แซ่อี่ เขียนด้วยอักษรจีน 于 มีแค่สามขีด จีนกลางอ่านว่า "อวี๋" (Yú) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "อี่" ประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 6.78 ล้านคน เป็นแซ่อันดับ 41 ของจีนตามรายชื่อทางการปี 2020
แซ่นี้เป็นแซ่ของคนภาคเหนือ ไม่ใช่แซ่ที่คนแต้จิ๋วพบบ่อยนัก ผมจึงจะบอกตรง ๆ ว่าส่วนไหนมีหลักฐานและส่วนไหนผมยังไม่พบ
แซ่อี่ (于) หรือแซ่อวี๋ ตามบันทึกจีนสายหลักสืบมาจากแคว้นอวี๋ (邘) ในมณฑลเหอหนาน ซึ่งเป็นแคว้นของโอรสพระเจ้าโจวอู่หวาง ลูกหลานตัดอักษร 阝 ออกจนเหลือ 于 ปัจจุบันมีราว 6.78 ล้านคน อยู่หนาแน่นที่ซานตงและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ส่วนสายแต้จิ๋วและในไทยยังไม่พบหลักฐานที่ชัดเจน
ประเด็นสำคัญ
- 于 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน และเป็นคนละแซ่กับ 於
- จีนกลางอ่าน "อวี๋" เหมือน 余 แต่แต้จิ๋วอ่านต่างกัน 于 คือ "อี่" ส่วน 余 คือ "อื๊อ"
- เป็นแซ่ที่มีหลายต้นสาย สายหลักมาจากแคว้นอวี๋ มีสายเซียนเปยและสาย 淳于 ที่ตัดเหลือ 于
- บรรพชนที่คนแซ่นี้ภูมิใจที่สุดคืออวี๋เชียน ขุนนางผู้ป้องกันปักกิ่งสมัยหมิง
- ผมยังไม่พบบรรพชนที่เข้าแต้จิ๋ว และยังไม่พบสมาคมแซ่นี้ในไทย
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่อี่ (แซ่อวี๋)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 于 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ไม่ใช่ 於) |
| จีนกลาง | Yú สื่อไทยนิยมเขียน "อวี๋" ตามหลักราชบัณฑิตยสภาคือ "ยฺหวี" |
| แต้จิ๋ว | "อี่" (i1) |
| ภาษาอังกฤษ | Yu, Yü, U (มาเก๊า) |
| อันดับในจีน | อันดับ 41 (รายชื่อแซ่ทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 6.78 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | ซานตง ราว 21.8% ตัวเลขจากเว็บไซต์ตระกูล ไม่ใช่สถิติทางการ |
เขียนและอ่านอย่างไร
แซ่อี่เขียนว่า 于 ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน ภาษาจีนตัวย่อใช้ 于 แทน 於 ในคำทั่วไป แต่ในฐานะแซ่ 于 กับ 於 เป็นคนละแซ่ ห้ามเปลี่ยนตัวหนึ่งเป็นอีกตัว จีนกลางอ่านว่า Yú สื่อไทยมักเขียน "อวี๋" บทความนี้จึงใช้ "อวี๋" กับชื่อบุคคล
สำเนียงแต้จิ๋ว พจนานุกรม 潮州母语 (mogher.com) ให้เสียง i1 กับอักษรนี้ รวมถึงตอนใช้เป็นแซ่ ส่วนเสียง u1 หรือ e1 ใช้เฉพาะในคำว่า 单于 (ฉานอวี๋ ตำแหน่งประมุขของชนเผ่าซฺยงหนู) รูปภาษาไทยที่ผมพบคือ "อี่" ในบทความวิชาการของ วิทยาลัยจีนศึกษา มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ (2569) ซึ่งระบุว่า "แซ่อี่" คืออักษร 于
