แซ่เลี่ยว เขียนด้วยอักษรจีน 廖 จีนกลางอ่านว่า "เลี่ยว" (Liào) และแต้จิ๋วก็อ่านว่า "เลี่ยว" (liao7) เช่นกัน จึงไม่ต้องจำสองชื่อ ในจีนเป็นแซ่อันดับ 60 ตามรายชื่อทางการปี 2020 ประมาณการปี 2026 มีราว 5.16 ล้านคน
เรื่องที่ผมอยากเล่าให้ลูกหลานแซ่นี้ฟังมีสองส่วนใหญ่ ๆ ครับ ส่วนแรกคือต้นแซ่ที่ย้อนไปถึงแคว้นโบราณในเหอหนาน ส่วนที่สองคือประวัติศาสตร์ของแซ่นี้ผูกกับชาวฮากกา (แคะ) แถวเหมยโจวและฝูเจี้ยนมากกว่าชาวแต้จิ๋วแท้ ผมจึงจะเล่าเท่าที่อ่านเจอ และบอกตรง ๆ ในจุดที่ยังไม่พบข้อมูล
แซ่เลี่ยว (廖) ตามพงศาวลีส่วนใหญ่สืบจากเลี่ยวซูอัน ผู้ครองแคว้นเลี่ยวโบราณแถบเหอหนาน ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ปัจจุบันมีราว 5.16 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) พบมากที่สุดในกวางตุ้ง และเป็นแซ่ใหญ่ของชาวฮากกา ชาวเลี่ยวในเขตแต้จิ๋วส่วนมากสืบจากสายฮากกาที่ย้ายลงมา หรือสายจาง–เลี่ยวจากฝูเจี้ยนใต้
ประเด็นสำคัญ
- 廖 ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน ตำราแซ่เล่าว่าเดิมเขียนเป็น 飂 ชื่อแคว้นโบราณ
- จีนกลางและแต้จิ๋วอ่านเป็นไทยว่า "เลี่ยว" เหมือนกัน รูป "เหลียว" ที่เห็นบางแห่งตรงกับเสียงวรรณยุกต์อื่น
- ชื่อหอบรรพชนที่พบมากที่สุดคือ 武威堂 (จีนกลาง อู่เวยถัง — หออู่เวย ตามชื่อเมืองอู่เวย)
- สายจาง–เลี่ยวมีประเพณีพิเศษ 生廖死张 (จีนกลาง เซิงเลี่ยวสื่อจาง — เป็นอยู่แซ่เลี่ยว ตายแล้วแซ่จาง)
- ในแต้จิ๋วยังไม่พบปฐมบรรพชนที่เป็นชาวแต้จิ๋วแท้ ส่วนในไทยยังไม่พบข้อมูลสมาคมและประวัติที่ชัดเจน
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่เลี่ยว
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 廖 (ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน เดิมเขียน 飂) |
| จีนกลาง / แต้จิ๋ว | เลี่ยว (Liào) / เลี่ยว (liao7 สำเนียงซัวเถา) |
| ภาษาอังกฤษ | Liao, Liu (ฮ่องกง), Liew, Leow, Liaw (มาเลเซีย สิงคโปร์) |
| อันดับในจีน | อันดับ 60 (อันดับทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 5.16 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ ±10%) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | กวางตุ้ง (ราว 16% ตามแหล่งรอง ไม่ใช่ตัวเลขทางการ) |
| ถิ่นเดิม / ชื่อหอ | 汝南 (จีนกลาง หรู่หนาน) / 武威堂 (อู่เวยถัง) |
เทียบกับแซ่อื่นได้ในตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรก ปี 2026
แซ่เลี่ยว ภาษาจีนและภาษาอังกฤษเขียนอย่างไร
ภาษาจีนเขียนว่า 廖 ตำราแซ่เล่าว่าเดิมใช้อักษร 飂 ซึ่งเป็นชื่อแคว้นโบราณ พจนานุกรมแต้จิ๋ว Mogherให้เสียง liao7 และ liou7 ส่วนวิกิพจนานุกรมเทียบเสียงทุกสำเนียง
