แซ่โซว แซ่ซู (苏) มาจากไหน? ประวัติตระกูลซู จากเหอหนานสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่โซวคืออักษรจีน 苏 (ตัวเต็ม 蘇) คนแต้จิ๋วอ่านว่า "โซว" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "ซู" (Sū) คนไทยจึงเรียกทั้งแซ่โซวและแซ่ซู ทุกวันนี้ในจีนมีคนแซ่นี้ราว 6.43 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) อยู่อันดับ 46 ตามรายชื่อแซ่ทางการปี 2020

หลายคนคุ้นแซ่นี้จากกวีเอกซูตงพัวและนักวิทยาศาสตร์ซูซ่ง ส่วนเรื่องที่ผมยังไม่แน่ใจ ผมจะบอกไว้ตรง ๆ ครับ

ประเด็นสำคัญ

• แต้จิ๋วอ่าน "โซว" จีนกลางอ่าน "ซู" ฮกเกี้ยนอ่าน "โซ" เป็นอักษร 苏 / 蘇 ตัวเดียวกัน
• ต้นแซ่สายหลักคือซูเฟิ่นเซิง เจ้าแคว้นซูสมัยโจว ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่
• ซูอี้เข้าฝูเจี้ยนปี ค.ศ. 885 เป็นต้นสายศาลหลูซานถังที่ถงอัน
• สายแต้จิ๋วที่มีเอกสารชัดคือหมู่บ้านเฮ่อหล่ง (鹤陇) แต้อัว ราว 2 หมื่นคน แต่ที่มาบางส่วนอาศัยผังตระกูลฉบับเดียว
• ในไทยมีสมาคมตระกูลโซว แต่ข้อมูลที่หาได้เก่าราวปี 2009–2011

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่โซว (แซ่ซู)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	ตัวย่อ 苏 / ตัวเต็ม 蘇
จีนกลาง	ซู (Sū)
แต้จิ๋ว	โซว (sou1) ทุกถิ่นแต้จิ๋วอ่านเหมือนกัน
อันดับในจีน	อันดับ 46 (รายชื่อแซ่ทางการปี 2020)
จำนวนคน	ราว 6.43 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 คลาดเคลื่อนได้ราว ±10–15%)
ถิ่นเดิมของตระกูล	อู่กง (武功 — จีนกลาง อู่กง) มณฑลส่านซี
ชื่อหอบรรพชน	หลูซานถัง (芦山堂) · จู้ฉุนถัง (著存堂) ศาลใหญ่สายเฮ่อหล่ง

แซ่นี้อยู่ในตาราง แซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026 ด้วยครับ

แซ่โซว ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร

แซ่นี้มีสองรูปเขียน คือ 蘇 ตัวเต็ม ซึ่งใช้ในชื่อสมาคมตระกูลโซวในไทย กับ 苏 ตัวย่อที่ใช้ในจีนแผ่นดินใหญ่

จีนกลางอ่านว่า "ซู" ตามชื่อซูตงพัวและซูซ่ง ส่วนแต้จิ๋วอ่านว่า "โซว" คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วจึงเขียนแซ่โซว ส่วน "โซ" เป็นเสียงฮกเกี้ยน

แซ่โซวมาจากไหน

ตามที่ผมอ่านเจอ ต้นแซ่สายหลักคือ ซูเฟิ่นเซิง (苏忿生 — จีนกลาง ซูเฟิ่นเซิง) ขุนนางตำแหน่งซือโค่ว คือเสนาบดีฝ่ายยุติธรรมในรัชกาลโจวอู่หวาง ท่านได้รับพระราชทานแคว้นซู แถบอำเภอเวิน มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน ต่อมายุคชุนชิว พวกตี๋ (狄) ทำลายแคว้นนี้ ลูกหลานจึงนำชื่อแคว้นมาเป็นแซ่ รายละเอียดดูได้จาก บทความที่มาของแซ่ซูในวิกิพีเดียภาษาจีน

