แซ่เช้า แซ่เฉา (曹) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเฉา จากซานตงสู่จีนใต้

แซ่เช้าของคนแต้จิ๋วคืออักษร 曹 ตัวเดียวกับแซ่ของโจโฉในสามก๊ก สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่าเช้า จีนกลางอ่านว่าเฉา (Cáo) ส่วนชื่อ "โจ" ที่คนไทยคุ้นมาจากสำเนียงฮกเกี้ยนตามสามก๊กฉบับไทย แซ่นี้เป็นอันดับ 30 ของจีน มีคนราว 8.43 ล้านคนตามประมาณการปี 2026

แซ่นี้มีบรรพชนหลายสาย ส่วนในแต้จิ๋วและในไทย ผมต้องบอกตรง ๆ ว่าข้อมูลที่หาเจอมีน้อยมาก

ประเด็นสำคัญ

• เช้า เฉา และโจ คืออักษร 曹 ตัวเดียวกัน ต่างกันที่สำเนียงเท่านั้น
• สายหลักสืบจากเฉาซูเจิ้นตั๋ว ผู้ได้รับพระราชทานรัฐเฉาในซานตงสมัยราชวงศ์โจว
• มีอีกสายหนึ่งมาจากชาวซอกเดียจาก "รัฐเฉา" ในเอเชียกลาง ซึ่งมีบันทึกในพงศาวดารราชวงศ์ถัง
• ในแต้จิ๋วเป็นแซ่เล็ก ยังไม่พบบรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วที่ชัดเจน และยังไม่พบสมาคมแซ่ 曹 ในไทย

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เช้า (曹)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	曹 (ตัวเต็มและตัวย่อเขียนเหมือนกัน)
จีนกลาง / แต้จิ๋ว	เฉา (Cáo) / เช้า (cao5)
ฮกเกี้ยน / กวางตุ้ง / แคะ	โจ (chô) / cou4 / chhò
ภาษาอังกฤษ	Cao, Tsao, Cho, Chow
อันดับในจีน	อันดับ 30 (อันดับทางการปี 2020)
จำนวนคน	ราว 8.43 ล้านคน หรือ 0.60% ของประชากรจีน (ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%)
ถิ่นเดิมของตระกูล	谯郡 (จีนกลาง เฉียวจวิ้น) ปัจจุบันคือป๋อโจว มณฑลอานฮุย, 彭城 (จีนกลาง เผิงเฉิง) ปัจจุบันคือสวีโจว มณฑลเจียงซู
ชื่อหอ	谯国堂 (จีนกลาง เฉียวกั๋วถัง) พบมากที่สุด, 彭城堂 (จีนกลาง เผิงเฉิงถัง)

อันดับเทียบกับแซ่อื่นดูได้ในตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรก ปี 2026 ตัวเลขจำนวนคนเป็นการประมาณจากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับจริง

แซ่เช้าภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านอย่างไร

แซ่เช้าเขียนด้วยอักษร 曹 ตัวเดียว คนไทยเรียกได้สามแบบ

• เช้า มาจากสำเนียงแต้จิ๋ว (Peng'im คือ cao5) ในบทความเรื่องตำนานแซ่คนจีนของนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ถาวร สิกขโกศล สะกดแซ่นี้ว่า "เฉา (เช้า, โจ)"
• โจ มาจากสำเนียงฮกเกี้ยน เป็นเสียงที่ใช้ถอดชื่อในสามก๊กฉบับภาษาไทย เช่น โจโฉ (曹操)
• เฉา มาจากจีนกลาง

ภาษาอังกฤษพบทั้ง Cao, Tsao, Cho และ Chow แต่ Chow ใช้กับแซ่โจว 周 และ 邹 ด้วย ซึ่งเป็นคนละแซ่ ดูเสียงอ่านแต่ละถิ่นได้ที่หน้า 曹 ในวิกิพจนานุกรม