หลักฐานการใช้ชื่อนี้ในเอกสารไทยยังมีน้อย
แซ่ที่จีนกลางอ่านเหมือนกัน
แซ่ 余, 俞 และ 虞 ก็อ่านว่า Yú เหมือนกัน และสะกดอังกฤษเป็น "Yu" ได้ ดังนั้นต้องดูอักษรจีนก่อนเสมอ คนแต้จิ๋วอ่าน 于 ว่า "อี่" ส่วน 余 ว่า "อื๊อ" ซึ่งผมเขียนแยกไว้ใน แซ่อื๊อ แซ่อวี๋ (余)
แซ่อี่มาจากไหน
แซ่ 于 เป็นแซ่ "หลายต้นสาย" คือคนที่ใช้แซ่เดียวกันวันนี้ อาจไม่ได้สืบจากบรรพชนคนเดียวกัน
สายหลัก: แคว้นอวี๋ 邘
ตามตำราลำดับแซ่สมัยถัง เมื่อพระเจ้าโจวอู่หวาง (周武王) ทรงพิชิตราชวงศ์ซางราว 1046 ปีก่อน ค.ศ. ได้แบ่งแผ่นดินให้เชื้อพระวงศ์ พระโอรสองค์หนึ่งได้ครองแคว้น 邘 ทางตะวันตกเฉียงเหนือของเมืองชิ่นหยาง (沁阳) มณฑลเหอหนาน ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ แล้วตัดส่วน 阝 ซึ่งมาจากอักษรแปลว่า "เมือง" ออก เหลือเพียง 于
ลำดับวงศ์ช่วงต้นของสายนี้เป็นตำนานผสมกับบันทึกรุ่นหลัง ไม่ใช่หลักฐานที่ตรวจสอบได้ตรง ๆ
สายเซียนเปยและสาย 淳于
สายที่มีบันทึกน่าเชื่อถือกว่ามีสองสาย สายแรกคือเซียนเปย พระเจ้าเซี่ยวเหวินตี้ (孝文帝) แห่งเว่ยเหนือทรงให้ชนชั้นนำเซียนเปยเปลี่ยนแซ่หลายพยางค์เป็นพยางค์เดียว ตระกูล 勿忸于 (อู้หนิ่วอวี๋) จึงกลายเป็น 于
สายที่สองคือ 淳于 (ฉุนอวี๋) ซึ่งตัดเหลือ 于 เพราะธรรมเนียมเลี่ยงพระนามจักรพรรดิถังเซี่ยนจง (唐宪宗 พระนามเดิม 李纯 หลี่ฉุน) ส่วนสายอื่นข้อมูลน้อย ดูได้ใน วิกิพีเดียภาษาจีน
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูลคือเมืองโบราณที่ตระกูลเคยรุ่งเรือง ชื่อหอคือชื่อบนป้ายศาลบรรพชน ตาม เว็บไซต์ตระกูลอวี๋ แซ่นี้มีถิ่นเดิมหลักห้าแห่ง คือลั่วหยางในเหอหนาน ถานเฉิงในซานตง ซีอาน หยางโจว และเหอเน่ยใกล้แคว้นอวี๋เดิม
หอ 大驷堂 (ต้าซื่อถัง) ตั้งตามเรื่องของอวี๋กง (于公) ข้าราชการผู้ตัดสินคดีสมัยฮั่นตะวันตก เล่ากันว่าท่านสั่งขยายประตูหมู่บ้านให้กว้างพอให้รถเทียมม้าสี่ตัวผ่านได้ เพราะเชื่อว่าลูกหลานจะได้เป็นใหญ่ ต่อมาบุตรชายคืออวี๋ติ้งกั๋ว (于定国) ได้เป็นอัครเสนาบดีจริง
หอ 忠肃堂 (จงซู่ถัง) ตั้งตามสมัญญานามของอวี๋เชียน (于谦) ค.ศ. 1398–1457 รัฐมนตรีกลาโหมสมัยหมิง ปี 1449 จักรพรรดิถูกพวกหว่าล่า (瓦剌) จับตัวไป ท่านนำป้องกันปักกิ่งไว้ได้ แต่ภายหลังถูกประหารด้วยข้อหากบฏ ต่อมาราชสำนักกู้ชื่อเสียงคืนและพระราชทานสมัญญานาม 忠肃 ดูประวัติโดยสรุปที่ Wikipedia (Yu Qian)
เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋วที่ผมยังไม่พบ