ผังตระกูลที่ซูสวิน (苏洵) บิดาของซูตงพัวเรียบเรียงไว้ ย้อนบรรพชนไปถึงจักรพรรดิจวนซวี ผมถือเป็นเรื่องเล่ายุคตำนาน คนแซ่ซูไม่ได้สืบจากบรรพชนคนเดียว ชนกลุ่มน้อยบางกลุ่ม เช่น แมนจูและชาวหุย ก็รับแซ่นี้ภายหลัง ส่วนสายแต้จิ๋วและฮกเกี้ยน โดยมากถือว่ามาจากสายหลูซาน

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมที่สำคัญที่สุดคืออู่กง สมัยฮั่นตะวันตกราชสำนักย้ายตระกูลใหญ่ไปอยู่รอบนครหลวง ตระกูลซูกลุ่มหนึ่งไปตั้งที่อู่กงจนเป็นตระกูลสูงศักดิ์ ทุกสาขาจึงยกอู่กงเป็น "รากร่วม" ส่วนชื่อหอที่คนแต้จิ๋วและฮกเกี้ยนใช้มากที่สุดคือหลูซานถัง ที่ถงอัน (同安 — จีนกลาง ถงอัน) เมืองเซี่ยเหมิน ฝูเจี้ยน เป็นโบราณสถานระดับมณฑล

บ้านไหนมีป้ายเขียนว่า 芦山衍派 (จีนกลาง หลูซานเหยี่ยนไพ่ — สายที่แตกมาจากหลูซาน) น่าจะอยู่ในสายนี้ครับ

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

เข้าฝูเจี้ยนที่หลูซาน

ตามที่ สื่อฝูเจี้ยนเล่าเรื่องผังตระกูลใหญ่หลูซาน ปี ค.ศ. 885 ปลายราชวงศ์ถัง ซูอี้ (苏益) ชาวเหอหนาน ติดตามกองทัพของหวังเฉา (王潮) เข้าฝูเจี้ยน แล้วตั้งรกรากที่เชิงเขาหูหลูซาน อำเภอถงอัน ท่านจึงถูกยกเป็นต้นสายซูที่เข้าฝูเจี้ยน ลูกหลานสายนี้มีมากกว่า 2 ล้านคน รวมบางสาขาที่เปลี่ยนไปใช้แซ่โจว (周) และแซ่เหลียน (连) คนในตระกูลจึงถือว่า "ซู–โจว–เหลียน" เป็นตระกูลเดียวกัน เรื่องแซ่โจวอ่านได้ที่ แซ่จิว แซ่โจว (周)

ซูเมิ่งหรง ผู้เข้าแต้จิ๋ว

สายแต้จิ๋วที่มีเอกสารชัดที่สุดคือหมู่บ้านเฮ่อหล่ง (鹤陇 — แต้จิ๋ว เฮาะเล้ง / จีนกลาง เฮ่อหล่ง ชื่อเก่าเรียก 后陇 จีนกลาง โฮ่วหล่ง) เขตแต้อัว (潮安 — จีนกลาง เฉาอาน) เมืองแต้จิ๋ว ตามที่ เว็บตระกูลซูบันทึกเรื่องศาลใหญ่เฮ่อหล่ง บรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วคือซูเมิ่งหรง (苏孟容 ค.ศ. 1085–1160) ทายาทรุ่นที่ 8 ของหลูซาน มารับราชการเป็นครูประจำจังหวัดที่แต้จิ๋วสมัยซ่งเกาจง รุ่นต่อมาย้ายเข้าไปตั้งรกรากที่โฮ่วหล่ง ปัจจุบันเฮ่อหล่งมีคนแซ่โซวราว 2 หมื่นคน เว็บตระกูลว่าเป็นชุมชนแซ่โซวใหญ่ที่สุดในเขตแต้จิ๋วเดิม ส่วนสื่อท้องถิ่นเขียนว่าเป็นแห่งหนึ่งที่ใหญ่ที่สุด จารึกหน้าหลุมศพของซูจื้อเหริน (苏志仁) ชาวโฮ่วหล่งผู้สอบได้จิ้นซื่อสมัยหมิง ระบุว่าบรรพชนเป็นชาวถงอันและสืบจากซูซ่ง