แซ่เช้ามาจากไหน

แซ่นี้มีที่มาอย่างน้อยสามสาย

สายหลัก รัฐเฉาแห่งซานตง

หลังพิชิตราชวงศ์ซาง พระเจ้าโจวอู่หวางพระราชทานเมืองเฉาแก่พระอนุชา คือเฉาซูเจิ้นตั๋ว (曹叔振铎) ตั้งเมืองหลวงที่เถาชิว (陶丘) ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอติ้งเถา มณฑลซานตง รัฐเฉาอยู่ได้ราว 600 ปี จนถูกแคว้นซ่งทำลายในปี 487 ก่อนคริสต์ศักราช ลูกหลานจึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่

ตระกูลส่วนใหญ่ถือว่าเฉาซูเจิ้นตั๋วเป็นบรรพชนผู้ให้กำเนิดแซ่ และนับเฉาเซิน (曹参) กับโจโฉเป็นลูกหลานสายนี้

สายตำนาน และความเป็นญาติกับแซ่จู

ตำราแซ่สมัยถังเล่าว่าลู่จง (陆终) มีบุตรคนที่ 5 ชื่ออัน (安) ได้รับตำแหน่ง 曹官 (จีนกลาง เฉากวน) ลูกหลานจึงใช้ 曹 เป็นแซ่ ต่อมาผู้สืบสายชื่อเฉาเสีย (曹挟) ได้ศักดินาที่รัฐจู (邾) เมื่อรัฐจูถูกรัฐฉู่ทำลาย ลูกหลานบางส่วนตัดส่วน 阝 ซึ่งมาจากอักษร 邑 (จีนกลาง อี้ — เมือง) ออก จนเหลือเป็นแซ่ 朱

บทความเรื่องแซ่จูของชาวแต้จิ๋วก็นับเฉาเสียเป็นบรรพชนรุ่นแรกของแซ่จู อ่านฝั่งแซ่จูได้ที่แซ่จู 朱 มาจากไหน ทั้งหมดนี้เป็นตำนานจากตำราแซ่

สายชาวซอกเดีย

สายนี้ไม่ได้มาจากชาวฮั่น ตำราจีนเรียกกลุ่มรัฐเล็กของชาวซอกเดียในเอเชียกลางว่า "เจาอู่เก้าแซ่" (昭武九姓 — จีนกลาง เจาอู่จิ่วซิ่ง) ชาวรัฐเหล่านี้เป็นพ่อค้าบนเส้นทางสายไหม พงศาวดารราชวงศ์ถังฉบับใหม่ (新唐书 — จีนกลาง ซินถังซู) นับ 曹 เป็นหนึ่งในเก้าแซ่

เมื่อเข้ามาอยู่ในจีน พ่อค้าเหล่านี้ใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ ชาวจีนแซ่ 曹 บางส่วนจึงมีบรรพชนจากเอเชียกลาง ดูเรื่องเจาอู่เก้าแซ่และเรื่องแซ่ 曹 สายต่างชาติ ในชุดนี้แซ่ที่อยู่ในรายชื่อเดียวกันมีแซ่เจี๊ยะ 石และแซ่ฮ้อ 何

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของตระกูลมีเจ็ดแห่งตามพงศาวลี สำคัญที่สุดคือเมืองเฉียว (谯郡 ปัจจุบันคือป๋อโจว อานฮุย) เพราะเป็นบ้านเกิดโจโฉและตระกูลเฉาสมัยฮั่น ชื่อหอที่พบมากที่สุดจึงเป็น 谯国堂 รองลงมาคือ 彭城堂 ตามเมืองเผิงเฉิงใกล้บ้านเกิดของเฉาเซิน ดูถิ่นเดิมและชื่อหอในเว็บพงศาวลีตระกูลเฉา

ที่ป๋อโจวมีกลุ่มสุสานตระกูลเฉาสมัยฮั่นตะวันออก

เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋ว

หลังรัฐเฉาล่มสลาย ลูกหลานกระจายอยู่ในซานตง เหอหนาน เจียงซู และอานฮุย ตั้งแต่สมัยถังเริ่มมีสายลงใต้ถึงเจียงซีและอานฮุยใต้ ต่อมาถึงหูเป่ย หูหนาน และมาถึงจางโจว ฝูเจี้ยน สมัยชิง

