แซ่ซิ้ม แซ่เสิ่น (沈) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเสิ่น จากเหอหนานสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่ซิ้ม เขียนด้วยอักษรจีน 沈 คนแต้จิ๋วอ่านว่า "ซิ้ม" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "เสิ่น" (Shěn) ประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 5.77 ล้านคน อยู่อันดับ 52 ของจีน ในกรุงเทพฯ มีศาลเจ้าแซ่ซิ้มริมถนนสมเด็จพระเจ้าตากสิน ฝั่งธนบุรี

บทความนี้เล่าตั้งแต่แคว้นเสิ่นในเหอหนาน มาถึงจ้าวอัน แต้จิ๋ว และศาลเจ้าในกรุงเทพฯ ส่วนที่ยังไม่พบข้อมูล ผมจะบอกตรง ๆ ครับ

ประเด็นสำคัญ

• 沈 ตัวเต็มกับตัวย่อเขียนเหมือนกัน ชื่อต่างกันตามสำเนียง คือ ซิ้ม (แต้จิ๋ว) เสิ่น (จีนกลาง) สิม (ฮกเกี้ยน) และอังกฤษเขียน Shen, Sim, Shum, Sham
• สายหลักมาจากแคว้นเสิ่นในเหอหนานสมัยต้นราชวงศ์โจว ส่วนสายที่ถือบรรพชนเป็นเทพมาจากนายทหารสมัยถังที่ตามขบวนบุกเบิกจางโจว
• ตัวเลขประชากรเป็นประมาณการ ±10% ที่คำนวณต่อจากสถิติทางการ ไม่ใช่ตัวเลขที่ใครไปนับจริง
• บทความของคนในตระกูลไล่ชื่อหมู่บ้านแซ่ซิ้มในแต้จิ๋วไว้ 17 แห่ง รวมราวหนึ่งแสนคน
• คำว่า "ซิ้ม" ในแซ่ 沈 ไม่ใช่คำเดียวกับ "อาซิ้ม" ที่เรียกภรรยาน้องชายของพ่อ ซึ่งมาจากอักษร 婶

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่ซิ้ม

หัวข้อ	ข้อมูล
จีนกลาง	Shěn · เสิ่น ตามหลักราชบัณฑิตฯ เฉิ่น
แต้จิ๋ว / ฮกเกี้ยน	sim2 · ซิ้ม / สิม
ภาษาอังกฤษ	Shen, Sim, Shum, Sham
อันดับและจำนวนคน	อันดับ 52 (ทางการ ปี 2020) ประมาณการปี 2026 ราว 5.77 ล้านคน (±10%)
ถิ่นเดิมของตระกูล	吴兴 (อู๋ซิง ปัจจุบันคือหูโจว เจ้อเจียง) และ 汝南 (หรู่หนาน ในเหอหนาน)

แซ่ซิ้มเขียนและอ่านอย่างไร

แซ่ซิ้มเขียนว่า 沈 ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน อักษรนี้เป็นตัวย่อของ 瀋 ได้ด้วย แต่ 瀋 พบในชื่อเมืองเสิ่นหยาง (瀋陽) ไม่ใช่แซ่

"ซิ้ม" เป็นเสียงแต้จิ๋วที่ใช้จริงในไทย บางแห่งเขียน "ซิ่ม" ส่วน "สิม" คือเสียงฮกเกี้ยน พบในสามก๊กฉบับไทยที่เขียน 沈瑩 ว่า "สิมเอ๋ง" ทั้งหมดคือแซ่ 沈 ตัวเดียวกัน

ระวังอย่างหนึ่ง "อาซิ้ม" ที่เรียกภรรยาน้องชายของพ่อ มาจากอักษร 婶 คนละตัวกับแซ่ 沈

แซ่ซิ้มมาจากไหน

สายหลักเริ่มต้นราชวงศ์โจว จี้ไจ้ (季载) โอรสองค์ที่ 10 ของพระเจ้าโจวเหวินหวัง มีความชอบในการปราบกบฏ จึงได้รับพระราชทานแคว้นเสิ่น ตำราแซ่เก่า《姓纂》(ซิ่งจ่วน — ตำราว่าด้วยที่มาของแซ่) ระบุที่ตั้งว่าอยู่แถวอำเภอผิงอวี๋ (平舆) ในเหอหนานปัจจุบัน