ที่ต้องบอกไว้ คือเรื่องที่ซูซ่งเป็นปู่ของซูเมิ่งหรงมาจากผังตระกูลแหล่งเดียว ผังแต่ละฉบับเล่าว่าใครย้ายเข้าหมู่บ้านต่างกันถึงห้าแบบ และเว็บตระกูลระบุว่าหมู่บ้านแซ่โซวบางแห่งในแต้จิ๋วไม่ยอมรับว่าแตกมาจากโฮ่วหล่ง ผมจึงเล่าสายนี้แบบ "ตามผังตระกูล"

แซ่โซวในเมืองไทย

เว็บไซต์ของ สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ระบุว่ามีสมาคมตระกูลโซวแห่งประเทศไทย (泰國蘇氏宗親總會) เป็นสมาชิก ที่ทำการอยู่ย่านถนนพระราม 6 กรุงเทพฯ แต่ข้อมูลนี้บันทึกราวปี 2009–2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน และผมยังไม่พบปีก่อตั้ง

คนไทยแซ่โซวสืบมาจากสายไหน ผมยังไม่พบเอกสารที่ตอบตรง ๆ ข้อสันนิษฐานคือสายเฮ่อหล่งของแต้จิ๋ว หรือสายหลูซานของฮกเกี้ยน บ้านโซวเฮงไถ่ (ข้อมูลในวิกิพีเดียภาษาไทย) บ้านจีนเก่าย่านคลองสานที่มีอักษร 蘇 ในชื่อ ก็เป็นเรื่องที่หลายคนนึกถึง แต่แหล่งนั้นไม่ได้บอกว่าผู้สร้างแซ่อะไร ผมจึงสรุปไม่ได้ ส่วนบุคคลหรือนามสกุลไทยแซ่โซว ผมยังไม่มีแหล่งยืนยันชัดพอจะยกมา

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

หลายเว็บว่าแซ่ซูอยู่กวางตุ้งมากที่สุด ราว 15–20% แต่ไม่ใช่ตัวเลขทางการ ถิ่นที่มีศาลบรรพชนและเรื่องราวของแซ่นี้ชัดเจนคือฝูเจี้ยน ศูนย์กลางสายหลูซาน เหมยซานในเสฉวน บ้านเกิดของสามซู และเฮ่อหล่งในแต้อัว

บุคคลสำคัญแซ่โซว (แซ่ซู)

ชื่อ	ยุค	เรื่องที่เป็นที่รู้จัก
ซูอู่ (苏武)	ฮั่นตะวันตก	ทูตที่ถูกพวกซยงหนูกักตัว 19 ปีแต่ไม่ยอมสวามิภักดิ์ สัญลักษณ์ความภักดี
ซูซ่ง (苏颂 ค.ศ. 1020–1101)	ซ่งเหนือ	อัครเสนาบดี นักวิทยาศาสตร์ ผู้สร้างหอดาราศาสตร์กลไกพลังน้ำ ชาวถงอัน
ซูซื่อ หรือซูตงพัว (苏轼 ค.ศ. 1037–1101)	ซ่ง	กวี นักพู่กัน ผู้สร้างทำนบซูที่ซีหู

"สามซู" คือซูสวิน (苏洵) กับบุตรชายสองคน ซูซื่อและซูเจ๋อ (苏辙) อ่านเรื่องซูตงพัวเพิ่มได้ที่ วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ ส่วนคนไทยแซ่โซวที่ยืนยันด้วยแหล่งชัด ๆ ผมยังไม่พบครับ

ธรรมเนียม คำสอนของตระกูล และอาหาร

คำสอนของตระกูลสามซูถูกนำมาเผยแพร่เป็นตัวอย่างธรรมเนียมครอบครัวที่ดี ดังที่ เว็บรวบรวมเรื่องสามซูเล่าไว้ เช่น เด็กกำพร้าให้ผู้ใหญ่ในตระกูลเลี้ยงดู กตัญญูต่อพ่อแม่ รักพี่น้อง ศาลหลูซานถังจัดงานสืบทอดคำสอนของซูซ่งทุกปี ตามรายงานของสื่อเซี่ยเหมิน