บางที่เขียนว่า "เหลียว" ซึ่งเป็นเสียง liáo วรรณยุกต์ที่สอง ไม่ใช่เสียงของแซ่นี้ และ Liu ซ้ำกับตัวสะกดของแซ่ 刘 ต้องดูอักษรจีนประกอบ อ่านเรื่องแซ่นั้นที่แซ่เล้า (刘)
แซ่เลี่ยวมาจากไหน
แซ่นี้มีหลายสาย ผมสรุปเฉพาะที่มีน้ำหนัก
| สาย | เรื่องเล่า | ความน่าเชื่อถือ |
|---|---|---|
| แคว้นเลี่ยว (飂) | เลี่ยวซูอัน (飂叔安) เชื้อสายจักรพรรดิจวนซวี (颛顼) ครองแคว้นแถบถังเหอ เหอหนาน ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ | กึ่งตำนาน ชื่อปรากฏในคัมภีร์ 《左传》 (จั่วจ้วน) พงศาวลีส่วนใหญ่ถือเป็นสายหลัก |
| ป๋อเลี่ยว (伯廖) | โอรสโจวเหวินหวัง ลูกหลานใช้ชื่อเป็นแซ่ ถิ่นเดิมคือจวี้ลู่ | มีบันทึกในพจนานุกรม 《广韵》 (กว่างยวิ่น) |
| ชนกลุ่มน้อยและพระราชทาน | ปี 1758 ราชสำนักชิงพระราชทานแซ่เลี่ยวแก่ชนพื้นเมืองที่ไต้หวัน | มีบันทึก |
| จาง–เลี่ยว (张廖) | ลูกเขยแซ่จางที่แต่งเข้าบ้านแซ่เลี่ยว | มีพงศาวลีรองรับ ดูหัวข้อธรรมเนียม |
แหล่งต่าง ๆ ระบุแซ่เดิมของเลี่ยวซูอันไม่ตรงกัน ทั้ง 己 (จี่) 姒 (ซื่อ) และ 姬 (จี) ผมจึงเล่าสายแคว้นเลี่ยวในฐานะ "ที่ตระกูลเล่าต่อกันมา" ไม่ใช่ข้อสรุปทางประวัติศาสตร์ ดูรายละเอียดที่บทสรุปที่มาของแซ่เลี่ยว
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมที่เก่าที่สุดคือหรู่หนาน (汝南) แถบซ่างไช่ เหอหนาน ส่วนชื่อหอที่พบมากที่สุดคือ 武威堂 (อู่เวยถัง) มาจากเลี่ยวเหยียนหลิง (廖延龄) เจ้าเมืองอู่เวยสมัยถัง บิดาของเลี่ยวฉงเต๋อ ลูกหลานใช้ชื่อนี้ทั้งในจีน ไต้หวัน และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตามที่แหล่งของตระกูลระบุ ป้ายคู่หน้าหอบรรพชนที่ชิงหู (清湖) เซินเจิ้น มีคำว่า 武威 (อู่เวย) และ 崇德 (ฉงเต๋อ) อยู่ในกลอน
เส้นทางลงใต้ สู่ดินแดนฮากกาและแต้จิ๋ว
ตามพงศาวลีที่เล่าต่อกัน เลี่ยวฉงเต๋อเป็นเจ้าเมืองเฉียนฮว่า (虔化 ปัจจุบันคือหนิงตู เจียงซี) ลูกหลานรุ่นที่ 6 ย้ายไปหมู่บ้านสือปี้ (石壁) อำเภอหนิงฮว่า ฝูเจี้ยน ต้นทางตำนานของชาวฮากกาจำนวนมาก ต้นราชวงศ์ซ่ง เลี่ยวฮวา (廖花) ย้ายไปกัวฟาง อำเภอซ่างหาง นับเป็นบรรพชนสายอู่เวยของฝูเจี้ยน กวางตุ้ง และเจียงซี ลูกหลานค่อย ๆ ลงไปเหมยโจวและต้าปู้ แต่อีกแหล่งว่าเลี่ยวฮวามาจากซุ่นชาง และย้ายมาซ่างหางราวกลางซ่งใต้
ส่วนแต้จิ๋ว ข้อมูลที่พบค่อนข้างน้อย
- เจียตง (揭东) ในกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง): พงศาวลีหมู่บ้านอู่ฝาง ฉบับปี 1998 ระบุว่าปฐมบรรพชนคือเลี่ยวฮวา อย่างน้อยสายนี้จึงน่าจะเป็นฮากกาที่ย้ายลงมา