สมัยชุนชิว แคว้นเสิ่นถูกแคว้นไช่ (蔡 ตรงกับแซ่ฉั่วของคนแต้จิ๋ว) ทำลาย ลูกหลานหนีไปแคว้นฉู่ แล้วใช้ชื่อแคว้นเดิมเป็นแซ่ รุ่นต่อมาคือเสิ่นจูเหลียง (沈诸梁) เจ้าเมืองเย่ (叶) ที่เรียกกันว่า "เย่กง" (叶公) ตัวเอกของสุภาษิต "เย่กงรักมังกร"

เย่กงเป็นต้นแซ่ 叶 ด้วย จึงมีความเชื่อว่า 沈 กับ 叶 (แซ่เอี๊ยบ) เป็นตระกูลเดียวกัน แต่วิกิพีเดียภาษาจีนชี้ว่าเกิดจากพงศาวดาร《新唐书》(ซินถังชู — ตำราประวัติศาสตร์ถังฉบับใหม่) สับสนระหว่างสองสาย จึงควรถือเป็นความผูกพันตามประเพณี

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมที่สำคัญที่สุดคืออู๋ซิง สมัยฮั่นตะวันออกตระกูลย้ายมาตั้งรกรากที่นั่น ส่วนอีกถิ่นคือหรู่หนาน อยู่ในเหอหนานใกล้ที่ตั้งแคว้นเสิ่นเดิม

ชื่อหอมีทั้งตั้งตามถิ่นเดิม และตั้งระลึกถึงบรรพชนคนเด่น เช่น 梦溪堂 (จีนกลาง เมิ่งซีถัง) ระลึกถึงเสิ่นคั่ว (沈括) ผู้แต่ง《梦溪笔谈》(เมิ่งซีปี่ถาน — บันทึกสนทนาริมลำธารความฝัน) ป้ายชื่อหอที่ศาลบรรพชนจึงเป็นเบาะแสว่าบ้านนับถือบรรพชนท่านใด

เส้นทางลงใต้สู่จ้าวอันและแต้จิ๋ว

ระลอกที่สำคัญที่สุดสำหรับคนแต้จิ๋วเกิดต้นราชวงศ์ถัง เมื่อนายทหารแซ่ซิ้มติดตามเฉินเจิ้งกับเฉินหยวนกวง (陈政, 陈元光 สองผู้นำทัพนี้แซ่ตั้ง 陈 ดูเรื่องแซ่ตั้ง) ลงมาบุกเบิกจางโจว ผู้นำคนสำคัญคือเสิ่นหย่ง (沈勇) ประจำการที่จ้าวอัน (诏安) ฝูเจี้ยน สมัยซ่งท่านได้รับสถาปนาเป็น 武德侯 (แต้จิ๋ว บู๊เต็กโฮ้ว / จีนกลาง อู่เต๋อโหว — ท่านโหวผู้มีคุณธรรมฝ่ายบู๊)

ลูกหลานเพิ่มจนจ้าวอันได้ฉายา 沈半县 (จีนกลาง เสิ่นป้านเซี่ยน) "ครึ่งอำเภอแซ่ซิ้ม" บทความของคนในตระกูลระบุว่ามีราว 1.6 แสนคนจาก 6 แสน

ส่วนการเข้าแต้จิ๋ว บทความบนเว็บไซต์ตระกูลแซ่ซิ้มเล่าว่า ปลายซ่งต้นหยวน เมื่อทัพมองโกลรุกลงใต้ ลูกหลานสามคนหนีจากจ้าวอันมาเมืองแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) คนหนึ่งไปตั้งที่หมู่บ้านฮว๋าเหม่ย ผมไม่พบเอกสารอิสระที่ตรวจซ้ำ จึงถือเป็นบันทึกของตระกูล

บทความเดียวกันไล่ชื่อหมู่บ้านแซ่ซิ้มไว้ 17 แห่ง รวมราวหนึ่งแสนคน อยู่ที่แต้อัว (潮安 — จีนกลาง เฉาอาน) เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) โผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) เตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) เหราผิง (饶平) และอื่น ๆ