สำหรับแต้จิ๋ว แซ่ 曹 เป็นแซ่เล็กมาก และผมยังไม่พบบรรพชนผู้เข้ามาตั้งรกรากในแต้จิ๋วจากแหล่งใดเลย สิ่งเดียวที่พบคือบทความเรื่องตระกูลเฝิง (冯) ที่บันทึกว่าเกาะเฟิ่งหวงโจว (凤凰洲) กลางแม่น้ำหาน ทางใต้ของเมืองแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ถูกบุกเบิกครั้งแรกสมัยซ่งใต้ โดยตระกูลจิน (金) และตระกูลเฉา ต่อมาย้ายออกไปเพราะสงครามและภัยธรรมชาติ ผมจึงไม่ถือว่านี่เป็นหลักฐานของสายเฉาในแต้จิ๋วปัจจุบัน

เว็บพงศาวลีรวบรวมลำดับชื่อรุ่นของตระกูลเฉาในกวางตุ้งไว้ มีชุดหนึ่งระบุว่าเป็นของซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) แต่ไม่ได้บอกหมู่บ้านหรือบรรพชน อ่านภูมิหลังของเมืองท่าแห่งนี้ได้ที่ประวัติซัวเถาเมืองท่าแต้จิ๋ว

แซ่เช้าในเมืองไทย

ผมยังไม่พบสมาคมตระกูลแซ่ 曹 ในไทย ทั้งที่ค้นด้วยภาษาจีนและภาษาไทย และยังไม่พบแหล่งอ้างอิงว่านามสกุลไทยใดมาจากแซ่นี้ จึงไม่ขอเดาชื่อใคร ชื่อ "โจ" ที่คนไทยรู้จักมาจากสามก๊ก ซึ่งเป็นเรื่องวัฒนธรรมมากกว่าสายเลือด

การไม่พบไม่ได้แปลว่าไม่มี ประธานสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทยเคยให้สัมภาษณ์ว่าคนไทยเชื้อสายจีนใช้แซ่อยู่ราว 100 แซ่ ดูบทสัมภาษณ์ในประชาชาติธุรกิจ ลูกหลานที่ต้องการค้นสายตัวเองน่าจะลองสอบถามสหสมาคมนี้ได้

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

คนแซ่ 曹 มากที่สุดในเหอหนาน ราว 10% ของทั้งแซ่ ตามที่รายงานการกระจายตัวของแซ่เฉาระบุ ตัวเลขนี้ไม่ใช่รายงานทางการ

ที่หมู่บ้านซ่างชุน เขตฟู่หยาง เมืองหางโจว มีศาลบรรพชนตระกูลเฉาที่ปัจจุบันใช้เป็นหอวัฒนธรรมของหมู่บ้าน มีธงอักษร 曹 ปักอยู่หน้าศาล

บุคคลสำคัญแซ่เฉา

ชื่อ	ยุค	เรื่องที่ควรรู้
เฉาเซิน 曹参	ต้นราชวงศ์ฮั่น	อัครมหาเสนาบดี ที่มาของสำนวน 萧规曹随 (จีนกลาง เซียวกุยเฉาสุย — เซียวเหอตั้งกฎ เฉาเซินทำตาม)
โจโฉ 曹操 (ค.ศ. 155–220)	ปลายฮั่น	ผู้วางรากฐานวุยก๊ก ภายหลังได้รับพระนามว่า "魏太祖" (เว่ยไท่จู่)
เฉาปิน 曹彬	ซ่งเหนือ	แม่ทัพผู้ช่วยรวมแผ่นดินต้นราชวงศ์ซ่ง
เฉาเสวี่ยฉิน 曹雪芹	ราชวงศ์ชิง	ผู้ประพันธ์ความฝันในหอแดง (红楼梦)