หลังแคว้นอวี๋ล่มสลาย คนแซ่นี้ยังอยู่เหอหนานเป็นหลัก สายหนึ่งย้ายไปซานตง สายตงไห่โดดเด่นสมัยฮั่นตะวันตก มีอวี๋กงกับอวี๋ติ้งกั๋ว ปลายฮั่นมีแม่ทัพอวี๋จิ้น (于禁) ชาวซานตง หนึ่งใน "ห้าขุนพลเอก" ของโจโฉ ครั้นราชวงศ์ซ่งเหนือล่ม คนแซ่นี้ตามราชสำนักลงใต้ ไปตั้งรกรากในเจียงซู เจียงซี เจ้อเจียง หูเป่ย์ และหูหนาน
ฝูเจี้ยนมาทีหลังแซ่อื่น เว็บไซต์ตระกูลระบุว่า แซ่นี้ไม่อยู่ในกลุ่ม "แปดแซ่เข้าฝูเจี้ยน" และเข้าฝูเจี้ยนจริงจังช่วงปลายซ่งใต้ ปัจจุบันติดหนึ่งในร้อยแซ่ใหญ่ของเมืองเส้าอู่ (邵武) ทางเหนือของมณฑล
สำหรับผู้อ่านเชื้อสายแต้จิ๋ว คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ผมยังไม่พบชื่อบรรพชนผู้เข้ามาตั้งรกรากในแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ยังไม่พบหมู่บ้านแซ่นี้ และยังไม่พบตัวเลขคนแซ่นี้ในแต้จิ๋ว สิ่งเดียวที่พบคือหน้าดัชนีสมุดลำดับสกุลแซ่ 于 ของเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) บนเว็บค้นหาลำดับวงศ์แห่งหนึ่ง แต่เปิดแล้วไม่มีเนื้อหา จึงไม่มีหลักฐานว่ามีสายตระกูลใหญ่ ใครสนใจเท่งไฮ้ ผมเขียนไว้ใน แผนที่การปกครองเท่งไฮ้
แซ่อี่ในประเทศไทย
ผมยังไม่พบหลักฐานว่ามีสมาคมแซ่ 于 ในประเทศไทย เครือข่ายตระกูลที่พบอยู่ในจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวัน
หลักฐานที่ชัดที่สุดว่ามีคนไทยเชื้อสายจีนใช้ "แซ่อี่" คือบทความวิชาการข้างต้น ซึ่งวิเคราะห์ชื่อสกุลพระราชทานช่วง พ.ศ. 2489–2559 และพบว่าแซ่อี่เป็นหนึ่งในแซ่ที่เก็บเค้าเสียงแซ่เดิมไว้บางส่วนในนามสกุลไทย
เหตุที่พบน้อยน่าจะเป็นเรื่องภูมิศาสตร์ คนจีนที่มาไทยส่วนใหญ่มาจากแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน แคะ ไหหลำ และกวางตุ้ง ซึ่งแซ่นี้มีน้อยหรือมาถึงช้า ผมยังไม่พบคนไทยเชื้อสายจีนแซ่ 于 ที่มีแหล่งยืนยันชัดเจน จึงไม่ขอเอ่ยชื่อใคร
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
แซ่นี้ "เหนือแม่น้ำแยงซีมีมาก ใต้แม่น้ำแยงซีมีน้อย" ตามเว็บไซต์ตระกูล ซานตง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เหอเป่ย์ และเหอหนาน รวมกันราว 71.9% (ไม่ใช่สถิติทางการ)
หมู่บ้านที่ขึ้นชื่อที่สุดคือ 于家村 (อวี๋เจียชุน) "หมู่บ้านหินตระกูลอวี๋" อำเภอจิ่งสิง (井陉) มณฑลเหอเป่ย์ ราว 95% ของคนที่นั่นแซ่อวี๋ ชาวบ้านเชื่อว่าสืบจากอวี๋เชียน แต่คำอ้างนี้ยังไม่ยืนยัน เพราะ Beijing Review ระบุว่าอวี๋เชียนมีบุตรแท้คนเดียว ซึ่งไม่มีบุตร
บุคคลสำคัญแซ่อวี๋
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| อวี๋ติ้งกั๋ว (于定国) | ฮั่นตะวันตก | อัครเสนาบดี บุตรอวี๋กง |
| อวี๋จิ้น (于禁) | สามก๊ก | แม่ทัพวุยก๊ก ดู Wikipedia (Yu Jin) |