หมู่บ้านที่มีชื่อคือฮว๋าเหม่ย (华美) ตำบลไฉ่ถัง เขตแต้อัว ชื่อเดิมคือ 下尾沈 "แซ่ซิ้มปลายน้ำ" เพราะอยู่ในที่ลุ่มปากแม่น้ำหานเจียง ต่อมาเรียกให้ไพเราะว่า 华美 (งามเลิศ) เพราะเสียงแต้จิ๋วโบราณของ 下 กับ 华 และ 尾 กับ 美 พ้องกัน มีศาลบรรพชนรวมกับศาลสาขากว่า 50 หลัง

แซ่ซิ้มในเมืองไทย

หลักฐานที่ชัดที่สุดคือศาลเจ้าแซ่ซิ้มหรือมูลนิธิสีมาสงเคราะห์ (ซิ้มกงจืออี่) ถนนสมเด็จพระเจ้าตากสิน เขตธนบุรี สร้างเมื่อ พ.ศ. 2429 สมัยรัชกาลที่ 5 โดยนายบ้วนเช้ง นายย่งกือ และนายโจหงวน แซ่ซิ้ม ซื้อที่ดินราคา 540 บาท สร้างใหม่ปี พ.ศ. 2505 และจดทะเบียนเป็นมูลนิธิปี พ.ศ. 2506 องค์ประธานคือ "เจ้าปู่บู๊เต็กโฮ้ว" ตรงกับประเพณีของจ้าวอันและแต้จิ๋วที่บูชาบรรพชนเป็นเทพ

ป้ายที่เสาประตูศาลเขียน 泰國沈氏宗親總會 (สมาคมตระกูลแซ่ซิ้มแห่งประเทศไทย) องค์กรชื่อนี้มีหนังสือที่ระลึกปี 1968 ลงรายการในฐานข้อมูลสมุดลำดับสกุลจีน ส่วนปีก่อตั้งและนายกสมาคมปัจจุบัน ผมยังไม่พบข้อมูลที่ตรวจสอบได้

นามสกุลไทยที่มีแหล่งระบุว่ามาจากแซ่ซิ้มคือ "สิมะเสถียร" วิกิพีเดียภาษาไทยเขียนว่าตระกูลนี้ดูแลศาลเจ้าเกียนอันเกงที่กุฎีจีนในปัจจุบัน และร่วมสร้างปรับปรุงศาลเจ้ามาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3

ปัจจุบันอยู่ที่ไหนในจีน

ตามงานวิจัยการกระจายแซ่ที่เว็บไซต์ตระกูลอ้างถึง เจียงซูมีคนแซ่นี้มากที่สุดราว 20% ของทั้งหมด รวมกับเจ้อเจียงราว 36% ส่วนไต้หวันมีกว่า 3 แสนคน

บุคคลสำคัญแซ่ซิ้ม

ชื่อ	ยุค	ความสำคัญ
เสิ่นหย่ง (沈勇) "บู๊เต็กโฮ้ว"	ต้นถัง	นายทหารผู้บุกเบิกจางโจว บรรพชนและเทพของแซ่ซิ้มแต้จิ๋ว
เสิ่นคั่ว (沈括)	1031–1095	นักวิทยาศาสตร์และขุนนางสมัยซ่ง ผู้แต่ง《梦溪笔谈》
เสิ่นว่านซาน (沈万三)	ปลายหยวน–ต้นหมิง	มหาเศรษฐีเจียงหนาน ต้นตำนานขาหมู 万三蹄

อ่านต่อเรื่องเสิ่นคั่วและเสิ่นว่านซานได้ในวิกิพีเดีย

ธรรมเนียมและอาหาร

เอกลักษณ์ของแซ่ซิ้มแต้จิ๋วและหมิ่นหนานคือศาลบู๊เต็กโฮ้ว (武德侯祠) ตามบทความของคนในตระกูลมีอยู่แทบทุกหมู่บ้านแซ่ซิ้ม ศาลบรรพชนใหญ่ที่จ้าวอันชื่อ 飨保堂 (จีนกลาง เสี่ยงเป่าถัง) เป็นโบราณสถานระดับมณฑลฝูเจี้ยน ตามเว็บไซต์ตระกูลแซ่ซิ้ม วันเกิดบู๊เต็กโฮ้วมีหลายฉบับ แหล่งหนึ่งว่าวันที่ 25 เดือน 7 จันทรคติ อีกแหล่งว่าวันที่ 22 เดือน 2 ควรถามผู้ใหญ่ในบ้านว่าถือวันใด