ประวัติโจโฉอ่านเพิ่มได้ที่หน้า Cao Cao ในวิกิพีเดียภาษาอังกฤษ ส่วนสามก๊กอีกฝั่ง ผมเขียนเรื่องเล่าปี่ในมุมผู้นำองค์กรไว้

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

คำสอนของตระกูลเฉาฉบับหนึ่งที่เว็บพงศาวลีเผยแพร่ขึ้นต้นว่า 敦孝悌，以丕家声 คือให้กตัญญูและรักพี่น้องเพื่อชื่อเสียงของตระกูล ดูคำสอนฉบับเต็ม เป็นฉบับที่เว็บนั้นเผยแพร่ ไม่ใช่คำสอนของทุกสาขา

เรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารเฉพาะแซ่สำหรับพิธีกรรม มีแต่ "ไก่โจโฉ" (曹操鸡 — จีนกลาง เฉาเชาจี) ของเหอเฝย อานฮุย ที่ผูกกับโจโฉผ่านตำนาน เล่าว่าพ่อครัวตุ๋นไก่กับสมุนไพรให้โจโฉกินตอนล้มป่วย ดูหน้าไก่โจโฉของเว็บท่องเที่ยวเหอเฝย และบทความของซินล่าง (Sina) นี่เป็นเรื่องเล่าที่ผูกกับบุคคล ไม่ใช่ธรรมเนียมของตระกูล

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เช้ามาจากไหน?

สายหลักมาจากรัฐเฉาของราชวงศ์โจวในมณฑลซานตง ซึ่งถูกแคว้นซ่งทำลายในปี 487 ก่อนคริสต์ศักราช ลูกหลานจึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ และมีสายชาวซอกเดียด้วย

แซ่เช้าภาษาจีนและภาษาอังกฤษเขียนอย่างไร?

ภาษาจีนเขียนว่า 曹 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ภาษาอังกฤษพบ Cao, Tsao, Cho และ Chow

แซ่เช้า แซ่เฉา และแซ่โจ เป็นแซ่เดียวกันไหม?

เป็นแซ่เดียวกัน คืออักษร 曹 อ่านว่าเช้าในแต้จิ๋ว เฉาในจีนกลาง และโจในฮกเกี้ยน ส่วนแซ่โจวคืออักษร 周 หรือ 邹 เป็นคนละแซ่

แซ่เช้าแต้จิ๋วกับจีนกลางอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่าเช้า (cao5) จีนกลางอ่านว่าเฉา (Cáo)

โจโฉเป็นบรรพชนของคนแซ่เช้าทุกคนหรือไม่?

ไม่ใช่ แซ่นี้มีที่มาหลายสาย ตระกูลที่นับสายรัฐเฉาถือโจโฉเป็นลูกหลานร่วมสาย แต่คนแซ่ 曹 จำนวนมากไม่มีหลักฐานว่าสืบจากท่านโดยตรง

บทสรุป

แซ่เช้าเป็นแซ่ที่คนไทยรู้จักชื่อดีเพราะสามก๊ก แต่ข้อมูลสายแต้จิ๋วที่ผมหาเจอยังมีน้อย ผมจึงเขียนเท่าที่พบ

ถ้าลูกหลานแซ่เช้ามีสมุดลำดับสกุล ป้ายหอบรรพชน ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือข้อมูลที่ต่างจากนี้ ผมอยากรับฟัง แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• ตำนานแซ่คนจีน แนวเหยียนตี้-หวงตี้เป็นพี่น้องกัน (ศิลปวัฒนธรรม 2564)
• ที่มาแซ่เฉา ถิ่นเดิมและชื่อหอ (เว็บพงศาวลีตระกูลเฉา)
• การกระจายตัวของคนแซ่เฉาในจีน (เว็บพงศาวลีตระกูลเฉา)
• แซ่เฉาสายเจาอู่เก้าแซ่ (เว็บพงศาวลีตระกูลเฉา)
• 昭武九姓 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• ลำดับชื่อรุ่นของตระกูลเฉาในกวางตุ้ง (锦秋文谱)
• สัมภาษณ์ประธานสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ประชาชาติธุรกิจ)