| อวี๋เชียน (于谦) | หมิง | ผู้ป้องกันปักกิ่งปี 1449 |
| อวี๋เฉิงหลง (于成龙) | ชิง | ขุนนางสุจริต ฉายา "อวี๋ผักเขียว" |
| อวี๋โย่วเริ่น (于右任) | 1879–1964 | นักพู่กันจีน ดู Wikipedia (Yu Youren) |
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
ผมไม่พบอาหารที่ตั้งชื่อตามแซ่นี้ มีแต่เรื่องอาหารผูกกับบุคคล คืออวี๋เฉิงหลง ขุนนางสมัยจักรพรรดิคังซีที่ขึ้นชื่อเรื่องความประหยัด ตาม เหรินหมินหวั่ง (人民网) ท่านกินข้าวหยาบแกล้มผักเขียว ชาวเจียงหนานจึงเรียกท่านว่า "อวี๋ผักเขียว" (于青菜)
คติที่ลูกหลานนิยมอ้างมาจากบทกวี 《石灰吟》 (ฉือฮุยอิ๋น) ของอวี๋เชียน ที่ลงท้ายว่า "要留清白在人间" แปลว่า ขอทิ้งความบริสุทธิ์ไว้ในโลก
คำถามที่พบบ่อย
แซ่อี่ แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
พจนานุกรมแต้จิ๋วให้เสียง i1 และรูปภาษาไทยที่พบใช้คือ "อี่" แต่หลักฐานการใช้ในไทยยังมีน้อย
แซ่อี่ (于) มาจากไหน?
ตามบันทึกจีนสายหลัก สืบมาจากแคว้นอวี๋ (邘) ในมณฑลเหอหนาน ซึ่งเป็นแคว้นของโอรสพระเจ้าโจวอู่หวาง ลูกหลานตัดอักษร 阝 ออกจนเหลือ 于 และยังมีสายเซียนเปยกับสาย 淳于 ที่ตัดเหลือ 于 ด้วย
แซ่อี่ ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 于 มีสามขีด ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน และเป็นคนละแซ่กับ 於 จีนกลางอ่านว่า "อวี๋" สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "อี่"
แซ่อี่ กับแซ่อื๊อ (余) เป็นแซ่เดียวกันไหม?
ไม่ใช่ แต้จิ๋ว 于 อ่าน "อี่" ส่วน 余 อ่าน "อื๊อ" ต้องดูอักษรจีนเสมอ
แซ่อี่ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกดได้หลายแบบ เช่น Yu, Yü และ U แต่ "Yu" ใช้กับแซ่ 余 และ 俞 ด้วย
บทสรุป
แซ่อี่ 于 เป็นแซ่ภาคเหนือที่มีหลายต้นสาย ส่วนสายแต้จิ๋วและสายในไทย ผมยังไม่พบหลักฐานที่พอจะเล่าได้ เทียบกับแซ่อื่นได้ที่ แซ่จีน 100 อันดับแรกปี 2026
ถ้าบ้านของท่านเป็นแซ่อี่ และมีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม ป้ายชื่อหอ หรือสมุดลำดับสกุลที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- วิกิพีเดียภาษาจีน หัวข้อแซ่ 于 (Wikipedia)
- ธุมวดี สิริปัญญาฐิติ "แซ่ สัญลักษณ์ความเป็นจีนของชาวไทยเชื้อสายจีนในสังคมไทย" (มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ 2569)
- เว็บไซต์ตระกูลอวี๋ ว่าด้วยถิ่นเดิมและชื่อหอ (族谱网)
- เว็บไซต์ตระกูลอวี๋ ว่าด้วยสายฝูเจี้ยน (族谱网)
- หมู่บ้านหินตระกูลอวี๋ (Beijing Review 2008)
- ขุนนางสุจริต "อวี๋ผักเขียว" (人民网 2013)
- พจนานุกรมแต้จิ๋ว 潮州母语 อักษร 于
- Yu Qian (Wikipedia)