แซ่ซิ้มมีอาหารที่ผูกกับบุคคลในตระกูลโดยตรง คือ 万三蹄 (จีนกลาง ว่านซานถี — ขาหมูของว่านซาน) ขาหมูท่อนบนตุ๋นจนหนังนุ่มเนื้อเปื่อย เป็นอาหารเด่นของเมืองโจวจวง (周庄) ในซูโจว ตั้งชื่อตามเสิ่นว่านซาน ซึ่งคู่มือท่องเที่ยวซูโจวบอกว่าชาวโจวจวงยังใช้เป็นอาหารหลักในงานเทศกาลและงานแต่งงาน สายแต้จิ๋วและจ้าวอัน ผมไม่พบเมนูเฉพาะของแซ่ และยังไม่พบตัวบทคำสอนของตระกูล

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ซิ้ม ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 沈 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ตัว 瀋 พบในชื่อเมืองเสิ่นหยาง ไม่ใช่แซ่

แซ่ซิ้ม แต้จิ๋วและจีนกลางอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า "ซิ้ม" (sim2) บางแห่งเขียน "ซิ่ม" ฮกเกี้ยนอ่าน "สิม" ส่วนจีนกลางอ่าน Shěn สื่อไทยเขียน "เสิ่น" ตามหลักราชบัณฑิตยสถานเขียน "เฉิ่น"

แซ่ซิ้ม มาจากไหน?

สายหลักมาจากแคว้นเสิ่นของจี้ไจ้ โอรสพระเจ้าโจวเหวินหวัง ในเหอหนาน ส่วนแซ่ซิ้มแต้จิ๋ว เอกสารของตระกูลระบุว่าเกือบทั้งหมดย้ายมาจากจ้าวอัน ฝูเจี้ยน

แซ่ซิ้ม ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดได้ว่า Shen (จีนกลาง) Sim (ฮกเกี้ยนและแต้จิ๋ว) และ Shum หรือ Sham (กวางตุ้ง)

แซ่ซิ้มเป็นคำเดียวกับ "อาซิ้ม" ไหม?

ไม่ใช่ "อาซิ้ม" ที่ใช้เรียกญาติผู้หญิงมาจากอักษร 婶 คนละตัวกับแซ่ 沈 ส่วนนามสกุลไทยที่มีแหล่งยืนยันว่ามาจากแซ่ซิ้มคือ "สิมะเสถียร"

บทสรุป

แซ่ซิ้มมีรากสองชั้น คือแคว้นเสิ่นในเหอหนาน และนายทหารสมัยถังที่ลงมาบุกเบิกจางโจวจนกลายเป็นบรรพชนและเทพของคนแซ่ซิ้มแต้จิ๋ว สิ่งที่ลูกหลานในไทยเห็นได้จริงคือศาลเจ้าที่ธนบุรี ซึ่งตั้งมาแล้วราว 140 ปี

สายแต้จิ๋วและสายในไทยยังมีช่องว่างอีกมาก ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่ซิ้มและมีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม วันเกิดบู๊เต็กโฮ้วที่บ้านถือ หรือข้อมูลที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ แซ่อื่น ๆ ดูได้ที่แซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 沈姓 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• ศาลเจ้าแซ่ซิ้มกรุงเทพ (ตากสิน) (วิกิพีเดียภาษาไทย)
• ศาลเจ้าเกียนอันเกง (วิกิพีเดียภาษาไทย)
• 当代人口分布 บทความการกระจายประชากรแซ่沈 (เว็บไซต์ตระกูลแซ่ซิ้ม)
• 潮州华美村：一个村一个姓【沈】就有50多座祠堂 (เว็บไซต์ตระกูลแซ่ซิ้ม)
• 沈氏先祖亦人亦神 บู๊เต็กโฮ้วในฐานะบรรพชนและเทพ (เว็บไซต์ตระกูลแซ่ซิ้ม)
• 沈姓：起源、郡望、堂号 (趣历史)
• 华美乡沈姓族谱序 คำนำสมุดลำดับสกุลหมู่บ้านฮว๋าเหม่ย (家谱网)