบุหมู่บ้านเดิม หรือมีข้อมูลที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 龚姓 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• Gong (surname) (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
• 龔 พจนานุกรมเสียงอ่านหลายสำเนียง (Wiktionary)
• 龚 พจนานุกรมแต้จิ๋ว (潮州母语 Mogher)
• 六桂堂 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• 世界"六桂堂"文化渊源 (เว็บตระกูลกง 族谱网)
• 第十七届世界六桂恳亲大会在同安举行 (ฝูเจี้ยนเดลี่ 2024)
• รายชื่อสมาคมสมาชิก สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราว 2009–2011)