- สายจาง–เลี่ยว: เว็บรวบรวมพงศาวลีสายจาง–เลี่ยวระบุว่าลูกหลานกวนเปย ฝูเจี้ยน กระจายถึงเหรียวเพ้ง (饶平 — จีนกลาง เหราผิง) กิ๊กเอี๊ย และเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) ข่าวสื่อจีนปี 2007 ที่อ้างข้างล่างกล่าวถึงเหรียวเพ้งด้วย ส่วนกิ๊กเอี๊ยกับเตี่ยเอี๊ยยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน
ยังไม่พบปฐมบรรพชนที่เป็นชาวแต้จิ๋วแท้ และไม่พบตัวเลขประชากรแซ่เลี่ยวในแต้จิ๋ว หากบ้านท่านมีสมุดลำดับสกุลสายเลี่ยวในเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) โผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) หรือเตี่ยเอี๊ย ผมอยากรู้มากครับ
แซ่เลี่ยวในเมืองไทย
ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้ว่าสมาคมแซ่เลี่ยวในไทยก่อตั้งปีใด ตั้งอยู่ที่ไหน เจอเพียงรายชื่อองค์กรตระกูลเลี่ยวทั่วโลกฉบับอัปโหลดราวปี 2015 ที่มีชื่อ 泰国廖氏宗亲总会 (จีนกลาง ไท่กั๋วเลี่ยวซื่อจงชินจ่งฮุ่ย — สมาคมตระกูลเลี่ยวแห่งประเทศไทย) ข้อมูลอาจล้าสมัย
เลี่ยวเป็นแซ่ใหญ่ของชาวฮากกา ผมจึงเดาว่าคนไทยเชื้อสายจีนแซ่เลี่ยวหลายบ้านอาจมีรากจากเหมยโจวหรือต้าปู้ และบางบ้านจากกิ๊กเอี๊ยหรือเหรียวเพ้ง แต่นี่เป็นเพียงข้อสันนิษฐาน ยังไม่พบสถิติหรือเอกสารในไทยรองรับ ผมไม่ยกชื่อบุคคลในไทยมาเป็นตัวอย่าง เพราะส่วนใหญ่ยังมีชีวิตอยู่
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
คนแซ่เลี่ยวเป็นแซ่ภาคใต้ชัดเจน แหล่งข้อมูลจีนระบุว่าอยู่ในกวางตุ้งมากที่สุดราว 16% และเมื่อรวมเจียงซี หูหนาน เสฉวน สี่มณฑลนี้มีราว 56% ไม่ใช่ตัวเลขทางการ บางแหล่งก็เรียงเจียงซีหรือหูหนานขึ้นก่อน ดูภาพรวมที่หน้าการกระจายตัวของตระกูลเลี่ยว
บุคคลสำคัญแซ่เลี่ยว
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| เลี่ยวฮว่า (廖化) | ถึง ค.ศ. 264 | แม่ทัพจ๊กก๊ก สามก๊กฉบับไทยเรียก "เลียวฮัว" |
| เลี่ยวกัง (廖刚) | 1071–1143 | ขุนนางสมัยซ่ง ผู้กล้าทัดทานไช่จิง ที่มาของหอ 世彩堂 (ซื่อไฉ่ถัง) |
| เลี่ยวหย่งอาน (廖永安) | ถึง ค.ศ. 1366 | แม่ทัพต้นราชวงศ์หมิง |
| เลี่ยวจ้งข่าย (廖仲恺) | 1877–1925 | ผู้นำฝ่ายซ้ายก๊กมินตั๋ง ชาวฮุ่ยหยาง กวางตุ้ง ถูกลอบสังหารปี 1925 ดูประวัติในวิกิพีเดียจีน |
ผมเลือกเฉพาะผู้ล่วงลับแล้ว เลี่ยวฮว่าอยู่ฝั่งเดียวกับเล่าปี่ และเป็นคนละคนกับเศรษฐีเลี่ยวฮว่าในเรื่องจาง–เลี่ยวข้างล่าง เพียงชื่อพ้องกัน
ธรรมเนียม คำสอน และอาหารของแซ่เลี่ยว
生廖死张 (เซิงเลี่ยวสื่อจาง) เป็นอยู่แซ่เลี่ยว ตายแล้วแซ่จาง