สมาคมตระกูลซูทั่วโลกจดทะเบียนใหม่ที่ฮ่องกงเมื่อเมษายน 2025 ตามที่ สำนักข่าวจีนรายงาน และมักประชุมร่วมกับกลุ่ม "ซู–โจว–เหลียน–สวี่" แซ่สวี่คือ 许 ซึ่งคนแต้จิ๋วอ่านว่าโค้ว ดู แซ่โค้ว แซ่สวี่ (许)

อาหารที่ผูกกับแซ่นี้คือตงพัวโร่ว (东坡肉 — จีนกลาง ตงพัวโร่ว) หมูสามชั้นตุ๋นซีอิ๊วและน้ำตาลกรวด ตำนานเล่าว่าซูซื่อคิดสูตรตอนถูกเนรเทศ ชื่อนี้ปรากฏในงานเขียนสมัยหมิง ดู บทความตงพัวโร่วในวิกิพีเดียภาษาจีน ส่วนแซ่โซวสายแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบอาหารที่ผูกกับตระกูลโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่โซวมาจากไหน?

ต้นแซ่สายหลักคือซูเฟิ่นเซิง ผู้ได้รับพระราชทานแคว้นซูแถบเหอหนานสมัยโจว สายแต้จิ๋วและฮกเกี้ยนสืบจากศาลหลูซานถังที่ถงอัน และสายเฮ่อหล่งในแต้อัว ตามผังตระกูล

แซ่โซว ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

ตัวย่อเขียนว่า 苏 ตัวเต็มเขียนว่า 蘇 ชื่อสมาคมตระกูลโซวในไทยใช้ตัวเต็ม

แซ่โซว ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดได้ทั้ง Su ตามพินอิน So ตามฮ่องกงหรือฮกเกี้ยน และ Soh หรือ Soo ตามแต่ละบ้านเลือกใช้

แซ่โซว แต้จิ๋ว กับ แซ่ซู จีนกลาง ต่างกันไหม?

เป็นแซ่เดียวกัน คืออักษร 苏 ตัวเดียว แต้จิ๋วอ่านว่า โซว จีนกลางอ่านว่า ซู

แซ่โซวมีคนกี่คน?

ประมาณการปี 2026 มีราว 6.43 ล้านคนในจีน อันดับ 46 เป็นค่าประมาณที่คลาดเคลื่อนได้ราว 10–15%

บทสรุป

สำหรับลูกหลานแต้จิ๋ว เส้นทางที่เอกสารชัดที่สุดคือจากหลูซานที่ถงอัน ผ่านซูเมิ่งหรง ลงมาที่เฮ่อหล่งในแต้อัว แม้บางจุดของผังตระกูลยังต้องรอหลักฐานเพิ่ม

ส่วนในไทย ผมยังเห็นภาพไม่ครบครับ ถ้าบ้านคุณแซ่โซว และเคยได้ยินชื่อหมู่บ้านเดิม หรือมีป้าย 芦山衍派 หรือ 著存堂 ที่บ้าน แจ้งครอบครัวเรา ได้เลย เรื่องเล่าของแต่ละบ้านจะช่วยต่อภาพลูกหลานแซ่โซวในเมืองไทยให้ชัดขึ้น

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• ที่มาของแซ่ซู ประวัติ ถิ่นเดิม และชื่อหอบรรพชน (วิกิพีเดียภาษาจีน)
• เรื่องผังตระกูลใหญ่หลูซานและสายฝูเจี้ยน (China.com.cn ฝูเจี้ยน 2026)
• งานสืบทอดคำสอนตระกูลที่ศาลหลูซานถัง ถงอัน (สถานีโทรทัศน์เซี่ยเหมิน 2023)
• ศาลใหญ่ตระกูลซูหมู่บ้านเฮ่อหล่ง แต้จิ๋ว (เว็บตระกูล 族谱网 2022)
• รายชื่อสมาคมตระกูลแซ่ในไทย (สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย)
• สมาคมตระกูลซูโลกจดทะเบียนที่ฮ่องกง (สำนักข่าวจีน 2025)
• แซ่ สัญลักษณ์ความเป็นจีนของชาวไทยเชื้อสายจีน (วารสารภาษา ศาสนา และวัฒนธรรม 2569)