ที่กวนเปย (官陂) อำเภอเจ้าอาน (诏安) ฝูเจี้ยน มีเรื่องเล่าว่าเศรษฐีชื่อเลี่ยวฮว่า (廖化) มีลูกสาวคนเดียว จึงรับครูแซ่จางชื่อจางเยวี่ยนไจ่ (张愿仔) เป็นลูกเขยแต่งเข้าบ้าน ก่อนตาย จางเยวี่ยนไจ่สั่งบุตรชายให้ใช้แซ่เลี่ยวตอบแทนบุญคุณฝ่ายแม่ขณะมีชีวิต และกลับเป็นแซ่จางเมื่อตาย ตามที่ข่าวสื่อจีนปี 2007และบทความเล่าที่มาปี 2020ตรงกัน ส่วนปีที่เกิดเหตุแหล่งต่างกัน บ้างว่ายุคหงอู่ บ้างว่ายุคเซวียนเต๋อ
ลูกหลานในไต้หวันเรียกตนเองว่า 双廖 (จีนกลาง ซวงเลี่ยว — เลี่ยวคู่) และสร้างหอบรรพชนหลายสิบแห่ง อ่านเรื่องแซ่จางได้ที่แซ่เตีย (张)
คำสอนและอาหาร
คำสอนที่สมาคมตระกูลเลี่ยวเผยแพร่ใจความคืออย่าลืมราก เซ่นไหว้บรรพชน สามัคคี เป็นฉบับสมัยใหม่ ไม่ใช่ข้อความโบราณ อาหารประจำแซ่ผมไม่พบครับ ที่พบคือแบรนด์ไก่ฉีกหม่าล่าของสามพี่น้องแซ่เลี่ยวที่เฉิงตู ตั้งชื่อร้านตามแซ่ตน เป็นเรื่องธุรกิจ ไม่ใช่อาหารของตระกูล
คำถามที่พบบ่อย
แซ่เลี่ยวมาจากไหน?
ตามพงศาวลีส่วนใหญ่ สืบจากเลี่ยวซูอันผู้ครองแคว้นเลี่ยวแถบเหอหนาน ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ แต่ยังมีสายอื่น เช่น ป๋อเลี่ยวและสายจาง–เลี่ยว
แซ่เลี่ยว ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 廖 ตัวย่อและตัวเต็มเหมือนกัน เดิมเขียนเป็น 飂
แซ่เลี่ยว ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกดได้ทั้ง Liao ตามพินอิน Liu ในฮ่องกง และ Liew, Leow, Liaw ในมาเลเซียกับสิงคโปร์ ระวังว่า Liu ยังเป็นตัวสะกดของแซ่ 刘 ด้วย
แซ่เลี่ยวภาษาแต้จิ๋วกับจีนกลางต่างกันไหม?
ไม่ต่าง ภาษาไทยเขียนเหมือนกันคือ "เลี่ยว" ทั้งแต้จิ๋ว (liao7) และจีนกลาง (Liào)
生廖死张 (เซิงเลี่ยวสื่อจาง) หมายความว่าอะไร?
แปลว่า เป็นอยู่แซ่เลี่ยว ตายแล้วแซ่จาง เป็นประเพณีของสายจาง–เลี่ยวที่กวนเปย ฝูเจี้ยน
บทสรุป
เส้นทางของแซ่เลี่ยวผูกกับชาวฮากกามากกว่าชาวแต้จิ๋ว จากเหอหนานสู่เจียงซี ฝูเจี้ยน และกวางตุ้ง ส่วนในไทยผมยังไม่พบข้อมูลมากพอ จึงเขียนเท่าที่รู้
หากคุณเป็นลูกหลานแซ่เลี่ยว มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม ชื่อหอบรรพชน หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากนี้ แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- พจนานุกรมแต้จิ๋ว Mogher: อักษร 廖 (Mogher)
- วิกิพจนานุกรม: อักษร 廖 เสียงอ่านทุกสำเนียง (Wiktionary)
- ที่มาและถิ่นเดิมของแซ่เลี่ยว (เว็บรวบรวมพงศาวลี zupu.cn)
- การกระจายตัวของตระกูลเลี่ยว (เว็บรวบรวมพงศาวลี zupu.cn)
- ตระกูลจาง–เลี่ยวและเรื่องเล่า (เว็บรวบรวมพงศาวลี zupu.cn)
- เรื่องเล่ากวนเปย เจ้าอาน (สื่อจีน Sohu 2007)
- ที่มาตระกูลจาง–เลี่ยวกวนเปย (Sohu 2020)
- 廖仲恺 (วิกิพีเดียจีน)
